Florencio Delgado

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Florencio Delgado
Florencio Delgado mural en Córgomo.jpg
Nome completoFlorencio Manuel Delgado Gurriarán
Nacemento27 de agosto de 1903
 Córgomo
Falecemento14 de maio de 1987
 Fair Oaks
SoterradoCórgomo
NacionalidadeEspaña
Alma máterUniversidade de Valladolid
Ocupaciónescritor, político e avogado
CónxuxeCelia Teijeiro
Xénerospoesía
EstudosDereito
Florencio Delgado Gurriarán firma 1970.jpg
editar datos en Wikidata ]

Florencio Manuel Delgado Gurriarán, nado en Córgomo (Vilamartín de Valdeorras) o 27 de agosto de 1903 e finado en Fair Oaks (California) o 14 de maio de 1987, foi un avogado e poeta galego.[1] Utilizou, en escritos de prensa ou revistas, varios pseudónimos: Korgomófilo, Nadel, Porto do Río, Xan do Sil, Sil e R. Miño.[2]

Familia Delgado Gurriarán no ano 1919, Florencio é o primeiro da dereita na fila de arriba.[3]

A Real Academia Galega acordou dedicarlle o Día das Letras Galegas do ano 2022.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Fillo de Florencio Delgado Prada e Consuelo Gurriarán Díaz. O pai, perito agrícola (enxeñeiro técnico agrícola), foi profesor da Escola de Peritos Agrícolas de Valladolid. Amais, estivo destinado en Ourense, Palencia, Valladolid e A Coruña como empregado de Fomento. Florencio estudou na aldea, en escolas particulares. Aos seis anos marcharon a Palencia onde estudou cos Maristas. Rematou o bacharelato en Valladolid e licenciouse en Dereito nesa universidade con 20 anos. De volta en Córgomo, exerceu como avogado no Barco de Valdeorras mentres preparaba oposicións a Rexistros, que non aprobou.[4]

Comezou a colaborar con artigos e poemas no xornal Heraldo Orensano co pseudónimo de "Corgomófilo", e tamén en Heraldo de Galicia e A Nosa Terra.[1] En 1933 ingresou no Partido Galeguista. Tamén se achegou ás Irmandades da Fala e ao Seminario de Estudos Galegos, do que foi socio protector. En xaneiro de 1934 asistiu en Ourense á III Asemblea anual do partido en representación do grupo de Córgomo-Portela. Alí coñeceu a Alfonso Daniel Rodríguez Castelao.[5]

Guerra Civil[editar | editar a fonte]

Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 logrou escapar da represión franquista, iniciada na comarca de Valdeorras polo bando sublevado, coa axuda do seu irmán Lucio, escollido como xefe dos falanxistas de Córgomo[6]. Entre os dous elaboraron un plan de fuxida para Florencio, na que contaron coa axuda de familiares e amigos. Inicialmente pasou por Zamora e Valladolid, volveu despois ata Ponferrada e cruzou a Portugal pola raia galega ata Tourém e chegou a Porto, Portugal. Desde alí viaxou en barco, escondido debaixo dunha cama, a Bordeos (Francia). Conseguiu chegar á Barcelona republicana en xaneiro de 1938. Alí traballou na Subsecretaría de Armamento e no Servizo de Información Periférica. Nese mesmo ano accedeu á executiva do Partido Galeguista como Secretario de Propaganda. Viaxou a Francia en misión oficial e xa non regresou a España.[4]

O exilio en México[editar | editar a fonte]

Florencio Delgado a bordo do Ipanema con Roxelio Rodríguez de Bretaña, Andrés Valín, Carlos Tomé, Johán López Durá, Serafín Ferro e Elixio Rodríguez.[7]

Trala guerra civil, exiliouse en México. Viaxou dende Francia en 1939 a bordo do Ipanema, un dos barcos que levaron refuxiadas e refuxiados españois a América. Viaxaban con el, entre outros, Roxelio Rodríguez de Bretaña, Andrés Valín Salvador, Carlos Tomé Alonso, Johán López Durá, Serafín Ferro ou Elixio Rodríguez.[7] Xa establecido en México, traballou como vendedor de fertilizantes, zapatos ou aceites ata asentarse na farmacéutica Queralt Mir, onde se xubilou. Desde 1940 tivo a nacionalidade mexicana.

Foi un dos creadores da revista Vieiros, con Luís Soto e Carlos Velo. Tamén fundou o Padroado da cultura galega de México, a Irmandade Galeguista, a asociación A nosa xente, o Ateneo de Galicia e a audición radiofónica Hora de Galicia, que estivo en antena todos os domingos durante case dúas décadas.[8] Colaborou nas publicacións Saudade - Verba galega das Américas, Galicia, Heraldo de Galicia, Nova Galicia e Opinión Gallega.[1] Foi un dos representantes de Galicia na delegación de Galeusca de México, xunto co profesor López Durá.

