María Mariño
  | |
| Nome orixinal | María Mariño Carou |
|---|---|
| Biografía | |
| Nacemento | 8 de xuño de 1907 Noia |
| Morte | 19 de maio de 1967 (59 anos) Seoane do Courel |
| Causa da morte | leucemia |
| Lugar de sepultura | Cemiterio de Seoane do Courel |
| Grupo étnico | Pobo galego |
| Educación | (sen estudos universitarios) |
| Actividade | |
| Ocupación | Costureira |
| Período de actividade | 1957-1967 [1] |
| Xénero artístico | Poesía e narrativa |
| Movemento | intimismo,[2] xeración do 36 [3][4] |
| Influencias | |
| Obra | |
Obras destacables | |
| Familia | |
| Cónxuxe | Roberto Pose Carballido [8] |
| Fillos | Roberto Pose Mariño (1946-†1946) |
| Premios | |
| |
Sinatura  | |
   | |
María Mariño Carou, nada en Noia o 8 de xuño de 1907 e finada en Seoane do Courel (Folgoso do Courel) o 19 de maio de 1967, foi unha escritora galega do século XX. Encadrada na xeración do 36, a pesar da súa con escasa obra (poética en galego e narrativa en castelán) foi reivindicada para a literatura galega pola xeración Brais Pinto, especialmente por Uxío Novoneyra e Xosé Luís Méndez Ferrín. Da súa autoría son Palabra no tempo (1963) e Verba que comenza (1990).[9] Compaxinou a súa actividade intelectual cunha vida discreta e moi apartada dos cenáculos literarios. Dedicóuselle o Día das Letras Galegas do ano 2007, co que foi a terceira muller homenaxeada con ese recoñecemento despois de Rosalía de Castro no 1963 e Francisca Herrera Garrido no ano 1987.
Traxectoria
[editar | editar a fonte]- Véxase tamén: Cronobiografía de María Mariño.
Foi a cuarta dos cinco fillos de Xosé María Mariño Pais, zapateiro, e Filomena Carou Lado, costureira,[10]: María de la Concepción (1898), Emilio (1901), Cándido (1902), María (1907) e Asunción (1908).[11] A súa infancia e xuventude estiveron marcadas polas dificultades económicas da familia. En Noia recibiu uns poucos anos de escola coas monxas e logo traballou como costureira polas casas. Posteriormente trasladouse a Escarabote (Lampón, Boiro), onde unha parente súa, Consuelo, traballaba de cociñeira no Pazo de Goiáns, que tiña unha boa biblioteca e onde accedeu a algunhas lecturas,[12] aínda que Esperanza Mariño (2007) o desmente.[13]
Ao pouco de iniciarse a guerra civil española marchou a Berango, Biscaia, onde vivía a súa irmá máis vella, Concha, casada cun mariñeiro vasco. Trala conquista desa zona polas tropas franquistas, regresou a Boiro, onde impartiu clases a nenos. Alí coñeceu o mestre compostelán Roberto Pose Carballido, que tiña escola en Escarabotiño, co que casou na igrexa de Santiago de Lampón o 31 de maio de 1939.[8] El tiña 24 anos e ela estaba a piques de cumprir os 32.
En 1943 marcharon a Arzúa, e despois regresou a Biscaia, ao ser destinado el a Elantxobe no curso 1945-46. Desde alí aproveita para visitar a familia, que se trasladaran de Berango e agora viven en Algorta, Getxo. Regresa a Galiza estando embarazada, para dar a luz nas Casas Baratas das minas de San Fins (Vilacova, Lousame), pois contaba con asistencia médica ao traballaren alí o seu irmán Emilio, mecánico, e maila súa nai, Filomena, xa viúva. Alí, con trinta e nove anos cumpridos, deu a luz o 6 de setembro de 1946 a un fillo, Roberto Pose Mariño, que morreu o 10 de outubro dese mesmo ano a causa dunha gastroenterite aguda.[14]
O seu marido foi destinado a Romeor, Esperante, e despois trasládanse por consello médico a Parada do Courel, a causa da depresión nerviosa que sofre a escritora. Alí botou os restantes anos da súa vida, agás algunhas vacacións en Noia, Monforte de Lemos e A Coruña.
