Francisco Fernández del Riego

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Francisco Fernández del Riego Medalla Castelao Icona vectorial.svg Medalla de Galiza.svg
Francisco Fernández del Riego homenaxe ante a tumba de Castelao. Cementerio de la Chacarita. Buenos Aires 1954.jpg
Nunha homenaxe ante a tumba de Castelao. Buenos Aires. 1954.[1]
Nacemento7 de xaneiro de 1913
 Vilanova
Falecemento26 de novembro de 2010
 Vigo
NacionalidadeEspaña
Alma máterUniversidade de Santiago de Compostela
Ocupaciónescritor, político e editor
CónxuxeEvelina Hervella Nieto
Fillosnon tivo
XénerosEnsaio, narrativa
PremiosMedalla Castelao, doutor honoris causa pola Universidade de Vigo, Premio Laxeiro, Medalla de Ouro de Galicia, Pedrón de Ouro, Premio Trasalba, Premio Irmandade do Libro, Premio Otero Pedrayo e Premio Celanova Casa dos Poetas
Na rede
Galiciana: 28028 Bitraga: 376 AELG: 180 Dialnet: 289970
Francisco Fernández del Riego signature.jpg
editar datos en Wikidata ]

Francisco Fernández del Riego, nado no lugar de Vilanova de Lourenzá (Lourenzá) o 7 de xaneiro de 1913[2] e finado en Vigo o 26 de novembro de 2010, foi un intelectual e activista político[3] galego. Escribiu cos pseudónimos de Adrián Solovio, Adrián Soutelo, Salvador Lorenzana, Cosme Barreiros e Alevín.[4] Desenvolveu dende os anos 30 un traballo constante e recoñecido a prol da cultura galega que continuou até os seus últimos meses e que fixo del unha das personalidades máis destacadas de Galicia. Foi un dos principais artífices da editorial Galaxia e director xunto a Ramón Piñeiro da revista Grial nos seus primeiros cen números. Ensaísta e narrador, é autor dunha extensa obra centrada sobre todo na cultura e na literatura galega. Fernández del Riego pertence á xeración de intelectuais xurdidos arredor do Grupo Nós.

O 9 de xullo de 2022, o plenario da Real Academia Galega, institución que presidiu de 1997 a 2001, decidiu dedicarlle o Día das Letras Galegas do ano 2023.[5]

A cultura non se pode politizar seitariamente, perténcelle ao país, que se interpreta a través dela.[6]

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Primeiros anos e formación[editar | editar a fonte]

Foi o primoxénito dos once fillos[a] de Vicente Fernández Díaz (1880-1945), agrarista e rico comerciante natural de Cedofeita, Ribadeo, e Amada del Riego Fernández (1891-1981), descendente do xeneral asturiano Rafael del Riego, que casaron o 11 de marzo de 1912.[7] Francisco comezou o bacharelato cos bieitos de Lourenzá e rematouno como interno no Colexio da Nosa Señora da Antiga de Monforte de Lemos.[8] En 1930 matriculouse en dereito na Universidade Complutense de Madrid. En Madrid comezou a ler a Rosalía de Castro e a Vicente Risco. A proclamación da Segunda República colleuno nesa cidade. Pouco despois a súa numerosa familia trasladouse a Santiago de Compostela e alí foi el tamén, a seguir os seus estudos de dereito na universidade galega, ao tempo que realizaba tamén a carreira de filosofía e letras. Dirixiu a revista Universitarios, e desempeñou a secretaría da revista Alento.[9]

Carreira política antes da Guerra civil[editar | editar a fonte]

Carné do Partido Galeguista, visado por Ánxel Casal.

Iniciou a súa actividade literaria con colaboracións na revista Vallibria e xa en Compostela publicou artigos en El Pueblo Gallego, A Nosa Terra e Heraldo de Galicia. A súa participación política iniciouse en 1931 coa publicación dun manifesto galeguista en Vilanova de Lourenzá que asinaba xunto co estudante de medicina Carlos Rodríguez Alonso. En Compostela entrou no Seminario de Estudos Galegos, e incorporouse ao Partido Galeguista logo da súa fundación.[10] En 1932 foi elixido secretario xeral da agrupación Ultreya. Cando se constituíu a Federación de Mocedades Galeguistas foi o seu primeiro secretario xeral, e formou parte do Consello galego de Galeusca (1934).

