Historia do Deportivo da Coruña

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura

Fundación e primeiros anos[editar | editar a fonte]

Primeiros pasos como club (1906–1928)[editar | editar a fonte]

Tempada Categoría Liga.png
posto
RFEF - Copa del Rey.svg
Copa
1910 Participante
1926 1/4
1927 1/8
1928 1/8
A fotografía máis antiga do Deportivo, 1907.

O Deportivo da Coruña nace o 2 de marzo de 1906, co nome oficial de "Club Deportivo de la Sala Calvet", un dos ximnasios que existían na cidade na época. Un grupo de deportistas liderado por Federico Fernández-Amor Calvet, decidía crear o club. O seu primeiro Presidente foi Luis Cornide e a súa primeira formación deportiva, ante o Corunna o 8 de decembro de 1906, foi a integrada por Salvador Fojón, Venancio Deus, Juan Long, Ángel Rodríguez, Manuel Álvarez, Daniel Aler, Paco Martínez, Félix de la Paz, Virgilio Rodríguez, Juan Manuel López e Martínez Urioste. Este partido ía disputarse na praza de touros da cidade pero xogouse no "Corralón da Gaiteira". O envite constaba de dúas partes de 40 minutos, pero foi suspendido a 15 minutos do final por falta de luz. Ao día seguinte reanudouse a contenda, sen máis goles para ningún dos dous equipos. O capitán foi Manuel Álvarez e os goleadores Virgilio Rodríguez e o propio capitán. O Deportivo e o Corunna volveron enfrontarse nalgunhas ocasións máis. O 21 de xullo de 1907 gañou o equipo da Sala Calvet (2–1), repetindo triunfo catro días despois (5–1). O seguinte choque entre ambos data do 25 de agosto de 1908, pero no hai constancia do resultado. O 27 de setembro repiten duelo e volve vencer o Deportivo (3–1). En anos posteriores continuaron estas contendas.

Xogou o equipo no chamado "Corralón da Gaiteira", até a creación do primitivo campo de Riazor en 1909. Nese mesmo ano, o Rei Afonso XIII, con motivo dunha visita á cidade, acepta a presidencia de honra do Club, que pasa a denominarse "Real Club Deportivo de La Coruña", perdendo o cualificativo de "Real" durante a Segunda República (1931–1939), ao igual que o resto de clubs españois que ostentasen tal título. Coincidindo coa obtención do título "real", inaugúrase na cidade o primeiro campo de fútbol do Deportivo, no Corralón da Gaiteira, antecedente do estadio de Riazor. Este recinto tiña unha superficie de 18.000 metros cadrados e unha capacidade de 6.000 localidades. O seu impulsor foi Federico Fernández-Amor Calvet. Inaugurouse ante o Fortuna de Vigo cun equipo formado por Martínez, Long, Ancos, De Llano, Martínez, Rajoy, Rodríguez, Álvarez, Rincón, Paz e Portela.

Durante estes primeiros anos:

  • 1910. Participa na Copa do Rei de Fútbol oficial, organizada pola Federación Española.
  • 1911 (13 de febreiro). 1º encontro internacional: Deportivo 3, Escuadra Inglesa 0.
  • 1912. O Deportivo conta con 1.500 socios. Por primeira vez luce as colores tradicionais azul e branca, a raias verticais.
  • 1913. Campión provincial.
  • 1923. Primeiro derbi galego: Deportivo 3, Celta 0.
  • 1924–25. Subcampión do campionato galego.
  • 1925–26. Subcampión do campionato galego.
  • 1926–27. Gaña por primeira vez o campionato galego, fronte ao Celta, Rácing de Ferrol, Eiriña CF e Unión Sporting.[1]
  • 1927–28. Volve gañar o campionato rexional.