En maio de 1967 faleceu na comarca da montaña luguesa, a causa dunha leucemia. Os seus restos mortais repousan no cemiterio de Seoane do Courel.
Creación literaria
[editar | editar a fonte]A mediados dos anos cincuenta, María Mariño comezou a escribir poemas, primeiro en castelán e logo en galego. Despois, no contorno do Courel, coñeceu o poeta Uxío Novoneyra que promoveu a publicación destes versos. Palabra no tempo editouse no ano 1963 na colección Tesos cumes de Ediciones Celta, Lugo,[6] con limiar de Otero Pedrayo e ilustracións de Raimundo Patiño.[15]
| “ | [sic] Na peculiar vivencia de María Mariño o seu ser individual non se funde cun Ser total, cunha sorte de Deus. Non se trata pois dunha unio á maneira dos místicos españois do Século de Ouro da sua literatura. É, polo contrario, a materia o elemento total que sorbe o ser persoal de María Mariño e o "come" somete e aniquila | ” |
Sen apenas relación no mundo literario, o illamento e a marxinalidade que caracterizou en moitas ocasións o labor creativo das mulleres condicionou a recepción da súa obra, mesmo chegou a suscitar nalgún momento dúbidas sobre a súa existencia e a autoría dos poemas.[16][17]
27 anos despois, en 1990, e 23 logo do falecemento, os poetas Uxío Novoneyra e Antón Avilés de Taramancos promoveron unha edición dos seus últimos poemas. O volume, titulado Verba que comenza,[7] rematado pola poeta en marzo de 1967, dous meses antes de morrer, foi publicado polo concello de Noia, cun estudo de Carmen Blanco García. A súa poética é radicalmente intimista, cunha linguaxe rupturista.
| “ | [sic] Foi a primeira poeta mística de Galicia. Unha mística sin dogma con todo o patetismo que dá a inminencia da propia morte e máis cando ésta é prematura | ” |
Escribiu, amais, dous textos narrativos en castelán: Los años pobres. Memoria de guerra y posguerra, obra desaparecida, coñecida só pola mención feita por Novoneyra, e Más allá del tiempo, de 1965,[18] desaparecida durante máis de cuarenta anos, atopada e publicada en 2007 por Alvarellos Editora, editada por Helena González Fernández.[19]
Recoñecementos
[editar | editar a fonte]As homenaxes nas revistas Dorna e Carabela de Xiada, a realizada na vila de Noia en 1983, a da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega, a inclusión en antoloxías e as análises críticas da súa obra, contribuíron a situar no lugar que lle corresponde a obra desta poeta.[4]
En plenario do 7 de xullo de 2006, os membros da Real Academia Galega decidiron dedicarlle o Día das Letras Galegas de 2007.
Foi homenaxeada no Día das Galegas nas Letras de 2024: a plataforma de crítica literaria A Sega nomeouna Señora das Letras 2024.[20]
Listaxe da obra
[editar | editar a fonte]Poesía (en galego)
[editar | editar a fonte]- Palabra no tempo (1963, Ediciones Celta).[6]
- Verba que comenza (1990, Concello de Noia).[7]
Narrativa (en castelán)
[editar | editar a fonte]- Los años pobres. Memoria de guerra y posguerra (inédita).
- Más allá del tiempo (2007, Alvarellos Editora).[18]
Compilacións
[editar | editar a fonte]Notas
[editar | editar a fonte]- 1 2 Novoneyra, Uxío (maio de 1982). "Noiesa do Courel, dinamiteira da fala". A Nosa Terra (189-190).
