Historia do Deportivo da Coruña

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Artigo principal: Deportivo da Coruña.

Fundación e primeiros anos[editar | editar a fonte]

Primeiros pasos como club (1906–1928)[editar | editar a fonte]

A fotografía máis antiga do Deportivo, 1907.

O Deportivo da Coruña nace o 2 de marzo de 1906, co nome oficial de "Club Deportivo de la Sala Calvet", un dos ximnasios que existían na cidade na época. Un grupo de deportistas liderado por Federico Fernández-Amor Calvet, decidía crear o club. O seu primeiro Presidente foi Luis Cornide e a súa primeira formación deportiva, ante o Corunna o 8 de decembro de 1906, foi a integrada por Salvador Fojón, Venancio Deus, Juan Long, Ángel Rodríguez, Manuel Álvarez, Daniel Aler, Paco Martínez, Félix de la Paz, Virgilio Rodríguez, Juan Manuel López e Martínez Urioste. Este partido ía disputarse na praza de touros da cidade pero xogouse no "Corralón da Gaiteira". O envite constaba de dúas partes de 40 minutos, pero foi suspendido a 15 minutos do final por falta de luz. Ao día seguinte reanudouse a contenda, sen máis goles para ningún dos dous equipos. O capitán foi Manuel Álvarez e os goleadores Virgilio Rodríguez e o propio capitán. O Deportivo e o Corunna volveron enfrontarse nalgunhas ocasións máis. O 21 de xullo de 1907 gañou o equipo da Sala Calvet (2–1), repetindo triunfo catro días despois (5–1). O seguinte choque entre ambos data do 25 de agosto de 1908, pero no hai constancia do resultado. O 27 de setembro repiten duelo e volve vencer o Deportivo (3–1). En anos posteriores continuaron estas contendas.

Xogou o equipo no chamado "Corralón da Gaiteira", até a creación do primitivo campo de Riazor en 1909. Nese mesmo ano, o Rei Afonso XIII, con motivo dunha visita á cidade, acepta a presidencia de honra do Club, que pasa a denominarse "Real Club Deportivo da Sala Calvet".[1] En 1912, o club muda o seu nome polo de "Real Club Deportivo da Coruña",[1] perdendo o cualificativo de "Real" durante a Segunda República (1931–1939), ao igual que o resto de clubs españois que ostentasen tal título. Coincidindo coa obtención do título "real", inaugúrase na cidade o primeiro campo de fútbol do Deportivo, no Corralón da Gaiteira, antecedente do estadio de Riazor. Este recinto tiña unha superficie de 18.000 metros cadrados e unha capacidade de 6.000 localidades. O seu impulsor foi Federico Fernández-Amor Calvet. Inaugurouse ante o Fortuna de Vigo cun equipo formado por Martínez, Long, Ancos, De Llano, Martínez, Rajoy, Rodríguez, Álvarez, Rincón, Paz e Portela.

Durante estes primeiros anos:

  • 1910. Participa na Copa do Rei de Fútbol oficial, organizada pola Federación Española.
  • 1911 (13 de febreiro). 1º encontro internacional: Deportivo 3, Escuadra Inglesa 0.
  • 1912. O Deportivo conta con 1.500 socios. Por primeira vez luce as colores tradicionais azul e branca, a raias verticais.
  • 1913. Campión provincial.
  • 1923. Primeiro derbi galego: Deportivo 3, Celta 0.
  • 1924–25. Subcampión do campionato galego.
  • 1925–26. Subcampión do campionato galego.
  • 1926–27. Gaña por primeira vez o campionato galego, fronte ao Celta, Rácing de Ferrol, Eiriña CF e Unión Sporting.[2]
  • 1927–28. Volve gañar o campionato rexional.

As primeiras tempadas, en Segunda (1928–1941)[editar | editar a fonte]

Chacho foi un dos referentes do equipo que ascendeu por primeira vez á Primeira División en 1941.

Na tempada 1928–29 o Deportivo queda encadrado no grupo primeiro da Segunda División ao non superar a eliminatoria previa que facultaba para o acceso a un dos postos da Primeira División. Os seus rivais son: Sevilla FC, Iberia Sport Club, Deportivo Alavés, Sporting de Gijón, Valencia CF, Betis, Real Oviedo, Celta de Vigo e Racing Club de Madrid. Unha aliñación desa tempada é a formada por Otero, Esparza, Lameiro, Chacho,[3] Jiménez, Fariña, Ramón González, Isidro, Hilario, Pérez e Mourelle[4]. O equipo finaliza 8º, só 3 puntos por enriba do descenso a Terceira División con 16 puntos (6 vitorias, 4 empates e unha derrota).

Durante as 5 seguintes tempadas, o Deportivo acumula discretas actuacións en Liga (é sétimo na tempada 1929–30, penúltimo na 1930–31, sexto na 1931–32, quinto na 1932–33 e sétimo na 1933–34) pero logra grandes resultados na Copa do Rei (é cuartofinalista na 1931–32 eliminando a todo un Real Madrid CF que máis adiante levarase a Liga 1931–32 como invicto e volve ser cuartofinalista na 1932–33) e no campionato galego (2 campionatos e 3 subcampionatos).

A Segunda División da tempada 1934–35 divídese en 3 grupos e en 2 fases. O Deportivo queda encadrado no Grupo 1 con: Celta de Vigo, Real Valladolid, Sporting de Gijón, Avilés Industrial, Deportivo Nacional, Barakaldo CF, Racing de Ferrol. Finaliza penúltimo con 10 puntos, só un por riba do descenso, repetindo o mesmo posto a tempada 1935–36 e salvándose do descenso debido á desaparición do Deportivo Nacional, que rematara a Liga antepenúltimo.

Despois de 3 anos sen competir na Segunda División debido á guerra civil, aínda que si no campionato galego logrando un campionato e un subcampionato, o equipo volve á competición de prata do fútbol español con forza. Proclámase campión do grupo a tempada 1939–40 pero remata segundo a fase final atrasando o ascenso unicamente un ano, pois a tempada 1940–41 o equipo finaliza segundo de grupo e terceiro na fase final, vencendo ao Real Murcia nun campo neutral en Madrid na promoción polo ascenso a Primeira División.[5] O equipo estaba formado por: Acuña, Novo, Pedrito, Muntané, Molaza, Reboredo, Breijo, Guimeráns,[6] Elícegui, Chacho e Chao. Como anécdota cabe destacar que cada xogador do Deportivo recibiu polo ascenso 2.000 pesetas, recadadas mediante subscricións públicas pola débil economía do Club. Nesta tempada do primeiro ascenso era o presidente José María Salvador y Merino e o adestrador Juan Hilario Marrero Pérez.

Consolidación en Primeira[editar | editar a fonte]

Na súa primeira participación en primeira división quedou cuarto, destacando as vitorias fronte Real Madrid (1-0), Celta (4-0) e Barcelona (1-0).[7] O seu porteiro, Juan Acuña, logrou ser o porteiro menos batido da competición, honor que volvería conseguir na tempada seguinte.[8]

A inauguración do novo Estadio de Riazor, en 1944 fronte ó Valencia,[9] foi o preludio do descenso do club de novo á segunda división. Tras sucesivos ascensos e descensos, o Deportivo acadará o seu primeiro subcampionato de liga na tempada 1949-50, na que se alzaría co título o Atlético de Madrid, que conseguiu un punto máis que o Deportivo.[10]

A década de ouro (1948–1957)[editar | editar a fonte]

Juan Acuña gañou catro trofeos Zamora co Deportivo.

A tempada 1948–49 é a primeira das nove campañas consecutivas do club en Primeira División, dando inicio ao que entón se lle chamou "década de ouro" do Deportivo, cuxos resultados finais na Liga foron realmente aceptables. Compite esta tempada contra FC Barcelona, Valencia CF, Real Madrid CF, Atlético de Madrid, Real Oviedo, Athletic Bilbao, Español, Sevilla FC, Gimnástico de Tarragona, Celta de Vigo, Real Valladolid, CD Alcoyano e CD Sabadell, finalizando décimo con 22 puntos. Destacan as súas vitorias ante Nàstic (6–2) e Alcoyano (6–1).

