Israel

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
מְדִינַת יִשְׂרָאֵל
Medīnat Yisrā'el

دَوْلَة إِسْرَائِيل
Dawlat Isrā'īl

Estado de Israel
Bandeira de Israel Emblema de Israel
Bandeira Emblema
Himno nacional: Hatikvah
 
ISR orthographic.svg
 
Capital
 • Poboación
Xerusalén1
780.200 (2009)
Cidade máis poboada Xerusalén
Linguas oficiais
Hebreo e árabe
Forma de goberno Democracia parlamentar
Shimon Peres
Benjamin Netanyahu
Independencia
 • Declarada
do Reino Unido
14 de maio de 1948
Superficie
 • Total
 • % auga
Fronteiras
Costas
Posto 151º
22.072 km²
2%
1.017 km
273 km
Poboación
 • Total
 • Densidade
Posto 97º
8 434 600 [1][nota 1]
353,27 hab./km²
PIB (nominal)
 • Total (2011)
 • PIB per cápita
Posto 41º
US$ 245.266 millóns
US$ 32.297
PIB (PPA)
 • Total (2011)
 • PIB per cápita
Posto 50º
US$ 235.446 millóns
US$ 31.004
IDH (2010) 0,872 (15º) – Moi Alto
Moeda Novo shekel (₪, ILS)
Xentilicio Israelí[2]ou israelita[3]
Fuso horario
 • en verán
IST (UTC+2)
IDT (UTC+3)
Dominio de Internet .il
Prefixo telefónico +972
Prefixo radiofónico 4XA-4XZ, 4ZA-4ZZ
Código ISO 376 / ISR / IL
Membro de: ONU, CPI, COE, OMC, OSCE, FMI

1 Excluíndo os Altos do Golán e Xerusalén Leste.
2 A poboación inclúe a tódolos residentes permanentes en Israel, os Altos do Golán e Xerusalén Leste. Tamén inclúe aos cidadáns israelís que viven en Cisxordania. Exclúe á poboación non israelí de Cisxordania e a Faixa de Gaza.

Tódolos países do mundo
Este artigo amosa escritos hebraicos. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros.
Este artigo amosa letras árabes. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros.

O Estado de Israel (Hebreo: מדינת ישראל, transliteración: Medinat Yisra'el; Árabe: دولة اسرائيل, transliteración: Daulat Isra'il) é un país no Oriente Medio (oeste de Asia, no chamado 'crecente fértil'), situado na costa oriental do Mar Mediterráneo. É unha democracia parlamentaria e legalmente un estado xudeu.[4] Fai fronteira co Líbano ao norte, con Siria ao nordeste, con Xordania e Cisxordania ao leste, con Exipto e a Faixa de Gaza ao suroeste, e co Golfo de Aqaba (no Mar Vermello) ao sur.[nota 2] O Mediterráneo bordéao polo seu oeste, e entre Xordania e Exipto sae uns poucos quilómetros ó golfo de Aqaba, extensión do Mar Vermello (tamén chamado golfo de Eilat). Igualmente, ten costa co Mar Morto (mar interior). Xeograficamente, contén diversas características dentro do seu relativamente pequeno territorio[6][7] Israel é definido como un "Estado Xudeu e Democrático" nas súas Leis Básicas e é o único Estado de maioría xudía do mundo.[8]

Despois dunha resolución da Asemblea Xeral das Nacións Unidas o 29 de novembro de 1947, recomendando a adhesión e introdución do Plan de Partición de Palestina para substituír o Mandato Británico, o 14 maio de 1948, David Ben-Gurion, o xefe-executivo da Organización Sionista Mundial[nota 3] e presidente da Axencia Xudaica para Palestina, declarou o estabelecemento dun Estado Xudeu en Eretz Israel, a ser coñecido como o Estado de Israel, unha entidade independente do control británico.[9][10][11] As nacións árabes veciñas invadiron o recentemente creado país ao día seguinte, en apoio aos árabes palestinos. Israel, dende aquela, levou a cabo varias guerras cos Estados árabes circundantes,[12] no transcurso das cales ocupou os territorios de Cisxordania, península do Sinaí, Faixa de Gaza e altos do Golán. Partes desas áreas ocupadas, incluíndo Xerusalén Oriental, foron anexionadas por Israel, mais a fronteira coa veciña Cisxordania aínda non foi definida de forma permanente.[13][14][15][16][17] Israel asinou tratados de paz con Exipto e Xordania, porén os esforzos para solucionar o conflito israelí-palestino ata agora non deron como resultado a paz.

O centro financeiro de Israel é Tel Aviv,[18] mentres que Xerusalén é a cidade máis populosa do país e súa capital[nota 4] (aínda que non sexa recoñecida como tal pola comunidade internacional). A poboación israelí, conforme o definido pola Oficina Central de Estatísticas de Israel, foi estimada en 2012 en 7.879.500 habitantes, dos cales 5.930.000 eran xudeus. Os árabes constitúen a segunda maior etnia do país, con 1.622.500 de habitantes.[1] A gran maioría dos árabes israelís son musulmáns, amais dunha poboación menor, mais significativa de beduínos do Negev e os cristiáns árabes. Outras minorías inclúen varias denominacións étnicas e etno-relixiosas, como os drusos, circasianos, samaritanos, maronitas, entre outros.

Israel é unha democracia representativa cun sistema parlamentar, representación proporcional e sufraxio universal.[19][20] O primeiro ministro serve como chefe de goberno e o Knesset como o corpo lexislativo unicameral do país. Israel ten unha das máis altas expectativas de vida do mundo[21] e é considerado un país desenvolvido, sendo membro da OCDE e da ONU.[22] O seu produto interno bruto (PIB) nominal foi o 37º maior do mundo en 2014,[23] mentres que o país ten o nivel de vida máis alto de Oriente Medio.[24] No entanto, organizaciós como Amnistía Internacional e o Human Rights Watch teñen sido críticos coas políticas de Israel en relación aos palestinos, mentres que o goberno dos Estados Unidos[25] e algúns países de Europa, como o Reino Unido e Alemaña, xeralmente apoian a Israel bélica e financeiramente.[26]

Etimoloxía

O primeiro rexistro histórico coñecido do termo Israel aparece na Estela de Merenptah, un monumento que celebra as vitorias militares do faraón Merenptah, datado a finais do século XIII a.C.[27] O nome Israel é o único precedido polo determinante para pobo, sinalando a súa distinción en relación ás poboacións das cidades-Estado presentes na mesma inscrición, o que suxire unha identidade contrastante coa dos seus veciños.[28]

Existe consenso entre os estudiosos a derivar Israel a partir dunha forma verbal semita occidental como śārâ (loitar, prevalecer, reinar [con]), e do elemento teofórico El ("Deus"), o que indicia que a designación pode ter partido do propio pobo que a usou, podendose supoñer que compartira unha identidade cultural e unha noción común de relixiosidade (culto a El), así como, quizais, unha propensión á guerra.[29]

