Saltar ao contido

Simón Bolívar

Editar as ligazóns
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter
Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Bolívar.
Modelo:BiografíaSimón Bolívar

Editar o valor en Wikidata
Biografía
Nacemento24 de xullo de 1783 Editar o valor en Wikidata
Birthplace of Simón Bolívar (Imperio Español) Editar o valor en Wikidata
Morte17 de decembro de 1830 Editar o valor en Wikidata (47 anos)
Quinta de San Pedro Alejandrino (Gran Colombia) Editar o valor en Wikidata
Causa da mortetuberculose
Febre tifoide Editar o valor en Wikidata
Lugar de sepulturaPanteón Nacional de Venezuela (1876–)
Caracas Cathedral (en) Traducir (1842–1876)
Cathedral of Santa Marta (en) Traducir (1830–1842) Editar o valor en Wikidata
1º Presidente de Bolivia
12 de agosto de 1825 – 29 de decembro de 1825 – Antonio José de Sucre →
Presidente do Perú
8 de febreiro de 1824 – 28 de xaneiro de 1827
← José Bernardo de Tagle – Andrés de Santa Cruz →
Presidente
1819 – 1830
Presidente de Venezuela
1 de outubro de 1817 – 24 de febreiro de 1819 – José Antonio Páez →
Presidente de Venezuela
7 de agosto de 1813 – 16 de xullo de 1814
← Francisco de Miranda (pt) Traducir – Simón Bolívar → Editar o valor en Wikidata
Datos persoais
ResidenciaCasa del Vínculo y del Retorno (en) Traducir
Ingenio Bolívar (en) Traducir Editar o valor en Wikidata
RelixiónJurisdição Maçónica Regular (pt) Traducir Editar o valor en Wikidata
Actividade
Ocupaciónpolítico, oficial Editar o valor en Wikidata
ProfesoresSimón Rodríguez (pt) Traducir e Andrés Bello Editar o valor en Wikidata
Carreira militar
Rango militarxeneral Editar o valor en Wikidata
Conflitoguerras de independencia hispanoamericanas Editar o valor en Wikidata
Participou en
24 de xuño de 1813Admirable Campaign (en) Traducir Editar o valor en Wikidata
Familia
CónxuxeMaría Teresa del Toro y Alayza (1802–1803), morte do cónxuxe Editar o valor en Wikidata
ParellaManuela Sáenz Editar o valor en Wikidata
PaisJuan Vicente Bolívar y Ponte Editar o valor en Wikidata  e María de la Concepción Palacios y Blanco Editar o valor en Wikidata
IrmánsMaría Antonia Bolívar Palacios
Juana Bolívar
Juan Vicente Bolívar Palacios Editar o valor en Wikidata
ParentesHipólita Bolívar, foster mother
Carlos Palacios y Blanco, tío materno
Esteban Palacios y Blanco, tío materno
Fernando Bolívar, sobrinho fraterno
Guillermo Palacios Bolívar, fillo da irmá Editar o valor en Wikidata
Premios
Sinatura Editar o valor en Wikidata
Descrito pola fonteGrande Enciclopedia Soviética 1969-1978, (sec:Боливар Симон)
Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron
Enciclopedia militar Sytin Editar o valor en Wikidata
Enciclopedia Galega Universal: 88201 BNE: XX838191 WikiTree: Bolívar-11 Find a Grave: 11917 Editar o valor en Wikidata

Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios, coñecido como Simón Bolívar (Es-Simon Bolivar.oga pronunciación (axuda · info)), e tamén coloquialmente por El Libertador,[1] nado en Caracas o 24 de xullo de 1783[2][n. 1][n. 2] e finado en Santa Marta (Colombia) o 17 de decembro de 1830, foi un líder político e militar venezolano[3] que levou, a independizarse do Imperio español, aos que hoxe son os estados de Venezuela, Colombia, Ecuador, e Panamá, axudou tamén a consolidar a independencia do Perú, e aprobou o recoñecemento de Bolivia como república.[4]

Liderou as campañas que deron a independencia a varias nacións americanas, ademais foi fundador da Gran Colombia. Tamén foi lexislador e redactor de constitucións, ambientalista e xurista. Levou a cabo o Congreso Anfictiónico de Panamá, para crear unha confederación hispanoamericana, que uniría desde México até a Arxentina. No entanto, debido a conflitos políticos económicos internos na Gran Colombia, non puido continuar con este proxecto emancipador que incluía a Cuba, Porto Rico, A Florida e do apoio militar á independencia das Provincias Unidas do Río da Prata. Polos seus actos durante a Campaña Admirable, outorgóuselle tamén o título de Libertador de Venezuela.

