La Noche

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
La Noche
Lingua castelán
Localidade Santiago de Compostela

La Noche foi un xornal vespertino que se editou en Santiago de Compostela entre 1946 e 1967.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Subtitulado Único diario de la tarde en Galicia, apareceu o 1 de febreiro de 1946[1]. Substituíu a El Compostelano e continuou a súa numeración. O 1 de decembro de 1967, La Noche fusionouse co El Correo Gallego (ambos pertencían á Editorial Compostela). A fusión entre os dous xornais terá título El Correo Gallego. La Noche. "Diario de Galicia", e sairá ata o 30 de novembro de 1974. A partir do 2 de decembro de 1974, o xornal só se chamará El Correo Gallego. "Diario decano de Galicia", pero na contraportada seguirá aparecendo por un tempo El Correo Gallego. La Noche. "Diario decano de Galicia", ata abril de 1984, cando se retira o da contraportada.

Estivo dirixido por José Goñi Aizpurua, Raimundo García Domínguez (Borobó), José Vidal Iborra e Francisco Leal Ínsua. Entre os seus colaboradores figuraron Antón Fraguas, Xosé Filgueira Valverde, Couceiro Freijomil, Álvaro Cunqueiro, Bouza Brey, Vicente Risco, Varela Jácome, García-Bodaño e Méndez Ferrín.

Entre outubro de 1949 e xaneiro de 1950 incluíu un suplemento semanal, titulado "La Noche. Suplemento del sábado", de carácter literario e económico. Coordinado por Francisco Fernández del Riego (que asinaba como Salvador Lorenzana) e Xaime Isla Couto (que asinaba como Santiago Fernández), a súa tendencia era galeguista e progresista, e incluíu artigos e ensaios sobre literatura, principalmente sobre literatura galega.

La Noche, un xornal con personalidade propia[editar | editar a fonte]

Con la creación del vespertino La Noche en 1946, la Editorial Compostela inició una gran aventura periodística. Con ese diario nacido en un contexto histórico difícil, esta empresa trajó una bocanada de aire fresco y fértil a una prensa gallega de la época asfixiada, estéril.

A. Criterios económicos e comerciais[editar | editar a fonte]

Cando sae La Noche, a Editorial Compostela xa publicou El Correo Gallego. Como este foi un xornal da mañá, a publicación de La Noche, Único diario de la tarde en Galicia, era entón un engadido á publicación do xornal irmán. A complementariedade dos dous xornais non só se detivo nese aspecto. De feito, co seu carácter rexional, La Noche tamén complementou o carácter localista de El Correo Gallego:

Para que La Noche fora un xornal para toda Galicia, a empresa baseaba o contido das páxinas nun tema prioritario galego. Ademais das páxinas literarias, atópanse páxinas dedicadas ás noticias das diferentes áreas xeográficas de Galicia na sección "Galicia al día": "Santiago", "A Coruña", "Pontevedra", "Vigo", aos que se engadiron a principios dos anos cincuenta "Lugo "e" Orense ".

Ademais, para levar a cabo o seu proxecto, a Editorial Compostela fixo uso da colaboración de ilustres intelectuais e artistas galegos. A presenza destes colaboradores nas páxinas do xornal, axudou, pola condición de nativo e persoa pública destes colaboradores, a difundir a venda do xornal en todas as cidades de Galicia.

B. A expresión dunha ideoloxía determinada[editar | editar a fonte]

Así, preséntase a ideoloxía defendida pola Editorial Compostela nun artigo anónimo do xornal en 1947:

"Por lo tanto, pretendemos servir al Catolicismo con todas sus consecuencias, a España en su auténtica realidad social e histórica, y a la continuidad de nuestro pueblo. Queremos el máximo fortalecimiento espitirual, moral y material de España; y para mayor solidez y fundamento de su unidad, el acrecentamiento del vigor de los países que la componen. (...) Somos, pues, amantes de la personalidad de Galicia, pieza importante de España, con todas sus características propias de lengua, arte, derecho, historia, costumbres y paisaje. Sin estorbo para la obra total.[2]"

En La Noche opúxose claramente á política de unificación cultural do réxime franquista (recordemos que o guipuzcoano José Goñi Aizpúrua, director do vespertino desde a súa creación ata 1960 - e, en conxunto, director do segundo O xornal da compañía: El Correo Gallego-, estaba ligado á ideoloxía carlista). E as dúas ideoloxías - carlista e galeguista - atoparon en La Noche a mesma vontade de actuar na reivindicación dos valores culturais de Galicia.

Páxinas literarias e desaparición de La Noche[editar | editar a fonte]

Mentres que ata 1963 o tema galego era o interese principal das páxinas literarias do xornal, a partir de marzo de 1964, este tema desaparece case por completo.

O ano 1964 tamén foi o ano doutra ruptura que se produciu entre as dúas xeracións galeguistas posteriores á guerra, a segunda xeración mirando no combate político outra forma de reclamar a identidade galega.