A tradición xudía dáo como acrograma hebreo das iniciais dos patriarcas e matriarcas, dos cales se orixinou o pobo de Israel: Isaac e Xacob (י), Sara (ש), Rebeca e Raquel (ר), Abraham (א), Lea (ל). A súa etimoloxía é suxerida na pasaxe do Xénese 32:28, na cal Xacob loita contra un anxo de Deus e o vence, despois do que recibe de Deus o nome de Israel. O nome contería así, o significado para a realización dun pacto entre Deus e Israel, mantendo a memoria e identidade do pobo a través dos tempos, e definindo as regras da súa relación co divino.[30]

O actual país foi chamado Medinat Yisrael, ou Estado de Israel, despois de seren rexeitadas outras propostas como Eretz Israel ("Terra de Israel"), Sión e Xudea.[31] O uso do termo hebreo israelí para se referir a un cidadán de Israel foi decidido polo goberno do país despois da independencia e anunciado polo entón Ministro de Relacións Exteriores de Israel, Moshe Sharett.[32]

Símbolos nacionais

Os principais símbolos nacionais do país son a súa bandeira, o seu emblema e o seu himno. Israel conta tamén con outros símbolos nacionais como a menorá ou a Estrela de David, ambos presentes no emblema e na bandeira respectivamente.[33] Amais da bandeira, o emblema, o himno e a canción nacional, Israel posúe diversos símbolos nacionais:[34]

Historia

Artigo principal: Historia de Israel.

Raíces históricas

Extensión do Reino de Israel e Xudá no século XI a.C.

A historia da Antiga Israel abrangue o período desde o século XX a.C. ata a expulsión e Diáspora do pobo xudeu no século I, na área comprendida entre o mar Mediterráneo, o deserto do Sinaí, as montañas do Líbano e o deserto da Xudea. Concéntrase especialmente no estudo do pobo xudeu neste período, e de forma secundaria dos outros pobos que conviviron con el, como os filisteos, fenicios, moabitas, edomitas, hititas, madianitas, amoritas e amonitas. As fontes sobre este período son principalmente a escritura clásica como a Bíblia hebraica ou Tanakh (coñecida polos cristáns como Antigo Testamento), o Talmude, o libro etíope Kebra Nagast e escritos de Nicolau de Damasco, Artapano de Alexandría, Filon e Flavio Xosefo. Outras fonte principal de información son os achados arqueolóxicos en Exipto, Moabe, Asiria ou Babel, e os vestixios e inscricións no propio territorio.

A Terra de Israel, coñecida en hebreo como Eretz Israel, é sagrada para o pobo xudeu desde os tempos bíblicos. De acordo coa Torá, a Terra de Israel foi prometida aos tres patriarcas do pobo xudeu, por Deus, como a súa patria;[35][36] estudosos teñen colocado este período no inicio do segundo milenio a.C.[37] A terra de Israel garda un lugar especial nas obrigas relixiosas xudías, englobando os máis importantes lugares do xudaísmo (como os restos do Primeiro e Segundo Templos do pobo xudeu). A partir do século X a.C.[38] unha serie de reinos e estados xudeus estableceron un control intermitente sobre a rexión que durou cerca de 150 anos, Reino de Israel, ata a súa conquista polos asirios no 721 a.C., e catro séculos para o Reino de Judá, ata a súa conquista por Nabucodonosor II no 586 a.C. e a destrución do Templo de Salomón polos Babiloniababilonios.[39] No 140 a.C. a revolta dos Macabeos levou ao estabelecemento do Reino Hasmoneu de Israel, cuxa existencia como reino independente durou 77 anos, ata a conquista de Xerusalén por Cneo Pompeio Magno no 63 a.C., cando se tornou un reino tributario do Imperio Romano.[40]

Baixo o dominio asirio, babilónico, persa, grego, romano, bizantino e (brevemente) sasánido, a presenza xudía na rexión diminuiu a causa das expulsións en masa. En particular, o fracaso na revolta de Bar Kokhba contra o Imperio Romano no 132 deu como resultado a expulsión dos xudeus a gran escala. Durante este tempo os romanos deron o nome de Syria Palæstina á rexión xeográfica, nunha tentativa de apagar os lazos xudaicos coa terra. No entanto, a presenza xudía en Palestina mantívose, co traslado dos xudeus da Xudea á cidade de Tiberíades, en Galilea.[41] A pricipios do século XII aínda permanecían cerca de 50 familias xudías na cidade.[42] A Mishná e o Talmud de Xerusalén, dous dos textos xudeus máis importantes, foron compostos na rexión durante ese período. A terra foi conquistada ao Imperio Bizantino no 638 durante o período inicial das conquistas musulmanas. O niqqud hebreo foi inventado en Tiberíades nesa época. A área foi dominada polos omíadas, despois polos abbásidas, cruzados, os coresmios e mongois, antes de se tornar parte do imperio dos mamelucos (1260-1516) e o Imperio Otomán en 1517.[43]

Réplica do Segundo Templo, en Xerusalén, destruído no ano 70 polo Imperio Romano.

Aínda que a presenza xudía en Palestina ten sido constante, os xudeus que "estiveron sempre aló" reducíronse á pequena comunidade rural de Peki'in, árabes en todo excepto na relixión.[44] Durante os séculos XII e XIII, houbo un pequeno, mais constante movemento de inmigrantes xudeus cara á rexión, especialmente vidos do Norte de África.[45]

Despois do Decreto de Alhambra en 1492, moitos xudeus expulsados de España partiron á Terra Santa,[46] aínda que se estabeleceran nas cidades onde vivían da caridade e do halukka enviado polos compañeiros na Diáspora.[44] Despois de 1517, baixo o dominio otomán, a rexión tornouse unha provincia esquecida do Imperio, declinando en poboación debido á extrema pobreza, impostos exorbitantes, enfermidades e falta de seguridade. A poboación era maioritariamente musulmana, da cal o 10% eran católicos. En 1777, xudeus europeos comezaron a regresar á rexión, xuntándose á pequena comunidade seferdí local.[47] Contra o 1800, a poboación xudía rondaba os tres millares,[44] vivindo sobre todo nas "Catro Cidades Sagradas", Jerusalém, Hebron, Safed e Tiberíades. Despreparados pola rudeza da rexión, sen conseguir emprego e impedidos de posuir terras, os xudeus europeos vivían na miseria, sobrevivindo, unha vez máis, do halukka.[47]

Xa na década de 1850, os xudeus chegaríam mesmo a constituír polo menos a metade da poboación de Safed, Tiberíades e Xerusalén.[48][49]

Sionismo e o Mandato Británico

Artigos principais: Sionismo e Mandato británico de Palestina.
Theodor Herzl, visionario do Estado xudeu, en 1901.