Bolívar naceu no seo dunha acomodada familia crioula e, como era habitual entre os herdeiros das familias de clase alta da época, cando tiña 16 anos foi enviado a España para completar a súa educación, trasladándose posteriormente a Francia. Durante a súa estadía en Europa coñeceu as ideas da Ilustración, que máis tarde o motivaron para derrocar o reinado colonial español en Suramérica. Aproveitando a desorde provocada pola Guerra da Independencia española, Bolívar comezou a súa campaña pola independencia en 1808.[5] Despois da vitoria na batalla de Boyacá o 7 de agosto de 1819, o vicerreinado de Nova Granada deixou de ser efectivo, instaurando Bolívar a República da Gran Colombia nos territorios dos actuais estados de Colombia e Venezuela. A pesar de varios atrancos, incluída a chegada dunha forza expedicionaria española sen precedentes, a nova república quedou definitivamente consolidada despois do triunfo dos revolucionarios na Batalla de Carabobo en 1821. Nese mesmo ano incorpórase Panamá, e no ano seguinte a provincia de Quito, en maio, e a Provincia Libre de Guayaquil, en xullo. Bolívar foi presidente da Gran Colombia de 1819 a 1830.

En posteriores campañas, Bolívar liberou Perú e Bolivia, esta última nomeada así na súa honra. Foi simultaneamente presidente da Gran Colombia (formada polos actuais países de Venezuela, Colombia, Panamá e Ecuador), Perú e Bolivia, aínda que pouco despois o seu segundo ao mando, Antonio José de Sucre, foi nomeado presidente de Bolivia. Bolívar tiña como obxectivo unha América hispana forte e unida capaz de facer fronte non só ás ameazas que emanaban de España e da Santa Alianza europea, senón tamén do poder emerxente dos Estados Unidos. No punto álxido do seu poder, Bolívar gobernou un amplo territorio desde a fronteira arxentina ata o Caribe.

Bolívar loitou en 472 batallas, 79 das cales foron importantes; e durante as súas campañas montou a cabalo unha distancia de 123 000 quilómetros, que é dez veces máis que o percorrido por Haníbal, tres veces máis que Napoleón, e o dobre que Alexandre o Grande.[6] Bolívar é visto coma unha icona nacional na maioría da Suramérica moderna, e está considerado un dos grandes heroes dos movementos de independencia da América Latina de comezos do século XIX, xunto con José de San Martín, Francisco de Miranda e outros. Cara a fin da súa vida, Bolívar amosou unha certa decepción. Atribúeselle a frase "arei no mar e sembrei no vento" cando se desmembrou a Gran Colombia;[7] e nun discurso ao Congreso Constituínte da República de Colombia, Bolívar declarou: "Compañeiros cidadáns! Abofé en dicir isto: a independencia é o único beneficio que obtivemos, en detrimento de todo o resto".[8]

Historia familiar

[editar | editar a fonte]

Devanceiros

[editar | editar a fonte]

O apelido paterno Bolívar procede da vila biscaína de Ziortza-Bolibar no País Vasco.[9] Por liña materna, Bolívar descende de familias das Illas Canarias.[10]

En 1589, procedente de Santo Domingo, onde estaba servindo ao noble e militar español Diego de Osorio[11], chegou a Venezuela o primeiro Bolívar,[12] o contador Simón Otxoa de Bolíbar y la Rentería, coñecido como Simón de Bolíbar “o Vello”. Ía acompañando a Diego de Osorio cando este foi nomeado Gobernador e Capitán Xeneral de Venezuela, para desempeñar o cargo de Secretario de Residencia.[13] Chegou a Venezuela co seu fillo, nado en Santo Domingo, Simón de Bolíbar "o Mozo".[13]

O mozo Simón seguiu os pasos do seu pai e chegou a ser auditor da tesourería real. En 1593 recibiu unha encomenda polos seus servizos, sendo recompensado cunhas terras de labor no val de San Mateo, e casou coa filla doutro encomendero. Seguindo os costumes da época, o fillo do mozo Simón, Antonio, casou cunha muller doutra familia de encomenderos. O fillo de Antonio, Juan de Bolívar de Villegas (avó do Libertador) casou con María Petronila de Ponte y Marín. Con esta unión, Juan chegou a ser un dos homes máis ricos de Venezuela.[11] Cómpre destacar a ascendencia galega do Libertador por parte da súa avoa, xa que o avó materno desta, Jacinto de Ponte y Andrade, era oriúndo de Santiago de Compostela.[14]

Simón Bolívar era fillo de Juan Vicente Bolívar y Ponte e de María de la Concepción Palacios y Blanco, que eran membros destacados da aristocracia de Caracas. Cando casaron, en 1773, había entre eles unha gran diferenza de idade pois Juan Vicente, daquela, contaba con 47 anos e María de la Concepción, 15.[15] Ademais de Simón, tiveron catro fillos máis: tres maiores que Simón -Juan vicente, María Antonia e Juana Nepomucena- e unha irmá máis pequena, María del Carmen, quen morreu aos poucos de nacer.[16]

Árbore xenealóxica ascendente de Simón Bolívar

[editar | editar a fonte]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
16. Antonio Bolívar y Díaz de Rojas
 
 
 
 
 
 
 
8. Capitán Luis Bolívar Rebolledo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
17. Leonor Rebolledo Argumedo
 
 
 
 
 
 
 
4. Juan de Bolívar y Martínez de Villegas
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
18. Lorenzo Martínez de Villegas
 
 
 
 
 
 
 
