Xesús Rodríguez López

Xesús Rodríguez López

retrato en Vida Gallega (1917)
Biografía
Nacemento	28 de xullo de 1859 Lugo
Morte	24 de marzo de 1917 (57 anos) Lugo
Causa da morte	cancro de estómago
Grupo étnico	Pobo galego
Educación	Universidade de Santiago de Compostela
Actividade
Ocupación	médico, autor, poeta, dramaturgo, escritor, folclorista, xadrecista, concelleiro
Membro de	Real Academia Galega (académico de número) (1905–1917)
Xénero artístico	Teatro e ensaio
Deporte	xadrez
Familia
Cónxuxe	Adela Pedreira Rego
Fillos	José (médico) Jesús (médico) Mª Concepción (funcionaria)
Sinatura
Descrito pola fonte	Enciclopedia Galega Universal Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada Dicionario biográfico de Galicia

Xesús Rodríguez López (tamén Jesús Rodríguez López), nado en Lugo o 28 de xullo de 1859 e finado o 24 de marzo de 1917, foi un médico e escritor en galego e castelán. Escritor de temas variados, pois ademais de obra literaria estrita —novela, teatro e poesía—, acometeu tamén o ensaio, foi un dos corenta membros numerarios fundadores da Real Academia Galega. De entre as súas obras destacan: A cruz de salgueiro (Lugo, 1899) novela; O Chufón (Lugo, 1915) comedia en dous actos e Ligeros apuntes sobre las supersticiones de Galicia (Lugo, 1895), esta última corrixida e aumentada nunha segunda edición de título Supersticiones de Galicia y preocupaciones vulgares (Madrid, 1910), moi reeditada posteriormente.

Traxectoria

Xesús naceu no número 22 da Rúa da Tinería. Foi fillo dun xastre chamado Ramón Rodríguez, de San Cibrao da Vide (Monforte de Lemos), e de María Juana López Mourenza, de San Mamede de Lousada, Guntín. En 1874 obtivo o título de bacharel en artes no Instituto de Lugo, e a continuación trasladouse a Santiago de Compostela, onde realizou estudos de Medicina, acadando por oposición, o 26 de marzo de 1878, unha praza de alumno interno no Hospital Real. Acabou a carreira en 1881 coa cualificación de sobresaínte. Volveu entón para Lugo, exercendo alí a profesión, tendo a consulta no número 19 da Rúa da Raíña, como especialista en cirurxía e enfermidades da infancia, até o seu pasamento o 24 de marzo de 1917. En 1886 a Deputación de Lugo concedeulle unha axuda para viaxar a París cunha moza, Carmen Martínez Bernárdez, á que mordera un can, para estudar o procedemento para curar a rabia. Considéraselle como un precursor no uso dos antibióticos en Galicia. En 1890 foi comisionado polo Gobernador civil de Lugo para loitar contra un andazo de gripe na Fonsagrada.

Colaborou na prensa galega e de ultramar en publicacións como: Las Riberas del Eo (Ribadeo), El Diario de Lugo, Revista Gallega (A Coruña), El Lucense, A Monteira (Lugo), Revista Contemporánea (Madrid), El Eco de Galicia (Buenos Aires), El Álbum Ibero-Americano (Madrid), As Burgas (Ourense) e, principalmente, El Regional (Lugo).

Concelleiro municipal

Rodríguez López participou no goberno municipal como concelleiro, no período de 1899 a 1903 e segundo tenente de alcalde en 1902, polo Partido Liberal de Benigno Quiroga Ballesteros. Desa segunda actividade parece que naceu o alcuño "Gambetta", co que era coñecido entre os seus veciños pola semellanza física co político francés Léon Gambetta. Polo demais participaba na vida diaria lucense frecuentando o Círculo das Artes, o Orfeón Galego e a "Juventud Antoniana". Era católico practicante, o que valerá para encadrar mellor o incidente xurdido a raíz da publicación de Supersticiones de Galicia.

Liorta coa Igrexa

En 1895 tivo un choque coa Igrexa católica a raíz da publicación de Ligeros apuntes sobre las supersticiones de Galicia. Rodríguez López presentou a obra a un concurso literario-musical convocado en Monforte de Lemos polos escolapios. Aínda que o traballo non foi admitido por un xurado mediatizado polo bispado, que debía velar pola ortodoxia das obras que se presentasen ao certame, o médico lucense fíxoo publicar no verán dese mesmo ano. O bispado lucense prohibiu a obra aos tres meses de ver a luz, en outubro, mesmo a pesar de contar co informe favorábel do cóengo Antolín López Peláez, home de gran peso intelectual nos medios católicos que había de chegar a arcebispo. Porén, Rodríguez López non se arredou e conseguiu unha entrevista co bispo, Benito Murúa López, e admitindo que os ritos católicos non constituían supersticións logrou obter a autorización eclesiástica para unha segunda edición, en 1910, á vez que o médico reformaba as súas informacións sobre a calidade supersticiosa de certas prácticas relixiosas.

