Chus Pato

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Chus Pato
Chus Pato en Antuerpen.JPG
Chus Pato no Festival de poesía de Antuerpen en 2012.
Datos persoais
Nacemento 29 de agosto de 1955
Lugar Ourense
Actividade
Lingua Galego
Xéneros Poesía

María Xesús Pato Díaz, máis coñecida como Chus Pato, nada en Ourense o 29 de agosto de 1955, é unha poeta en lingua galega e académica de número da Real Academia Galega.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Licenciada en Xeografía e Historia pola Universidade de Santiago de Compostela (1973), fixo traballos de investigación na súa especialidade como O movimento obreiro na provincia de Ourense. Exerce como profesora de ensino secundario (Xeografía e Historia) no IES Laxeiro de Lalín. Pertence a varias agrupacións tanto de índole literaria (o PEN Club) coma político-social (Redes Escarlata). Foi cabeza de lista da Frente Popular Galega pola provincia de Ourense en varias ocasións. Foi elixida académica de número da Real Academia Galega no pleno do 5 de novembro de 2016.[1]

Obra literaria[editar | editar a fonte]

Os primeiros poemas de Chus Pato apareceron na revista Escrita (1984) e, dende entón, á parte de nos seus libros, nunca deixou de colaborar en múltiples publicacións: Luzes de Galiza, Festa da Palabra Silenciada, Andaina, Gume, Ólisbos, Revista das Letras, Dorna, Clave Orión, A Trabe de Ouro etc.; en libros colectivos: Palabra de muller, Sete poetas ourensáns, Poesía dos aléns; no ano 1992, con outras sete mulleres, publica en Edicións do Dragón a carpeta poética 8 e medio, así mesmo participa na homenaxe a Rosalía de Castro no cincuentenario da fundación do padroado Rosalía, co gallo do cal se edita un CD cos poemas recitados, con música de Rodrigo Romaní, e un libro que recolle os textos e fotografías de María Esteirán (1997); participa habitualmente en recitais, mesas redondas, performances e conferencias.

Características da súa obra[editar | editar a fonte]

A súa poesía está considerada como unha das máis modernas e persoais da literatura actual. Caracterízase por fuxir de coordenadas xeracionais e lazos compartidos con outros escritores galegos. A súa obra consolidou desde a década dos oitenta unha linguaxe propia, referencias temáticas e estilísticas inconfundibles e un compromiso político da palabra que vai máis alá da obviedade dos versos. Poesía complexa, nutrida de moitas imaxes, escenarios e pegadas intelectuais e un modelo literario afastado de convencionalismos e implicado na busca constante de novos camiños para a expresión artística[2].

A transgresión na súa poesía supera a convención formal. A súa poética, marcada por un posicionamento crítico co seu tempo, expandiu o horizonte da poesía galega e colocouna na vangarda do pensamento contemporáneo. O seu discurso do múltiple articúlase na multiplicidade de voces e formas. Cuestiona a linguaxe, a percepción, as ficcións históricas e todo o que constitúe esexese, mentres traballa entre o inexistente e o vindeiro. Construíu un ambicioso proxecto poético no que se manifesta un profundo pensamento e reflexión sobre as identidades (individual, de xénero, nacional, histórica) e a escritura[3].

Poemarios publicados[editar | editar a fonte]

  • Urania. Ourense: Calpurnia, 1991. 2ª ed., Chan da Pólvora, 2016.
  • Heloísa. A Coruña: Espiral Maior, 1994.
  • Fascinio. Muros: Toxosoutos, 1995. 2ª ed., Vigo: Galaxia, 2010.
  • A ponte das poldras. Santiago de Compostela: Noitarenga, 1996. 2ª ed., Vigo: Galaxia, 2006.
  • Nínive. Vigo: Xerais, 1996.
  • m-Talá. Vigo: Xerais, 2000.
  • Charenton. Vigo: Xerais, 2004.
  • Hordas de escritura. Vigo: Xerais, 2008.
  • Secesión. Vigo: Galaxia, 2009.
  • Nacer é unha república de árbores. Edicións do Cumio, 2010 (antoloxía poética sonora).
  • Carne de Leviatán. Vigo: Galaxia, 2013.

Traducións ao inglés[editar | editar a fonte]

  • from m-Talá, tradución de Erín Moure. Nomados, Vancouver, 2002.
  • Charenton, tradución de Erín Moure. Shearsman Books, Exeter & BuschekBooks, Otava, 2007.
  • m-Talá, tradución de Erín Moure. Shearsman Books, Exeter, 2009.
  • Hordes of Writing, tradución de Erín Moure. Shearsman Books, Exeter, 2011.
  • Secession / Insecession, con Erín Moure. 2014.
  • Flesh of Leviatan, tradución de Erín Moure. Omnidawn Publishing, 2016.