9. Ana María Martínez de Villegas y Ladrón de Guevara
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
19. Magdalena Ladrón de Guevara y Rojas
 
 
 
 
 
 
 
2. Juan Vicente Bolívar y Ponte-Andrade
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
20. Jacinto Ponte-Andrade
 
 
 
 
 
 
 
10. Pedro Ponte-Andrade y Jaspe de Montenegro
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
21. María Jaspe de Montenegro
 
 
 
 
 
 
 
5. María Petronila Ponte-Andrade y Marín de Narváez
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
22. Francisco Marín de Narváez y Vílchez
 
 
 
 
 
 
 
11. María Josefa Marín de Narváez
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
23. Josefa María de Narvaéz
 
 
 
 
 
 
 
1. Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios Ponte-Andrade y Blanco
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
24. José Palacios de Aguirre y Ariztía-Sojo y Ortiz de Zárate
 
 
 
 
 
 
 
12. Feliciano Palacios de Aguirre y Ariztía-Sojo y Gedler
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
25. Isabel María Gedler Rivilla
 
 
 
 
 
 
 
6. Feliciano Palacios de Aguirre y Ariztía-Sojo y Gil de Arratia
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
26. Francisco Gil de Arratia
 
 
 
 
 
 
 
13. Isabel María Gil de Arratia y Aguirre-Villela
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
27. María Rosa Aguirre-Villela y Laya-Mojica
 
 
 
 
 
 
 
3. María de la Concepción Palacios y Blanco
Marquesa de San Luis
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
28. Mateo Blanco Infante
 
 
 
 
 
 
 
14. Mateo José Blanco y Fernández de Araújo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
29. Josefa Fernández de Araújo y Rivilla
 
 
 
 
 
 
 
7. Francisca Blanco Herrera
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
30. Juan Ascencio de Herrera y Ascanio
 
 
 
 
 
 
 
15. Isabel Clara de Herrera y Liendo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
31. Paula Rosa de Liendo y Ochoa
 
 
 
 
 
 

Primeiros anos

[editar | editar a fonte]
Casa natal de Simón Bolivar en Caracas.

Infancia

[editar | editar a fonte]

Simón naceu na noite do 24 ao 25 de xullo de 1783 nunha casa solariega situada na praza San Jacinto de Caracas.[n. 3] Foi bautizado o 30 de xullo de 1783 na catedral de Caracas cos nomes de Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar Ponte y Palacios Blanco[2] polo doutor Juan Félix Jerez de Aristeguieta, o seu primo irmán quen, de acordo con Juan Vicente, pai do neno, púxolle o nome de Simón. O segundo nome de Simón Bolívar (Santísima Trinidad) vén da capela na que foi bautizado, que ten ese mesmo nome, capela que ademais era propiedade da familia Bolívar e Palacios. Tiña tres irmáns: María Antonia (1777), Juana (1779) e Juan Vicente (1781).

Sendo Bolívar un neno este foi criado por unha amiga da súa nai, dona Inés Manceba de Miyares, xunto coa escrava desta, Matilda, e pola escrava da familia, Hipólita,[17] experiencia que tivo unha gran transcendencia na súa vida.[18] O pai de Simón morreu de tuberculose en xaneiro de 1786, cando Simón tiña apenas dous anos de idade. Concepción quedou como cabeza de familia, velando eficientemente polos intereses da familia até a súa morte.[19]

Con todo, as responsabilidades fixeron que a súa saúde, tamén enferma de tuberculose, decaese rapidamente e, segundo a opinión de médicos historiadores, é posible que xa entón Bolívar sufrise a primo-infección tuberculosa, este é un tipo de tuberculose que pasa inadvertida mentres as defensas corporais son favorables.

Concepción morreu o 6 de xullo de 1792, cando Simón tiña nove anos, pero tomando a precaución de facer un testamento no que dispuxo quen debería facerse cargo dos seus fillos.

Despois da morte da súa nai, Bolívar quedou dous anos baixo a custodia do instrutor Miguel José Sanz, despois do cal foi enviado de volta ao seu fogar.[20]

Os irmáns Bolívar pasaron entón á custodia do seu avó, Feliciano Palacios, que cando asumiu o papel de titor sentiase tan enfermo que empezou a preparar tamén o seu testamento para designar un substituto como titor dos seus netos e decidiu pedir opinión a estes para respectar a súa vontade.

Simón foi confiado a Esteban Palacios y Blanco, un dos seus tíos maternos, pero como este se atopaba en España permaneceu baixo a custodia de Carlos Palacios y Blanco, outro dos seus tíos, que polo visto era un home co que non se levaba ben e que era basto, de carácter duro, mentalidade estreita, que se ausentaba frecuentemente de Caracas para atender as súas propiedades e que por tanto adoitaba deixar ao seu sobriño atendido pola servidume e asistindo pola súa conta á Escola Pública de Caracas.

Educación

[editar | editar a fonte]
Simón Rodríguez foi mestre de Bolívar.

A traxectoria escolar de Bolívar non foi moi brillante como alumno da Escola Pública, institución administrada polo cabido de Caracas que funcionaba de forma deficiente debido á carencia de recursos e organización.