- ↑ Fernández del Riego, F. (1971) [1951]. Historia da Literatura Galega (2ª ed.). Vigo: Editorial Galaxia. p. 278.
- 1 2 Méndez Ferrín, X.L. (1984). De Pondal a Novoneyra. Xerais. pp. 95–97. ISBN 84-7507-139-2.
- 1 2 Marco, A. (2007). Dicionario de Mulleres Galegas. Edicións A Nosa Terra. pp. 259–260. ISBN 978-84-8341-146-9.
- ↑ Vilavedra, D., ed. (1995). Diccionario da Literatura Galega I. Galaxia. pp. 363–364. ISBN 84-8288-019-5.
- 1 2 3 Imaxe da portada de: Palabra no tempo de María Mariño. Coleución Tesos Cumes Ediciones Celta. Lugo. 1963.
- 1 2 3 Imaxe da portada de Verba que comenza libro de homenaxe.
- 1 2 Mariño, Esperanza 2007, páx. 18.
- ↑ "Mariño Carou, María". Diciopedia do século 21 2. Do Cumio, Galaxia e do Castro. 2006. p. 1311. ISBN 978-84-8288-942-9.
- ↑ AgraFoxo 2007, páx. 16.
- ↑ Mariño, Esperanza 2007, páx. 16.
- ↑ Villar Janeiro, Helena (17/4/2006). "María Mariño Carou". El Correo Gallego. Arquivado dende o orixinal o 25/04/2017. Consultado o 25/04/2017.
- ↑ Oliveira. V. (15/3/2007). "Segundo Esperanza Mariño a biblioteca onde a noiesa contactou coa paixón da lectura é un mito". El Correo Gallego. Arquivado dende o orixinal o 25/04/2017. Consultado o 25/04/2017.
- ↑ AgraFoxo 2007, páx. 94, reproduce a acta de defunción.
- ↑ Alvarellos, Enrique (1993). Mulleres destacadas de Galicia. Alvarellos. p. 193. ISBN 84-85311-96-5.
- ↑ Véxase o limiar, de Darío Xohán Cabana, en Mariño Davila, Esperanza (2007). Dicionario María Mariño
- ↑ "Mariño Carou, María". Dicionario biográfico de Galicia 2. Ir Indo Edicións. 2010-2011. p. 274.
- 1 2 Fonte, Ramiro (2005). "Mariño Carou, María". Gran Enciclopedia Galega (DVD). El Progreso. ISBN 84-87804-88-8.
- ↑ González, Paula (15/2/2007). "Los enigmas de María Mariño". El País (en castelán).
- ↑ "A poeta María Mariño, nomeada Señora das Letras 2024". Nós Diario. 2024-04-03. Consultado o 2024-04-04.
- ↑ "Ficha da 2ª ed. da Obra completa, na páxina web de Xerais". Arquivado dende o orixinal o 26 de abril de 2017. Consultado o 25 de abril de 2017.
- ↑ Ficha de Antoloxía poética Arquivado 25 de setembro de 2023 en Wayback Machine. en Culturagalega.org. CCG
Véxase tamén
[editar | editar a fonte] |
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: María Mariño |
 |
A Galicitas posúe citas sobre: María Mariño |
Bibliografía
[editar | editar a fonte]- Boletín da Real Academia Galega número 368. (2007) Inclúe:
- Carmen Blanco: "O misterio Mariño: unha poética de mar de fondo" Arquivado 15 de setembro de 2021 en Wayback Machine..
- Manuel Fernández Rodríguez: "A combustión espontánea de María Mariño. Mística e palabra" Arquivado 15 de setembro de 2021 en Wayback Machine..
- Arcadio López-Casanova: "Un diario da ultimidade (sobre dúas claves de Verba que comenza)" Arquivado 15 de setembro de 2021 en Wayback Machine..
- María Lopo: "No bosque Mariño" Arquivado 15 de setembro de 2021 en Wayback Machine..