Un 4 de setembro de 1949, o Deportivo iniciaba a Liga 1949–50 cunha derrota por 3 a 2 en Tarragona. O mal inicio sería compensado amplamente derrotando o día 11 ao Real Madrid CF por 3 goles a 0, tantos anotados por Marquínez en dúas ocasións e por Cheché Martín, que marcaría de costas a portería e tras un gran escorzo no aire. O Barcelona tamén sucumbiría en Riazor aquel ano, con outro 3 a 0 no que destacaría o extremo coruñés Tino, autor dun dos goles. O Dépor finalizaría quinto a primeira volta, pero un empate en Chamartín ante o Madrid facía presaxiar mellores desexos para a segunda volta. Con Juan Acuña inxustamente sancionado tras un golpe fortuíto cun xogador do Valladolid do que este sairía gravemente lesionado, Pita ocuparía a meta deportivista. Esa tempada Riazor será escenario dunha brillante goleada por 5 a 1 ao Valencia, con goles de Tino, Ponce en dúas ocasións, Guimeráns e Franco. Cabe destacar o compoñente suramericano daquel Dépor. O adestrador, Alejandro Scopelli, fora internacional con Arxentina. O tamén arxentino Rafael Franco era un prodixio na condución do balón, e o dianteiro uruguaio Dagoberto Moll, volvía tolos aos defensas contrarios coa súa mobilidade. Precisamente Franco anotaría, a falta de oito minutos para o final, o gol da vitoria por 3 a 2 ante o Celta en Balaídos, que colocaba ao equipo segundo na táboa, a poucas xornadas do final de Liga. O derradeiro partido de Liga enfrontaba ao Dépor co Athletic en San Mamés. O Atlético recibía ao Valencia, e se empataba ou perdía e o Dépor gañaba, a Liga sería para os coruñeses. O Deportivo foi campión de Liga durante boa parte da xornada, pois ía gañando, e o Atlético non era quen de superar ao Valencia. Pero o Athletic acabou empatando, e, sospeitosamente, o Atlético de Madrid lograría tamén empatar grazas a dous penaltis demasiado rigorosos. O Deportivo lograría na tempada 1949–50 o seu maior logro até a década dos noventa, co subcampionato de Liga,[11] acompañado do trofeo Zamora para Acuña. Os Franco,[12] Pedrito, Botana, Moll, Ponte,[13] Guimeráns, Dieste, Ponce, Tino, Cheché Martín ou o propio Acuña, foron os precursores do Súper Dépor.

Son discretas as 3 seguintes tempadas en canto á posición ligueira (11º, 11º e 14º). A destacar da tempada 1950–51 as contratacións de dous arxentinos procedentes do Newell’s Old Boys, Corcuera e Oswaldo. O equipo ía ser adestrado por Jerónimo Oso Díaz, tamén arxentino. O equipo comezou a Liga con dúas derrotas, pero un par de goleadas por 4 a 1 ante o Celta de Vigo e Espanyol, comezaron a amosar o bo facer da dianteira deportivista. Unha dianteira que entraría na historia do Deportivo por partidos como o daquel 22 de outubro de 1950, en Riazor ante o Real Madrid CF. Os brancos chegaban á Coruña con nomes no seu once como os de Miguel Muñoz, Pablo Olmedo ou Molowny. Pero o Deportivo despregou o seu xogo combinativo e preciosista e endosoulle un 5 a 1 ao Madrid, con goles de Tino en dúas ocasións, Oswaldo, Corcuera e Franco. Un xornalista coruñés da época, que vivira uns anos en Buenos Aires, decidiu bautizar á dianteira deportivista, brillante e efectista, co nome de "Orquestra Canaro".[14] Oswaldo, Corcuera, Tino, Franco e Moll[15] foron os cinco integrantes desa dianteira máxica. Ademais daquel 5 a 1 ao Real Madrid, a Orquestra Canaro saíu ovacionada de Mestalla tras golear por 0 a 3 ao Valencia CF e deixar un recital de conducións de balón e de regates imposibles. O seu fito máis grande foi conseguir a maior goleada na historia do club, ao endosarlle un 10 a 1 ao Lleida, nun partido excelso de ataque e desbordamento. O Deportivo da Orquestra Canaro finalizou na parte alta a primeira volta, pero todo se torceu no primeiro encontro da segunda volta. O Deportivo recibía o Sevilla FC, e nunha xogada na área deportivista, Waldo Botana, un dos mellores defensas daquel equipo, rompía a tibia e o peroné intentando taponar o remate dun atacante sevillista. A lesión custoulle a retirada do fútbol de elite a Botana, e o equipo resintiuse daquel shock, o que unido a unha lesión de ombreiro de Juan Acuña, fixo que o Deportivo comezase a baixar o seu rendemento. A desgraza das lesións cebouse aquela tempada co conxunto coruñés. Na segunda volta debutou co Dépor Rábade, un prometedor mozo formado nas categorías inferiores, que ademais de polos seus goles, destacaba polas súas asistencias. Nun dos seus primeiros partidos, anotou un gol ao gran Ramallets, que lle felicitou pola mestría do seu tanto. Rábade ía para figura, pero ía xogar en Sevilla o seu derradeiro partido en Primeira. Unha escordadura de nocello evitou que rematase aquel partido. Pouco despois, a tuberculose, truncou a carreira da perla deportivista. O Deportivo da Orquestra Canaro salvou a categoría na derradeira xornada de Liga, tras derrotar por 4 goles a 1 ao Murcia en Riazor. Deixou partidos para o recordo, e un rexistro anotador en 30 partidos de Liga de 64 goles a favor 3 47 en contra. Oswaldo, Corcuera, Tino, Franco e Moll deseñaron a partitura do fútbol espectáculo e ensinaron o camiño aos músicos do balón que viñeron despois.

Na tempada 1952–53 o Deportivo vagaba sen rumbo pola Primeira División, con derrotas avultadas como o 8-2 en San Mamés ou un 5-2 contra o Real Madrid, e vitorias sufridas pola mínima -a excepción das logradas ante Sporting de Gijón (5–0) ou Atlético de Madrid (5–1)- que mantiñan ao equipo na zona baixa. Na recta final da Liga, o Deportivo apuraba as súas opcións vencendo en Riazor ao Málaga, dirixido por Helenio Herrera. Co Málaga descendido a Segunda, o Dépor, tras perder o derradeiro partido de Liga en Valladolid, tiña que xogarse a salvación na promoción. O destino xuntou ao Celta e ao Dépor na liguiña de permanencia, onde tamén tiñan que enfrontarse ao Avilés, ao España Industrial, filial do Barça, ao Hércules, e ao Atlético Tetuán. A promoción comezou moi mal. O Dépor caeu 2–0 co Tetuán e empatou en Riazor co España. O adestrador Fernando Fariña foi cesado, que foi relevado de forma interina por Waldo Botana. O adestrador que ía enfrontarse ao perigo do descenso era Helenio Herrera. Co Málaga descendido, só había un impedimento para que Herrera chegase á Coruña, e é que o diñeiro do seu contrato debía ser depositado por anticipado nun banco da cidade herculina, ou do contrario non deixaría o Málaga. O debut de Helenio Herrera á fronte do Deportivo deixou unha vitoria por 1–0 ante o Avilés, pero os seguintes compromisos, ante Hércules e Celta, este en Riazor, saldáronse con derrota. O Dépor era último ao final da primeira volta, o que non impediu que Helenio Herrera soltase unha das súas perlas: “Non pasa nada, a liguiña está gañada”, sentenciou tan tranquilo. A confianza do míster debeu espolear aos seus xogadores, que venceron ao Atlético Tetuán por 3–0 e ao España Industrial por 1–3.