A. Unha loita, ¿para quen?[editar | editar a fonte]

A partir de 1941, en Buenos Aires, ao redor das figuras máis destacadas do nacionalismo galego no exilio, Castelao e Suárez Picallo, o Consello de Galicia realizou unha intensa actividade política para defender a identidade galega. Así mesmo, foi Buenos Aires, a partir de 1939, e ata ben entrado os anos 60, a capital cultural de Galicia.

A estratexia culturalista que os galleguistas do interior tomaron en primeiro lugar nas páxinas de La Noche, non se considerou exitosa por parte dos galeguistas exiliados en América. Aínda que nun principio as divergencias non eran explícitas, cando se creou a Editorial Galaxia, púidose destacar a ausencia nas publicacións de traballos dos exiliados. O que se criticaba aos artistas galegos implicados na acción cultural en España era que a cultura galega caracterizábase por unha postura excesivamente elitista e ata metafísica, moi orientada á filosofía e á especulación teórica e que apenas se preocupaba por unha demanda de tipo máis populares:

"Realmente, tampoco la brillantez y la constancia de los escritores vinculados a Galaxia rompía esa barrera angustiosa que separa a los escritores que cultivan el gallego y el pueblo que lo mantuvo a lo largo de los "siglos oscuros". Es difícil que traducciones de Heidegger, poemas existenciales o relatos faulknerianos puedan reducir esa distancia.[3]"

A acción da reivindicación cultural que se levou a cabo en La Noche desde 1946, adheríndose o xornal ao galeguismo culturalista, tiña detractores desde o principio e as posicións do "piñeirismo"[4] -e, por extensión, do galeguismo do interior- separáronse das posicións defendidas polos nacionalistas emigrados galegos -que mantiveron unha ideoloxía nacionalista-federalista- ata 1958 cando houbo unha ruptura definitiva entre ambos:

"En 1958, despois dunha xuntanza secreta en Santiago de Compostela entre un emisario do Consello de Galiza e a plana maior do galelguismo do interior, produciuse o que podemos considerar a ruptura definitiva, cando menos politicamente, entre exilio pólitico e galeguismo cultural.[5]"

B. Da loita cultural ao combate político[editar | editar a fonte]

A ruptura real coa acción cultural galeguista é en 1964, coa aparición das primeiras organizacións políticas e socialistas galegas: aparece a UPG (Unión do Pobo Galego) e PSG (Partido Socialista Galego), as dúas liñas principais do galeguismo clandestino que darían ocasión máis tarde a novos grupos e asociacións.

En La Noche, cando se produce a ruptura, os colaboradores da segunda xeración xa non aparecen nas páxinas do xornal. De feito, as ideas políticas da esquerda e profundamente marxistas non se correspondían coa ideoloxía anti-comunista e anti-marxista que defendía o xornal. Agora, non é posible destacarse tampouco no xornal de 1964 a 1967, a loita cultural que seguiron os galeguistas culturalistas da primeira xeración, en Galicia. Quizais, como a loita cultural pasou nun segundo nivel, os administradores do xornal xa non tiñan interese polo asunto:

"Además, la reivindicación cultural era una manera para los administradores de La Noche, de ideología fundamentalmente carlista, de oponerse a la unificación del país, pero no pretendían oponerse al Régimen en una lucha política. Por lo cual, en las páginas del vespertino, la acción cultural de los galleguistas fue la bienvenida, hasta cierto punto; se rechazó totalmente la acción política cuando ésa surgió en los años sesenta, como lo demuestra el contenido de las páginas del vespertino.[6]"

Nota bene: Cómpre salientar que o xornal ten un homónimo na prensa española do século XX que publicouse algúns anos antes de que o xornal galego fose publicado en 1946: La Noche (publicado en Barcelona entre 1924 y 1939) y La Noche (publicado en Bilbao en 1924).

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Marcos Valcárcel, "Cen anos de historia cultural. 1946: nace o xornal ‘La Noche’" 10/12/2006.
  2. La Noche, "Nuestro primer aniversario", 10-II-1947.
  3. LOSADA CASTRO, Basilio, " Literatura gallega y censura franquista", en Diálogos Hispánicos de Amsterdam, no 5, 1987, p. 62.
  4. Normalmente o término "piñeirismo" emprégase para designar o grupo de galeguistas que se formaron ao redor da figura de Ramón Piñeiro, é dicir, os galleguistas que optaron pola acción cultural logo da Guerra Civil.
  5. TOURIÑO, R., "Sempre en Galiza, entre o Partido Galeguista e o Movimento Nacional Popular", en Inzar Razóns, no 10, noviembre de 1994, p.18
  6. CEBRIAN ALCALDE Nathalie, op. cit., p.100

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Santos Gayoso, Enrique (1990). Historia de la Prensa Gallega 1800-1986. Sada: Do Castro. ISBN 84-7492-489-8. 
  • CEBRIAN ALCALDE Nathalie, La Noche: Un fulgor en la oscuridad - La defensa de la cultura gallega en las páginas literarias del periódico compostelano La Noche (1946-1967), Université de Bourgogne, 1997