Concepción Arenal

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Concepción Arenal
Concepcion Arenal 1.jpg
Diplomada en Dereito, xornalista, poeta, autora dramática e de zarzuela (en 1893)
Nome completoMaría Concepción Jesusa Petra Vicenta Arenal Ponte
Nacemento31 de xaneiro de 1820
 Ferrol
Falecemento4 de febreiro de 1893
 Vigo
SoterradaCemiterio de Pereiró
NacionalidadeEspaña
Alma máterUniversidad Central
OcupaciónDiplomada en Dereito, xornalista, escritora
CónxuxeFernando García Carrasco (1848)
Fillos3: Candonga, Fernando e Ramón
editar datos en Wikidata ]

María Concepción Jesusa Petra Vicenta Arenal Ponte, nada en Ferrol o 31 de xaneiro de 1820[1] e finada en Vigo o 4 de febreiro de 1893,[2] foi unha diplomada en Dereito, xornalista, feminista,[3] poeta, autora dramática e de zarzuela. É considerada unha das pensadoras máis lúcidas e prestixiosas do século XIX dentro e fóra do país.[4][5]. Foi a primeira muller en asistir a unha Universidade española[6]

"La sociedad no puede en justicia prohibir el ejercicio honrado de sus facultades a la mitad del género humano"

Concepción Arenal [3][7]

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Concepción Arenal naceu nunha modesta casa do barrio de Ferrol Vello. Era filla dun militar liberal orixinario de La Montaña cántabra, Ángel del Arenal, e de Concepción Ponte Tenreiro, de ascendencia aristocrática galega. A súa infancia estivo marcada pola persecución, represión e desterro que sufriu o seu pai a causa das súas ideas liberais, e pola súa morte prematura a consecuencia delas. Quedou orfa de pai aos nove anos instalándose a súa nai viuva e tres fillas en Armaño no val de Liébana.[8] No ano 1830 morre a súa irmá pequena, en 1835 abandonan a aldea e trasládanse a capital [9].

Estudou en Madrid, nun colexio para señoritas, cun tipo de educación para nenas de clases acomodadas que máis tarde ela mesma se encargaría de someter a severa crítica por tratarse da "arte de perder o tempo". Mais a maior parte da súa cultura e formación acadouna de xeito autodidacta, especialmente a través da lectura, á que se afeccionou polo contacto coa biblioteca que a súa familia paterna tiña en Armaño (Cantabria), lugar a onde se trasladou coa súa nai e as súas dúas irmás tras quedar orfa de pai. Nestes primeiros anos en Madrid aprende nos seus estudos a comportarse en sociedade como era desexo da súa nai, coa que tiña constantes confrontacións, pero tamén aprende francés e italiano de forma autodidacta. En 1840 regresa a Armaño a coidar da súa avoa Jesusa cando esta enfermou [1]. Tiña vinte e un anos cando morreu a súa nai.

Asiste á Universidade "travestida" de home [10], ás aulas da carreira de Dereito Penal e Xurídico, xa que nese momento non se permitía legalmente o acceso das mulleres aos estudos superiores en España. En 1848 casou con Fernando García Carrasco, que soubo entender os planos de igualdade de Concepción Arenal, ata o punto de que o acompañaba ás tertulias e salóns vestida de home [1]. A parella compartiu inquedanzas e traballo intelectual e tivo unha filla, Concepción, que morreu antes de cumprir os dous anos, e dous fillos, Ramón e Fernando. Despois do derradeiro parto a saúde de Concepción Arenal quedou delicada para o resto da súa vida. Quedou viúva aos trinta e sete anos e o seu fillo Ramón tamén morreu prematuramente. Ao morrer o seu marido deixou de poder publicar artigos en prensa a consecuencia dunha lei que obrigaba a asinalos.[11]

Por Eugenio Duque y Duque, no Museo de Pontevedra.

Foi nomeada "visitadora de prisións de mulleres" en 1864,[1] posto que foi suprimido definitivamente dez anos despois. Na Coruña trabou unha grande amizade con Juana de Vega,[12] condesa de Espoz y Mina. Concepción Arenal asistía ao parladoiro que organizaba a condesa na súa casa da rúa Real e as dúas promoveron unha asociación para visitar as mulleres presas chamada das "Magdalenas". Concepción Arenal escribía cartas dirixidas ás reclusas nas que explicaba o contido do Código penal daquela vixente (o de 1850) e comentaba algúns artigos, especialmente os que facían referencia a delitos cometidos por mulleres. Juana de Vega era a que se encargaba de lerlles esas cartas ás presas mentres Concepción Arenal se dedicaba a observar as actitudes destas durante a lectura.