Naquel entón, Simón Rodríguez era mestre de Bolívar nesta escola. Carlos Palacios y Blanco, tío materno de Bolívar, pensaba envialo a vivir con el porque non podía atendelo persoalmente e as protestas da súa sobriña María Antonia sobre a educación e atencións que recibía o seu irmán eran frecuentes.

Ante a perspectiva de vivir co seu mestre, Simón escapou da casa do seu tío o 23 de xullo de 1795, para refuxiarse na casa da súa irmá María Antonia, que exerceu a súa custodia temporal, ata que se resolveu o litixio xudicial na Real Audiencia de Caracas que devolveu a Carlos a custodia de Simón.[17]

Simón tratou de resistirse, pero foi sacado pola forza de casa da súa irmá e levado polo aire por un escravo até a vivenda do seu mestre.

Unha vez alí, as condicións nas que vivía co mestre Rodríguez non eran as ideais, tiña que compartir o espazo con 20 persoas nunha casa non apta para iso, e por isto Simón escapou de alí un par de veces, nas que terminou volvendo por orde dos tribunais.

A pesar das dificultades, a relación mestre-alumno foi frutífera e reveladora para ambos. A aprendizaxe foi mutuo. Bolívar chamou a Rodríguez "O Sócrates de Caracas" e "filósofo cosmopolita". A profunda admiración que sentia Bolívar polo seu mestre quedou documentada nunha carta do 19 de xaneiro de 1824, na que comeza dicindo: "Oh, o meu Mestre" e prosegue máis adiante: "Sen dúbida é vostede o home máis extraordinario do mundo".[21] Temas de conversación entre Rodríguez e Bolívar non se coñecen de primeira man nin documentalmente, máis cando Rodríguez tiña 33 anos e Bolívar de 21, mestre o primeiro, discípulo o segundo, aquel escribiu "aseguro que fun discípulo, pois por adiviñación el sabía máis que eu por meditación e estudo".[22]

Ao pouco tempo, Rodríguez renunciou ao seu cargo de mestre para irse a Europa[23] e a Real Audiencia de Caracas determinou que Simón fose trasladado á Academia de Matemáticas, dirixida polo pai Andújar e que funcionaba en casa do seu tío Carlos. A amizade entre os dous perdurou por sempre.

Ao parecer, nesta academia a formación de Bolívar mellorou notablemente en calidade e cantidade, e foi complementada con leccións de Historia e Cosmografía impartidas por Andrés Bello até o seu ingreso no Batallón de Milicias de brancos dos Vales de Aragua o 14 de xaneiro de 1797.[24]

Existe a falsa idea de que entre 1793 e 1795, estivo inscrito no Colexio Real de Sorèze no Sur de Francia, no departamento de Tarn.[25]

A demais recibiu educación privada dos renomeados profesores Guillermo Pelgrón, José Antonio Negrete, Fernando Vides, o pai Andújar, e Simón Rodríguez, anteriormente coñecido como Simón Carreño. Simón Rodríguez converteuse en profesor, amigo e mentor de Simón Bolívar. Apredendeulle a nadar e cabalgar, así como nocións de liberdade, dereitos humanos, política, historia e socioloxía.[24] Posteriormente, Rodríguez foi fundamental na decisión de Bolívar de comezar a revolución, inculcando nel as ideas de independencia, iluminación e liberdade.[24] Mentres tanto, Bolívar foi coidado principalmente pola súa neneira, a escrava Hipólita, á que despois chamou "a única nai que coñecín".[26]

Primeira viaxe a Europa e matrimonio

[editar | editar a fonte]
Casa do marquesado de Uluapa, onde se hospedou Simón Bolívar durante a súa estancia na Cidade de México.
Retrato de Simón Bolívar á idade de 17 anos (1801).

Bolívar foi enviado a España aos 16 anos para continuar os seus estudos, partiu do porto de La Guaira, con destino a Cádiz,[27] a bordo do navío de liña[n. 4] "San Ildefonso".[28] Durante a viaxe o navío fixo escala no porto de Veracruz do Vicerreinado de Nova España, o que chegou o 1 de febreiro de 1799. Aí Bolívar recibiu a noticia de que a partida se demoraría debido ao bloqueo de barcos ingleses a A Habana, polo que decidiu visitar as cidades de Jalapa, Puebla e a Cidade de México,[28] embarcándose de nova en Veracruz o 20 de marzo do mesmo ano para continuar a súa viaxe.

Chegou a Santoña (Cantabria), na costa norte de España, en maio de 1799.[29] Pouco máis dunha semana despois,[30] chegou a Madrid e uniuse a o seu tio Esteban,[31] quen considerou a Bolívar "moi ignorante".[32] Esteban pediu a Gerónimo Enrique de Uztáriz y Tovar, natural de Caracas e funcionario do Goberno, que educase a Bolívar.[33][34] Bolívar mudouse á residencia de Uztáriz en febreiro de 1800 e recibiu unha educación en estudos clásicos, literatura e ciencias sociais.[35][36]

Casa que hospedou a Simón Bolívar durante a súa estancia en Bilbao entre marzo de 1801 e abril de 1802.