Ángel Zubieta.

Pero o camiño á salvación non era nada sinxelo, e un empate ante o Avilés e unha vitoria ante o Hércules deixaban ao Dépor terceiro a falta dunha xornada. O Dépor tiña que gañar en Vigo para manterse na categoría, aínda que o empate sería suficiente se o Tetuán non gañaba. O partido xogouse o 12 de xullo de 1953, día no que Helenio Herrera despregou as súas artimañas para descentrar a un rival tan necesitado como o Dépor. O encontro comezou con certo revoo. O autocar do Deportivo chegou a Vigo con atraso, pero iso non parecía importarlle a Helenio Herrera. Os xogadores do Deportivo cambiábanse sen présa, e iso que o Celta xa agardaba plantado no céspede de Balaídos, pese ao frío orballo que caía. O timbre do vestiario soaba para premiar aos xogadores do Dépor, pero Helenio Herrera ordenou tapalo cun pano para que non se oíse. Quería poñer nervioso ao rival. E tanto que o conseguiu, aos trece minutos o Deportivo xa vencía por 0 a 2, tantos de Corcuera e Oswaldo. O Celta recortaría distancias á media hora, pero antes do descanso, Arsenio lograría o 1 a 3 definitivo, que daría a permanencia ao Deportivo. O Celta tamén se acabaría salvando, xa que o España, filial do Barça, ía renunciar ao ascenso. Con argucias deste estilo, Helenio Herrera gañou o adxectivo de mago. As primeiras palabras de Herrera ao facerse cargo do equipo foron as seguintes: “Repitan comigo, somos xogadores de Primeira División e non podemos baixar a Segunda”. Helenio Herrera, o mago, tiña razón.

Na tempada 1953–54 o Deportivo finaliza sétimo na clasificación con 31 puntos. Contrátase a Pahiño e debuta Luis Suárez,[16] con 19 anos. Ao final da tempada el e Moll son contratados polo FC Barcelona. Por Suárez o Barça paga 50.000 pesetas e anos máis tarde, en 1961, traspásao ao Inter de Milán por 25 millóns. Un novo porteiro branquiazul logra o Trofeo Zamora, neste caso Juan Ignacio Otero.[17] Repite mesmo posto clasificatorio (7º), a tempada 1954–55, na que o equipo remata invicto en Riazor. Bazán marca o gol número 500 do Deportivo no partido Deportivo contra Athletic Club (1–1) do 21 de novembro de 1954 e Pahiño remata a competición como quinto máximo goleador con 18 tantos. A tempada 1955–56 destaca por gañar o primeiro trofeo Teresa Herrera, ao derrotar por 2–1 ao Athetic Club, e por lograr a primeira vitoria no Santiago Berbabéu (0–1) en Liga. Tamén goléase ao Celta e Real Sociedad (5–0 en ambos casos). O adestrador desta tempada é Rodrigo García Vizoso.[18]

Remata esta década de ouro a tempada 1956–57 co descenso a Segunda División como penúltimo clasificado. Durante eses anos na máxima categoría forman as ringleiras do club branquiazul xogadores da categoría de Arsenio Iglesias,[19] Lestón, Lechuga, Pahiño, José Mangriñán, Ángel Zubieta, Ramón Leis, Moll, Polo, Bouza, Corcuera, Blanco, Juan, Julián Cuenca, Rábade[20] etc. Remata unha etapa de 16 tempadas, 14 de elas co Deportivo en Primeira División.

O equipo ascensor (1957–1973)[editar | editar a fonte]

Desde a tempada 1957–58 á 1961–62 o club permanece en Segunda División, rozando o descenso primeiro (a 1957–58 salva o descenso a Terceira ao derrotar ao CD Ourense na promoción) e pelexando polo ascenso despois (queda a 2 postos da promoción de ascenso na 1959–60 e a un só na 1960–61, para rematar ascendendo na 1961–62 como campión da Segunda División). Durante esta época celébranse as "vodas de ouro" do club e debutan xogadores como Amancio[21] (contratado polo Real Madrid CF poucos anos despois do seu debut co Deportivo), Reija e Veloso.[22] O papel na Copa do Rei sería bastante discreto, pois o equipo non alcanza roldas significativas.

A denominación do Deportivo como equipo ascensor débese á época entre as tempadas 1962–63 e 1972–73. A tres xornadas para o final da campaña 1962–63, o Deportivo camiñaba cara o descenso matemático á Segunda División do fútbol español. Unha milagrosa reacción nos tres últimos partidos, que gañou 1–3 en San Mamés, 0–1 en Mestalla e 2–1 ao Betis en Riazor, evitaron o descenso directo e deron algo de esperanza á parroquia branquiazul. O Deportivo tería que xogarse a continuidade en Primeira na promoción contra o Levante UD, que loitaba por subir por primeira vez na súa historia á máxima categoría do fútbol español. Riazor viviu o encontro de ida, no que os coruñeses perderían por 1 gol a 2 tras fallar un penalti Veloso, o mellor xogador daquel Deportivo. Na volta, repetiuse a mesma historia, o Deportivo caía por 2–1 en Valencia e esta vez era Montalvo o que marraba outra pena máxima. Dous goles que houberan empatado a eliminatoria entre galegos e levantinos. Os valenciáns ascenderon por primeira vez a Primeira, e o Dépor, caía de novo á Segunda División.

Á tempada seguinte, o técnico encargado de devolver ao Dépor a Primeira sería o arxentino Roque Olsen. E empezaría ben. O conxunto herculino encadeou dez xornadas invicto, conseguindo vitorias importantes ante a Real Sociedad ou o Sporting de Gijón. Pero a máis destacada fou un 2 a 7 ao Badalona, con tres goles do gran Veloso, que sendo xa internacional, proclamaríase ese ano pichichi de Segunda. O Deportivo de Olsen seguiría a súa estela firme, vencendo por 1 a 3 en Anoeta ante a Real, e podendo conseguir, en Riazor, e a falta de tres xornadas o ascenso a Primeira, ante un rival moi apetecible, o Celta. Aínda faltando outros dous encontros, se o Dépor gañaba, retornaba a Primeira, fixese o que fixese o Sporting, segundo clasificado. Riazor rexistrou no importante derbi unha gran entrada, e o equipo non defraudou. Aos 15 minutos xa vencía por 1 a 0, gol de Lamelo, redondeado por Loureda antes do descanso. O Celta marcou ao pouco de comezar a segunda parte, pero o Deportivo mantivo o resultado e ascendeu a Primeira División. Olsen foi manteado no estadio, e a afección celebrou con gran xúbilo o retorno á máxima categoría. A festa continuou en verán, coa celebración do décimo noveno Teresa Herrera. O Deportivo superou ao FC Porto por 2 a 0, e enfrontaríase ao Sporting de Lisboa na final. Veloso en dúas ocasións, Loureda e Lamelo, darían o título ao Deportivo.

O equipo ascende e descende de categoría practicamente cada tempada, exceptuando dúas ocasións nas que se mantén en Primeira División durante 2 anos, antes de volver a descender. Non logra rematar ningunha das tempadas en Primeira División entre os 10 primeiros clasificados. A destacar durante estes anos que catro dos cincos ascensos a Primeira prodúcense como campión, alcanza en tres ocasións os cuartos de final da Copa do Rei (na edición de 1968–69 cae ante o Athletic Club por un global de 3 goles a un, despois de eliminar á UD Las Palmas) e que nestes anos forman parte do club xogadores como Reija, Luis, Piño, Sertucha, Pellicer o Beci.[23] Este último foi clave durante a súa etapa como deportivista (foi nunha ocasión pichichi de Segunda División e un gol seu en Riazor ante o Rayo Vallecano (1970–71) foi decisivo para o ascenso a Primeira División) e unha vez retirado, traballou durante moitos anos no club como adestrador de xuvenís, olleador e asesor do presidente Lendoiro en tema de contratacións, informes de equipos ao cadro técnico do primeiro cadro de xogadores etc.