Membro da RAG

Nos avatares da creación da Real Academia Galega, Xesús Rodríguez foi elixido como un dos dous representantes por Lugo (o outro era Indalecio Varela Lenzano) para formar parte da comisión organizativa, que presidía Manuel Murguía, e que redactou os estatutos en 1904. O médico lucense foi un dos corenta académicos numerarios fundadores da institución, da que foi membro ata a súa morte. Nos anos seguintes seguiría a colaborar activamente, viaxando á Coruña en compaña dos restantes membros lucenses, como Manuel Amor Meilán, Aureliano J. Pereira ou Xoán Montes. Este, compositor, puxo música a un poema de Rodríguez López ("Ai, Maruxiña, por Dios dáme un bico").

Faceta menos divulgada é a súa condición de excelente xogador de xadrez, até chegar a figurar como campión de Galicia en 1917.

Vida persoal

En 1899, con corenta anos de idade, casou en Betanzos con Adela Pedreira Rego, filla do avogado liberal Jacobo Pedreira. Tiveron tres fillos: José (médico), Jesús (médico) e María Concepción (funcionaria de facenda).

En 1913 sufriu unha grave doenza pulmonar. O doutor Miguel Gil Casares practicoulle unha toracocentese que o fixo mellorar. Finalmente finou en marzo de 1917, a causa dun cancro de estómago, aos 57 anos de idade.

No ano 2003, María do Carmo Mourelo Gallardo, viúva de César Rodríguez Fernández, neto do escritor, doou o arquivo persoal de Xesús Rodríguez López á Real Academia Galega.

Obra

En galego

Non só o lésico, senón tamén o pensamento, e con il a sintase, reproducen o xeito de falar e de discurrir dos campesiños da súa terra. Un labrador que soupera escribir, escribiría como escribíu Rodríguez López.

Carballo Calero 1975, p. 441

• Cousas d'as mulleres (Madrid, 1890). Segundo Carballo Calero mais que outra cousa é unha novela en verso.
• Costumbres gallegas. A malla (Lugo , 1894), poesía humorística.
• Cousas das mulleres (segunda edición, Madrid. 1895).
• Pasaxeiras (Madrid, 1898), colección de poemas.

O proemio escribíuno meu amigo en castelá, falta que se nota do mesmo modo n-algúns títulos e adicaciós das composiciós, y esto, n-un libro que conten versos gallegos, tampouco è de moi bon gusto.

Orsino 1898

• A cruz de salgueiro (Lugo, 1899). Novela da que publicou a primeira parte na revista Galicia en 1892 e 1893.

Con personaxes de cativa entidade e cunha prosa escasamente elaborada, A cruz de salgueiro —un texto situábel, ao cabo, en coordenadas semellantes ás de Majina ou a filla espúrea— permanece, non obstante, pola viveza do léxico e das expresións populares e sobre todo como exemplo da incorporación, en idioma galego, dun tipo de narración inseríbel dentro dun xénero, daquela exitoso, de aceptación masiva.

Pena 2014, p. 390

• Gallegadas, con alegrías de la tierra en verso y en prosa (Madrid, 1908).

Xesús casou con Adela Pedreira e tivo tres fillos, José, Jesús e M.ª Concepción.

• O Chufón, comedia de costumbres gallegas en dos actos y en prosa (Lugo, 1915). Inspirado nun artigo de José Manuel López Castiñeira.
• El socialista (en manuscrito desde 1914) comedia nun acto, inédita até 1988.

En castelán

Publicou nesta lingua algunha obra profesional de tipo divulgativo e ensaios:

• "Estudio psicológico acerca de la mujer lucense" (Lugo, 1891).
• Ligeros apuntes sobre las supersticiones de Galicia (Lugo, 1895).
• Las preocupaciones en Medicina: Conocimientos útiles a la familia (Lugo, 1896), obra que sería premiada nun congreso médico en Madrid.
• "Defensa de las feas" (Madrid, 1898).
• Supersticiones de Galicia y preocupaciones vulgares (segunda edición corrixida e aumentada, Madrid, 1910). Reeditada posteriormente en varias ocasións.