Algunhas fontes afirman que a primeira gran onda de inmigración moderna, coñecida como a primeira Aliyah (hebreo: עלייה), comezou en 1881, cando os xudeus fuxían dos pogrom en Europa Oriental.[50] Outras, no entanto, presentan datos que demostran que os fluxos de inmigración xudía procedentes de Europa entre os anos 1880 a 1929 tiñan como destino na súa maior parte, os países americanos e non Palestina, a onde se dirixiu unha parte minoritaria de xudeus ata o inicio da Segunda Guerra Mundial.[51]

Aínda que o movemento sionista xa existía, en teoría, Theodor Herzl foi considerado o fundador do sionismo político,[52] un movemento que inspirado no nacionalismo alemán pretendía estabelecer un Estado xudeu na terra de Israel, buscando unha solución estadista para a cuestión xudaica.[53] En 1896, Herzl publicou Der Judenstaat ("O Estado Xudeu"), que ofrece a súa visión dun futuro Estado xudeu. Ao ano seguinte, el presidiu o primeiro Congreso Mundial Sionista.[54]

A segunda Aliyah (1904-1914), comezou despois do pogrom de Kishinev. Cerca de 40.000 xudeus estabelecéronse en Palestina.[50] Tanto a primeira como a segunda onda de inmigrantes foi principalmente de xudeus ortodoxos,[55] porén na Segunda Aliyah tamén foron algúns socialistas pioneiros que crearon o movemento kibbutz.[56] O 2 de novembro de 1917, durante a Primeira Guerra Mundial, o Ministro Británico de Relacións Exteriores, Arthur Balfour emitiu o que foi coñecido como a Declaración de Balfour, que di "O goberno de Súa Maxestade encara favorablemente o estabelecemento en Palestina dun fogar nacional para o Pobo Xudeu…". A petición de Edwin Samuel Montagu e de Lord Curzon, introduciuse unha liña na declaración afirmando "que sexa claramente entendido que nada será feito que poida prexudicar os dereitos civís e relixiosos das comunidades non-xudías en Palestina, ou os dereitos e estatuto político usufruídos polos xudeus en calquera outro país".[57]

A Declaración de Balfour de 1917, que apoiou o estabelecemento dunha nación xudía en Palestina.

A Lexión Xudía, un grupo de batallóns compostos sobre todo por voluntarios sionistas, asistira aos británicos na conquista de Palestina. A utilización do termo ambiguo "fogar nacional" alarmou aos árabes e, co fin de apacigualos, o 7 de novembro de 1918 o Reino Unido asinou con Francia a Declaración Anglo-Francesa,[58] declarando como obxectivo común a ambos países "a liberación final e completa dos pobos que hai moito veñen sendo oprimidos polos turcos, e o estabelecemento de gobernos nacionais e administracións [en Siria, Iraq e Palestina] cuxa autoridade deriva do libre exercicio da iniciativa e escolla por parte das poboacións indíxenas".[59] No entanto, en 1919, num memorando gobernamental interno, Balfour declarou que non tiña intención de consultar aos habitantes de Palestina sobre as súas aspiracións, contrariando así a Declaración de 1918 e a Declaración de Balfour na súa promesa de non prexudicar os dereitos civís e relixiosos das comunidades non-xudías de Palestina.[58] A oposición árabe a este plano levou aos disturbios de 1920 en Palestina e á formación da organización xudía coñecida como Haganah ("a Defensa", en hebreo), da cal máis tarde se separaron os grupos Irgun e Lehi.[60]

En 1922, a Liga das Nacións concedeu ao Reino Unido un mandato en Palestina en condicións semellantes á Declaración de Balfour.[61] A poboación da área nese momento era predominantemente musulmana, mentres que na maior área urbana da rexión, Xerusalén, era maioritariamente xudía.[62] A terceira (1919-1923) e a cuarta Aliyah (1924-1929) levaron a 100.000 xudeus a Palestina.[50] A partir de 1921 os británicos suxeitaron a inmigración xudía en cuotas e a maioría do territorio designado para o estado xudeu foi situado en Transxordania.[63]

A ascensión do nazismo na década de 1930 levou á quinta Aliyah, coun fluxo de 250 mil xudeus. Este fluxo provocou a Revolta árabe de 1936-1939, e levou aos británicos a conter a inmigración a través do Libro Branco de 1939. Con países de todo o mundo recibindo refuxiados xudeus fuxidos do Holocausto, un movemento clandestino coñecido como Aliyah Bet foi organizado para transportar xudeus a Palestina.[50] Ao final da Segunda Guerra Mundial, os xudeus representaban 33% da poboación de Palestina, cando en 1922 eran o 11%.[64]

Independencia e primeiros anos

En 1945, o atentado terrorista ao Hotel King David, perpetrado polo Irgun, marcou o inicio da loita pola independencia xudía en Palestina.

Despois de 1942, co rexeitamento do Libro Branco de 1939 por parte dos líderes sionistas, o Reino Unido envolveuse cada vez máis num conflito violento cos xudeus.[65] Varios ataques armados foron levados a cabo polos sionistas contra obxectivos británicos, dos cales destacan o asasinato do ministro de estado británico Lord Moyne no Cairo en novembro de 1944 polo Stern Gang, liderado por Yitzhak Shamir, e a explosión do Hotel King David polo Irgun, liderado por Menachem Begin, en 1946. A principios de 1947, o goberno británico, percibindo a carga política e económica que estaba a ser o conflito en Palestina, decidiu acabar co Mandato, declarando que era incapaz de chegar a unha solución aceptable para ambos os lados, árabes e xudeus.[66]

A recentemente creada Organización das Nacións Unidas recomendou a aplicación do Plan de partición de Palestina, aprobado pola Asemblea Xeral das Nacións Unidas a través da Resolución 181, do 29 de novembro de 1947, propoñendo a división do país en dous Estados, un árabe e un xudeu. Segundo esta proposta, a cidade de Xerusalén tería un status de cidade internacional - un corpus separatum - administrada polas Nacións Unidas para evitar un posible conflito sobre o seu status.[67] A partición proposta polo Comité Especial das Nacións Unidas para Palestina (UNSCOP, polas siglas en inglés) concedía ao terzo poboacional xudeu o 56% do territorio, deixando aos dous terzos árabes o 44% da terra. A división demográfica dos dous países significaba que no estado árabe deberían vivir 818.000 palestinos, hospedando 10.000 xudeus. No estado xudeu, vivirían 438.000 palestinos entre 499.000 xudeus. O novo Estado xudeu posuía a gran maioría das terra fértiles e, das 1.200 aldeas palestinas, aproximadamente 400 estaban incluídas no seu interior.[68][69]

Xudeus sobrevivintes do campo de concentración de Buchenwald na cidade israelí de Haifa, xullo de 1945.