As primeiras tempadas, en Segunda (1928–1941)[editar | editar a fonte]

Tempada Categoría Liga.png
posto
RFEF - Copa del Rey.svg
Copa
Notas
1928–29 2ª División Inaugurada Liga de Fútbol
1929–30 2ª División 1/16
1930–31 2ª División 1/16
1931–32 2ª División 1/4
1932–33 2ª División 1/4
1933–34 2ª División 1/8
1934–35 2ª División
1935–36 2ª División
1936–39 Guerra civil
1939–40 2ª División 1/8 Eliminado no PlayOff de ascenso
1940–41 2ª División Green Arrow Up.svg 1/16

Na tempada 1928–29 o Deportivo queda encadrado no grupo primeiro da Segunda División ao non superar a eliminatoria previa que facultaba para o acceso a un dos postos da Primera División. Os seus rivais son: Sevilla FC, Iberia Sport Club, Deportivo Alavés, Sporting de Gijón, Valencia CF, Betis, Real Oviedo, Celta de Vigo e Racing Club de Madrid. Unha aliñación desa tempada é a formada por Otero, Esparza, Lameiro, Chacho,[2] Jiménez, Fariña, Ramón González, Isidro, Hilario, Pérez e Mourelle[3]. O equipo finaliza 8º, só 3 puntos por enriba do descenso a Terceira División con 16 puntos (6 vitorias, 4 empates e unha derrota).

Durante as 5 seguintes tempadas, o Deportivo acumula discretas actuacións en Liga (é sétimo na tempada 1929–30, penúltimo na 1930–31, sexto na 1931–32, quinto na 1932–33 e sétimo na 1933–34) pero logra grandes resultados na Copa do Rei (é cuartofinalista na 1931–32 eliminando a todo un Real Madrid CF que máis adiante levarase a Liga 1931–32 como invicto e volve ser cuartofinalista na 1932–33) e no campionato galego (2 campionatos e 3 subcampionatos).

A Segunda División da tempada 1934–35 divídese en 3 grupos e en 2 fases. O Deportivo queda encadrado no Grupo 1 con: Celta de Vigo, Real Valladolid, Sporting de Gijón, Avilés Industrial, Deportivo Nacional, Barakaldo CF, Racing de Ferrol. Finaliza penúltimo con 10 puntos, só un por riba do descenso, repetindo o mesmo posto a tempada 1935–36 e salvándose do descenso debido á desaparición do Deportivo Nacional, que rematara a Liga antepenúltimo.

Despois de 3 anos sen competir na Segunda División debido á guerra civil, aínda que si no campionato galego logrando un campionato e un subcampionato, o equipo volve á competición de prata do fútbol español con forza. Proclámase campión do grupo a tempada 1939–40 pero remata segundo a fase final atrasando o ascenso unicamente un ano, pois a tempada 1940–41 o equipo finaliza segundo de grupo e terceiro na fase final, vencendo ao Real Murcia nun campo neutral en Madrid na promoción polo ascenso a Primeira División.[4] O equipo estaba formado por: Acuña, Novo, Pedrito, Muntané, Molaza, Reboredo, Breijo, Guimeráns,[5] Elícegui, Chacho e Chao. Como anécdota cabe destacar que cada xogador do Deportivo recibiu polo ascenso 2.000 pesetas, recadadas mediante subscricións públicas pola débil economía do Club. Nesta tempada do primeiro ascenso era o presidente José María Salvador y Merino e o adestrador Juan Hilario Marrero Pérez.