Traducións ao castelán[editar | editar a fonte]

  • Heloísa. Madrid: La Palma, 1998.
  • Un Ganges de palabras, antoloxía bilingüe galego-español preparada por Iris Cochón. CEDMA (Colección Puerta del mar), Málaga, 2003.
  • m-Talá. Buenos Aires: Pato-en-la-cara, 2009.
  • Hordas de escritura seguido de Secesión. Madrid: Amargord, 2013[4].
  • Carne de Leviatán. Madrid: Amargord, 2016.

Traducións ao portugués[editar | editar a fonte]

  • Carne de Leviatã. Lisboa: Douda Correria, 2016.

Traducións ao búlgaro[editar | editar a fonte]

  • Leviatan i drugi istorii, tradución de Tsvetanka Elenkova. Small Stations, 2016.

Traducións ao holandés[editar | editar a fonte]

  • Finisterra, tradución de Mariolein Sabarte. Uitgeverij Perdu, 2017.

Antoloxías e musicacións[editar | editar a fonte]

Parte da súa poesía atópase incluída nas antoloxías Poésie en Galice aujourd´hui (Anxo Angueira, Sources, 1999), Rías de tinta, Literatura de mujeres en francés, gallego e italiano (Marta Segarra, Helena González e Francesco Ardololino. Ed. de la Universitat de Barcelona, 2000), Poetry is the world´s great miracle (María do Cebreiro, ed. do P.E.N de Galicia, 2001), A tribo das baleas (Helena González, Xerais, 2001), Las flores del yodo (Margarita Borja, publicación de Teatres de la Generalitat Valenciana, 2001), Las poetas de la búsqueda (Jaime de Parra, Libros del Innombrable, 2002) e Antoloxía consultada da poesía galega 1976-2000 (Tris Tram, 2003), de Arturo Casas, entre outras.

En español pódense ler traducións dos seus poemas en diversas revistas como Infolios (un número monográfico), La Ortiga, La alegría de los naufragios, Texturas, Zurgai, El signo del gorrión, Veneno...

Poemas seus foron musicados por artistas como Nación Reixa ("Historias posibles/imposibles", no disco Safari Mental), Ataque Escampe ("Mira", no disco Ed Wood e a invasión dos paraugas asasinos), ou Uxía Senlle, aparecendo este último tema na curtametraxe O Prezo da dote, do leonés Chus Domínguez, curtametraxe preseleccionada para os Oscar de 2005.

Obras colectivas[editar | editar a fonte]

  • Escolma de poesía galega (1976-1984). Sotelo Blanco, 1984.
  • XII Festival da Poesia no Condado. S. C. D. Condado, 1992.
  • Palabra de muller. 1992.
  • Sete poetas ourensáns. 1992.
  • XIII Festival da Poesia no Condado. S. C. D. Condado, 1993.
  • Oito e médio, Edicións do Dragón, 1993.
  • Poesía dos aléns. 1993.
  • XIV Festival da Poesia no Condado. S. C. D. Condado, 1994.
  • XV Festival da Poesia no Condado. S. C. D. Condado, 1995.
  • Bis a bis, 1997.
  • Daquelas que cantan. Rosalía na palabra de once escritoras galegas, 1997, Fundación Rosalía de Castro.
  • Alguén agarda que volva alí, 1998.
  • Bestiario, 1998, Edicións do Dragón.
  • A poesía é o gran milagre do mundo, 2001, PEN Clube de Galicia.
  • Poetas e narradores nas súas voces. I, 2001, Consello da Cultura Galega.
  • Alma de beiramar. Asociación de Escritores en Lingua Galega, 2003.
  • Botella ao mar, 2003.
  • Intifada. Ofrenda dos poetas galegos a Palestina. Fundación Araguaney, 2003.
  • Negra sombra. Intervención poética contra a marea negra. Espiral Maior, 2003.
  • Xuro que nunca volverei pasar fame. Difusora, 2003.
  • X. Espazo para un signo. Xerais, 2005.
  • Poetízate. Antoloxía da poesía galega. Xerais, 2006.
  • Polifonías: voces poéticas contra a violencia de xénero. Espiral Maior/Xunta de Galicia, 2006.
  • Volverlles a palabra. Homenaxe aos represaliados do franquismo. Difusora, 2006.
  • Reflexos. Semana da Cultura Galega em Lisboa. Portugalizando, 2007.
  • Vanakkam. Benvidas. Implicadas/os no Desenvolvemento, 2007.
  • Dix-sept poètes galiciens 1975-2000. Dezasete poetas galegos 1975-2000. Universidade da Coruña, 2008.
  • Abro a xanela e respiro o aire fresco da fin do mundo. 2009.
  • En defensa do Poleiro. A voz dos escritores galegos en Celanova. Toxosoutos, 2010.
  • To The Winds Our Sails. Salmon Poetry, 2010. Tradución do galego ao inglés.
  • Cociñando ao pé da letra. Galaxia, 2011. Colaboración con varios autores sobre poesía e cociña.
  • Tamén navegar. Toxosoutos, 2011.
  • Six Galician Poets. Arc Publications, 2016.

Premios[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Galaxia, ed. (1995). Diccionario da literatura galega I Autores. Vigo. p. 434. ISBN 84-8288-019-5. 

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]