Cunqueiro, Fernández del Riego e Carballo Calero en Compostela nos anos trinta.

Coa Guerra civil española chegou a súa inhabilitación na docencia perdendo o seu posto como profesor de Dereito na USC e unha sanción por parte do Tribunal de Orde Pública polo que tivo que estar agochado un tempo e, finalmente, incorporarse ao exército cando foi chamado, para salvar a súa vida. Participou nas batallas do Ebro, Teruel e Estremadura.[11]

Despois da guerra civil[editar | editar a fonte]

Ao rematar a guerra trasladouse a Vigo desde onde traballou sempre polo galeguismo e a cultura galega en múltiples iniciativas. En 1940 casou con Evelina Hervella Nieto (1908-2007), filla de Antonio Hervella Ferreira, farmacéutica de formación, aínda que non exerceu. Non tiveron fillos.

En 1947 foi detido, encarcerado e xulgado en consello de guerra, sendo finalmente exculpado.[12]

Foi xunto con Ramón Piñeiro e Xaime Isla Couto un dos principais impulsores da Editorial Galaxia (1950),[13] empresa que liderou o proceso de restauración cultural na posguerra. En 1963, xurdiu desta editorial a revista Grial, que Del Riego codirixiu e para a que escribiu de forma asidua recesións literarias e artigos.

A proposta de Manuel Gómez Román, Ramón Otero Pedrayo, Manuel Casás Fernández e Sebastián Martínez-Risco, ingresou en 1960 na Real Academia Galega, lendo o 26 de novembro o discurso titulado Un país e unha cultura. A idea de Galicia nos nosos escritores, respondido por Ricardo Carballo Calero.[14] Nestes anos integrouse no Partido Socialista Galego (PSG), do que chegou a ser Secretario Xeral, con Manuel Beiras como dirixente, e ao que pertenceu ata 1978. En 1997 sucedeu a Domingo García-Sabell como presidente da RAG, sendo substituído en 2001 por Xosé Ramón Barreiro.

O seu traballo no ámbito cultural e a súa extensa obra convérteno nun dos principais intelectuais galeguistas do século XX e comezos do XXI. Entre os seus libros destacan ensaios sobre a cultura e a literatura galegas como Historia de la literatura gallega (1951), Galicia no espello (1954), Diccionario de escritores en lingua galega (1990), A xeración Galaxia (1996) e estranxeiras, como Letras do noso tempo (1974).

Cultivou tamén a narrativa (O cego de Pumardedón, 1992) e a literatura de viaxes (As peregrinacións xacobeas, 1984). Editou antoloxías poéticas e libros de vocabulario, escribiu gran número de artigos poéticos e biografías. Tamén é autor dun libro de memorias, O río do tempo (1991).[15] No 2003 recompilou a súa correspondencia con Álvaro Cunqueiro e a editou en Galaxia co título Cartas ao meu amigo. Epistolario Mindoniense, e publicou tamén en Galaxia as súas memorias baixo o título de Camiño andado.[16]

Foi membro do Seminario de Estudos Galegos, do Consello da Cultura Galega, do Consello de Bibliotecas da Xunta de Galicia, da Asociación Internacional de Críticos Literarios, da Fundación Laxeiro, dos Padroados Carlos Maside, Rosalía de Castro, da Fundación Luís Seoane, do Museo do Pobo Galego, do Auditorio de Galicia e do Padroado da Fundación Penzol, tamén director da Biblioteca. Ademais, presidente e socio de ANABAD-Galicia, presidente do Instituto Galego de Información e da Fundación Otero Pedrayo, presidente honorífico da Agrupación Cultural Galicia Rutas Mágicas, da Fundación Lois Peña Novo e do Padroado Vicente Risco, e Socio de Honra da Fundación Álvaro Cunqueiro.[12]

