Xela Arias

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Xela Arias

Xela Arias Castaño
Datos persoais
Nacemento 4 de marzo de 1962
Lugar Sarria
Falecemento 2 de nov. de 2003 41 anos
Lugar Vigo
Soterrado
Soterrada no Cemiterio de Pereiró
Residencia
Nacionalidade
Cónxuxe Xulio Gil Rodríguez (1992-2002)
Fillos Darío Gil Arias (1994)
Relixión
Actividade
Lingua
Lingua Galego
Período 1986-2003
Debut Denuncia do equilibrio
Movemento
Xéneros Poesía
Princ. obras Tigres coma cabalos
Darío a diario
Influencias
Alma mater Universidade de Vigo
Estudos Filoloxía Hispánica
Ocupación Profesora de ensino secundario
Profesión Tradutora
Organización
Cargos
Premios  De tradución:
Da Sociedade da Língua Portuguesa.
Ramón Cabanillas.
Plácido Castro.
[[Ficheiro:|centro|]]

Xela Arias Castaño, nada en Sarria,[1][2] o 4 de marzo de 1962, e finada en Vigo o 2 de novembro de 2003[3][4][5][6], foi unha poeta e tradutora galega.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Os seus pais foron Valentín Arias López e de Amparo Castaño López. As terras das familias paterna e materna estaban nas parroquias de Maside, Ortoá e Meixente (lugares da Vilerma, Barreiros e Mouzós). Segundo Xaime Félix López Arias, cronista de Sarria, naceu en Lugo, inda que inscribiron o nacemento en Sarria, co nome de María de los Ángeles, que mudou en 1984 polo de María dos Anxos, se ben foi chamada Xela desde os seis anos. Finalmente, en 1995 o xuíz Alejandro Roa Nonide autorizou o cambio de nome polo de Xela.[7]

Estudou na Granxa de Barreiros, no Colexio Fingoi de Lugo, entre os catro e os sete anos, cando a familia se mudou a Vigo, por ser destinado o pai como mestre á escola de Moledo, Sárdoma.[8] En 1976 ingresou no Instituto Castelao do barrio do Calvario. Facendo o COU abandonou os estudos, e comezou a traballar en Edicións Xerais de Galicia, desde o seu nacemento en 1979, canda Xulián Maure Rivas e Roberto Pérez Pardo, primeiro como oficinista, despois en creación e investigación e de 1990 a 1996 como correctora de estilo e editora.[3]

Dende 1980[9] publicou en xornais e revistas coma A Nosa Terra, Diario 16 de Galicia, Faro de Vigo, Jornal de Notícias do Porto, Dorna, Tintimán, Carel ou Katarsis, colaborou en publicacións coma Festa da Palabra Silenciada, Luzes de Galiza ou Boletín Galego de Literatura[10] e formou parte do consello de redacción de Viceversa, revista galega de tradución.

Participou nun recital poético nun acto contra a entrada de España na OTAN en 1982; en 1988 inscribiuse en Greenpeace; en 2002 participou nun recital en solidariedade cos afectados polo desastre do Prestige no MARCO; noutro Contra a Burla Negra, organizado por Pepe Álvarez Cáccamo e máis ela en febreiro de 2003; ese mesmo mes e ao seguinte, leu declaracións en senllas manifestacións contra a Guerra de Iraq.[11]

En 1986 ingresou na Asociación de Escritores en Lingua Galega. En 1991 rexistrou as letras para o grupo Desertores[12] e retomou os estudos, iniciando Filoloxía Hispánica na Universidade de Vigo, licenciándose en 1996 pola Universidade de Santiago de Compostela,[9][3] e iniciando a especialidade en galego-portugués.

En 1992 casou co fotógrafo e matemático ourensán, afincado en Vigo, Xulio Gil Rodríguez (1954), con quen en 1994 tivo o seu único fillo, Darío; separáronse no ano 2002.

No curso 1999-2000 comezou a exercer como profesora substituta de ensino secundario, de lingua e literatura castelá, en institutos de Santa Comba, Moaña, Pontevedra, Santiago de Compostela e Vigo. En anos seguintes foi docente en Chapela, A Guarda e Vigo.