A Axencia Xudía aceptou o plan,[70] aínda que nunca tivese afirmado que limitaría o futuro Estado xudeu á área proposta pola Resolución 181. O 30 de novembro de 1947 a Alta Comisión Árabe rexeitou o plan, coa esperanza de que o asunto fose revisado nunha proposta alternativa presentada. Nesta altura, a Liga Árabe non consideraba aínda unha intervención armada en Palestina, á cal se opuña a Alta Comisión Árabe.[71] Ao día seguinte ao rexeitamento do plan, o conflito armado estendeuse a toda Palestina. As organizacións paramilitares sionistas, en especial o Haganah e os voluntarios internacionais que se lles uniron, iniciaram o que David Ben Gurion chamou a "defensa agresiva", na cal calquera ataque árabe sería respondido de forma decisiva, con destrución do lugar, expulsión dos seus moradores e captura da posición. En marzo de 1948 foi posto en práctica o Plan Dalet, co obxectivo de capturar aldeas, bairros e cidades árabes. Ao mes seguinte, dous importantes acontecementos xeraron ondas de choque a través de Palestina e de todo o mundo árabe: A morte de Abd al-Qader al-Husseini defendendo a aldea árabe de Al-Qastal, e a masacre da aldea de Deir Yassin, perpetrado polo Irgun e o Stern Gang. Estes acontecementos levaron aos países árabes, reunidos na Liga Árabe, a considerar unha intervención en Palestina cos seus exércitos regulares.[72] A economía árabe-palestina desmoronouse e 250.000 árabes-palestinos fuxiron ou foron expulsados.[73]

O 14 de maio de 1948, un día antes da fin do Mandato Británico, a Axencia Xudía proclamou a independencia, nomeando o país de Israel. Ao día seguinte, cinco países da Liga Árabe, Exipto, Siria, xordania, Líbano e Iraq, apoiados por Arabia Saudita e por Iemen, invadiron[74] o territorio do antigo Mandato Británico de Palestina, iniciando a Guerra árabe-israelí de 1948.[75] Marrocos, Sudán, Iemen e Arabia Saudita tamén enviaron tropas para axudar aos invasores. Despois dun ano de combates, un cesamento o fogo foi declarado e unha fronteira temporal, coñecida como Liña Verde, foi estabelecida. Os territorios anexionados de Xordania tornáronse coñecidos como Cisxordania e Xerusalén Oriental, o Exipto asumiu o control da Faixa de Gaza.

Israel foi admitido como membro das Nacións Unidas o 11 de maio de 1949.[76] Durante o conflito de 1948, 711.000 árabes, de acordo con estimacións das Nacións Unidas, ou cerca de 80% da poboación árabe anterior, fuxiron do país.[77] O destino dos refuxiados palestinos de hoxe é un gran punto de discordia no conflito israelo-palestino.[78][79] En represalia, os gobernos de diversos países árabes e musulmáns iniciaron unha política de persecución e expulsión das súas poboacións xudías, que deu como resultado o éxodo de cerca de 850 mil persoas, a maioría absorvida por Israel, entre o final da década de 1940 e o inicio da década de 1970.[80][81]

Home nun campo de refuxiados palestinos do Nakba (desastre en árabe), resultante da Guerra árabe-israelí de 1948.

Nos primeiros anos do Estado, o Sionismo socialista, movemento sionista liderado polo daquela Primeiro Ministro David Ben-Gurion dominaba a política israelí.[82][83] Eses anos estiveron marcados pola imigración masiva dos sobrevivintes do Holocausto e un influxo de xudeus perseguidos en terras árabes. A poboación de Israel aumentou de 800.000 a dous millóns entre 1948 e 1958.[84] A maioría dos refuxiados que chegaron sen posesións e foron aloxados en campamentos temporais coñecidos como ma'abarot. En 1952, máis de 200.000 inmigrantes vivían nestas "cidades tenda". A necesidade de resolver a crise levou a Ben-Gurion a asinar un acordo con Alemaña Occidental que desencadeou protestas en masa de xudeus que eram contrarios á idea de que Israel "fixera negocios" con Alemaña.[85]

Durante a década de 1950, Israel foi atacado constantemente por militantes, principalmente a partir da Faixa de Gaza, que estaba baixa control exípcio.[86] En 1956, Israel creou unha alianza segreda co Reino Unido e Francia destinada a recapturar o canal de Suez, que os exípcios tiñan nacionalizado (ver Guerra de Suez). A pesar da captura da península do Sinaí, Israel foi forzado a recuar debido á presión dos Estados Unidos e da Unión Soviética, a cambio de garantías de dereitos marítimos no Mar Vermello e no Canal.[87]

No inicio da década seguinte, Israel capturou a Adolf Eichmann, un dos creadores da Solución Final escondido na Arxentina, e o trasladou para o seu xuízo.[88] O xuízo tivo un impacto importante sobre a conciencia do público sobre o Holocausto,[89] Eichmann foi a única persoa executada por Israel,[90] aínda que John Demjanjuk tivera sido condenado a morrer antes de ter sido anulada a súa condena pola Suprema Corte de Israel.[91]

Conflitos e tratados de paz

Militares israelís ao lado dunha aeronave árabe destruída durante a Guerra dos Seis Días, en 1967.

Ao longo dos anos os países árabes negáronse a manter relacions diplomáticas con Israel, non recoñecendo a existencia do Estado xudeu e, amais diso, árabes nacionalistas liderados por Nasser loitaron pola destrución do Estado xudeu.[92][93] En 1967, Exipto, Siria e Xordania mandaron as súas tropas ata as fronteiras israelís, expulsando ás forzas de paz da ONU e bloqueando o acceso de Israel ao Mar Vermello. Israel viu esas accións como un casus belli para un conflito, iniciando a Guerra dos Seis Días. Israel conseguiu unha vitoria decisiva nesta guerra e capturou os territorios árabes de Cisxordania, a faixa de Gaza, península do Sinaí e os altos do Golán.[94] Desde 1949 a chamada Liña Verde pasou a ser a fronteira administrativa entre Israel e os territorios ocupados. As fronteiras de Xerusalén foron ampliadas por Israel, que incorporou Xerusalén Oriental. A Lei de Xerusalén, promulgada en 1980, reafirmou esta medida e reavivou a polémica internacional sobre o estatuto de Xerusalén.[95]

O fracaso dos Estados Árabes na guerra de 1967 levou ao nacemento de organizacións non-gobernamentais árabes no conflito, sendo a máis importante a Organización para a Liberación de Palestina (OLP), que foi concibida baixo o lema "a loita armada como única forma de libertar a patria.".[96][97] A finais da década de 1960 e principios da década de 1970, grupos palestinos[98][99] lanzaron unha onda de ataques contra obxectivos israelís ao redor do mundo,[100] incluíndo unha masacre de atletas israelís nos Xogos Olímpicos de 1972, en Múnic (Alemaña). Israel respondeu coa Operación Cólera de Deus, no curso da cal os responsables da masacre de Múnic foron encontrados e executados.[101] O 6 de outubro de 1973, no Yom Kippur, día máis santo do calendario hebreo, os exércitos de Exipto e Siria lanzaron un ataque sorpresa contra Israel. A guerra terminou o 26 de outubro co éxito israelí, que conseguiu repeler as forzas exípcias e sirias, porén sufrindo grandes perdas.[102] Unha investigación interna exonerou ao goberno israelí da responsabilidade polo conflito, porén a insatisfación popular forzou á entón Primeira Ministra Golda Meir a renunciar.[103]

Begin, Carter e Sadat en Camp David, no momento da sinatura do tratado de paz israelo-exipcio.