As dúas últimas décadas da súa vida pasounas co seu fillo Fernando, primeiro en Xixón e, tras un breve paso por Pontevedra, en Vigo. Foron anos de moi intensa actividade social e intelectual, malia o seu precario estado de saúde. Salvo pequenos períodos e por motivos de empeoramento da súa saúde, Concepción Arenal non deixou de escribir, estudar e revisar as súas propias obras e ideas, até o fin da súa vida. Boa proba diso constitúea a súa ampla bibliografía, que se agrupa, fundamentalmente, ao redor de tres grandes temas: as denominadas "cuestión social", "penitenciaria" e "feminina". A súa obra tivo repercusión internacional malia que Concepción Arenal non saíu nunca de España. Porén, enviou informes a congresos internacionais que foron obxecto de unánime aplauso por parte dos expertos alí presentes; colaborou en publicacións e libros editados en francés e inglés; ilustres personaxes do ámbito penal e penitenciario, como Roeder e E. C. Wines, eloxiaron a súa obra e persoa; libros seus, como El visitador del pobre e El visitador del preso escritos en castelán foron traducidos a outras linguas.

Un elemento esencial para comprender tanto a súa vida como a súa obra constitúeo a súa proximidade ao ideario liberal e krausista; malia a orixinalidade do seu pensamento, destacan esas influencias, que tamén tiveron un papel importante no plano afectivo a través do seu contacto con destacadas personalidades liberais da época, coas que compartiu a un tempo relacións de amizade e proxectos de carácter social e intelectual, como o seu amigo e cuñado Manuel de la Cuesta, Salustiano Olózaga, Juana de Vega, Fernando de Castro, Francisco Giner de los Ríos, Gumersindo de Azcárate etc.

No monumento nos Cantóns da Coruña.

Con Concepción Arenal naceu o feminismo en España, pois dende nova loitou por romper os canons establecidos para a muller, rebelándose contra a tradicional marxinación do sexo feminino, e reivindicando a igualdade en todas as esferas sociais para a muller [13].

Morreu o 4 de febreiro de 1893 en Vigo e foi inhumada no Cemiterio de Picacho. Os seus restos foron trasladados en 1912 ao cemiterio de Pereiró.[14] No seu epitafio o lema que a acompañou durante toda a súa vida: Á virtude, a unha vida, á ciencia.

No ano 2020, o Consello da Cultura Galega organiza diversas actividades para conmemorar o bicentenario de Concepción Arenal. Como a edición de libros ou a cooperación no Congreso "Concepción Arenal 1820-2020" na USC. O inicio do calendario conmemorativo veu marcado o 31 de xaneiro cunha actividade no cárcere da Lama onde se proxectou a película Concepción Arenal, a visitadora de cárceres e posterior coloquio coas persoas internas, dúas das actrices do filme (Mabel Rivera e Isabel Naveira), e a especialista Celia Pereira.

Obra[editar | editar a fonte]