A década de ouro (1948–1957)[editar | editar a fonte]

Tempada Categoría Liga.png
posto
RFEF - Copa del Rey.svg
Copa
1948–49 1ª División 10º 1/8
1949–50 1ª División Subcampión 1/8
1950–51 1ª División 11º 1/8
1951–52 1ª División 11º
1952–53 1ª División 14º
1953–54 1ª División 1/8
1954–55 1ª División 1/4
1955–56 1ª División 12º 1/8
1956–57 1ª División 15º Red Arrow Down.svg 1/4

A tempada 1948–49 é a primeira das nove campañas consecutivas do club en Primeira División, dando inicio ao que entón se lle chamou "década de ouro" do Deportivo, cuxos resultados finais na Liga foron realmente aceptables. Compite esta tempada contra FC Barcelona, Valencia CF, Real Madrid CF, Atlético de Madrid, Real Oviedo, Athletic Bilbao, Español, Sevilla FC, Gimnástico de Tarragona, Celta de Vigo, Real Valladolid, CD Alcoyano e CD Sabadell, finalizando décimo con 22 puntos. Destacan as súas vitorias ante Nàstic (6–2) e Alcoyano (6–1).

Un 4 de setembro de 1949, o Deportivo iniciaba a Liga 1949–50 cunha derrota por 3 a 2 en Tarragona. O mal inicio sería compensado amplamente derrotando o día 11 ao Real Madrid CF por 3 goles a 0, tantos anotados por Marquínez en dúas ocasións e por Cheché Martín, que marcaría de costas a portería e tras un gran escorzo no aire. O Barcelona tamén sucumbiría en Riazor aquel ano, con outro 3 a 0 no que destacaría o extremo coruñés Tino, autor dun dos goles. O Dépor finalizaría quinto a primeira volta, pero un empate en Chamartín ante o Madrid facía presaxiar mellores desexos para a segunda volta. Con Juan Acuña inxustamente sancionado tras un golpe fortuíto cun xogador do Valladolid do que este sairía gravemente lesionado, Pita ocuparía a meta deportivista. Esa tempada Riazor será escenario dunha brillante goleada por 5 a 1 ao Valencia, con goles de Tino, Ponce en dúas ocasións, Guimeráns e Franco. Cabe destacar o compoñente suramericano daquel Dépor. O adestrador, Alejandro Scopelli, fora internacional con Arxentina. O tamén arxentino Rafael Franco era un prodixio na condución do balón, e o dianteiro uruguaio Dagoberto Moll, volvía tolos aos defensas contrarios coa súa mobilidade. Precisamente Franco anotaría, a falta de oito minutos para o final, o gol da vitoria por 3 a 2 ante o Celta en Balaídos, que colocaba ao equipo segundo na táboa, a poucas xornadas do final de Liga. O derradeiro partido de Liga enfrontaba ao Dépor co Athletic en San Mamés. O Atlético recibía ao Valencia, e se empataba ou perdía e o Dépor gañaba, a Liga sería para os coruñeses. O Deportivo foi campión de Liga durante boa parte da xornada, pois ía gañando, e o Atlético non era quen de superar ao Valencia. Pero o Athletic acabou empatando, e, sospeitosamente, o Atlético de Madrid lograría tamén empatar grazas a dous penaltis demasiado rigorosos. O Deportivo lograría na tempada 1949–50 o seu maior logro até a década dos noventa, co subcampionato de Liga,[6] acompañado do trofeo Zamora para Acuña. Os Franco,[7] Pedrito, Botana, Moll, Ponte,[8] Guimeráns, Dieste, Ponce, Tino, Cheché Martín ou o propio Acuña, foron os precursores do Súper Dépor.