Os peores anos (1973-1991)[editar | editar a fonte]

Arsenio Iglesias chegou por primeira vez ó banco do Deportivo en decembro de 1970. Na imaxe o busto do adestrador que se encontra fronte ó Estadio de Riazor.

O 30 de decembro de 1970, co equipo en Segunda, chegou ó banco branquiazul Arsenio Iglesias.[24] Baixo a dirección do adestrador arteixán o equipo conseguiu de novo o ascenso á primeira división logo de finalizar na terceira posición e conseguir unha das catro prazas de ascenso directo á máxima categoría do fútbol español, que se ía ampliar a 18 equipos na seguinte tempada fronte aos 16 que viñan competindo.[1] Arsenio conseguiría manter ó equipo en Primeira dúas tempadas,[25] conseguindo a 14ª posición na tempada 1971-72, porén na tempada 1972-73 o equipo finalizou na penúltima posición, descendendo unha vez máis á Segunda División.[1] Ó final da tempada Arsenio marcharía para o Hércules.[25] Esa sería a última tempada que o equipo herculino xogaría en Primeira, tiveron que pasar 18 anos ata que na tempada 1991–92 o Deportivo volveu xogar en Primeira.

Na tempada seguinte tocou fondo descendendo a Terceira División logo de perder por 2 goles a 0 no campo do Barakaldo o 26 de maio de 1974. O descenso provocou a dimisión do daquela presidente, Manuel Sánchez Candamio (cuxa xestión fora moi criticada), ocupando o seu lugar Antonio Álvarez Rodríguez e o cesamento de tres adestradores e fichaxes que non deron os resultados esperados, aínda que as lesións tampouco axudaron o equipo a evitar o descenso.[24][26] Esa tempada, a 1974–75, e baixo a dirección de José Antonio Irulegui e con xogadores como Seoane, Belló, Luis, Canosa, Cobas, Caamaño, Piño, Vales, Castro, Muñoz e Rabadeira, o equipo proclamouse campión na categoría, ascendendo novamente.[24] Na tempada do seu regreso á categoría de prata o equipo herculino acadou o 5º posto na clasificación, con todo, desde ese momento o club experimentou un declive deportivo nas seguintes campañas que finalmente o conduciría, na tempada 1979-80 logo de cinco tempadas en Segunda, a descender á recentemente creada Segunda B, categoría na que só xogou unha tempada, a 1980–81, na que finalizaron na segunda posición, o que lle outorgou unha das prazas de ascenso directo xunto co seu máximo rival, o Celta de Vigo, que descendera un ano antes.[1] Tras o ascenso viñeron dez tempadas consecutivas na división de prata.

Con todo, a situación económica do club, cunha débeda que non paraba de medrar dende había varios anos, e que ascendía nos anos 1980s a 600 millóns de pesetas, era complicada. Por outra banda, os resultados deportivos non acompañaron, e na tempada 1987-88 o equipo estivo a piques de descender de novo á Segunda B, conseguindo a permanencia na derradeira xornada.[27] Ese mesmo ano marcaría un punto de inflexión na historia do club coruñés, o 13 de xuño de 1988 celebrábase no Colexio dos Salesianos unha asemblea aberta e popular na que foi elixido presidente Augusto César Lendoiro.[1][27] Logo de acceder á presidencia, Lendoiro deu os primeiros pasos para levar o equipo ó cumio, modernizando a institución e fichando xogadores de peso que aumentaran o nivel do equipo.[1] O regreso de Arsenio na tempada seguinte e a recuperación económica deron paso, logo dun intento no 1990 que fallou, ó subcampionato e o ascenso a primeira división na tempada 1990-91 tras case dúas décadas en Segunda División.[27] O Deportivo pasaría de ser dun equipo ascensor e ó bordo da desaparición, a un equipo que anos máis tarde estaría á par dos grandes de Europa.

Dúas décadas na elite (1991-2011)[editar | editar a fonte]

O Superdépor[editar | editar a fonte]

O brasileiro Bebeto foi o símbolo do Super Depor.

Logo dunha tempada de transición cun equipo que combinaba veteranía e xuventude dirixido por Marco Antonio Boronat, que sería substituído por Arsenio Iglesias para salvar o equipo do descenso, na tempada 1992-93, o club viuse obrigado a converterse en Sociedade Anónima Deportiva. O club deseñou un modelo de accións economicamente alcanzables e primou os pequenos accionistas fronte aos grandes. Co obxectivo de non volver sufrir para manter a categoría realizáronse as fichaxes dos brasileiros Bebeto e Mauro Silva e o seu terceiro posto na Liga esa tempada realizando un bo xogo, supuxeron o nacemento do que se veu en chamar "Superdépor". Aínda que o Deportivo caeu na cuarta rolda da copa do rei fronte ó Club Polideportivo Mérida, de segunda división, logo da quenda de penaltis, o terceiro posto conseguido na tempada 1992-93 valeulle ó equipo herculino para clasificarse para a Copa da UEFA por primeira vez na súa historia.[28][29] Esa tempada Bebeto finalizou como máximo goleador da liga con 29 goles, converténdose no primeiro deportivista en conquistar o Trofeo Pichichi.[30]

A tempada 1993-94 iniciouse coa viaxe do equipo branquiazul a Dinamarca para enfrontarse ó Aalborg BK, o seu primeiro rival na Copa da UEFA, ó que conseguiu eliminar por un contundente 5-1 no cómputo global, logo de caer por un gol a cero no Aalborg Stadion de Aalborg e derrotar os dinamarqueses na Coruña por cinco goles a cero o 28 de setembro. Na segunda rolda da competición europea o Deportivo eliminou ó Aston Villa inglés, que viña de conseguir o subcampionato da Premier League, por un marcador global de dous goles a un, logo de gañar o partido de volta no estadio de Villa Park en Birmingham (0-1). Finalmente o Deportivo caeu eliminado nos oitavos de final polo Eintracht Frankfurt alemán logo de perder por un gol a cero os dous partidos.[31][32] O equipo que debutou na Copa da UEFA foi o seguinte:

Na liga, o Deportivo estivo a piques de adxudicarse a súa primeira liga, logo de manterse á fronte da clasificación boa parte da tempada e de chegar á derradeira xornada con opcións ó título. Con todo, un penalti malogrado polo serbio Djukic no último minuto do partido disputado contra o Valencia que pechaba o campionato deulle o título ó FC Barcelona, que finalizou cos mesmos puntos que os herculinos.[33] Ademais, esa tempada o Dépor conseguiu o Trofeo Zamora con Liaño, que converteu o Deportivo no mellor equipo defensivo nunha tempada de Liga, encaixando tan só 18 goles nas 38 xornadas de Liga, o que fai unha media de 0,474 goles/partido.[34][35]

Nas dúas seguintes tempadas (1994-95) o equipo logrou de novo o subcampionato de Liga e chegou aos oitavos de final da Copa da UEFA, onde o Borussia Dortmund alemán o privou de chegar aos cuartos de final. Con todo, o maior éxito da tempada foi a consecución do primeiro título do club coruñés a nivel estatal, a copa do rei. O equipo venceu en Madrid ó Valencia CF (2-1), nun partido que se tivo que suspender por mor da intensa choiva que inundou o Estadio Santiago Bernabéu nos últimos minutos, e que obrigou a continuar o partido días despois.[33] Os autores dos tantos da final foron Manjarín e Alfredo.[36] O equipo que conquistou a primeira copa do rei para o club foi o seguinte:

Antes da tempada 1995-96 Arsenio deixou o banco coruñés e decidiu retirarse, sendo substituído polo técnico galés John Benjamin Toshack. A tempada comezou cun novo título, ó alzarse coa Supercopa de España tras vencer o Real Madrid a dobre partido. Ademais o Deportivo conseguiu chegar ás semifinais da desaparecida Recopa de Europa, onde foi eliminado polo Paris Saint Germain,[33] que finalmente se alzaría co título, por un dobre 0-1.[37] Na liga o equipo finalizou na 9ª posición e Bebeto decidiu non continuar do Deportivo, aceptando unha oferta do Flamengo brasileiro. Na tempada 1996-97 coa chegada de xogadores estranxeiros como Rivaldo, Naybet ou Songo'o, o Deportivo logra un terceiro posto na liga logo dun inicio ligueiro no que bateu o seu récord de xornadas imbatido, 17 xornadas imbatido; con todo unha fase de malos resultados provocaron a saída de Toshack a falta de 19 xornadas para o final da competición, sendo substituído polo brasileiro Carlos Alberto Silva.[33]

A pesar da chegada de reforzos como Djalminha ou Luizão, a seguinte foi unha mala tempada para un Deportivo que viu como a poucos días do inicio da liga o Barça fichaba a Rivaldo logo de pagar a cláusula de rescisión de 4.000 millóns. Finalmente o equipo coruñés foi eliminado da Copa da UEFA na primeira rolda fronte ó AJ Auxerre por 2-1 e 0-0.[33][38]

O Eurodépor[editar | editar a fonte]

Diego Tristán logrou un trofeo Pichichi co Deportivo

Na tempada 1998–99 chegou ó banco coruñés o adestrador irundarra Javier Irureta procedente do Celta de Vigo.[39] Nese momento chegan ó club xogadores como Manuel Pablo, Scaloni, Pauleta ou Turu Flores entre outros. Logo de conquistar o Trofeo Teresa Herrera e o Trofeo Ramón de Carranza, o Deportivo finaliza a liga en sexta posición, clasificándose para a Copa da UEFA e alcanzando as semifinais da copa do rei, onde foi eliminado polo Atlético de Madrid logo de empatar (0-0) no partido de ida e perder (1-0) no partido de volta.[40][41]

Na tempada 1999–00 chegaría o primeiro e único título de Liga do Deportivo. Logo dun bo inicio ligueiro, no que se mantiveron entre os primeiros clasificados, na 12ª xornada o equipo herculino situouse á cabeza da táboa, posto que xa non deixarían no que restaba de tempada. Grazas a unha boa racha de imbatibilidade os de Irureta conseguiron contar con oito puntos de vantaxe sobre os seus perseguidores, con todo, unha etapa máis crítica na que o equipo non acababa de funcionar ben lonxe do seu estadio fixo que volveran as pantasmas de 1994. Esa tempada o Deportivo derrotou por 5-2 en Riazor ó Real Madrid, que meses máis tarde alzaría a Copa de Europa, así como ó Barcelona de Louis van Gaal (2-1). Con Songo'o, Djalminha, Pauleta, Fran, Mauro Silva, Donato, Naybet, Turu Flores e Roy Makaay como protagonistas, o Dépor proclamouse campión de liga o 19 de maio de 2000, nun Estadio Municipal de Riazor cheo ante o Espanyol, logo de gañar 2-0 con goles de Donato e Makaay. O Deportivo pechou deste xeito unha tempada de liga na que finalmente conseguiu cinco puntos de vantaxe sobre o segundo e o terceiro clasificados: Barcelona e Valencia respectivamente, convertendo á cidade da Coruña na segunda cidade máis pequena, logo de Donostia, que conseguía un título de liga.[40][42] Os xogadores que formaron parte do equipo que conquistou o primeiro título liga do club coruñés foron os seguintes:

Con todo, as participacións dos deportivistas na competición europea e na copa do rei foron máis discretas. Na Copa da UEFA os branquiazuis superaron tres eliminatorias, caendo nos oitavos de final fronte ó Arsenal F.C., que daquela marchaba segundo na Premier League inglesa. Na competición copeira tamén chegaría aos oitavos de final, sendo desta volta o Osasuna o que apearía aos de Irureta da competición.[40] A partir de aí, e da man de futbolistas como Molina, Valerón, Diego Tristán, Sergio e moitos dos campións de liga, e tamén de man de Irureta e Lendoiro, vivíronse cinco anos de éxitos na Liga de Campións (atinxindo unha semifinal e por tres veces os cuartos de final), lográronse dous novos subcampionatos de Liga e unha nova copa do rei en 2002.

O título de liga conseguido na tempada 1999-00 supuxo a clasificación directa por primeira vez na historia do club para disputar a Liga de Campións da UEFA. A tempada seguinte comezou coa chegada dun novo título, a segunda Supercopa de España, conquistada despois de derrotar ó Espanyol por 2 goles a 0 (0-0 no partido de ida, e 2-0 na volta disputada en Riazor).[43][44] Na estrea dos branquiazuis na Liga de Campións o equipo quedou encadrado no grupo E, xunto co Hamburger SV alemán, o Panathinaikos grego, e a Juventus de Turín, finalizando a primeira fase de grupos na primeira posición e sen coñecer a derrota,[45] a mesma posición que ocuparía na segunda fase de grupos, superando a equipos como o Milan, o Paris Saint-Germain e o Galatasaray.[46] Con todo, a andaina dos coruñeses na máxima competición continental finalizou nos cuartos de final logo de caer fronte ó Leeds United.[47] O equipo que debutou na Liga de Campións estaba integrado polos seguintes xogadores:

Na liga, o Deportivo finalizou na segunda posición a sete puntos do Real Madrid.[48] Con todo, na copa do rei caeu eliminado fronte ó Club Deportivo Tenerife nos dezaseisavos de final.[49]

A tempada 2001-02 concluíu de xeito similar á anterior. Na súa segunda participación na Liga de Campións o equipo herculino chegou de novo aos cuartos de final, caendo eliminado fronte ó Manchester United,[50] mentres que na liga o equipo loitou polo título ata as últimas xornadas, finalizando na segunda posición a sete puntos do campión, o Valencia, e cun Diego Tristán que gañou ese ano o Trofeo Pichichi logo de anotar 21 goles na liga.[43][51] Con todo, o maior éxito da tempada chegou o 6 de marzo, cando o Deportivo conquistou a súa segunda copa do rei na final disputada no Estadio Santiago Bernabéu contra o Real Madrid, no día en que a entidade merengue celebraba o seu centenario,[43] feito que popularmente se coñece como o "Centenariazo", dado o seu gran parecido coa final da Copa Mundial de Fútbol de 1950 que historicamente foi coñecida como Maracanazo.

A Cidade Deportiva de Abegondo foi inaugurada no 2003.

Logo de conquistar a terceira Supercopa de España da súa historia, o Deportivo iniciou unha tempada na que finalizaría na terceira posición no campionato de liga e conseguindo chegar ás semifinais da copa do rei, mais sendo eliminado na segunda rolda da Liga de Campións. Esa tempada Roy Makaay gañou o Trofeo Pichichi e a Bota de Ouro. Na tempada 2003-04 o equipo conseguiu de novo finalizar na terceira posición na liga e fixo historia ó chegar ás semifinais da Liga de Campións.[43] Despois de acabar segundo na fase de grupos por detrás do Mónaco, o Dépor superou á Juventus en oitavos de final. En cuartos de final, contra o Milan, os coruñeses perderon o partido de ida por 4-1 pero conseguiron remontar no de volta, cun 4-0 en Riazor. Nas semifinais, o Dépor caeu eliminado contra o FC Porto de José Mourinho que acabaría sendo campión desa edición, cun empate a cero en Portugal e 0-1 na volta en Riazor.[43]

O centenario[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Centenario do Deportivo.

Logo da etapa dourada do Deportivo con Irureta no banco, o 2006, ano no que o club celebrou o seu centenario, comeza unha etapa de transición marcada pola grave crise económica e as débedas. A chegada de Joaquín Caparrós supón unha auténtica revolución no cadro. Moitos dos pesos pesados do vestiario, como Molina, Scaloni, Víctor ou Diego Tristán abandonan a entidade, que inviste 9,3 millóns de euros na fichaxe de 17 xogadores, a maioría novos e con proxección, entre os que destacan Riki, Filipe Luis, Lopo ou Juan Rodríguez. Prodúcese tamén unha reformulación dos obxectivos deportivos, fixados agora na permanencia. Mais, a pesar da falta de apuros deportivos e a participación na Copa Intertoto, o mal xogo e o desencontro coa bancada propician a saída do técnico despois de dúas temporadas.