As eleccións de 1977 do Knesset marcaron unha virada importante na historia política israelí, cando Menachem Begin do Partido Likud asumiu o control do Partido Laborista.[104] Máis tarde, o mesmo ano, o entón Presidente Exipcio Anwar El Sadat realizou unha visita a Israel e falou ante o Knesset, esta foi a primeira vez que un xefe de Estado árabe recoñeceu o Estado de Israel.[105] Nos dous anos seguintes, Sadat e Menachem Begin asinaron o Acordo de Camp David e o Tratado de Paz Israel-Exipto.[106] Israel retirouse da península do Sinaí e concordou en iniciar negociacións sobre unha posible autonomía para os palestinos en toda a Liña Verde, un plan que nunca foi executado. O goberno israelí comezou a fomentar asentamentos xudeus no territorio da Cisxordania, creando conflitos cos palestinos que vivían nesas áreas.[107]

O 7 de xuño de 1981, Israel bombardeou masivamente o reactor nuclear Osirak en Iraq durante a chama Operación Ópera, co fin de desabilitalo. A intelixencia israelí tiña sospeitas de que Iraq pretendía empregar este reactor para o desenvolvemento de armas nucleares. En 1982, Israel interviu na Guerra Civil Libanesa, destruíndo as bases da Organización para a Liberación de Palestina, que, en resposta, lanzou ataques e mísile ao norte de Israel. Ese movemento desenvolveuse na Guerra de Líbano de 1982.[108] Israel retirou a maior parte das súas tropas de Líbano en 1986, mais mantivo unha "zona de seguridade" ata 2000. A Primeira Intifada, un levantamento palestino contra Israel, comezou en 1987,[109] con ondas de violencia nos territorios ocupados. Ao longo dos seis anos seguintes, máis de mil persoas morreron, moitas das cales por actos internos de violencia dos palestinos.[110] Durante a Guerra do Golfo en 1991, a OLP e os palestinos apoiaron os ataques de mísile lanzados contra Israel polo líder iraquí Saddam Hussein, na tentativa de provocar a entrada de Israel na guerra.[111][112]

Yitzhak Rabin e Yasser Arafat danse a man, acompañados por Bill Clinton, durante a sinatura dos Acordos de Oslo, o 13 de setembro de 1993.

En 1992, Yitzhak Rabin converteuse no Primeiro Ministro, el e o seu partido estabeleceron compromisos cos veciños de Israel.[113][114] Ao ano seguinte, Shimon Peres e Mahmoud Abbas, en nome de Israel e da OLP, asinaron os Acordos de paz de Oslo, que deron á Autoridade Nacional Palestina o dereito de autogobernar partes de Cisxordania e da Faixa de Gaza.[115] A intención era o recoñecemento do dereito do estado de Israel a existir, e un xeito de poñer fin ao terrorismo. O 26 de outubro de 1994 foi asinado o Tratado de paz Israel-Xordania, sendo Xordania o segundo país árabe que normalizou as súas relacións con Israel.[116] O apoio público dos árabes aos Acordos foi danado pola Masacre do Túmulo dos Patriarcas,[117] pola continuación dos asentamentos xudeus, e polo deterioro das condicións económicas. O apoio da opinión pública israelí aos Acordos diminuiu cando Israel foi alcanzado por ataques suicidas palestinos.[118] En novembro de 1995 o asasinato de Yitzhak Rabin por un militante de extrema dereita xudeu, impactou ao país.[119]

Ao final da década de 1990, Israel, baixo o liderato de Benjamin Netanyahu, retirouse de Hebrón,[120] asinando o Memorando de Wye River, dando maior control da rexión á Autoridade Nacional Palestina.[121] Ehud Barak, elixido primeiro ministro en 1999, comezou por retirar ás forzas israelís do sur de Líbano, realizando negociacións coa Autoridade Palestina Yasser Arafat e o daquela Presidente dos Estados Unidos, Bill Clinton, durante a Cumbre de Paz de Camp David de 2000. Durante esta cumbre, Barak ofreceu un plan para o estabelecemento dun Estado palestino na Faixa de Gaza e o 91% da Cisxordania, retendo porén o control sobre todas as fronteiras e principais cursos de auga, e anexando definitivamente o 12% do Val do Xordán, a rexión máis fértil de Cisxordania, a favor de Israel, reservándose aínda o dereito de permanecer entre 12 e 30 anos noutro 10% desa rexión.[122] Yasser Arafat rexeitou o acordo, exixindo como precondición para as negociacións a retirada de Israel ás fronteiras de xuño de 1967.[123] Logo do fracaso das negociacións comezou a Segunda Intifada.[124][125] Ariel Sharon foi escollido como novo primeiro ministro en 2001 durante unha elección especial. Durante o seu mandato, Sharon realizou o seu plan de retirada unilateral da Faixa de Gaza e tamén liderou a construción da barreira israelí de Cisxordania, coñecido tamén como "Muro da Vergoña" por ser erixido para separar pobos.[126][127] En xaneiro de 2006, despois de sufrir un ictus que o deixou en coma, Ariel Sharon deixou o cargo e as súas competencias foron transferidas ao gabinete de Ehud Olmert.[128]

En xullo de 2006, un ataque da artillería de Hezbollah a comunidades da fronteira norte de Israel e un rapto de dous soldados israelís desencadeou a Segunda Guerra de Líbano.[129][130][131] Os enfrontamentos prolongáronse durante un mes ata o alto o fogo (Resolución 1701 da Organización das Nacións Unidas) mediado polo Consello de Seguridade das Nacións Unidas.

O 27 de novembro de 2007, o Primeiro Ministro israelí Ehud Olmert e o Presidente palestino Mahmoud Abbas concordaron en negociar sobre todas as cuestións e loitar por un acordo ata o final de 2008. En abril de 2008, o presidente sirio Bashar al-Assad declarou a un xornal qatarí que Siria e Israel viñan de discutir un tradado de paz durante un ano, con Turquía como mediador. Isto foi confirmado por Israel en maio de 2008.[132]

A finais de decembro de 2008, o alto ao fogo entre Hamas e Israel acabou despois de que foran disparados varios foguetes dende a Faixa de Gaza, controlada por Hamas. Israel respondeu cunha série de intensos ataques aéreos.[133] En resposta producíronse protestas en todo o mundo.[134] O 3 de xaneiro de 2009, tropas israelís entraron ee Gaza, marcando o inicio dunha ofensiva terrestre.[135]

En xullo de 2014 estoupouu outro conflito entre as forzas militares de Israel e Hamas na Faixa de Gaza.[136] A guerra, que durou case dous meses, matou a máis de 2 000 persoas, incluíndo 70 israelís.[137]

Xeografía

Artigo principal: Xeografía de Israel.

O Estado de Israel, ten unha superficie total de 27.800 km², está delimitado dentro das liñas de alto o fogo e do autogoberno de Palestina. Ocupa un territorio alongado e estreito de norte a sur na beira do Mediterráneo, cunha lonnxitude de norte a sur de 470 km, e cunha anchura máxima de 135 km. Comparte fronteiras con Líbano, Siria, Xordania, Exipto e o Mar Mediterráneo.[138][139][140] Dividido en catro rexións xeográficas - tres faixas paralelas e unha gran área árida - ten na súa planicie costeira do Mediterráneo os sitios máis fertis, que se estenden un total de corenta quilómetros cara ao interior do país. Ao nordeste, nacen as súas cadeas montañosas, onde localízase o planalto de Golán, formado por rochas de basalto, foradas como resultado de erupcións volcánicas, que rodean o Val de Hula. Seguindo a cadea rochosa, localízanse as montañas de Galilea, compostas de rocha calcaria branda e dolomita, que acadan ata 1.200m de altura. A metade sur do país está formada polo deserto do Neguev, onde enxeñeiros agrícolas investigan novas formas de regadío e de contención da desertización.