Son discretas as 3 seguintes tempadas en canto á posición ligueira (11º, 11º e 14º). A destacar da tempada 1950–51 as contratacións de dous arxentinos procedentes do Newell’s Old Boys, Corcuera e Oswaldo. O equipo ía ser adestrado por Jerónimo Oso Díaz, tamén arxentino. O equipo comezou a Liga con dúas derrotas, pero un par de goleadas por 4 a 1 ante o Celta de Vigo e Espanyol, comezaron a amosar o bo facer da dianteira deportivista. Unha dianteira que entraría na historia do Deportivo por partidos como o daquel 22 de outubro de 1950, en Riazor ante o Real Madrid CF. Os brancos chegaban á Coruña con nomes no seu once como os de Miguel Muñoz, Pablo Olmedo ou Molowny. Pero o Deportivo despregou o seu xogo combinativo e preciosista e endosoulle un 5 a 1 ao Madrid, con goles de Tino en dúas ocasións, Oswaldo, Corcuera e Franco. Un xornalista coruñés da época, que vivira uns anos en Buenos Aires, decidiu bautizar á dianteira deportivista, brillante e efectista, co nome de "Orquestra Canaro".[9] Oswaldo, Corcuera, Tino, Franco e Moll[10] foron os cinco integrantes desa dianteira máxica. Ademais daquel 5 a 1 ao Real Madrid, a Orquestra Canaro saíu ovacionada de Mestalla tras golear por 0 a 3 ao Valencia CF e deixar un recital de conducións de balón e de regates imposibles. O seu fito máis grande foi conseguir a maior goleada na historia do club, ao endosarlle un 10 a 1 ao Lleida, nun partido excelso de ataque e desbordamento. O Deportivo da Orquestra Canaro finalizou na parte alta a primeira volta, pero todo se torceu no primeiro encontro da segunda volta. O Deportivo recibía o Sevilla FC, e nunha xogada na área deportivista, Waldo Botana, un dos mellores defensas daquel equipo, rompía a tibia e o peroné intentando taponar o remate dun atacante sevillista. A lesión custoulle a retirada do fútbol de elite a Botana, e o equipo resintiuse daquel shock, o que unido a unha lesión de ombreiro de Juan Acuña, fixo que o Deportivo comezase a baixar o seu rendemento. A desgraza das lesións cebouse aquela tempada co conxunto coruñés. Na segunda volta debutou co Dépor Rábade, un prometedor mozo formado nas categorías inferiores, que ademais de polos seus goles, destacaba polas súas asistencias. Nun dos seus primeiros partidos, anotou un gol ao gran Ramallets, que lle felicitou pola mestría do seu tanto. Rábade ía para figura, pero ía xogar en Sevilla o seu derradeiro partido en Primeira. Unha escordadura de nocello evitou que rematase aquel partido. Pouco despois, a tuberculose, truncou a carreira da perla deportivista. O Deportivo da Orquestra Canaro salvou a categoría na derradeira xornada de Liga, tras derrotar por 4 goles a 1 ao Murcia en Riazor. Deixou partidos para o recordo, e un rexistro anotador en 30 partidos de Liga de 64 goles a favor 3 47 en contra. Oswaldo, Corcuera, Tino, Franco e Moll deseñaron a partitura do fútbol espectáculo e ensinaron o camiño aos músicos do balón que viñeron despois.

Na tempada 1952–53 o Deportivo vagaba sen rumbo pola Primeira División, con derrotas avultadas como o 8-2 en San Mamés ou un 5-2 contra o Real Madrid, e vitorias sufridas pola mínima -a excepción das logradas ante Sporting de Gijón (5–0) ou Atlético de Madrid (5–1)- que mantiñan ao equipo na zona baixa. Na recta final da Liga, o Deportivo apuraba as súas opcións vencendo en Riazor ao Málaga, dirixido por Helenio Herrera. Co Málaga descendido a Segunda, o Dépor, tras perder o derradeiro partido de Liga en Valladolid, tiña que xogarse a salvación na promoción. O destino xuntou ao Celta e ao Dépor na liguiña de permanencia, onde tamén tiñan que enfrontarse ao Avilés, ao España Industrial, filial do Barça, ao Hércules, e ao Atlético Tetuán. A promoción comezou moi mal. O Dépor caeu 2–0 co Tetuán e empatou en Riazor co España. O adestrador Fernando Fariña foi cesado, que foi relevado de forma interina por Waldo Botana. O adestrador que ía enfrontarse ao perigo do descenso era Helenio Herrera. Co Málaga descendido, só había un impedimento para que Herrera chegase á Coruña, e é que o diñeiro do seu contrato debía ser depositado por anticipado nun banco da cidade herculina, ou do contrario non deixaría o Málaga. O debut de Helenio Herrera á fronte do Deportivo deixou unha vitoria por 1–0 ante o Avilés, pero os seguintes compromisos, ante Hércules e Celta, este en Riazor, saldáronse con derrota. O Dépor era último ao final da primeira volta, o que non impediu que Helenio Herrera soltase unha das súas perlas: “Non pasa nada, a liguiña está gañada”, sentenciou tan tranquilo. A confianza do míster debeu espolear aos seus xogadores, que venceron ao Atlético Tetuán por 3–0 e ao España Industrial por 1–3.