A etapa de Lotina e fin dun ciclo (2007–2011)[editar | editar a fonte]

Deportivo da Coruña no 2008.

A era de Miguel Ángel Lotina no banquiño branquiazul daba comezo na tempada 2007-08.[52] O mexicano Andrés Guardado[53] firma polo Deportivo por 7 millóns de euros e marcha Jorge Andrade á Juventus que paga 10 millóns polo xogador.[54] Nesta temporada, tras unha primeira volta do campionato con posicións preto do descenso, o equipo consegue rematar unha segunda volta con bos resultados, clasificándose para a Copa Intertoto tres anos despois da última participación en Europa, tras quedar 9º por encima do Athletic de Bilbao (o seu máis próximo perseguidor inscrito para a Intertoto).[55] O equipo xogou en xullo de 2008 a Copa Intertoto na que se enfrontou ó Bnei Sakhnin, conxunto árabe de Israel.[56] No partido de ida en Israel o Deportivo gañou 1-2 con tantos de Lafita e Riki, mentres que na volta, xogada en Riazor, o resultado foi de 1-0 con gol de Valerón. Con este resultado o equipo clasificouse por fin para unha competición europea despois de 4 anos de ausencia.

Andrés Guardado foi un referente do proxecto deportivista entre 2007 e 2012.

Na seguinte tempada, a 2008–09, marcada polas fichaxes de Aranzubia,[57] Zé Castro[58] e o mexicano Omar Bravo,[59] a pesar de non pasar dos dezaoitavos de final da Copa da UEFA ó ser eliminado polo Aalborg BK danés,[60] o Deportivo consegue superar o seu eterno rival histórico, o Celta de Vigo, na clasificación histórica da Liga, grazas á continuada permanencia do conxunto olívico na segunda división e ó sétimo posto do Deportivo en Liga.

Na tempada 2009–10, o equipo realiza unha gran primeira volta que o leva a ocupar postos europeos durante máis de 20 xornadas (3 delas en prazas de Liga de Campións). Namentres, as lesións lévano a realizar unha mala segunda volta na que asina unha racha de 11 partidos consecutivos sen gañar. Finalmente o equipo termina na 10ª posición.[1][61] Nesta tempada hai que destacar o debut de varios xogadores do Fabril nos partidos de Liga e copa do rei: Juan Domínguez, Iván Pérez, Rochela, Dani, Seoane, Añón e Raúl.

Na tempada 2010–11 descendeu á segunda división tras 20 anos seguidos na categoría de elite. O descenso produciuse logo de perder o derradeiro partido (0–2) contra o Valencia CF, converténdose no primeiro equipo que perde a categoría con 43 puntos.[62]

Período de inestabilidade (2011-2020)[editar | editar a fonte]

Tras un inicio irregular en segunda división e con José Luis Oltra no banquiño, a tempada 2011–12 remata co equipo como campión da categoría, producíndose o ascenso o 27 de maio de 2012, a falta dunha xornada para rematar o campionato.[63] O 3 de xuño de 2012, na derradeira xornada, o Deportivo conseguiu alcanzar a cota de 91 puntos, récord na categoría (a anterior marca estaba en 88 puntos, conseguidos polo Real Valladolid na tempada 2006–07).[64]

Porén, ó comezo da tempada en 1ª División, o 30 de decembro de 2012, é despedido tras sumar soamente 12 puntos nos primeiros 17 partidos.[65] Oltra foi substituído no banco do conxunto herculino polo adestrador portugués Domingos Paciência.[66] Mais os resultados non melloraron a situación do club, que andaba no último lugar da táboa, xa que só conseguiu sumar 4 puntos en 6 partidos, e ó cabo de mes e medio desvinculouse do club.[67]

Partido Deportivo-Xaén, (1-0), o 31 de maio de 2014, no que o Dépor acadou o ascenso a primeira división no 2014.

O 11 de febreiro de 2013, tras destituír a Paciência, Augusto César Lendoiro firma o contrato que vinculaba ó adestrador Fernando Vázquez á entidade branquiazul.[68] O escenario do debut en Riazor non podía ser mellor: o Dépor pon sobre as cordas ó Real Madrid, que acaba levándose o triunfo con moitas dificultades, 2-1.[69] Pese a comezar bastante mal (3 derrotas e 1 empate) o conxunto coruñés enlaza 4 vitorias seguidas, entre elas o derbi galego contra o Celta de Vigo. O Dépor, que semellaba desafiuzado, volvía á loita pola permanencia.[70] Pese a iso, ó rematar a tempada, Vázquez non consegue acadar ese obxectivo.[71]

Pese ó descenso, Vázquez segue á fronte do banco deportivista e, cunha primeira volta case perfecta fóra de Riazor (pese a complicacións en casa), remata como campión de inverno. Fóra do plano deportivo, o 10 de xaneiro foi un día clave para o futuro do club, pois presentouse ante o xuíz concursal unha proposta de convenio na Audiencia Provincial da Coruña que obtivo o apoio do 59,44% dos acredores, pero non do acredor principal, a Axencia Tributaria. O maxistrado decidirá cara a finais de mes, momento no que o club contará cun novo Consello de Administración.[72] Por outra banda, na xunta de accionistas celebrada o 21 de xaneiro a candidatura encabezada por Tino Fernández acadou un 72,09% dos votos, alzándose como novo presidente do club.[73] Finalmente, o 31 de maio de 2014 o Dépor volve á categoría raíña trala vitoria contra o Real Jaén por 1 a 0.[74]

Deportivo da Coruña no 2015.

Pese a que Vázquez firmara un ano máis de contrato, o Deportivo decidiu prescindir dos servizos do de Castrofeito, so pretexto dunhas declaracións polémicas deste.[75] Ese mesmo verán o Deportivo contratou como adestrador a Víctor Fernández,[76] mais os resultados non acompañan e o Dépor ve perigar a salvación. Con todo a directiva dálle varias oportunidades, pero o equipo non remata de funcionar. Todo isto fai que, tralo empate co Córdoba, último na clasificación, Fernández sexa cesado como adestrador do Deportivo.[77]

O 9 de abril de 2015 chega como adestrador Víctor Sánchez del Amo[78] que comeza inmediatamente o seu traballo e o Dépor sofre unha metamorfose completa, pese a que os resultados non sexan demasiado bos. Chega á última xornada contra o FC Barcelona dependendo de si mesmo para manterse en Primeira. O 2-0 inicial a favor dos culés fai pensar na perda da categoría, pero dous goles, de Lucas Pérez e Diogo Salomão, e varias intervencións chaves de Fabricio Agosto manteñen o club en primeira división ó rematar o partido con empate a dous.[79] A salvación do equipo propiciou a continuidade do técnico madrileño unha tempada máis, na que o cadro herculino reforzouse con xogadores como Fernando Navarro, Cani, Alejandro Arribas, Pedro Mosquera, Fayçal Fajr, Luis Alberto ou Fede Cartabia, e logrou o traspaso de Lucas Pérez. O 1 de setembro de 2015 o club anunciou que pagara toda a débeda prevista para a tempada 2015–16, unha cantidade que ascendía a 3.169.861,80 euros máis 99.177,59 de xuros.[80] Esa temporada o Deportivo realizou unha gran primeira volta na que finalizou 9º, chegando a ocupar postos de Europa League durante nove xornadas. Con todo, o equipo realizou unha mala segunda volta na que gañou unicamente dous partidos, o segundo deles na penúltima xornada fronte ó Villarreal CF por 0-2, co que asegurou matematicamente a permanencia na máxima categoría do fútbol español.[81] A pesar da salvación, o 30 de maio de 2016 Víctor Sánchez foi destituído debido á mala relación con algúns xogadores e á mala segunda volta do equipo.[82] O 10 de xuño o Deportivo anunciou que o substituto de Víctor Sánchez para a tempada 2016-17 sería o bilbaíno Gaizka Garitano.[83]

A tempada 2016-17 comeza con altos e baixos. Xa en 2017 e despois de dúas derrotas contra Alavés (0-1) e Leganés (4-0), o equipo decide rescindir o contrato de Garitano, que é substituído por Pepe Mel o 28 de febreiro. O adestrador madrileño conseguiu o obxectivo da permanencia, destacando a vitoria por 2-1 en Riazor contra un FC Barcelona que levaba 19 partidos consecutivos sen perder en liga.