Durante a época de Vieiros, mantivo especial relación coa intelectualidade do exilio interior, como Francisco Fernández del Riego e Valentín Paz-Andrade, e co Grupo Brais Pinto. Tamén se relacionou con Rodolfo Prada e outros galeguistas de Arxentina.

Volveu temporalmente a Galiza en 1968, 1976 e 1981. Nese ano foi recoñecido como membro correspondente da Real Academia Galega[9], e celebrouse un acto solemne no Casino do Barco, coa imposición da medalla. Foi apadriñado polos académicos Xulio Francisco Ogando, Ramón Piñeiro e Valentín Paz-Andrade. O acto contou coa presenza de Lauro Olmo Gallego, Isaac Díaz Pardo e o presidente da Xunta, Xosé Quiroga Suárez.[10] Así homenaxeou O Barco de Valdeorras ao "poeta do viño e a viña". Amais, recibiu a medalla Eduardo Pondal en 1975 da asociación A Nosa Xente de México.

Finou o 14 de maio de 1987, cando se atopaba na casa dun dos seus fillos en California. As súas cinzas foron trasladadas a Córgomo o 12 de xullo dese ano.[11]

Obra poética[editar | editar a fonte]

Bebedeira (Editorial Nós, 1934) [12][editar | editar a fonte]

Artigo principal: Bebedeira.

É un poemario vinculado ao hilozoísmo de Luís Amado Carballo. Por este libro pertence o autor á Xeración de 1922 ou 1925.[13] Ricardo Carballo Calero descríbeo como «unha turbulenta visión da dionisíaca terra de Valdeorras. É unha descrición poética de forte alento xeórxico, dun ruralismo moi animista e sanguíneo».[14]

Galicia infinda (Colección Salnés, Editorial Galaxia, 1963).[15][editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galicia infinda.

Esta obra reuniu boa parte da súa poesía de posguerra. Está composto por cinco apartados: Cantarenas, Valdeorras, Castiñeiros, Varia e Poemas mexicanos. No libro conviven tendencias heteroxéneas, como a adopción dunha arquitectura modernista, motivos neorrománticos e recreacións de situacións e presenzas pouco habituais ata entón na literatura galega.[16] A obra ten tres tipos de poemas:

  • Os que prolongan a liña do libro anterior, a evocación animista da terra natal.
  • Os que fican na tradición novecentista de neorromantismo, na forma modernista representada principalmente por Ramón Cabanillas.
  • Os poemas mexicanos que recollen paisaxes e ambientes aztecas, escritos nunha especie de galego crioulo mexicano.[14]

Cantarenas. Poemas (1934-1980) (Ediciós do Castro, 1981)[editar | editar a fonte]

Con limiar de Xosé Gayoso Díaz. Recolle os de Bebedeiras e outros novos: Valdeorresas e Dionisias. O autor pon de novo o mundo do viño no centro do seu universo poético. Regresa á terra da infancia que tanto o marcou, á que homenaxeou empregando en ocasións como pseudónimo o nome Corgomófilo.

O soño do guieiro (Colección Opúsculos de poesía, Ediciós do Castro, 1986)[editar | editar a fonte]

Subtitulado Xeiras dun galeguista, está dedicado a Castelao. Volve recoller poemas doutros momentos vitais, expresión xa da súa musa cívica, xa da elexíaca. O volume inclúe ademais algúns dos seus poemas sociolingüísticos, unha das facetas máis notables da súa poética. Recompilación da poesía de loita, de combate, desde a guerra civil, a posguerra e o exilio.

Nos dous últimos libros hai mostras elocuentes do seu talento satírico, cando retrata o ditador Francisco Franco ou describe o desleixo lingüístico de certos falantes.[8]

Dedicatoria de Delgado Gurriarán a Manuel Iglesias Corral nun exemplar de Bebedeira.

Obra colectiva[editar | editar a fonte]

  • Foi responsable intelectual e principal colaborador da obra Cancioneiro da loita galega (1943), a primeira publicación do Partido Galeguista en México. [17] A súa contribución nesta edición de “poesía de combate” é variada e significativa, con poemas dedicados ao seu amigo Alexandre Bóveda.[8] Asina os poemas baixo o pseudónimo Nadel. [18]
  • O volume colectivo Presencia de Galicia en México (Padroado da Cultura Galega, 1956) tamén estivo organizado por Florencio. Nel, amais, participaron intelectuais extragalegos como o historiador catalán Pere Bosch i Gimpera.[8]

Tradución[editar | editar a fonte]

Colaborou con Plácido Castro e Lois Tobío Fernández no volume Poesía inglesa e francesa vertida ao galego (1946), premiado pola Federación das Sociedades Galegas da Arxentina. Delgado Gurriarán tamén verteu ao galego a Arthur Rimbaud, Stéphane Mallarmé ou Paul Valéry.