En 1800, coñeceu, en Madrid,[37] á moza María Teresa Rodríguez del Toro y Alayza, filla doutro crioulo rico de Caracas.[38] En agosto de 1800 María Teresa aceptou o noivado con Simón Bolívar [39] pero separaronse cando os del Toro marcháronse de Madrid a súa residencia de verán en Bilbao.[40] Despois de que Uztáriz abandonase Madrid para ocupar un cargo gobernamental en Teruel en 1801,[39][41] O propio Bolívar partiu cara a Bilbao e permaneceu alí cando os del Toro regresaron á capital en agosto de 1801.[42] A principios de 1802, Bolívar viaxou a París mentres esperaba o permiso para regresar a Madrid, permiso que lle foi concedido en abril.[43]

Contraeron matrimonio o 26 de maio de 1802, cando Bolívar tiña 19 anos e María Teresa 21,[44][45] na desaparecida igrexa de San José que estivo no lugar que agora ocupa a rúa de Gravina con esquina Luís de Góngora (e en ocasións confundida co templo do mesmo nome situado na rúa de Alcalá onde foi transferida a Parroquia de San José en 1838)[46] Ao cabo duns 20 días trasladáronse a A Coruña.

Bolívar casa con María Teresa del Toro en 1802.
A Casa do Vínculo e do Retorno, en Caracas, onde viviu o matrimonio Bolívar desde xullo de 1802 até xaneiro de 1803.

Tras un breve paso pola Coruña, o 15 de xuño de 1802 a parella de recentemente casados embarcou no San Ildefonso e partiron cara a Caracas, desembarcando o 12 de xullo na Guaira. Despois dunha curta estadía en Caracas, na Casa do Vínculo e do Retorno, situada nunha esquina que daba á Praza Maior de Caracas, hoxe Praza Bolívar, trasladáronse á "Casa Grande" da facenda Ingenio Bolívar en San Mateo. María Teresa enfermou pouco despois de "febres malignas" —hoxe día identificadas indistintamente como febre amarela ou paludismo— polo que o matrimonio regresou a súa Casa do Vínculo, en Caracas, onde ela morreu o 22 de xaneiro de 1803, oito meses despois do casamento.[47]

O mozo Bolívar dedicouse a viaxar, transido de dor, para mitigar a pena que lle causou o falecemento da súa esposa. Foi neste estado de ánimo cando xurou non volver casar xamais. Devandito xuramento expúñase como un acto de rebeldía en contra da dor ao que pode conducir a entrega incondicional dos sentimentos. Perdendo aos seus pais durante a súa infancia, María Teresa representou para Bolívar un último e definitivo intento de arraigamento signado pola traxedia. A dor causada por esta morte súbita e inesperada levarao a evadir no futuro calquera vínculo raigal. En diante non volverá entregar amor puro e permanente a muller algunha, tampouco máis adiante ningunha muller o atara en forma definitiva.

Bolívar cando tiña 20 anos, en 1804.

Segunda viaxe a Europa

[editar | editar a fonte]

Bolívar decidira abandonar Venezuela e partir cara a Europa. Encomendou as súas propiedades a un axente e ao seu irmán, e en outubro embarcou nun barco con destino a Cádiz.[48] onde arrivou a finais de 1803 e, a seguir, marcha a Francia instalándose en París[49] e viaxando a diferentes países europeos. Encontrándose en Milán, foi testemuña da coroación de Napoleón Bonaparte como rei de Italia (un reino no norte da Italia moderna unido a Francia a través da súa persoa), un evento que lle deixou unha profunda impresión. Aínda que en desacordo coa coroación, quedou moi sensibilizado pola veneración popular inspirada polo heroe.[24]

Carreira política e militar

[editar | editar a fonte]

O libertador

[editar | editar a fonte]
El Libertador (Bolívar diplomático), 1860. Óleo sobre tea 107×69 de Aita (pseudónimo de Rita Matilde de la Peñuela, 1840-?), localizado na colección de arte do Banco Central de Venezuela.

Bolívar volveu para Venezuela en 1807. Cando Napoleón converte a Xosé rei de España e das súas colonias en 1808, Bolívar pasa a participar nas xuntas de resistencia na América. A xunta de Caracas declara a independencia en 1810, e Bolívar marcha para a Inglaterra nunha misión diplomática.

Volve á Venezuela en 1811. En xullo de 1812, o líder da xunta, Francisco de Miranda réndese, e Bolívar ten que fuxir para Cartaxena de Indias. É aquí que Bolívar escribe o Manifesto de Cartagena .

En 1813 lidera a invasión da Venezuela. Entra en Mérida o 23 de maio, sendo proclamado El Libertador ("o libertador"), recaptura Caracas o 6 de agosto e proclama a segunda república Venezolana. Pasa, entón, a comandar as forzas nacionalistas da Colombia , capturando Bogotá en 1814. Entre tanto, despois dalgúns contratempos militares, Bolívar é obrigado a fuxir, en 1815, para a Xamaica onde pide axuda ó líder Haitíano Alexander Sabes Petión.