Traduciu a Camilo Castelo Branco, Gianni Rodari, Jorge Amado, Wenceslao Fernández Flórez, Roald Dahl, Juan Farias, James Joyce, Cervantes, James Fenimore Cooper, Jan Terlouw, Bram Stoker e Charles Baudelaire, entre outros.[13]

"Tan intensas e punxentes como as súas arelas de liberdade, independencia e xustiza, eran nela o sentido e mais a práctica da solidariedade". Valentín Arias, pai da autora.

No ano 2003 Arias finou dun ataque ao corazón nun hospital de Vigo, con corenta e un anos de idade.[14] Foi soterrada no cemiterio vigués de Pereiró.

Obras[editar | editar a fonte]

   Non me gustaban de nena os peluches
e lembran meus pais que non xoguei moito ás bonecas.
Non me deteño a cociñar e na química das quimeras
rocei un xeito de delincuencia xuvenil.
Un xénero feminino algo a desmán
das narracións para o ano en que nacín.

—Xela Arias, Darío a diario (1996, Xerais).

Poesía[editar | editar a fonte]

Traducións[editar | editar a fonte]

Colectivas[editar | editar a fonte]

Recoñecementos[editar | editar a fonte]

No ano 1986 foi finalista en dous certames, o Premio Antón Losada Diéguez coa súa primeira obra Denuncia do equilibrio, e o Premio Esquío de poesía con Lili sen pistolas, obra inédita.

Recibiu varios premios de tradución: o da Sociedade da Língua Portuguesa por Amor de perdición de Camilo Castelo Branco (1986, Xerais); o Ramón Cabanillas por O derradeiro dos mohicanos de James Fenimore Cooper (1993, Xerais), e, postumamente, o Plácido Castro 2004 por O Spleen de París de Baudelaire.

O 29 de maio de 2004, fíxoselle unha homenaxe en Vigo, organizada pola Asociación Galega de Editores, a Asociación de Tradutores Galegos e a Asociación de Escritores en Lingua Galega.[42] Ese mesmo ano, Xerais e a AELG, publicaron o libro Xela Arias, quedas en nós, coordinado polo pai da poeta, no que colaboraron, entre outros: Marilar Aleixandre, Fran Alonso, Alfonso Álvarez Cáccamo, Xosé María Álvarez Cáccamo, Vicente Araguas, Teresa Barro, Carmen Blanco, Manuel Bragado, Manuel Caamaño Suárez, Marica Campo, Fina Casalderrey, Yolanda Castaño, Marta Dacosta, Miguel Anxo Fernán Vello, Xoán Xosé Fernández Abella, Víctor Freixanes, Silvia Gaspar, Avelino González, Bernardino Graña, Modesto Hermida, María do Carme Kruckenberg, Aurora López, Manuel María, Paco Martín, Xulián Maure, X. L. Méndez Ferrín, Gonzalo Navaza, Carlos Negro, Ramón Nicolás, Antía Otero, Andrés Pociña, Avelino Pousa Antelo, María Xosé Queizán, Xesús Rábade Paredes, Román Raña, Claudio Rodríguez Fer, Ana Romaní, Marga do Val, Xosé Vázquez Pintor, Manuel Vidal Villaverde, Helena Villar Janeiro, Pepe Carreiro, Xulio Gil Rodríguez e Siro López.[7]