Vida persoal[editar | editar a fonte]

Mural en Córgomo, obra de Anxo Baranga.[19]

Casou en México en 1944 con Celia Teijeiro, filla de emigrantes galegos, e tiveron cinco fillos.

Día das Letras Galegas 2022[editar | editar a fonte]

En 2021, o proxecto “As Letras de Florencio” iniciou unha campaña para que se lle dedicase o Día das Letras Galegas.[20] A Real Academia Galega, no plenario do 2 de xullo de 2021, decidiu dedicarlle o Día das Letras Galegas de 2022:[8]:

O Pleno da institución acordou na sesión celebrada esta mañá renderlle homenaxe o ano que vén ao autor ourensán, cuxo labor literario e activismo político e cultural constitúen un dos capítulos máis destacados das letras galegas da diáspora. A RAG non só celebrará o excelente poeta que foi, cultivador dun galego enxebre, característico das terras de Valdeorras. A través da súa figura tamén homenaxeará, por primeira vez, a Galicia do exilio republicano en México, país onde o propio Delgado Gurriarán e outros colegas desenvolveron iniciativas sobranceiras que mantiveron vivo o facho da nosa identidade e que constitúen un referente obrigado da nosa historia contemporánea.

No Plenario, a candidatura do valdeorrés acadou 14 votos, fronte aos 4 de Fiz Vergara Vilariño e os 4 da candidatura conxunta de Ánxel Casal e Federico García Lorca.[21] A súa candidatura fora presentada polos académicos Xesús Alonso Montero, Ramón Villares e Rosario Álvarez Blanco.[22]

Notas[editar | editar a fonte]

Referencias
  1. 1,0 1,1 1,2 Enciclopedia Galega Universal.
  2. "Pseudónimos galegos en ogalego.eu:d". www.ogalego.eu. Consultado o 5/7/2021. 
  3. Raigame n.º 23. 2006
  4. 4,0 4,1 Pla Brugat, Dolores. "Entrevista a Florencio Delgado Gurriarán realizada en la ciudad de Guadalajara, por Dolores Pla, los días 23, 24 y 25 de agosto de 1979". Instituto Nacional de Antropología e Historia de México. 
  5. Fandiño, Xosé Ramón (3/1/20222). "Álbum de Galicia". Consello da Cultura Galega. 
  6. "Un plan de fuxida". Consultado o 2/12/2021. 
  7. 7,0 7,1 F. Freixanes, Víctor (4/7/2021). "A bordo do Ipanema". La Voz de Galicia. 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 "As Letras Galegas 2022 homenaxearán a Florencio Delgado Gurriarán". Real Academia Galega. 2/7/2021. 
  9. Membros correspondentes da RAG
  10. Blanco, Aurelio (26/7/2014). "Florencio Delgado Gurriarán: O poeta do viño e da viña". La Región (en castelán). Consultado o 5/7/2021. 
  11. "Delgado Gurriarán, Florencio Manuel". Dicionario biográfico de Galicia 1. Ir Indo. 2010-2011. p. 324. 
  12. Iglesias, Xabier (22/8/2015). "Bebedeira". OslibrosdeAnxelCasal.blogspot.com. 
  13. Pérez Pena, Marcos (3/7/2021). "Florencio Delgado chegaba cargado de literatura galega feita en México, publicacións moi importantes para os resistentes". Praza.gal. Consultado o 6/7/2021. 
  14. 14,0 14,1 Carballo Calero 1975, p. 727.
  15. Vilavedra, D., ed. (2000). Diccionario da literatura galega. Obras III. Galaxia. pp. 227–229. ISBN 84-8288-365-8. 
  16. Vilavedra 1995, pp. 171-72.
  17. Cancioneiro da loita galega. Sada, A Coruña: Ediciós do Castro. 1996.  Facsímile. ISBN 84-7492-805-2.
  18. Lama López, María Xesús (2006). "A Guerra Civil española na obra dos escritores exiliados galegos". Anuario Grial de Estudos Literarios Galegos. Editorial Galaxia. p. 40. 
  19. "Córgomo lleva el arte a la fachada" (11/10/2018). La Región (en castelán)
  20. Prieto, Susana (12/5/2021). "Reto por la candidatura de Florencio Delgado como homenajeado de las Letras Galegas en 2022". ValdeorrasDeCerca (en castelán). Consultado o 21/6/2021. 
  21. "Delgado Gurriarán será o homenaxeado co Día das Letras Galegas de 2022". Nós Diario. Consultado o 6/7/2021. 
  22. "Florencio Delgado Gurriarán será el homenajeado en las Letras Galegas 2022". Axencia EFE (en castelán). Consultado o 6/7/2021. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]