- Chus Nogueira: "Darse en verba aberta. A palabra na obra poética de María Mariño" Arquivado 15 de setembro de 2021 en Wayback Machine..
- Olga Novo: "Pía o paxaro da paz. O Courel de María Mariño".
- Ana Romaní: "Do lugar. Re-creación da mar calma de Noia na voz de María Mariño" Arquivado 15 de setembro de 2021 en Wayback Machine..
- Darío Xohán Cabana: "María Mariño".
- Rosario Álvarez Blanco: "María Mariño. Noiesa do Courel, dinamiteira da fala" Arquivado 15 de setembro de 2021 en Wayback Machine..
- Xosé Luís Méndez Ferrín: "Abismo y dinamita" Arquivado 15 de setembro de 2021 en Wayback Machine..
- "Mariño Carou, María". Enciclopedia Galega Universal 11. Ir Indo. 1999-2002. p. 429. ISBN 84-7680-288-9.
- AgraFoxo, Xerardo (2007). Biografía de María Mariño. Editorial Galaxia. ISBN 978-84-8288-257-4.
- Alonso, Fran (2007). A vida secreta de María Mariño. Edicións Xerais de Galicia. ISBN 978-84-9782-575-7.
- Arias Chachero, Patricia (2007). María Mariño. Antoloxía poética. Galaxia. ISBN 978-84-8288-816-3.
- Blanco García, Carmen (2007). María Mariño. Vida e obra. Edicións Xerais de Galicia. ISBN 978-84-9782-537-5.
- García Negro, M. P. (2007). María Mariño no ronsel das escritoras galegas. Ames: Laiovento. ISBN 84-8487-119-3.
- Gómez, A.; Queixas, M. (2001). Historia xeral da literatura galega. A Nosa Terra. pp. 251 e 272. ISBN 84-95350-79-3. Arquivado dende o orixinal o 02/07/2017. Consultado o 23/04/2017.
- González, H (2000). "Los poetas y las poéticas desde la posguerra hasta hoy: «¡Yo tambien navegar!»". Breve historia feminista de la literatura española (en lengua catalana, gallega y vasca) (en castelán) VI. Anthropos. pp. 196–218. ISBN 84-7658-577-2.
- Mariño, Esperanza (2007). Dicionario María Mariño. Limiar de D.X. Cabana. Santa Comba: TresCtres. ISBN 978-84-935562-4-2.
- Pena, X. R. (2019). "O misterio María Mariño". Historia da literatura galega IV. Xerais. pp. 370–377. ISBN 978-84-9121-481-6.
- Sanjurjo Fernández, Victoria (2006) [1994]. María Mariño. Obra completa. Xerais. ISBN 978-84-9782-491-0. Arquivado dende o orixinal o 26 de abril de 2017. Consultado o 25 de abril de 2017.
| Imaxes | |
|---|---|
 Fotografía en Parada do Courel, 1960[1] | |
| Fotografía do enterro de María Mariño | |
| Gravacións de son | |
 "Vogar" interpretado por Uxía. | |
| Vídeos | |
 A flor das raparigas en sombra de M. Forcadela.[2] | |
| Galicia letra a letra por Rosario Álvarez Blanco |
Outros artigos
[editar | editar a fonte]Ligazóns externas
[editar | editar a fonte]- Figuras homenaxeadas Real Academia Galega
- Letras Galegas 2007 Biblioteca Virtual Galega
- María Mariño na páxina da Asociación Socio-Pedagóxica Galega.
- "María Mariño. Homenaxeado/a ano 2007" galiciadigital.com
- ↑ Na imaxe aparecen Novoneyra, María Mariño, Saleta Goi (muller de Manuel María), Manuel María e Roberto Pose.
- ↑ Interveñen, entre outros, Anxo Angueira, María Xosé Queizán, Xosé María Álvarez Cáccamo, Marga do Val, Román Raña, Ana Romaní, Xabier Xil Xardón e Mon Santiso.