Biblioteca virtual

• 
  Poema: Cousas d′as mulleres e outras poesías por Xesús Rodríguez López, 1890, 1ª ed.
• 
  Costumbres gallegas. A malla, Jesús Rodríguez López, 1894.
• 
  Cousas das mulleres, poema por Xesús Rodríguez López, 2ª ed., 1895.
• 
  Ligeros apuntes sobre las supersticiones de Galicia por Jesús Rodríguez López, 1895.
• 
  Las preocupaciones en medicina por Jesús Rodríguez López, 1896.
• 
  Pasaxeiras, colección de poesías gallegas por Jesús Rodríguez López, 1898.
• 
  A cruz de salgueiro, novela gallega por Xesús Rodríguez López, 1899.
• 
  Gallegadas, con alegrías de la tierra en verso y en prosa, Jesús Rodríguez López, 1908.
• 
  O Chufón, comedia de costumbres gallegas en dos actos y en prosa, Jesús Rodríguez López, 1915.
• 
  Supersticiones de Galicia y preocupaciones vulgares, ed. de 1943 de Editorial Nova, Buenos Aires.

Notas

Notas

Véxase tamén

Bibliografía

• "Rodríguez López, Xesús". Dicionario biográfico de Galicia 3. Ir Indo Edicións. 2010-2011. p. 191. 
• Abel Vilela, Adolfo de (24/3/2017). "No centenario da morte de Jesús Rodríguez López". La Voz de Galicia. 
• Alvaredo Serrano, Helena M.ª (1986). A obra en galego de D. Xesús Rodríguez López (memoria de licenciatura). Facultade de Filoloxía da USC. 
• —————— (1987). "Don Xesús Rodríguez López, educazón e vida social na muller" (PDF). Festa da Palabra Silenciada (4): 59–64. ISSN 1139-4854. 
• Barreto, D. (2011). "A promiscuidade sexual, lingüística e rexional da novela galega do século XIX, un estudo d'A cruz de salgueiro…" (PDF). Galicia21 (C): 3–18. ISSN 2040-7181. 
• Calvo López, Manuel; Alonso Montero, X. (limiar) (2016). Epistolario a/de Xesús Rodríguez López, membro fundador da Academia Galega. Concello de Lugo. ISBN 978-84-92895-27-4. 
• Calvo López, Manuel (2017). "No centenario do pasamento de Jesús Rodríguez López (I)". Lucensia (55): 151–162. ISSN 1130-6831. 
• —————— (2018). "No centenario do pasamento de Jesús Rodríguez López (II)". Lucensia (56): 159–172. ISSN 1130-6831. 
• —————— (2018). "No centenario do pasamento de Jesús Rodríguez López (III)". Lucensia (57): 156–168. ISSN 1130-6831. 
• Carballo Calero, R. (1975) [1963]. Historia da literatura galega contemporánea. Galaxia. pp. 35, 138, 142, 419, 441–444, 806. ISBN 84-7154-227-7. 
• Couceiro Freijomil, Antonio (1951-53). Diccionario bio-bibliográfico de escritores (en castelán) III. Bibliófilos Gallegos. p. 222. 
• Fernández del Riego, F. (1992) [1990]. Diccionario de escritores en lingua galega (2ª ed.). Do Castro. p. 386. ISBN 84-7492-465-0. 
• Fraguas, Antón (2005). "Rodríguez López, Xesús". Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada (DVD). El Progreso. ISBN 84-87804-88-8. 
• Herrero Figueroa, Araceli; Marco, Aurora (1988). O teatro de Xesús Rodríguez López. Sada: Ediciós do Castro. ISBN 84-7492-373-5. 
• Hermida, Modesto (1995). Narrativa Galega: Tempo do Rexurdimento. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 9788475078861. 
• Pena, Xosé Ramón (2014). Historia da literatura galega. II. De 1853 a 1916. O Rexurdimento. Xerais. pp. 388–390. ISBN 978-84-9914-764-2. 
• Vilavedra, Dolores, ed. (1995). Diccionario da literatura galega. Autores I. Vigo: Editorial Galaxia. pp. 526–527. ISBN 84-8288-019-5. 

Outros artigos

• Literatura galega do período intersecular

Ligazóns externas

• Biografía e obras on line na Biblioteca Virtual Galega.
• "Académicos e académicas: Xesús Rodríguez López Real Academia Galega.
• Calvo López, Manuel (23/4/2017). "Rodríguez López, un autor prolífico". La Voz de Galicia. 
• —————— (30/4/2017). "A forxa como escritor de Jesús Rodríguez López". La Voz de Galicia. 
• —————— (2/5/2017). "1895: Unha boa anada na vida de Rodríguez López". La Voz de Galicia.