Na tempada 2017-18, o equipo só consegue dúas vitorias nos primeiros nove partidos, sendo un dos equipos máis goleados do campionato. O 24 de outubro de 2017, o Deportivo destitúe a Pepe Mel e o seu cargo é ocupado por Cristóbal Parralo, ata entón adestrador do Fabril.[84] Porén, o cambio de adestrador non fai que melloren os resultados do equipo e Cristóbal Parralo é destituído o 4 de febreiro de 2018, co equipo na 17ª posición e despois de 3 vitorias, 3 empates e 9 derrotas entre Liga e Copa.[85] Ó día seguinte anunciouse a chegada do neerlandés Clarence Seedorf para dirixir ao equipo.[86] A falta de 3 xornadas para finalizar o campionato, o 29 de abril de 2018, o equipo certifica o seu descenso á Segunda División.[87]

A tempada 2018-19 comezou con novo adestrador, Natxo González,[88] tras o despido de Seedorf.[89] Aínda que durante os primeiros meses de competición, o equipo estivo entre os postos altos da clasificación,[90] unha mala xeira de resultados levou ao seu despido en abril[91] e á chegada de Pep Martí.[92] Finalmente o Deportivo acabou sexto, o que lle daba dereito a xogar os playoffs de ascenso a Primeira.[93] Na primeira eliminatoria eliminou ao Málaga tras gañar en Riazor 4-2[94] e na Rosaleda 0-1.[95] Na final contra o Mallorca non foi quen de manter a vantaxe que conseguira na ida en Riazor, 2-0, e non puido materializar o ascenso ao perder na volta por 3-0 en Son Moix.[96]