  • Fábulas en verso originales. Madrid, Tomás Fortanet. 1851 [10].
  • La beneficencia, la filantropía y la caridad. Madrid, Imprenta del Colegio de Sordo-Mudos y de Ciegos, 1861[13][16]
  • Manual del visitador del pobre. Madrid, Imprenta de Tejado, 1863. Traducido ao francés, Manuel du visiteur du pauvre (París, Ambroise Bray Libraire-Editeur, 1864).
  • Cartas a los delincuentes. A Coruña, Imprenta del Hospicio, 1865.
  • El reo, el pueblo y el verdugo, o la ejecución pública de la pena de muerte. Madrid, Establecimiento Tipográfico de Estrada, Díaz y López, 1867.
  • La voz que clama en el desierto. A Coruña, Tipografía de la Casa de Misericordia, 1868.
  • Examen de las bases aprobadas por las Cortes, para la reforma de las prisiones. Madrid, Imprenta de la Revista de Legislación, 1869.
  • La mujer del porvenir. Artículos sobre las conferencias dominicales para la educación de la mujer, celebradas en el Paraninfo de la Universidad de Madrid. Sevilla-Madrid, Eduardo Perié-Félix Perié, 1869 [1].
  • Estudios penitenciarios. Madrid, Imprenta de T. Fortanet, 1877.
  • La cárcel llamada Modelo. Madrid, Imprenta de T. Fortanet, 1877.
  • Las colonias penales de la Australia y la pena de deportación. Madrid, Imprenta y Librería de Eduardo Martínez, 1877.
  • "La récidive en Espagne", Bulletin de la Société Générale des Prisons, 6 (xuño de 1878), p. 575-586.
  • Ensayo sobre el derecho de gentes. Madrid, Imprenta de la Revista de Legislación, 1879.
  • "Hay Irlanda, pero no Cobden", La Ilustración Gallega y Asturiana, 34 (8 de decembro 1880), p. 418-419.
  • "Mi vida. A... que me pedía con insistencia apuntes para escribir mi biografía", La Ilustración Gallega y Asturiana, 31 (8 de novembro 1880), p. 385.
  • Cuadros de la guerra. Ávila, Imprenta de la Propaganda Literaria, 1880 [1].
  • La cuestión social. Cartas a un obrero y a un señor. Ávila, Imprenta de la Propaganda Literaria, 1880.
  • La instrucción del pueblo. Madrid, Real Academia de Ciencias Morales y Políticas (Tip. Guttenberg), 1881.
  • "Lettre à M. Le Directeur General de L’Administration Pénitentiaire D’Espagne", Bulletin de la Société Générale des Prisons, 4 (abril 1883), p. 468-475.
  • La mujer de su casa. Madrid, Gras y Compañía Editores, 1883.
  • "Idea del cielo", en Almanaque de las damas para 1885, Porto Rico, Imprenta y Librería de José González Font, 1884.
  • "Clinique criminelle", Bulletin de la Société Générale des Prisons, nº 7 (novembro 1886), p. 857-866.
  • "Psychologie comparée du délinquant", Bulletin de la Société Générale des Prisons, 5 (maio 1886), p. 647-655.
  • "La educación de la mujer", Boletín de la Institución Libre de Enseñanza, T. XVI (1892), p. 305-312.
  • El delito colectivo. Madrid, La España Moderna, 1892.
  • El visitador del preso, Madrid, La España Moderna, 1894.
  • Obras Completas, Madrid, Librería de Victoriano Suárez, 1894-1913.
  • "Estado actual de la mujer en España", Boletín de la Institución Libre de Enseñanza, T. XIX (1895 ), p. 239-252.
  • Manuel du visiteur du prisonnier, París, Au Secrétariat de l’Oeuvre des Libérées de Saint-Lazare, 1893.
  • Informes presentados en los Congresos Penitenciarios de Estocolmo, Roma, San Petersburgo y Amberes. Madrid, Librería de Victoriano Suárez, 1896.
  • El pauperismo. Madrid, Librería de Victoriano Suárez, 1897.
  • "A Méndez Núñez", en Vigo y Doña Concepción Arenal. El libro de la velada (10 de setembro de 1897), Madrid, Establecimiento Tipográfico de la viuda e hijos de Manuel Tello, 1898.
  • La igualdad social y política y sus relaciones con la libertad. Madrid, Librería de Victoriano Suárez, 1898.
  • "Juicio crítico de las obras de Feijoo", en Antología popular. Buenos Aires, Editorial Galicia, 1966 [16]
  • Dios y libertad. Pontevedra, Deputación Provincial, 1996.

No cinema[editar | editar a fonte]

Na Literatura[editar | editar a fonte]

  • El pensamiento vivo de Concepción Arenal de Clara Campoamor 1939 Arxentina, editorial Espuela Plata. Reeditado no 2013.[18][19]
  • Mujeres de Isabel Ruiz Ruiz. Libro ilustrado de biografías de mulleres que non recibirón suficiente recoñecimento como as feministas Concepción Arenal ou Clara Campoamor 2016 [20]
  • Damas ilustres en la historia de España de Vicenta Márquez de la Plata, biografía dentro do xénero de novela histórica 2019 [21].