Ángel Zubieta.

Pero o camiño á salvación non era nada sinxelo, e un empate ante o Avilés e unha vitoria ante o Hércules deixaban ao Dépor terceiro a falta dunha xornada. O Dépor tiña que gañar en Vigo para manterse na categoría, aínda que o empate sería suficiente se o Tetuán non gañaba. O partido xogouse o 12 de xullo de 1953, día no que Helenio Herrera despregou as súas artimañas para descentrar a un rival tan necesitado como o Dépor. O encontro comezou con certo revoo. O autocar do Deportivo chegou a Vigo con atraso, pero iso non parecía importarlle a Helenio Herrera. Os xogadores do Deportivo cambiábanse sen présa, e iso que o Celta xa agardaba plantado no céspede de Balaídos, pese ao frío orballo que caía. O timbre do vestiario soaba para premiar aos xogadores do Dépor, pero Helenio Herrera ordenou tapalo cun pano para que non se oíse. Quería poñer nervioso ao rival. E tanto que o conseguiu, aos trece minutos o Deportivo xa vencía por 0 a 2, tantos de Corcuera e Oswaldo. O Celta recortaría distancias á media hora, pero antes do descanso, Arsenio lograría o 1 a 3 definitivo, que daría a permanencia ao Deportivo. O Celta tamén se acabaría salvando, xa que o España, filial do Barça, ía renunciar ao ascenso. Con argucias deste estilo, Helenio Herrera gañou o adxectivo de mago. As primeiras palabras de Herrera ao facerse cargo do equipo foron as seguintes: “Repitan comigo, somos xogadores de Primeira División e non podemos baixar a Segunda”. Helenio Herrera, o mago, tiña razón.

Na tempada 1953–54 o Deportivo finaliza sétimo na clasificación con 31 puntos. Contrátase a Pahiño e debuta Luis Suárez,[11] con 19 anos. Ao final da tempada el e Moll son contratados polo FC Barcelona. Por Suárez o Barça paga 50.000 pesetas e anos máis tarde, en 1961, traspásao ao Inter de Milán por 25 millóns. Un novo porteiro branquiazul logra o Trofeo Zamora, neste caso Juan Ignacio Otero.[12] Repite mesmo posto clasificatorio (7º), a tempada 1954–55, na que o equipo remata invicto en Riazor. Bazán marca o gol número 500 do Deportivo no partido Deportivo contra Athletic Club (1–1) do 21 de novembro de 1954 e Pahiño remata a competición como quinto máximo goleador con 18 tantos. A tempada 1955–56 destaca por gañar o primeiro trofeo Teresa Herrera, ao derrotar por 2–1 ao Athetic Club, e por lograr a primeira vitoria no Santiago Berbabéu (0–1) en Liga. Tamén goléase ao Celta e Real Sociedad (5–0 en ambos casos). O adestrador desta tempada é Rodrigo García Vizoso.[13]

Remata esta década de ouro a tempada 1956–57 co descenso a Segunda División como penúltimo clasificado. Durante eses anos na máxima categoría forman as ringleiras do club branquiazul xogadores da categoría de Arsenio Iglesias,[14] Lestón, Lechuga, Pahiño, José Mangriñán, Ángel Zubieta, Ramón Leis, Moll, Polo, Bouza, Corcuera, Blanco, Juan, Julián Cuenca, Rábade[15] etc. Remata unha etapa de 16 tempadas, 14 de elas co Deportivo en Primera División.