Seguindo as cadeas montañosas discorren cursos de auga que manteñen a rexión verde durante todo o ano. Entre as montañas de Galilea e de Samaria, encóntrase o Val de Jizreel, que é a rexión máis agrícola do país. Seguindo a cadea rochosa cara ao sur, atópase o Neguev, que ocupa case a metade do territorio.[141] Máis adiante, esta área tórnase máis árida, composta de planicies de arenito en cumios de pedras, cráteres, mestas, montañas aínda máis altas e tres cráteres erosivos, cuxa maior lonxitude é de 35 km, de clima seco. Próximo a Eilat e ao mar Vermello, a paisaxe presenta agudas elevacións compostas por granito cinza e vermello, e arenito. Ao oriente, percíbese a fenda sirio-africana, que divide a codia terrestre. Ao contrario do sur semiárido, o oriente é a súa área setentrional e fértil, amais de ser atravesada de norte a sur polo río Xordán, que posúe un total de trescentos quilómetros. Este río, nacido das neves do monte Hermón derretidas no verán, atravesa o val do Hula, e o mar de Galilea, a maior reserva de auga potable do país situado entre as montañas e a Meseta de Golán, e desemboca no mar Morto, o punto máis baixo da superficie terrestre.[142][nota 5] Mesmo cheo durante a estación de chuvias, o río Xordán é pouco profundo e estreito, cunha profundidade máxima de 5,20 metros e un ancho máximo de 18,30 metros.[143] Ao sur do mar Morto, encóntrase o Aravá,[144] chamada a sabana de Israel, que se estende ata o golfo de clima subtropical e augas profundas, con arrecifes de coral e unha variada fauna mariña.[145]

Capítulo a parte merece o uso da auga. Israel ten contadas fontes de obtención do líquido elemento: o río Xordán, o lago Kineret e poucos ríos pequenos. En 1964 finalizou a construción do Acueduto Nacional, que transporta auga dende o norte fértil ata o semi-árido sur. Este acueduto é fundamental para o desenvolvemento económico israelí e obxectivo dos grupos fundamentalistas.

Clima

As temperaturas en Israel varían amplamente, especialmente durante o inverno. As zonas costeiras, como Tel Aviv ou Haifa, teñen un típico clima mediterráneo con invernos fríos e chuvosos, e veráns longos e calorosos. A zona de Bersebá o norte de Negev teñen un clima semiárido con veráns calorosos, invernos fríos, e menos días de choiva que no clima mediterráneo. As zonas do sur de Negev e Arava teñen un clima desértico con veráns moi secos e calorosos, e invernos suaves con poucos días de choiva. A temperatura máxima no continente asiático (53,7 °C) rexistrouse en 1942 na localidade de Tirat Zvi no norte do val do río Xordán.[146] No outro extremo, as rexións montañosas poden ser ventosas, frías, e as zonas a 750 m de altitude ou máis (mesma altitude que Xerusalén) reciben habitualmente canto menos un día de precipitacións en forma de neve cada ano.[147]

De maio a setembro, as choivas en Israel son raras.[148][149] Con escasos recursos hídricos, Israel desenvolveu diversas tecnoloxías de aforro de auga, como a irrigación por goteo.[150] Os israelís tamén aproveitan a considerable luz solar da que dispoñen para a enerxía solar, facendo de Israel o país líder no uso de enerxía solar per capita (practicamente todas as casas empregan paneis solares para quentar a auga).[151]

No país existen catro rexións fitoxeográficas, debido á súa localización entre as zonas temperada e tropical, bordeando o mar Mediterráneo ao oeste, e o deserto no leste. Por esta razón, a flora e a fauna de Israel é extremadamente diversa. Hai 2.867 especies coñecidas de plantas, das cales 253 especies son introducidas e non nativas.[152] Hai 380 reservas naturais en Israel.[153]

Biodiversidade

Artigo principal: Medio Ambiente de Israel.

A fauna e a flora de Israel son diversas debido, en parte, á súa localización na confluencia de tres continentes. polo que se refire á vida vexetal, catalogáronse máis de 2.800 plantas, entre o papiro e a peonia vermello-coral brillante. Ao longo do territorio hai unha mestura de flores cultivadas e plantas autóctonas: lirio, azucena e tulipán, mestúranse co azafrán e a escila, chamadas litófitas.[154]

Polo que respecta á vida animal de Israel, hai unha gran variedade de especies de bolboretas e paxaros, entre 135 para un e 380 para o outro. Gacelas, raposos, gatos monteses e outros mamíferos, forman a fauna dos bosques; nos desertos rochosos viven cabras montesas; e camaleóns e cobras únense a oitenta especies nativas de lagartos. Para preservar a vida das especies animais e vexetais, o goberno creou o Fondo Nacional Xudeu, que actua na acumulación de auga, no reforestamento e na seu mantementoo. Amais diso, adoptáronse severas leis coa fin de preservar a vida natural, tornando un acto ilegal mesmo a retirada dunha flor nacida na beira da estrada; e a toma de consciencia da poboación é promovida a través de a tos públicos como excursións guiadas, campañas de esclarecemento, publicacións, e dentro das escolas.[154]

Goberno e política

Artigos principais: Goberno de Israel e Política de Israel.
Interior do Knesset, o parlamento israelí.

Israel é unha democracia parlamentaria,[6] e o Presidente de Israel é o xefe de estado, mais as súas funcións son en gran parte simbólicas.[155] Un membro do Knesset (Parlamento de Israel) apoiado pola maioría dos parlamentarios convírtese no Primeiro ministro, normalmente o presidente do maior partido. O Primeiro ministro é o xefe de goberno e o xefe do gabinete.[155] Israel é gobernado por um parlamento composto por 120 membros, conhecido como Knesset. A composición do Knesset está baseada na representación proporcional dos partidos políticos.[156]

As eleccións parlamentarias realízanse cada catro anos, mais o Knesset pode disolver o goberno en calquera momento, por falta de confianza na votación. O proceso de paz, o papel da relixión no estado e escándalos polítcos teñen causado a ruptura de coalicións ou a anticipación das eleccións.[157] As Leis Básicas de Israel funcionan como unha constitución non escrita. En 2003, o Knesset comezou a redactar unha constitución oficial baseada nestas leis.[6][158]

En 2012, Israel foi clasificado na 92ª posición no Índice de Liberdade de Prensa, elaborado pola organización Reporteiros Sen Fronteiras, a clasificación máis alta da rexión.[159] O informe Freedom in the World de 2013, divulgado anualmente pola organización norteamericana Freedom House, e que tenta medir o grao de democracia e de liberdade política dos países, clasificou a Israel como a única nación libre de Oriente Medio e do norte de África.[160]

Israel carece dunha Constitución, rixen leis que se van incorporando á lexislación dende a independencia. En Israel existe a separación dos tres poderes:

  • Sistema executivo. Presidente -elixido cada cinco anos pola Asemblea-, primeiro ministro -xefe de goberno- e gabinete.
  • Sistema lexislativo. Asemblea (Knesset), composta por 120 membros elixidos cada catro anos por sufraxio universal.
  • Sistema xudicial. Tribunal Supremo, tribunais superiores e ordinarios. Asemade hai tribunais relixiosos e militares.