En 1816, concedida esa axuda, Bolívar regresa os combates, desembarcando na Venezuela e capturando Angostura (hoxe, Ciudad Bolívar).

El Integrador

[editar | editar a fonte]
Simón Bolívar, Francisco de Paula Santander e Antonio Nariño no Congreso de Colombia en outubro de 1821.

En 1826, Bolívar tenta promover a integración continental ao convocar o Congreso do Panamá. Compareceron ao congreso representantes da Colombia, da Guatemala, de México, do Perú e dos Estados Unidos. Será o principio das Conferencias Panamericas.

Bolívar tivo moitas dificultades para administrar a chamada Gran Colombia. Durante o ano 1826 varias revoltas ocorreron en Venezuela, e, a pesar da amnistía e do arranxo de goberno coa participación dos rebeldes, creceu a disidencia política na rexión de Nova Granada.

Bolívar proclamouse ditador en 1828, a pesar de crer que sería unha medida provisoria. Sufriu unha tentativa de asasinato en setembro de 1828 e, aínda que frustrado, este acontecemento afectou o resto da súa vida.

Últimos días e morte

[editar | editar a fonte]
Morte de Bolívar, cadro do pintor venezolano painter Antonio Herrera Toro.

Bolívar renunciou á presidencia o 27 de abril de 1830, coa intención de deixar o país e exiliarse en Europa.[50] Xa enviara a Europa varios vultos contendo as súas pertenzas e escritos[51], pero morreu antes de poder embarcar en Cartaxena.

Debuxo de Bolívar feito por José María Espinosa en 1830, o ano da súa morte.

O 17 de decembro, á idade de 47 anos, Bolívar morreu de tuberculose na Quinta de San Pedro Alejandrino en Santa Marta, Gran Colombia (hoxe Colombia).[52] No seu leito de morte, Bolívar pediulle ao seu axudante de campo, Xeneral O'Leary, que queimara o que quedaba do seu extenso arquivo de escritos, cartas e discursos. O'Leary desobedeceuno e os seus escritos sobreviviron, provendo aos historiadores de abundante información sobre a filosofía liberal e o pensamento de Bolívar, así como de detalles da súa vida privada, como a súa longa relación amorosa con Manuela Sáenz. Pouco antes da súa morte en 1856, Sáenz aumentou esta colección entregándolle a O'Leary as cartas que recibira de Bolívar.[51]

Traslado dos restos de Bolívar de Santa Marta a Caracas.

Bolívar foi sepultado na catedral de Santa Marta. Doce anos máis tarde, en 1842, e atendendo unha petición do presidente venezolano José Antonio Páez, os seus restos foron trasladados a Caracas, onde foi soterrado na catedral ao carón da súa dona e os seus pais. En 1876, foi novamente movido ao Panteón Nacional de Venezuela. A Quinta onde morreu preservouse coma un museo con numerosas referencias á súa vida. En 2010, os "restos simbólicos" da súa amante nos últimos anos, Manuela Sáenz, foron tamén soterrados no Panteón Nacional[53]

En xaneiro de 2008, o daquela presidente de Venezuela, Hugo Chávez, estableceu unha comisión para investigar a teoría de que Bolívar fora vítima dun asasinato.[54] Nalgunhas ocasións, Chávez manifestara que Bolívar fora en realidade envelenado polos "traidores de Nova Granada".[55] En abril de 2010, o especialista en enfermidades infecciosas Paul Auwaerter estudou os rexistros dos síntomas da doenza de Bolívar e concluíu que podería ter sufrido intoxicación por arsénico, pero que tanto o envelenamento coma o asasinato eran improbables.[56][57] En xullo de 2010 foi exhumado o corpo de Bolívar para avanzar na investigación.[58] En xullo de 2011 o comité internacional de expertos forenses fixo público o seu informe, alegando que non había probas de que Bolívar fose envelenado ou morrera por calquera outra causa que non fose natural.[59]

Galería de imaxes

[editar | editar a fonte]
  • Simón Bolívar aos 17 anos, en 1800 ou 1801.
    Simón Bolívar aos 17 anos, en 1800 ou 1801.
  • Retrato de Bolivar no ano 1812.
    Retrato de Bolivar no ano 1812.
  • Cadro de Simón Bolivar.
    Cadro de Simón Bolivar.
  • Escudo de Armas dos Bolivar, que hoxe ostenta Ciudad Bolivar.
    Escudo de Armas dos Bolivar, que hoxe ostenta Ciudad Bolivar.
  • Estatua a Simón Bolivar en Belgrave Square, Londres.
    Estatua a Simón Bolivar en Belgrave Square, Londres.
  • Bandeira de guerra a morte de Bolívar.
    Bandeira de guerra a morte de Bolívar.
  • Mapa da Gran Colombia.
    Mapa da Gran Colombia.
  • Batalla de Ayacucho.
    Batalla de Ayacucho.
  • Bolívar no anverso dun cóndor ecuatoroano de 1928.
    Bolívar no anverso dun cóndor ecuatoroano de 1928.

