José Elduayen

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
José Elduayen
José Elduayen


Datos persoais
Nacemento 22 de xuño de 1823
Chinchón,[1] Madrid
Falecemento 24 de xuño de 1898 75 anos
Madrid
Partido Partido Liberal-Conservador
Relixión católica
Residencia Vigo
Sinatura Sinatura de José Elduayen

José Elduayen Gorriti, Marqués do Pazo da Mercé,[2] nado en Chinchón,[1] Comunidade de Madrid o 22 de xuño de 1823 e finado en Madrid o 24 de xuño de 1898, foi un enxeñeiro e político español, ministro de Facenda durante o reinado de Amadeo I, ministro de Ultramar e ministro de Estado durante o reinado de Afonso XII e novamente ministro de Estado e ministro de Gobernación durante a rexencia de María Cristina de Habsburgo-Lorena.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

José Elduayen en 1878.

Foi fillo de José Elduayen y Garayoa e de Ángela Gorriti. Logo de obter a licenciatura en Enxeñería de Camiños, Canais e Portos en 1844, dirixe as obras do Ferrocarril de Langreo que se converteu na terceira liña férrea inaugurada en España e a primeira con proxecto enteiramente español. Neses anos comezaba a súa carreira na función pública, como responsable de Obras Públicas en Xixón. En 1855 trasladouse a Vigo. Participou na creación da Compañía del Ferrocarril de Medina a Zamora y de Orense a Vigo (MZOV), asumindo desde 1865 o control total da empresa. Con base no negocio ferroviario creou unha ampla rede clientelar na provincia de Pontevedra.[3]

Foi pai adoptivo de Ángel Elduayen Mathet (1855-1927).

Casou o 25 de maio de 1856, en primeiras nupcias, con Carmen Martínez y Montenegro (1838-1895), filla de Francisco Javier Martínez Enríquez, marqués de Valladares, coa que tivo dúas fillas, a maior, María de los Milagros Elduayen Martínez (1858-1888), foi oitava marquesa de Valladares polo seu propio dereito e marquesa de Alcedo e de San Carlos polo seu matrimonio en 1883 con Fernando Quiñones de León, titular destes dous marquesados, a segunda, María de los Dolores Elduayen Martínez, nada en Vigo o 14 de febreiro de 1860, foi segunda marquesa do Pazo da Mercé (1901), oitava marquesa de Mos (1919) e décima de Valladares (1919), faleceu o día 1 de febreiro de 1929 sen lograr descendencia do seu marido, Miguel López de Carrizosa y de Giles (1857-1919), marqués de Casa Pavón y de Mochales.[2]

José Elduayen en 1885.

Enviuvou, Elduayen, e , en segundas nupcias, casou con Purificación Fontán y Pérez-Palma (c. 1844-1921),[4] bisneta de Buenaventura Marcó del Pont e filla de Ventura Fontán y Marcó del Pont, Administrador-Director do Real Sitio de El Buen Retiro e da súa fábrica de porcelana, marquesa do Pazo de la Merced.

Marqués do Pazo da Mercé[2] desde 1875,[5] militou no Partido Conservador co que concorreu á eleccións de 1857 obtendo un escano no Congreso por Vigo. Nas sucesivas eleccións celebradas ata 1879 volverá a obter o escano por este distrito con excepción das eleccións de 1867 e nas de 1871, 1872 e 1873 cando foi deputado polo distrito da Cañiza.

En 1877 mercou o Castelo de Monterreal de Baiona,[6] onde levantou un palacete. O castelo sería vendido en 1924 por Ángel Elduayen Mathet ao asturiano Ángel Bedriñana Meana e vendido en 1966 ao estado español, e derrubado o palacete de Elduayen, para construír o Parador de turismo actual.[7][8]

En 1878 pasou ao Senado como senador vitalicio chegando a presidir a Cámara Alta entre 1896 e 1898.[9]

Foi ministro de Facenda entre o 26 de maio e o 13 de xuño de 1872 en un goberno que presidiu Francisco Serrano Domínguez, ministro de Ultramar en dúas ocasións: entre el 12 de febreiro de 1878 e o 7 de marzo de 1879, e entre o 9 de decembro de 1879 e o 19 de marzo de 1880 en gobernos de Antonio Cánovas del Castillo destacando nesta segunda etapa a promulgación de la Lei de Abolición da escravitude en España que poñía fin ás prácticas escravistas aínda vixentes en Cuba. Posteriormente foi ministro de Estado en tres ocasións: entre o 19 de marzo de 1880 e o 8 de febreiro de 1881, entre o 18 de xaneiro de 1884 e o 27 de novembro de 1885, e entre el 19 de xaneiro e o 5 de marzo de 1896 en todas baixo a presidencia de Cánovas. Finalmente, entre o 23 de novembro de 1891 e o 25 de xuño de 1892 foi ministro de Gobernación noutro gabinete Cánovas.

Tamén foi gobernador civil de Madrid e gobernador do Banco de España entre 1877 e 1878.

Rúa Elduayen, postal de Eugenio Krapf.

En vida, os concellos de Baiona, Tui e Vigo (1887) adicáronlle o nome de senllas rúas.[10] O 23 de agosto de 1896 inaugurouse un monumento en Vigo, feito por subscrición popular, obra do escultor Agustí Querol i Subirats[11] e o arquitecto Jenaro de la Fuente Domínguez, que logo sería desprazado en dúas ocasións e está situado, actualmente, nos xardíns de Montero Ríos.[12]

Caricatura en Don Quijote, 1895.

Ó día seguinte do seu pasamento, e embalsamados os seus restos, foron trasladados en ferrocarril, canda os dos seus pais, da Estación del Norte de Madrid a Vigo, onde foron velados na antiga Casa do Concello da Praza da Constitución, e dende alí foron levados e depositados en senllos sepulcros nos laterais do interior da capela do Cemiterio de Pereiró, financiada polo propio Elduayen.[13]

Predecesor:

Juan Francisco Camacho
A Elduayen en Vigo, Ministerio de HACIENDA.JPG
Ministro de Facenda
1872
Sucesor:

Servando Ruiz Gómez
Predecesores:

Cristóbal Martín de Herrera
Salvador Albacete
A Elduayen en Vigo, Ministerio de ULTRAMAR.JPG
Ministro de Ultramar
1879 - 1879
1879 - 1880
Sucesores:

Salvador Albacete
Cayetano Sánchez Bustillo
Predecesores:

Francisco de Borja Queipo de Llano
Servando Ruiz Gómez
Carlos Manuel O'Donnell
A Elduayen en Vigo, Ministerio de ESTADO.JPG
Ministro de Estado
1880 - 1881
1884 - 1885
1896
Sucesores:

Antonio Aguilar Correa
Segismundo Moret Prendergast
Carlos Manuel O'Donnell
Predecesor:

Francisco Silvela y de la Vielleuze
A Elduayen en Vigo, Ministerio de GOBERNACIÓN.JPG
Ministro de Gobernación
1891 - 1892
Sucesor:

Raimundo Fernández Villaverde
Estatua nos xardíns de Montero Ríos.[12]

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Elduayen, obra de M. Acosta.  

Notas[editar | editar a fonte]

Estudio Biográfico-Político del Excmo. Sr. Don José Elduayen...

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: José Elduayen

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]