Autor de numerosos limiares, colaborou en publicacións e xornais como Universitarios, Alento, Ser e A Nosa Terra, das cales chegou a ser director; La Noche, Galicia, Galicia Emigrante, Vieiros, Vida Gallega, Heraldo de Galicia, Nós, Grial, El Pueblo Gallego, La Voz de Galicia, Faro de Vigo, Vallibria e Industrias Pesqueras. No Faro de Vigo dirixiu o “Suplemento de Cultura”.[12]

En 1995 doou á cidade de Vigo a súa colección de libros, que constitúe a Biblioteca-Museo Francisco Fernández del Riego da Casa Galega da Cultura. Foi director da Biblioteca da Fundación Penzol, no mesmo edificio.[17]

Tralo seu pasamento, acaecido en Vigo o 26 de novembro de 2010,[18] foi incinerado e as súas cinzas depositadas no cemiterio de San Pedro da Ramallosa, Nigrán.[19]

Busto de Fernández del Riego, obra de Álvaro de la Vega, na praza homónima, en Vigo.[20]

Día das Letras Galegas e Fernández del Riego[editar | editar a fonte]

Considérase o promotor da idea porque o 20 de marzo 1963, Francisco Fernández del Riego, Manuel Gómez Román e Xesús Ferro Couselo propuxeron a celebración do Día das Letras Galegas coincidindo co centenario da publicación de Cantares gallegos, de Rosalía de Castro. O 28 de abril do mesmo ano, en xunta ordinaria, a Academia resolveu, por unanimidade, aprobar esta proposta e declarar Día das Letras Galegas o 17 de maio de cada ano.[21]

En maio de 2021 a corporación municipal de Lourenzá pediu que o Día das Letras Galegas 2022 se dedicase a Francisco Fernández del Riego.[22]

Obra en galego[editar | editar a fonte]

Homenaxe a Castelao, Lugo, 1932.

Ensaio[editar | editar a fonte]

Recepción a Francisco F. del Riego na súa visita a Buenos Aires en 1954. Na imaxe, entre outros, Antón Alonso Ríos, Manuel Puente e Ramón Suárez Picallo.

Narrativa[editar | editar a fonte]

Edicións e antoloxías[editar | editar a fonte]

  • Escolma de poesía galega. III. Os contemporáneos (1955). Vigo: Galaxia.
  • Escolma de poesía galega. IV. O século XIX (1957). Vigo: Galaxia.
  • Poesías galegas de Francisco Añón (1966). Vigo: Galaxia.
  • Poesía galega. Do dezanove ós continuadores (1976). Vigo: Galaxia.
  • Poesía Galega. Do posmodernismo ós novos (1980). Vigo: Galaxia.[27]
  • Escolma de textos de Vicente Risco (1981). Real Academia Galega. ISBN 978-92-0-338280-9.
  • Pensamento galeguista do século XIX (1983). Biblioteca Básica da Cultura Galega. Vigo: Galaxia. 200 páxs. ISBN 9788471544322.
  • Pensamento Galeguista do século XX (1983). Biblioteca Básica da Cultura Galega. Vigo: Galaxia. ISBN 978-84-7154-438-4.
  • Poesía, de Antonio Noriega Varela (1991). Vigo: Xerais. ISBN 9788475075464.
  • Eduardo Blanco Amor: escolma de textos (1993). Real Academia Galega. ISBN 84-606-1237-6.

Obras colectivas[editar | editar a fonte]

Lousa no camposanto de S. Pedro da Ramallosa.

Epistolarios a Fernández del Riego[editar | editar a fonte]

Tradución[editar | editar a fonte]


Obra en castelán[editar | editar a fonte]

Ensaio[editar | editar a fonte]

Obras colectivas[editar | editar a fonte]

Dicionarios[editar | editar a fonte]

  • Vocabulario castellano-gallego (1973). Vigo: Galaxia.