Notas

[editar | editar a fonte]
  1. ↑ Nunha carta á súa prima Fanny du Villars, Bolívar asegura nacer o día 25 de xullo, pero que ese era o día de Santiago no santoral católico. Debido a iso, a súa data de nacemento trasládase ao 24.
  2. ↑ Algúns autores prefiren sinalar a medianoite do 24 de xullo, aínda que hai referencias de que as dores de parto de María de la Concepción iniciaron ben entrada a noite do 25.
  3. ↑ Os nativos do pobo de San Mateo no Estado Aragua, sosteñen que o lugar de orixe do Libertador é San Mateo e que logo foi levado e presentado como nacido en Caracas. Bolívar pasou gran parte da súa nenez en San Mateo, onde a súa casa é agora un museo.
  4. ↑ En náutica, o navío de liña é un tipo de buque de guerra de tres paus con aparello de velas cadras e de dúas a tres cubertas artilladas.
Referencías
  1. ↑ David Bushnell, ed. (2003). El Libertador: Writings of Simón Bolívar (en inglés). Nova York: Oxford University Press. ISBN 0-19-514481-3. 
  2. ↑ 2,0 2,1 Lynch 2010, p. 2
  3. ↑ Hernández Sánchez-Barba, Mario, «Simón Bolívar y Palacios», Diccionario biográfico español, Real Academia de la Historia.
  4. ↑ "Muerte de Simón Bolívar - 17 de diciembre". Instituto Nacional de Estadística. Consultado o 23 de abril do 2025. 
  5. ↑ Riggs, Thomas (2013). The literature of propaganda (en inglés). Detroit: St. James Press. pp. 153–155. ISBN 978-1-55862-859-5. 
  6. ↑ Toro Hardy, Alfredo (2017). Understanding Latin America (en inglés). New Jersey: World Scientific. p. 47. ISBN 978-981-3229-94-5. doi:10.1142/10709. 
  7. ↑ "He arado en el mar y he sembrado en el viento" (en castelán). Consultado o 25 de marzo de 2020. 
  8. ↑ Adelman, Jeremy (2011). "5: Independence in Latin America". En Moya, José C. The Oxford Handbook of Latin American History (en inglés). Oxford University Press. p. 153. ISBN 978-0-19-516620-0. 
  9. ↑ Guía Bizcaia (ed.). "Museo Simón Bolívar" (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 29 de xaneiro de 2022. Consultado o 26 de marzo de 2020. 
  10. ↑ Almudena Cruz (29 de xullo de 2012). "Simón Bolívar tenía sangre guanche". La Provincia. Diario de Las Palmas (en castelán). Consultado o 26 de marzo de 2020. 
  11. ↑ 11,0 11,1 Slatta 2003, p. 10
  12. ↑ Lynch 2010, p. 3
  13. ↑ 13,0 13,1 Federación de Centros Vascos de Venezuela (ed.). "Antecedentes familiares de Simón Bolívar, el Libertador" (en castelán). Consultado o 26 de marzo de 2020. 
  14. ↑ Saavedra Rodríguez, José (18 de maio de 2009). "Genealogía gallega de Simón Bolivar" (blog) (en castelán). Consultado o 25-2-2020. 
  15. ↑ Slatta 2003, p. 11
  16. ↑ Manuel Pérez Vila. cervantesvitual.com, ed. "Bigrafía de Simón Bolívar" (en castelán). Consultado o 26 de marzo de 2020. 
  17. ↑ 17,0 17,1 Tomás Polanco Alcántara. "SIMÓN BOLÍVAR: ENSAYO DE UNA INTERPRETACIÓN BIOGRÁFICA A TRAVÉS DE SUS DOCUMENTOS" (PDF) (en castelán). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 27 de setembro de 2011. Consultado o 24 de abril do 2025. 
  18. ↑ Moraima Salom Villalba (15 de maio de 2023). "Una cubana, la primera nodriza del Libertador Simón Bolívar". revistametro.co. Consultado o 24 de abril do 2025. 
  19. ↑ Arismendi 1983, p. 9
  20. ↑ "Miguel José Sanz: Jurista que luchó incansablemente por la independencia de Venezuela (+siembra)". mazo4f.com. 8 de setembro de 2021. Consultado o 24 de abril do 2025. 
  21. ↑ García Bacca, Juan David (1981). Simón Rodríguez, pensador para América. Caracas, Venezuela: Academia Nacional de la Historia. p. 17. 
  22. ↑ Grases, Pedro (1954). Simón Rodríguez: escritos sobre su vida y su obra (en Castellano). Caracas, Venezuela: Consejo Municipal del Distrito Federal. p. 56, 187. 
  23. ↑ López, Alberto (28 de outubro de 2018). "Simón Rodríguez, el gran educador de América y mentor de Simón Bolívar". El País. ISSN 1134-6582. Consultado o 25 de abril do 2025. 
  24. ↑ 24,0 24,1 24,2 24,3 Arismendi 1983, p. 10
