Ángel Amor Ruibal

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Ángel Amor Ruibal, retrato en Vida Gallega, 1930.

Ángel María José Amor Ruibal, nado en Porráns (Barro) o 11 de marzo de 1869 e morto o 4 de novembro de 1930, foi un destacado pensador galego.

Malia as múltiplas preocupacións e unha precaria saúde, logrou unha extensa produción apoiada na súa enorme erudición novecentista, abranguendo a lingüística, a historia, a canonística teórica e práctica, a teoloxía e sobre todo a filosofía. Contando cunha prodixiosa memoria, a súa tenacidade superou a dificultade que existía no afastamento de Santiago respecto dos centros culturais e do ambiente cultural en xeral, sobre todo para a xente que rodeaba a Amor Ruibal.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Casa natal en Porráns.
Placa.

A pesar dos seus éxitos posteriores, non comezou os estudos con bo pé: suspenso no acceso ó Seminario en xuño e setembro de 1879 e na convocatoria extraordinaria de setembro de 1880, probablemente non se deban en realidade á ignorancia, senón ó desacordo co ambiente intelectual romano e ós ataques contra o cardeal Billot, paladín da restauración escolástica. Iso si, máis logo comezan os "benemeritus" (notables) entre 1880 e 1882 e sobe ós "meritissimus" a partir de entón (agás o derradeiro suspenso en Dereito romano en 1886). Os seus estudos comezaron en Herbón (tres cursos de 1880 a 1884) e só logo foi ó Seminario central de Santiago: alí permanece ata completar Teoloxía, Filosofía e Canons, ben complementado con humanidades e ciencias. O exame de grao para o título de Doutor en Teoloxía tivo por tema "Deus é inmenso e eterno" e realizouno en latín con citas hebreas e gregas. Á parte do currículo oficial sempre cultivou a investigación filolóxica.

Foi decisivo para el o terceiro premio obtido na Altorientalische Geschellschaft en 1893 sendo aínda seminarista, cunha Memoria sobre as orixes e formas do caldeo. O propio Ramón Cabanillas foi quen pasou a limpo o texto latino, cuxa existencia foi por fin confirmada no ano 2004 grazas ó libro de Lemos Montanet. A correspondencia habitual entre Amor Ruibal e Leipzig ou Friburgo de libros tanto mercados coma en empréstito confirma a atención e prestixio que se intercambiaban co estranxeiro: Amor Ruibal recibiu a encarga da tradución e adaptación española do Kirchliches Handlexikon. Máis tarde manifestou o seu desgusto contra o escrito que os seus amigos e inspiradores alemáns (Herder) asinaron contra 1914, o Manifesto dos intelecutuais alemáns en apoio ó Káiser.

Tras optar fallidamente a varias coenxías en Santiago de Compostela, Ourense e Granada, (a onde nin foi), conseguiu a santiaguesa en 1902. En 1916 presentouse sen conseguilo para o Senado español, máis ben como método para prestixiar algunha candidatura. Nunca aceptou ser declarado bispo, sempre preferindo centrarse no seu labor de profesor, de Teoloxía Fundamental e Dereito canónico.

Obra[editar | editar a fonte]

Foi solicitada a súa axuda para dous proxectos internacionais: o Novo código de Dereito canónico e os traballos de preparación para a posible definición dogmática da Mediación universal de María. Só deste se conserva o texto, latino, da súa primeira parte (publicado por Rey Martínez na revista Compostellanum), pero non da primeira (Hymnologia graecorum pro thesi) nin do Código.

Dende párrocos ata o propio cardeal Tedeschini, fixéronlle consultas sobre problemas canónicos, e xornalistas e institucións pedíanlle informes (entre eles as recensións da Dogmática de P. I. Hermann ou o Dereito penal do seu curmán Amor Neveiro), mesmo algúns deles sobre o que oficialmente non era a súa especialidade: a etimoloxía de "Compotela" ou "Libredón" ou a historia de Santiago, a súa catedral ou o Hospital Xeral. Algunhas das súas obras recentemente reeditadas (no mencionado libro de Lemos) son:

  • Constituciones de la S. A. M. I. Catedral de Santiago adaptadas a la legislación canónica vigente y derecho concordado (procedente dun libreto);
  • Las peregrinaciones a Santiago. Los nombres de Libredón y Compostela;
  • La Capilla del Gran Hospital. Sus privilegios;
  • Una carta del autor de "Ne temere";
  • Rúa del Villar. Examen glotológico de sus denominaciones en el siglo XII;
  • La lengua gallega y su léxico etimológico;
  • Galicia y sus hombres. Una entrevista con el sabio políglota Dr. Amor Ruibal;
  • La cruz svástica en Galicia. La cruz svástica no es celta (procedentes de artigos en xornais);
  • Porén, séguese sen saber nada do proxecto Los problemas fundamentales de la Filosofía y el Dogma, previsto para 17 tomos.

Especial atención merece a súa preocupación filolóxica polo galego, alén da reclusión á lírica: xa daquela afirmaba que "tiña aptitudes para todos os xéneros de forma literaria". Sen perder o tempo en disquisicións terminolóxicas sobre se o galego é lingua ou dialecto, o seu magno proxecto inacabado era un estudo científico do galego cun dicionario etimolóxico mesmo ata o sánscrito, para o que afirmaba "ter recollido bos materiais". Sen caer nos extremos na controversia imperante do celtismo lingüístico e cultural, pon equilibrio na disputa hoxe chamada reintegracionismo: o galego dende a perspectiva da lexicoloxía ten forte preponderancia da asimilación galaico-portuguesa, pero é lexítima se non se cae no abuso debido á singular evolución histórica do galego. Á vista disto pode verse o gran sentido práctico de quen podería ter estado vivindo nun á parte especulativo.

Neste aspecto de coidado ós asuntos máis concretos, o seu labor persoal estendíase mesmo dende á realización e composición material dos libros escritos en alfabetos non latinos na prensa. No ano 1927 cobre a praza de vigairo capitular, publicando 17 circulares, resolvendo preitos xurídicos e administrativos e organizando coma Gobernador eclesial e Provisor do arcebispo, e abordando temas tan dispares coma o precepto pascual ou a casuística das bulas, a formación seminarista, a organización das mocidades, a prensa católica, promulgación e levantamento de excomuñóns para o enterramento dun suicida ou a renovación do edificio do Seminario.

Influencia[editar | editar a fonte]

Á parte de ser unha das figuras claves da filoloxía e lingüística coas que a Igrexa Católica contribuíu ó galeguismo (xunto con Sarmiento, Antonio Noriega Varela e en xeral toda a xeración do seminario de Mondoñedo), a súa posición orixinal na resolución da crise modernista, sen darse ó historicismo relativizador nin á ortodoxia fosilizada nun pensamento ahistórico e inxenuamente realista. En boa parte, hai que interpretalo en relación coa Teoloxía liberal protestante (cuxos maiores exponentes españois son Miguel de Unamuno e mais Amor Ruibal) paralelo ó proxecto de Harnack, independentemente da controversia pro- ou anti-escolasticista. Por moito que esta sexa a súa formación, o seu pensamento renovador e a súa fonda intuición non se restrinxiron a este encadramento.

No ano 2004 instituíuse o Arquivo Amor Ruibal (en formación no Instituto Teológico Compostelano) que conta con correspondencia, escritos menores do autor, anotacións, fotos e noticias xornalísticas.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]