O equipo ascensor (1957–1973)[editar | editar a fonte]

Tempada Categoría Liga.png
posto
RFEF - Copa del Rey.svg
Copa
1957–58 2ª División 13º
1958–59 2ª División 1/8
1959–60 2ª División 1/16
1960–61 2ª División 1/16
1961–62 2ª División Green Arrow Up.svg 1/16
1962–63 1ª División 14º Red Arrow Down.svg 1/16
1963–64 2ª División Green Arrow Up.svg 1/8
1964–65 1ª División 16ºRed Arrow Down.svg 1/8
1965–66 2ª División Green Arrow Up.svg 1/8
1966–67 1ª División 16º Red Arrow Down.svg 1/8
1967–68 2ª División Green Arrow Up.svg 1/32
1968–69 1ª División 10º 1/4
1969–70 1ª División 14º Red Arrow Down.svg 1/16
1970–71 2ª División Green Arrow Up.svg 1/4
1971–72 1ª División 14º 1/32
1972–73 1ª División 17º Red Arrow Down.svg 1/4

Desde a tempada 1957–58 á 1961–62 o club permanece en Segunda División, rozando o descenso primeiro (a 1957–58 salva o descenso a Terceira ao derrotar ao CD Ourense na promoción) e pelexando polo ascenso despois (queda a 2 postos da promoción de ascenso na 1959–60 e a un só na 1960–61, para rematar ascendendo na 1961–62 como campión da Segunda División). Durante esta época celébranse as "vodas de ouro" do club e debutan xogadores como Amancio[16] (contratado polo Real Madrid CF poucos anos despois do seu debut co Deportivo), Reija e Veloso.[17] O papel na Copa do Rei sería bastante discreto, pois o equipo non alcanza roldas significativas.

A denominación do Deportivo como equipo ascensor débese á época entre as tempadas 1962–63 e 1972–73. A tres xornadas para o final da campaña 1962–63, o Deportivo camiñaba cara o descenso matemático á Segunda División do fútbol español. Unha milagrosa reacción nos tres últimos partidos, que gañou 1–3 en San Mamés, 0–1 en Mestalla e 2–1 ao Betis en Riazor, evitaron o descenso directo e deron algo de esperanza á parroquia branquiazul. O Deportivo tería que xogarse a continuidade en Primeira na promoción contra o Levante UD, que loitaba por subir por primeira vez na súa historia á máxima categoría do fútbol español. Riazor viviu o encontro de ida, no que os coruñeses perderían por 1 gol a 2 tras fallar un penalti Veloso, o mellor xogador daquel Deportivo. Na volta, repetiuse a mesma historia, o Deportivo caía por 2–1 en Valencia e esta vez era Montalvo o que marraba outra pena máxima. Dous goles que houberan empatado a eliminatoria entre galegos e levantinos. Os valenciáns ascenderon por primeira vez a Primeira, e o Dépor, caía de novo á Segunda División.

Á tempada seguinte, o técnico encargado de devolver ao Dépor a Primeira sería o arxentino Roque Olsen. E empezaría ben. O conxunto herculino encadeou dez xornadas invicto, conseguindo vitorias importantes ante a Real Sociedad ou o Sporting de Gijón. Pero a máis destacada fou un 2 a 7 ao Badalona, con tres goles do gran Veloso, que sendo xa internacional, proclamaríase ese ano pichichi de Segunda. O Deportivo de Olsen seguiría a súa estela firme, vencendo por 1 a 3 en Anoeta ante a Real, e podendo conseguir, en Riazor, e a falta de tres xornadas o ascenso a Primeira, ante un rival moi apetecible, o Celta. Aínda faltando outros dous encontros, se o Dépor gañaba, retornaba a Primeira, fixese o que fixese o Sporting, segundo clasificado. Riazor rexistrou no importante derbi unha gran entrada, e o equipo non defraudou. Aos 15 minutos xa vencía por 1 a 0, gol de Lamelo, redondeado por Loureda antes do descanso. O Celta marcou ao pouco de comezar a segunda parte, pero o Deportivo mantivo o resultado e ascendeu a Primeira División. Olsen foi manteado no estadio, e a afección celebrou con gran xúbilo o retorno á máxima categoría. A festa continuou en verán, coa celebración do décimo noveno Teresa Herrera. O Deportivo superou ao FC Porto por 2 a 0, e enfrontaríase ao Sporting de Lisboa na final. Veloso en dúas ocasións, Loureda e Lamelo, darían o título ao Deportivo.