No ano 2014 foi proposta por Ramón Lorenzo, Antón Santamarina e Xosé Fernández Ferreiro como autora a homenaxear no Día das Letras Galegas do ano 2015. Os outros candidatos foron Ricardo Carvalho Calero, Celestino Fernández de la Vega, Manuel María e Xosé Filgueira Valverde, resultando finalmente elixido este último.[43] O 6 de setembro dese mesmo ano, nun acto na Vilerma, inaugurouse unha placa co texto "Nesta casa viviron a poeta Xela Arias (1962-2003) e o escritor Valentín Arias (1934-2011) que en cada un dos seus actos afirmaron o seu amor á nosa lingua"[44] Ao ano seguinte, 2015, volveu ser proposta para lle adicar o Día das Letras 2016, canda Carvalho Calero e o que sería elixido: Manuel María.[45][46]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Matilde: "Una de homenajes" Atlántico Diario 7/9/2014 (en castelán).
  2. "Homenaxe á poeta Xela Arias" Do gran ó pan, 7/9/2014.
  3. 3,0 3,1 3,2 Ficha de Xela Arias na páxina de Edicións Xerais de Galicia
  4. "A poeta e traductora Xela Arias renovadora da poética galega morre en Vigo..." Culturagalega.org 3/11/2003.
  5. 5,0 5,1 EFE: "Xela Arias, poeta y traductora por encima de las normas morales" El Mundo, 4/11/2003 (en castelán).
  6. Carbajo, Primitivo: "Xela Arias, poetisa y traductora", El País, 4/11/2003 (en castelán).
  7. 7,0 7,1 Arias López, Valentín, coord. (2004): Xela Arias, quedas en nós, Vigo, Xerais e AELG, ISBN 84-9782-242-0.
  8. "Una niña viguesa gana el concurso de cuentos «O Facho»". Se trata de Xela Arias Castaño..."
  9. 9,0 9,1 Araguas, Vicente: "Arias Castaño, Xela" en Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada, 2005, en DVD.
  10. 10,0 10,1 Vilavedra, Dolores, coord., (1995): Diccionario da Literatura Galega I, p. 60, Galaxia, ISBN 84-8288-019-5.
  11. Val, Marga do: "Dez anos sen Xela Arias" Sermos Galiza, 2/11/2013.
  12. Biografía de Desertores en Lafonoteca.net (en castelán).
  13. BITRAGA. Observatorio da Tradución en Galicia. Universidade de Vigo
  14. Paneis da exposición Mulleres galegas na historia, Concello de Redondela, maio de 2010.
  15. Denuncia do equilibrio no Proxecto Meiga
  16. Palacios, Manuela (2006): "Comtemporary Women's Poetry in Galicia and in Ireland: An Introduction" en Ireland in the Coming Time. New Insights on Irish Literature, ISBN 0-9729892-5-0 (en inglés).
  17. "Xela Arias cuelga en la pared los dramas inconfesables..." El Ideal Gallego, 12/8/1990.
  18. Imaxe da portada de Darío a diario. Xerais.
  19. Bermúdez, Silvia (2003). "Intempériome, Xela Arias". Anuario Grial de Estudos Literarios Galegos, pp. 160-161.
  20. Imaxe da portada de Intempériome. Espiral Maior. Poesía
  21. Imaxe da portada de Contos ó teléfono. Juventud. Barcelona
  22. O Gato Gaiado e a Andoriña Señá: Unha Historia de Amor, imaxe da portada
  23. Imaxe da portada de O bosque animado. Xerais
  24. As bruxas, ficha do libro na páxina de Xerais
  25. Belledonne, habitación 16 no Proxecto Meiga
  26. Imaxe da portada
  27. "Ler a Joyce en galego " Faro de Vigo, 16/6/2013.
  28. O enxeñoso fidalgo Don Quixote da Mancha de Xuntanza Editorial na páxina do Instituto Cervantes.
  29. Colección "Franka" de Edicións Xerais (1990) en Tebeosfera
  30. Rosa, miña irmá Rosa no Proxecto meiga.
  31. Imaxe da portada de Camiñando sobre as augas. Xerais
  32. Portada de O derradeiro dos mohicanos de Fenimore Cooper
  33. A cantiga de amor de Vicenç Beltran. Xerais en Dialnet.
  34. A carta en clave na páxina do Proxecto Meiga
  35. Ficha de Drácula na páxina web de Xerais
  36. Imaxe da portada de Venus negra, Xerais
  37. Relatos en PDF. Biblioteca Virtual de Literatura Universal en Galego (Bivir).
  38. O Spleen de París en PDF. Biblioteca Virtual de Literatura Universal en Galego.
  39. Acta da reunión do xurado do Premio de Tradución Plácido Castro 2004
  40. Alma de beiramar, obra íntegra en pdf.
  41. "A secretaria xeral de Política Lingüística acude á presentación do cedé... ABC 11/12/2006.
  42. Bragado Rodríguez, Manuel: "Cartografías de Xela Arias" 5/11/2013.
  43. "Filgueira Valverde, no olimpo das Letras Galegas" Faro de Vigo, 6/7/2014.
  44. Imaxe do acto do 6 de setembro de 2014
  45. Pérez Lorenzo, Francisco: "Será 2016 o ano de Xela Arias?" El Correo Gallego, 27/6/2015.
  46. "Manuel María, Carballo Calero e Xela Arias, candidatos ás Letras Galegas do 2016" Faro de Vigo, 27/6/2015.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Wikiquote
A Galicitas posúe citas sobre: Xela Arias

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]