Premios e recoñecementos[editar | editar a fonte]

Unha praza de Vigo leva o seu nome.[20]

Ademais conta cunha placa e mais co nome dunha rúa en Vilanova de Lourenzá.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Francisco cos seus pais Vicente Fernández e Amada del Riego. 
Con Carballo Calero na Alameda de Santiago de Compostela. 
Vestido cunha coroza, nunha fotografía dedicada a Camilo Díaz Baliño
En Salamanca durante a Guerra Civil. 
Con Luís Seoane, en Buenos Aires en 1954. 
Carta enviada a Risco en 1960 avisándoo de que a censura aprobara Leria

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Os irmáns chamáronse: Antonio (1914), Amada (1915), Domingo (1916), Rosa (1917), Fernando (1919), Ana María (1921), Joaquín (1924), Vicente (1927), Jesús (1929) e María del Rosario (1930). Blas 2013, p. 17.
  2. Conferencia pronunciada por don Francisco Fernández del Riego. Club de Dirigentes de Empresa - Cámara o Oficial de Comercio, Industria y Navegación. A Coruña.
  3. Despois incluído na Biblioteca Galega 120.
Referencias
  1. Francisco Fernández del Riego. Nos vieiros da arte galega. Do 26/11/2021 ao 7/1/2023. Pinacoteca Francisco Fernández del Riego. ISBN 978-84-92425-42-6.
  2. "Editorial Galaxia Francisco Fernández del Riego". Editorial Galaxia. Consultado o 3/7/2022. 
  3. Conde Muruais 2018.
  4. "Pseudónimos galegos en ogalego.eu:f". www.ogalego.eu. Consultado o 1/6/2021. 
  5. "As #LetrasGalegas2023 estarán dedicadas a Francisco Fernández del Riego. Figura central do galeguismo progresista e da resistencia no exilio interior, escritor, editor e presidente da RAG (1997-2001), chegou a ser unha auténtica institución do país". Twitter. Real Academia Galega. 9/7/2022. 
  6. Carballa, Xan: ""Queimamos a vida en defender a cultura do país" El País, 26/1/2007.
  7. Blas 2013, p. 10.
  8. Cora, José de (7/1/2021). "Fernández del Riego, Galicia como guía". El Progreso. 
  9. "Francisco Fernández del Riego Galegos Gallegos". galegos.galiciadigital.com. Consultado o 2022-07-03. 
  10. Biografía de Fernández del Riego Arquivado 26/10/2011, en Wayback Machine. en Praza das letras da Consellería de Cultura.
  11. Blas 2013, p. 166.
  12. 12,0 12,1 12,2 "Académicos de número". Real Academia Galega. Consultado o 1/6/2021. 
  13. "A RAG dedica o Día das Letras 2023 a Fernández del Riego, «loitador cultural incansable que chegou a se converter nunha auténtica institución do país»". La Voz de Galicia. 9/7/2022. Consultado o 11/7/2022. 
  14. 14,0 14,1 Un país e unha cultura: a idea de Galicia nos nosos escritores
  15. 15,0 15,1 Vilavedra 2000.
  16. 16,0 16,1 Camiño andado no sitio web de Galaxia.
  17. "Centenario do nacemento de Francisco Fernández del Riego - Actualidade-Novas - Real Academia Galega". 2012.academia.gal. Consultado o 2022-07-03. 
  18. "Adeus a Francisco Fernández del Riego" (PDF). Diario de Pontevedra. 27/11/2010. 
  19. "Fernández del Riego descansa en San Pedro" Faro de Vigo, 1/12/2010.
  20. 20,0 20,1 20,2 Sánchez, Laura (15/7/2000). "Francisco Fernández del Riego ya tiene una plaza en Vigo". La Voz de Galicia (en castelán). 
  21. "Historia". Real Academia Galega. Consultado o 1/6/2021. 
  22. "En Lourenzá piden o Día das Letras Galegas do 2022 para Fernández del Riego". La Voz de Galicia. 28/5/2021. Consultado o 1/6/2021. 