O equipo ascende e descende de categoría practicamente cada tempada, exceptuando dúas ocasións nas que se mantén en Primeira División durante 2 anos, antes de volver a descender. Non logra rematar ningunha das tempadas en Primeira División entre os 10 primeiros clasificados. A destacar durante estes anos que catro dos cincos ascensos a Primeira prodúcense como campión, alcanza en tres ocasións os cuartos de final da Copa do Rei (na edición de 1968–69 cae ante o Athletic Club por un global de 3 goles a un, despois de eliminar á UD Las Palmas) e que nestes anos forman parte do club xogadores como Reija, Luis, Piño, Sertucha, Pellicer o Beci.[18] Este último foi clave durante a súa etapa como deportivista (foi nunha ocasión pichichi de Segunda División e un gol seu en Riazor ante o Rayo Vallecano (1970–71) foi decisivo para o ascenso a Primeira División) e unha vez retirado, traballou durante moitos anos no club como adestrador de xuvenís, olleador e asesor do presidente Lendoiro en tema de contratacións, informes de equipos ao cadro técnico do primeiro cadro de xogadores etc.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Lista dos Campións de Galicia en RSSSF
  2. "Chacho, la perfección técnica". Arquivado dende o orixinal o 23 de xullo de 2015. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  3. "Mourelle, un gran extremo". Arquivado dende o orixinal o 21 de setembro de 2013. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  4. "El primer ascenso". Arquivado dende o orixinal o 04 de marzo de 2016. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  5. "Guimerans, un medio de lujo". Arquivado dende o orixinal o 26 de febreiro de 2010. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  6. "Historia de lo que pudo ser y no fue". Arquivado dende o orixinal o 07 de xullo de 2009. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  7. "Rafael Franco, un artista del balón". Arquivado dende o orixinal o 31 de agosto de 2010. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  8. "Enrique Ponte, aquel maravilloso central". Arquivado dende o orixinal o 26 de febreiro de 2010. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  9. "La Orquesta Canaro, una de las mejores delanteras del Deportivo". Arquivado dende o orixinal o 07 de novembro de 2011. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  10. "La figura de Dagoberto". Arquivado dende o orixinal o 17 de marzo de 2011. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  11. "El Balón de Oro". Arquivado dende o orixinal o 30 de outubro de 2014. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  12. "Otero". Arquivado dende o orixinal o 01 de decembro de 2009. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  13. Rodrigo García Vizoso, el último de la primera Liga
  14. "Arsenio Iglesias, el 'Zorro de Arteixo'". Arquivado dende o orixinal o 12 de febreiro de 2009. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  15. "Rodolfo Rábade". Arquivado dende o orixinal o 08 de xaneiro de 2011. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  16. "Amancio, talento para exportar". Arquivado dende o orixinal o 09 de marzo de 2010. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  17. "Veloso, el delantero más hábil". Arquivado dende o orixinal o 13 de marzo de 2016. Consultado o 11 de xaneiro de 2011. 
  18. "Beci, el goleador". Arquivado dende o orixinal o 17 de febreiro de 2016. Consultado o 11 de xaneiro de 2011.