Para a tempada 2019-20 chegou ao banco Juan Antonio Anquela, mais foi destituído o 7 de outubro tras os malos resultados acadados nas 10 primeiras xornadas de competición (1 vitoria, 5 empates, 4 derrotas), co equipo ocupando postos de descenso a Segunda B.[97] Foi substituído polo arousán Luis César Sampedro.[98]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 "Historial del Real Club Deportivo de La Coruña, S.A.D." (en castelán). lafutbolteca.com. Consultado o 16 de abril de 2016. 
  2. Lista dos Campións de Galicia en RSSSF
  3. "Chacho, la perfección técnica". Arquivado dende o orixinal o 23 de xullo de 2015. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  4. "Mourelle, un gran extremo". Arquivado dende o orixinal o 21 de setembro de 2013. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  5. "El primer ascenso". Arquivado dende o orixinal o 04 de marzo de 2016. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  6. "Guimerans, un medio de lujo". Arquivado dende o orixinal o 26 de febreiro de 2010. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  7. "Spain, Final Tables 1939-1949" (en inglés). rsssf.com. Consultado o 19 de abril de 2016. 
  8. "Acuña: Juan Acuña Naya" (en castelán). bdfutbol.com. Consultado o 19 de abril de 2016. 
  9. "Un viaje desde el Corralón de A Gaiteira" (en inglés). riazor.org. Consultado o 19 de abril de 2016. 
  10. "Spain, Final Tables 1949-1959" (en inglés). rsssf.com. Consultado o 19 de abril de 2016. 
  11. "Historia de lo que pudo ser y no fue". Arquivado dende o orixinal o 07 de xullo de 2009. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  12. "Rafael Franco, un artista del balón". Arquivado dende o orixinal o 31 de agosto de 2010. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  13. "Enrique Ponte, aquel maravilloso central". Arquivado dende o orixinal o 26 de febreiro de 2010. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  14. "La Orquesta Canaro, una de las mejores delanteras del Deportivo". Arquivado dende o orixinal o 07 de novembro de 2011. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  15. "La figura de Dagoberto". Arquivado dende o orixinal o 17 de marzo de 2011. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  16. "El Balón de Oro". Arquivado dende o orixinal o 30 de outubro de 2014. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  17. "Otero". Arquivado dende o orixinal o 01 de decembro de 2009. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  18. Rodrigo García Vizoso, el último de la primera Liga
  19. "Arsenio Iglesias, el 'Zorro de Arteixo'". Arquivado dende o orixinal o 12 de febreiro de 2009. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  20. "Rodolfo Rábade". Arquivado dende o orixinal o 08 de xaneiro de 2011. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  21. "Amancio, talento para exportar". Arquivado dende o orixinal o 09 de marzo de 2010. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  22. "Veloso, el delantero más hábil". Arquivado dende o orixinal o 13 de marzo de 2016. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  23. "Beci, el goleador". Arquivado dende o orixinal o 17 de febreiro de 2016. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  24. 24,0 24,1 24,2 "Años setenta - los peores años" (en castelán). RCD A Coruña. Arquivado dende o orixinal o 01 de abril de 2016. Consultado o 21 de maio de 2016. 
  25. 25,0 25,1 "Arsenio Iglesias: Arsenio Iglesias Pardo" (en castelán). bdfutbol.com. Consultado o 22 de maio de 2016. 
  26. "Un año en lo más bajo" (en castelán). riazor.org. 26 de decembro de 2013. Consultado o 22 de maio de 2016. 
  27. 27,0 27,1 27,2 "Los años 80" (en castelán). RCD A Coruña. Arquivado dende o orixinal o 01 de abril de 2016. Consultado o 30 de maio de 2016. 
  28. "Los noventa: Real Club Deportivo de La Coruña SAD" (en castelán). RCD A Coruña. Arquivado dende o orixinal o 01 de abril de 2016. Consultado o 31 de maio de 2016. 
  29. "Copa del Rey 1992-93" (en castelán). linguasport.com. Consultado o 31 de maio de 2016. 
  30. "TODOS LOS PICHICHIS DE LA LIGA ESPAÑOLA DESDE 1928" (en castelán). webprincipal.com. Consultado o 31 de maio de 2016. 
  31. "RC Deportivo La Coruña 1993-94" (en inglés). UEFA. Consultado o 31 de maio de 2016. 
  32. "England 1992/93" (en inglés). rsssf.com. Consultado o 31 de maio de 2016. 
  33. 33,0 33,1 33,2 33,3 33,4 "En Europa" (en castelán). RCD A Coruña. Arquivado dende o orixinal o 01 de abril de 2016. Consultado o 31 de maio de 2016. 
  34. "Todos los zamoras de la liga española desde 1958" (en castelán). webprincipal.com. Consultado o 31 de maio de 2016. 
  35. "1ª División Temporada 1993 / 94" (en inglés). LaFutbolteca.com. Consultado o 17 de xuño de 2016. 
  36. "Copa del Rey 1994-95" (en castelán). linguasport.com. Consultado o 17 de xuño de 2016. 
  37. "Cup Winners' Cup 1995-96" (en inglés). rsssf.com. Consultado o 17 de xuño de 2016. 
  38. "1997/98 Matches. First round" (en inglés). UEFA. Consultado o 17 de xuño de 2016. 
  39. "Irureta: Javier Iruretagoyena Amiano" (en castelán). bdfutbol.com. Consultado o 17 de xuño de 2016. 
  40. 40,0 40,1 40,2 "Los últimos años" (en castelán). RCD A Coruña. Arquivado dende o orixinal o 26 de agosto de 2016. Consultado o 17 de xuño de 2016. 
  41. "Copa del Rey 1998-99" (en castelán). linguasport.com. Arquivado dende o orixinal o 23 de xuño de 2016. Consultado o 17 de xuño de 2016. 
  42. "Spain 1999/2000 (Top Three Levels)" (en inglés). rsssf.com. Consultado o 17 de xuño de 2016. 
  43. 43,0 43,1 43,2 43,3 43,4 "La actualidad" (en castelán). RCD A Coruña. Arquivado dende o orixinal o 26 de agosto de 2016. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  44. "Datos da final en" (en inglés). rsssf.com. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  45. "Standings. Group stage" (en inglés). UEFA. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  46. "Stangings. Second group stage" (en inglés). UEFA. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  47. "Matches. Knockout phase" (en inglés). UEFA. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  48. "Primera Division 2000/01" (en inglés). rsssf.com. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  49. "Copa del Rey. Second round" (en inglés). soccer-spain.com. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  50. "Matches. Knockout phase" (en inglés). UEFA. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  51. "Spain 2001/02. Primera Division" (en inglés). rsssf.com. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  52. "Lotina ficha por una temporada con el Deportivo". El País (en castelán). 25 de xuño de 2007. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  53. "El Depor paga 7 millones por el mexicano Guardado". 20 minutos (en castelán). 11 de xullo de 2007. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  54. "Juventus joy for Jorge Andrade" (en inglés). UEFA. 18 de xullo de 2007. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  55. "El Deportivo no cumplió con su parte, pero estará en la Intertoto". As (en castelán). 18 de maio de 2008. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  56. "Intertoto Cup" (en inglés). soccerassociation.com. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  57. "Aranzubia: Daniel Aranzubia Aguado" (en castelán). bdfutbol.com. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  58. "Zé Castro: José Eduardo Rosa Vale Castro" (en castelán). bdfutbol.com. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  59. "Omar Bravo: Omar Bravo Tordecillas" (en castelán). bdfutbol.com. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  60. "Resultados do Deportivo da Coruña na Copa da UEFA 2008-09" (en inglés). UEFA. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  61. "Spains 2009/10" (en inglés). rsssf.com. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  62. "El Valencia parte el corazón a Riazor... otra vez". Marca (en castelán). 22 de maio de 2011. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  63. "El Dépor es de Primera"
  64. "Un Deportivo de récord"
  65. "Oltra deja de ser el entrenador del Deportivo" (en castelán). riazor.org. 30 de decembro de 2012. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  66. "Domingos Paciência, nuevo entrenador del Deportivo". riazor.org (en castelán). 30 de decembro de 2012. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  67. "Paciência deja de ser el entrenador del Deportivo". riazor.org (en castelán). 11 de febreiro de 2013. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  68. "Fernando Vázquez, presentado como nuevo entrenador del Deportivo" (en castelán). RCD A Coruña. 11 de febreiro de 2013. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  69. "Ficha do partido" (en castelán). RFEF. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  70. "El milagro del profesor Vázquez". Mundo Deportivo (en castelán). 16 de abril de 2013. Consultado o 1 de xullo de 2016. 
  71. "Spain=2012/13. Primera División (Liga BBVA)" (en inglés). rsssf.com. Consultado o 3 de xullo de 2016. 
  72. "El Deportivo logra sacar adelante su propuesta de Convenio". Marca (en castelán). 10 de xaneiro de 2014. Consultado o 3 de xullo de 2016. 
  73. "Tino Fernández ya es el nuevo presidente del Deportivo" (en castelán). Marca. 21 de xaneiro de 2014. Consultado o 3 de xullo de 2016. 
  74. "Una victoria de Primera división". Marca (en castelán). 31 de maio de 2014. Consultado o 3 de xullo de 2016. 
  75. "El Real Club Deportivo prescinde de los servicios de Fernando Vázquez" (en castelán). RCD A Coruña. 8 de xullo de 2014. Consultado o 3 de xullo de 2016. 
  76. "Víctor Fernández, nuevo entrenador del Deportivo". Marca (en castelán). 10 de xullo de 2014. Consultado o 3 de xullo de 2016. 
  77. "Víctor Fernández, destituido". diarioinformación.com (en castelán). 9 de abril de 2015. Consultado o 3 de xullo de 2016. 
  78. "Víctor Sánchez sustituye a Víctor Fernández como entrenador del Deportivo". libertaddigital.com (en castelán). 9 de abril de 2015. Consultado o 3 de xullo de 2016. 
  79. "El Deportivo empata en el Camp Nou y logra la permanencia en Primera división". La Voz de Galicia (en castelán). 24 de maio de 2015. Consultado o 3 de xullo de 2016. 
  80. "El RC Deportivo liquida el pago de toda la deuda prevista para la Temporada '15-'16". RCD A Coruña (en castelán). 1 de setembro de 2015. Consultado o 3 de xullo de 2016. 
  81. "Hasta luego Lucas". Marca (en castelán). 8 de maio de 2016. Consultado o 3 de xullo de 2016. 
  82. "El Deportivo destituye a Víctor Sánchez del Amo". libertaddigital.com (en castelán). 30 de maio de 2015. Consultado o 3 de xullo de 2016. 
  83. "Gaizka Garitano, nuevo entrenador del Real Club Deportivo" (en castelán). RCD A Coruña. 10 de xuño de 2016. Consultado o 3 de xullo de 2016. 
  84. As, ed. (24 de outubro de 2017). "Pepe Mel, destituido: le sustituye Cristóbal Parralo hasta junio" (en castelán). Consultado o 29 de xaneiro de 2018. 
  85. Europa Press, ed. (4 de febreiro de 2018). "Cristóbal Parralo, destituido como entrenador del Deportivo" (en castelán). Consultado o 18 de febreiro de 2018. 
  86. La Vanguardia, ed. (5 de febreiro de 2017). "Clarence Seedorf, nuevo entrenador del Deportivo" (en castelán). Consultado o 18 de febreiro de 2018. 
  87. Antena 3, ed. (29 de abril de 2018). "O Deportivo da Coruña certifica o seu descenso a Segunda tras perder ante o Barcelona". 
  88. "El Dépor oficializa el fichaje de Natxo González como nuevo entrenador". La Voz de Galicia (en castelán). 15 de xuño de 2018. Consultado o 24 de xuño de 2019. 
  89. "Otro entrenador de la Liga que deberá buscarse equipo" (en castelán). 22 de maio de 2018. Consultado o 24 de xuño de 2019. 
  90. "El Málaga adelanta al Alcorcón y se coloca tercero" (en castelán). 16 de decembro de 2018. Consultado o 24 de xuño de 2019. 
  91. "El Deportivo despide a Natxo González" (en castelán). 7 de abril de 2019. Consultado o 24 de xuño de 2019. 
  92. "El Deportivo presenta a Martí como técnico" (en castelán). 9 de abril de 2019. Consultado o 24 de xuño de 2019. 
  93. "El Deportivo jugará el play off de ascenso a LaLiga Santander" (en castelán). 8 de xuño de 2019. Consultado o 24 de xuño de 2019. 
  94. "Crónica del Deportivo-Málaga" (en castelán). 12 de xuño de 2019. Consultado o 24 de xuño de 2019. 
  95. "El Deportivo vence al Málaga y se mete en la final del playoff (0-1)" (en castelán). 15 de xuño de 2019. Consultado o 24 de xuño de 2019. 
  96. "El Deportivo regala el ascenso al Mallorca". La Voz de Galicia (en castelán). 24 de xuño de 2019. Consultado o 24 de xuño de 2019. 
  97. "El Deportivo destituye a Anquela y recluta a Luis César". El País (en castelán). 7 de outubro de 2019. Consultado o 9 de outubro de 2019. 
  98. "Luis César, novo adestrador do Real Club Deportivo". 7 de outubro de 2019. Consultado o 9 de outubro de 2019. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]