Sistema xudicial

O sistema xudicial de Israel ten tres niveis. O nivel máis baixo son maxistrados xudiciais, situados na maioría das cidades do país. Por riba destes hai tribunais de comarca, que actúan á vez como tribunais de apelación e tribunais de primeira instancia, están situados en cinco dos seis distritos de Israel. O terceiro nivel e o máis alto é a Corte Corte de Israel, situada en Xerusalén. Ten un papel dobre como o máis alto tribunal de apelación e Tribunal Supremo de Xustiza. Nesta última función, o Tribunal Supremo dita as regras como un tribunal de primeira instancia, permitindo que os individuos, os didadáns e non cidadáns, fagan unha petición contra as decisións das autoridades estatais.[161][162]

Israel non é membro do Tribunal Penal Internacional, pois teme que o tribunal sexa tendencioso contra el, debido ás presións políticas de outros países membros.[163] Israel combina os sistemas xurídicos de common law inglés, o dereito civil, e as leis xudías.[6] Este sistema está baseado no principio do stare decisis e é un sistema acusatorio, onde as partes envolvidas no feito aportan probas ante o tribunal. Os precesos do Tribunal son xulgados por xuíces profesionais, en lugar de xurados.[161] O matrimonio e o divorcio están baixo a xurisdición dos tribunais relixiosos: xudeus, musulmáns, drusos e cristiáns.

A Lei Básica: Dignidade Humana e Liberdade busca defender os dereitos humanos e as liberdades en Israel.[164] Israel foi clasificado en 2009 como "libre" pola Freedom House en función do nivel dos dereitos civís e políticos;[165] os "Territorios Ocupados Israel/Autoridade Palestina" foron clasificados como "non-libres."[166] O mesmo ano, os Reporteiros sen Fronteiras clasificaron a Israel na 93ª posición entre 175 países en termos de liberdade de prensa, superado en termos rexionais por Kuwait, Líbano e os Emirados Árabes Unidos. A Freedom House clasificou o país como "parcialmente libre" en termos de liberdade de prensa.[167] Grupos como Amnistía Internacional[168] e Human Rights Watch,[169] reprochan a Israel en relación aos dereitos humanos no conflito árabe-israelí. As liberdades civís de Israel permiten a autocrítica, a partir de grupos como B'Tselem, unha organización israelí de dereitos humanos.[170]

Relacións internacionais

Benyamin Netanyahu, o actual primeiro ministro de Israel, nun encontro co Secretario de Estado dos Estados Unidos, John Kerry, en Xerusalén, en xuño de 2013.

Israel mantén relacións diplomáticas con 161 estados e conta con 94 misións diplomáticas en todo o mundo.[171] Tan só tres membros da Liga Árabe normalizaron as súas relacións con Israel, Exipto e Xordania asinaron tratados de paz en 1979 e 1994 respectivamente, e Mauritania optou por manter relacións diplomáticas completas con Israel dende 1999. Outros dous membros da Liga Árabe, Marrocos e Tunisia, que tiñan algunhasrelacións diplomáticas con Israel, finalizaron as súas relacións diplomáticas con Israel co inicio da Segunda Intifada, en 2000.[172] Dende 2003, Marrocos mantén lazos económicos con Israel, e o Ministro de Relacións Exteriores de Israel visitou o país.[173] Como resultado da Operación Chumbo Fundido en 2009, Mauritania, Qatar, Bolivia e Venezuela suspenderon as súas relacións políticas e económicas con Israel.[174][175] Baixo a lei israelí, Líbano, Siria, Arabia Saudita, Iraq e Iemen son considerados países inimigos[176] e os cidadáns israelís non poden visitalos sen o permiso do Ministerio do Interior.[177] Dende 1995, Israel ten sido membro do Diálogo Mediterraneo, que promove a cooperación entre sete países da Conca do Mediterráneo e os membros da Organización do Tratado do Atlántico Norte (OTAN).[178]

Os Estados Unidos, Turquía, Alemaña, Reino Unido e India están entre os máis próximos aliados de Israel. Un estudo revelou que a India era a nación mais pro-Israel do mundo seguida polos Estados Unidos.[179] Os Estados Unidos foron o primeiro país que recoñeceu o Estado de Israel, seguidos pola Unión Soviética. Os E.U.A. consideran a Israel como o seu principal aliado no Suroeste Asiático, baseado en valores políticos e relixiosos comúns.[180] Aínda que Turquía non estableceu relacións diplomáticas integrais con Israel ata 1991,[181] o país ten colaborado co Estado de Israel desde o seu recoñecemento en 1949. Os lazos de Turquía coas outras nacións musulmanas, ás veces, resultou en presións dos países árabes para que o país cesase as súas relacións con Israel.[182] Alemaña posúe fortes lazos con Israel en materia de cooperación científica e educativa máis aló de que os dous estados permanecen fortes socios económicos e militares.[183] India estabeleceu lazos diplomáticos plenos con Israel en 1992 e ten promovido fortes asociacións militares e culturais co país dende aquela.[184] Reino Unido mantén integralmente as súas relacións diplomáticas con Israel dende a súa formación. Ten tamén unha forte relación comercial, Israel é o 23º maior mercado. As relacións entre os dous países tamén foram feitas polo primeiro ministro anterior, Tony Blair. Reino Unido descríbese como un país cunha relación sólida con Israel, mais con diferenzas de opinión.[185] Irán tiña relacións diplomáticas con Israel durante a dinastía Pahlavi,[186] mais retirou o recoñecemento de Israel durante a revolución iraniana.[187] Israel e o Vaticano estabeleceron as súas relacións diplomáticas o 30 de decembro de 1993, durante o papado de Xoán Paulo II.[188][189]

Forzas armadas

Artigo principal: Forzas de Defensa de Israel.