  23. 23,0 23,1 Orixinal publicado en galego en 1984 e autotradución en castelán en 2004: "Las peregrinaciones a Santiago". BITRAGA. 
  24. A xeración Galaxia no sitio web da editorial.
  25. 25,0 25,1 "Palabras a eito". LG3 O soportal da Literatura Galega (en castelán). Consultado o 1/6/2021. 
  26. Imaxe da portada de San Andrés de Teixido
  27. Fernández del Riego, Francisco (1980). Poesía galega. Do posmodernismo aos novos. Vigo: Galaxia. ISBN 84-7154-354-0. 
  28. "Fermín Penzol. Unha obra para un país Galaxia LG3 O soportal da Literatura Galega". culturagalega.org (en castelán). Consultado o 1/6/2021. 
  29. "Un epistolario de Ramón Piñeiro". Editorial Galaxia. Consultado o 1/6/2021. 
  30. Epistolario a Fernández del Riego en Google Books.
  31. Grandeza e decadencia do reino de Galicia na Biblioteca da Tradución Galega.
  32. As tres laranxas da vida na Biblioteca da Tradución Galega.
  33. Itawa: contos dos peles roxas americanos na Biblioteca da Tradución Galega.
  34. Uvas e granito na Biblioteca da Tradución Galega.
  35. Las peregrinaciones a Santiago no sitio web de Galaxia.
  36. Sesenta gallegos ilustres no sitio web de Alvarellos.
  37. "Vigo concede la medalla de oro a Fernández del Riego". La Voz de Galicia (en castelán). 24/2/2020. Consultado o 3/7/2022. 
  38. Relación de premios Fundación Otero Pedrayo.
  39. Fundación Vigueses Distinguidos e Concello de Vigo (2012). Vigueses distinguidos. 1985-2011. p. 103.
  40. Fundación Premios da Crítica Galicia>
  41. "Francisco Fernández del Riego recibió el 36º Premo Fernández Latorre" (PDF). La Voz de Galicia (en castelán). 18/12/1994. pp. 43–46. 
  42. Premios Otero Pedrayo Xunta de Galicia.
  43. "USC TV - Imposición de la Insignia de Oro de la USC a Francisco Fernández del Riego". tv.usc.gal. 5/12/1996. 
  44. "Francisco Fernández del Riego Álbum de Galicia". consellodacultura.gal. Consello da Cultura Galega. Consultado o 3/7/2022. 
  45. "Premio "Casa dos Poetas"". Fundación Curros Enríquez. Consultado o 3/7/2022. 
  46. "Francisco Fernández del Riego ya tiene una plaza en Vigo". La Voz de Galicia (en castelán). 15/7/2000. Consultado o 3/7/2022. 
  47. "Francisco Fernández del Riego". emigracion.xunta.gal. Consultado o 3/7/2022. 
  48. "Carlos Núñez, juez honorario del Couto Mixto". galeguizargalicia (en castelán). 1/7/2012. Consultado o 3/7/2022. 
  49. "La corporación de Nigrán nombra hijo adoptivo a Francisco del Riego". La Voz de Galicia (en castelán). 19/10/2002. Consultado o 1/6/2021. 
  50. "Premio Laxeiro 2004: Don Francisco Fernández del Riego". Fundación Laxeiro. Consultado o 1/6/2021. 
  51. "Premio Galiza Mártir". Fundación Alexandre Bóveda. Consultado o 1/6/2021. 
  52. "Cesáreo Sánchez Iglesias na homenaxe a Don Paco". Editorial Galaxia. 4/5/2011. Consultado o 1/6/2021. 
  53. "Pinacoteca Francisco Fernández del Riego. Museo de Vigo "Quiñones de León".". www.museodevigo.org. Consultado o 3/7/2022. 
  54. "A Xunta de Galicia pon en valor o legado de Francisco Fernández del Riego para conmemorar o centenario do seu nacemento". www.xunta.gal. Xunta de Galicia. Consultado o 3/7/2022. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Gravacións de son externas
Amigos CRTVG, 15/11/2013.

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]


Predecesor:
Domingo García-Sabell
 Coruña, Real Academia Galega 02-01b.JPG
Presidente da RAG
 
1997-2001
Sucesor:
Xosé Ramón Barreiro