  25. ↑ "Simon BOLIVAR (1795-1798) + 1830" (en francés). Mediodía-Pirineos, Francia: L'Association Sorézienne. Arquivado dende o orixinal (en línea) o 24 de xaneiro de 2017. Consultado o 25 de abril do 2025. En 1906 erixiuse por erro un busto ao «Libertador», que nunca foi alumno en Sorèze e que, como moito, puido visitar a localidade en 1802. 
  26. ↑ Lynch 2010, p. 21
  27. ↑ Arana 2013, p. 37.
  28. ↑ 28,0 28,1 Nuño Jiménez, Jorge (24 de setembro de 2019). "Simón Bolívar, ciudadano Mexicano". El Universal. 
  29. ↑ Slatta & de Grummond 2003, p. 18; Lynch 2006, p. 18.
  30. ↑ Slatta & de Grummond 2003, p. 18; Arana 2013, p. 43.
  31. ↑ Slatta & de Grummond 2003, p. 18; Lynch 2006, p. 19; Arana 2013, p. 43.
  32. ↑ Masur 1969, p. 28; Slatta & de Grummond 2003, p. 18; Langley 2009, p. 13; Arana 2013, p. 44.
  33. ↑ Arana 2013, p. 44.
  34. ↑ Cardozo Uzcátegui 2011, pp. 17–18.
  35. ↑ Cardozo Uzcátegui 2011, pp. 14, 19.
  36. ↑ Masur 1969, p. 28; Langley 2009, p. 13; Arana 2013, p. 44.
  37. ↑ John Lynch Simón Bolívar: A Life (en inglés). Publicado pola Yale University Press, (2006). ISBN 0-300-12604-2
  38. ↑ Masur 1969, p. 30; Slatta & de Grummond 2003, pp. 18–19; Arana 2013, pp. 46–47.
  39. ↑ 39,0 39,1 Lynch 2006, p. 20.
  40. ↑ Lynch 2006, p. 20; Arana 2013, p. 47.
  41. ↑ Cardozo Uzcátegui 2011, p. 18.
  42. ↑ Slatta & de Grummond 2003, p. 19; Arana 2013, p. 47.
  43. ↑ Masur 1969, p. 31; Slatta & de Grummond 2003, p. 19; Lynch 2006, p. 20.
  44. ↑ Venezuela y su Historia (maio de 2008). "Efemérides: 1802: Bolívar se casa con María Teresa Rodríguez del Toro y Alayza en Madrid.". 
  45. ↑ "Efemérides Venezolanas".  Consultado el 17 de enero de 2015.
  46. ↑ Puglisi, José (4 de marzo de 2013). "Los misterios de la boda de Simón Bolívar". informe21.com. Arquivado dende o orixinal o 13 de agosto de 2016. Consultado o 25 de abril do 2025. 
  47. ↑ Slatta & de Grummond 2003, p. 19; Lynch 2006, p. 20; Arana 2013, pp. 49–50.
  48. ↑ Slatta & de Grummond 2003, pp. 19–20; Lynch 2006, p. 22; Arana 2013, p. 51.
  49. ↑ Bushnell (2002), p. 18
  50. ↑ Arana 2014, p. 435
  51. ↑ 51,0 51,1 Salcedo Bastardo, José Luis (1983). The hope of the Universe, Simón Bolívar (en inglés). UNESCO. ISBN 9231021036. 
  52. ↑ Arismendi 1983, p. 19
  53. ↑ Grant, Will (5 de xullo de 2010). BBC News, ed. "Venezuela honours Simon Bolivar's lover Manuela Saenz" (en inglés). Consultado o 6 de abril de 2020. 
  54. ↑ Forero, Juan (23 de febreiro de 2008). "Chávez, Assailed on Many Fronts, Is Riveted by 19th-Century Idol". The Washington Post (en inglés). Consultado o 6 de abril de 2020. 
  55. ↑ Bratzel, Amy (11 de agosto de 2011). Council on Hemispheric Affairs, ed. "Bolívar and Chávez: A Worthy Comparison?" (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 30 de marzo de 2012. Consultado o 6 de abril de 2020. 
  56. ↑ University of Maryland Medical Center (29 de abril de 2010). "Doctors reconsider health and death of 'El Libertador,' general who freed South America". Science Daily (en inglés). Consultado o 6 de abril de 2020. 
  57. ↑ Allen, Nick (7 de maio de 2010). "Simon Bolivar died of arsenic poisoning". The Telegraph (en inglés). Consultado o 6 de abril de 2020. 
  58. ↑ James, Ian (17 de xullo de 2010). MSNBC, ed. "Venezuela opens Bolivar's tomb to examine remains" (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 20 de xullo de 2010. Consultado o 6 de abril de 2010. 
  59. ↑ Gupta, Girish (26 de xullo de 2011). "Venezuela unable to determine cause of Bolivar's death. And that's how the story ends.". Christian Science Monitor (en inglés). Consultado o 6 de abril de 2020. 

Véxase tamén

[editar | editar a fonte]

Bibliografía

[editar | editar a fonte]

Outros artigos

[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas

[editar | editar a fonte]
Obtido de «https://gl.wikipedia.org/w/index.php?title=Simón_Bolívar&oldid=7145107»