Homenaxes[editar | editar a fonte]

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Por Isidoro Brocos no Museo de Pontevedra. 
Monumento nos xardíns de Méndez Núñez da Coruña. O tema central é unha aguia a rachar as súas cadeas. 
Por Xosé Cid en Ferrol
A cidade de Lugo a Concepción Arenal. 
Parque del Oeste, Madrid

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Ayala Aracil, Mª Ángeles. "Biografía de Concepción Arenal - Concepción Arenal". Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes (en castelán). Consultado o 4 de marzo de 2020. 
  2. Morán Breña, Carmen (4 de setembro de 2018). "El dolor de pensar en España". El País (en castelán). ISSN 1134-6582. Consultado o 4 de marzo de 2020. 
  3. 3,0 3,1 "La madre del feminismo español, Concepción Arenal (1820-1893)". Consultado o 2020-01-10. 
  4. Breña, Carmen Morán (2018-09-04). "El dolor de pensar en España". El País (en castelán). ISSN 1134-6582. Consultado o 2020-01-10. 
  5. "El pensamiento feminista y social de Concepción Arenal | Tribuna Feminista" (en castelán). 2018-02-02. Consultado o 2020-01-10. 
  6. periodista, <img src="https://lasoga org/wp-content/uploads/gravatar/mstbn_av jpg" class="photo" width="250" alt="Martín Sacristán" /> Martín SacristánMartín Sacristán es; Editorialeshttp://Www.martinsacristan.com, Escritor Y. Creador De Contenidos (2018-03-07). "Concepción Arenal, la primera gran mujer española". La Soga | Revista Cultural (en castelán). Consultado o 2020-01-10. 
  7. "Concepción Arenal, la madre del feminismo en España" (en castelán). 2019-06-14. Consultado o 2020-01-10. 
  8. Chica, Miguel Ángel (23 de decembro de 2019). "Concepción Arenal, una revolucionaria feminista nacida en 1820". eldiario.es (en castelán). Consultado o 4 de marzo 2020. 
  9. Chica, Miguel Ángel. "Concepción Arenal, una revolucionaria feminista nacida en 1820". eldiario.es (en castelán). Consultado o 2020-01-10. 
  10. 10,0 10,1 "Concepción Arenal, la madre del feminismo español". La Vanguardia (en castelán). Consultado o 2020-01-10. 
  11. Marcos, Ana (2020-01-30). "Concepción Arenal, la ensayista que se vistió de hombre y desafió a su época". El País (en castelán). ISSN 1134-6582. Consultado o 2020-03-04. 
  12. "Biografia-Fundación Juana de Vega". juanadevega.org. Consultado o 2020-03-04. 
  13. 13,0 13,1 "Biografia de Concepción Arenal". www.biografiasyvidas.com. Consultado o 2020-01-10. 
  14. Vida Gallega, Ano IV Número 38 - 1912 abril
  15. Alcalá Martín, Alfonso: Galicia, revista quincenal ilustrada Ano II Num. 28 (15/09/1907)
  16. 16,0 16,1 "Concepción Arenal Ponte 1820-1893". www.filosofia.org. Consultado o 2020-01-10. 
  17. "Mujeres en la historia - Concepción Arenal, la fuerza de un ideal - RTVE.es" (en castelán). 2010-07-08. Consultado o 2020-01-10. 
  18. "El Pensamiento Vivo De Concepción Arenal (Biblioteca de Historia)". Librotea (en castelán). Consultado o 2020-01-10. 
  19. PDF Gratis El pensamiento vivo de concepción arenal (en castelán). 
  20. "Mujeres | Isabel Ruiz Ruiz". Mujeres | Isabel Ruiz Ruiz. Consultado o 2020-01-10. 
  21. "Damas ilustres en la Historia de España | Vicenta Márquez de la Plata". Damas ilustres en la Historia de España | Vicenta Márquez de la Plata. Consultado o 2020-01-10. 
  22. "Emigrantes de Viveiro y Ribadeo presidieron Hijas de Galicia en Cuba". La Voz de Galicia (en castelán). 2020-03-08. Consultado o 2020-03-31. 
  23. ""Para unha persoa que busque a transformación social como Concepción Arenal, o traballo intelectual non é suficiente"". Praza Pública. 2020-02-09. Consultado o 2020-02-27. 
  24. "A muller do porvir". CONSELLO DA CULTURA GALEGA (en inglés). Consultado o 2020-03-31. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]