As Forzas de Defensa de Israel (FDI) están formadas polo exército, a mariña e a forza aérea israelí. Foron fundadas durante a Guerra árabe-israelí de 1948 por organizacións paramilitares - principalmente Haganah - que precedeu á creación do Estado de Israel.[190] A FDI tamén usa os recursos da Dirección de Intelixencia Militar (Aman), que traballa co Mosad e o Shabak.[191] A participación das Forzas de Defensa de Israel en grandes guerras e conflitos fronteirizos converteu nunha das forzas armadas máis capacitadas do mundo.[192][193] A maioría dos israelís son convocados para o servizo militar obrigatorio aos 18 anos de idade. Os homes deben servir durante tres anos e as mulleres dous.[194] Logo do servizo militar obrigatorio, os homes israelís únense á forza militar de reserva durante varias semanas cada ano ata cumprir 40 anos de idade. A maioría das mulleres están exentas do deber da reserva. Os árabes israelís (coa excepción dos drusos) e aqueles que exercen estudos relixiosos a tempo completo están exentos do servizo militar.[195] Unha alternativa para aqueles que reciben exencións por varios motivos é o Sherut Leumi, ou servizo nacional, que consiste nun programa de servizos en hospitais, escolas e outros marcos de benestar social. Como resultado do seu programa de conscrición, a FDI mantén aproximadamente 168.000 tropas activas e 408.000 reservistas adicionais.[196]

As forzas armadas do país dependen en gran medida de sistemas de armas de alta tecnoloxía fabricados en Israel, amais dalgunhas importacións. Os Estados Unidos son un dos maiores contribuíntes; estímase que liberen ao país 30 billóns de dólares en axuda militar entre os anos 2008 e 2017.[197] O mísil Arrow, desenvolvido polos EUA e por Israel, é un dos únicos sistemas de mísiles antibalísticos operativos no mundo.[198] Dende a Guerra do Yom Kippur, Israel ten desenvolvido unha rede de satélites de recoñecemento. O éxito do programa Ofeq fixo de Israel un dos sete países capaces de desenvolver, fabricar e lanzar satélites dese tipo de xeito independente.[199] O país tamén desenvolveu o seu propio carro, o Merkava. Dende a súa creación, Israel ten gastado unha parte importante do seu produto interno bruto en defensa. En 1984, por exemplo, o país gastou o 24%[200] do seu PIB en defensa. Hoxe, ese número caeu a cerca dun 10%.[201]

Israel non asinou o Tratado de Non Proliferación Nuclear e mantén unha política de ambigüidade deliberada sobre a súa capacidade nuclear, a pesar de ser amplamente considerado como posuidor de armas nucleares.[202] Despois da Guerra do Golfo en 1991, cando o país foi atacado por mísiles Scud iraquís, foi aprobada unha lei exixindo que todos os apartamentos e casas en Israel deberían ter unha mamad, unha sala de seguridade reforzada e impermeable a substancias químicas e biolóxicas.[203]

Dereitos humanos

En materia de dereitos humanos, respecto á pertenza nos sete organismos da Carta Internacional de Dereitos Humanos, que inclúen ó Comité de Dereitos Humanos (HRC), Israel firmou ou ratificou:

UN emblem blue.svg Status dos principais instrumentos internacionais de dereitos humanos[204]
Flag of Israel.svg Israel Tratados internacionais
CESCR[205] CCPR[206] CERD[207] CED[208] CEDAW[209] CAT[210] CRC[211] MWC[212] CRPD[213]
CESCR CESCR-OP CCPR CCPR-OP1 CCPR-OP2-DP CEDAW CEDAW-OP CAT CAT-OP CRC CRC-OP-AC CRC-OP-SC CRPD CRPD-OP
Pertenza Firmado e ratificado. Sen información. Firmado e ratificado. Nin firmado nin ratificado. Nin firmado nin ratificado. Firmado e ratificado. Sen información. Firmado e ratificado. Nin firmado nin ratificado. Firmado e ratificado. Sen información. Firmado e ratificado. Nin firmado nin ratificado. Firmado pero non ratificado. Nin firmado nin ratificado. Firmado pero non ratificado. Nin firmado nin ratificado.
Yes check.svg Firmado e ratificado, Check.svg firmado pero non ratificado, X mark.svg nin firmado nin ratificado, Symbol comment vote.svg sen información, Zeichen 101 - Gefahrstelle, StVO 1970.svg accedeu a firmar e ratificar o órgano en cuestión, pero tamén recoñece a competencia de recibir e procesar comunicacións individuais por parte dos órganos competentes.


Israel tamén ratificou os catro Convenios de Xenebra mais non todos os seus protocolos adicionais nin o Estatuto de Roma da Corte Penal Internacional.[214]

En 2014 a Alta Comisionada de Nacións Unidas para os Dereitos Humanos, Navi Pillay, solicitou a Israel que asuma as súas responsabilidades polas "crecentes evidencias de crimes de guerra" perpetrados polo Exército israelí en Gaza.[215][216]

Subdivisións

Altos do Golán Distrito Norte (Israel) Haifa (distrito) Haifa (distrito) Distrito Central (Israel) Distrito Central (Israel) Tel Aviv (distrito) Distrito Sur (Israel) Xerusalén (distrito) Xudea e Samaria (distrito) CisxordaniaA clickable map of Israel.
Acerca desta imaxe
Artigo principal: Distritos de Israel.
Véxase tamén: Lista de cidades de Israel.

O Estado de Israel está dividido en seis principais distritos administrativos, coñecidos como mehozot (מחוזות; singular: mahoz) - Centro, Haifa, Xerusalén, Norte, Sur e Tel Aviv. Os distritos divídense en quince subdistritos coñecidos como nafot (נפות; singular: ANPA), que á súa vez están divididos en cincuenta rexións naturais.[217]

Distrito Cidade principal Subdistritos Número de residentes
Norte Nazareth Illit Kinneret , Safed, Acre, Golán (disputado con Siria), Jizreel 1.242.100
Haifa Haifa Haifa, Hadera 880.000
Central Ramla Rishon LeZion, Sharon (Netanya), Petah Tikva, Ramla, Rehovot 1.770.200
Tel Aviv Tel Aviv Tel Aviv 1.227.000
Xerusalén (inclúe Xerusalén Oriental) Xerusalén Xerusalén 910.300
Sur Bersebá Ascalón, Bersebá 1.053.600
Xudea e Samaria (Cisxordania) Modi'in Illit (maior cidade) --- 304.569‏‏[218] (poboación con cidadanía israelí)

Para fins estatísticos, o país está dividido en tres áreas metropolitanas: Tel Aviv e Gush Dan (cunha poboación de 3.150.000 habitantes), Haifa (cunha poboación de 996.000 habitantes), e Bersebá (cunha poboación de 531.600 habitantes).[219] A maior cidade de Israel, tanto en poboación como en área é Xerusalén, con 732.100 habitantes nunha área de 126 km².[220]

As estatísticas do goberno israelí sobre Xerusalén inclúen a poboación e o territorio de Xerusalén Oriental, que é amplamente recoñecida como parte dos territorios palestinos baixo a ocupación de Israel.[221] Tel Aviv, Haifa e Rishon LeZion son as seguintes cidades máis populosas do país, con 384.600, 267.000 e 222.300 habitantes respectivamente.[222]

Territorios ocupados

Mapa de Israel e dos territorios palestinos ocupados.

Os territórios ocupados por Israel son Cisxordania, Xerusalén Oriental e os altos do Golán. Estas son as áreas que Israel tomou de Xordania e de Siria durante a Guerra dos Seis Dias. O termo tamén foi usado para describir á península do Sinaí, que foi devolvida a Exipto en 1979 como parte do tratado de paz israelo-exípcio.[223]

O termo "territrios ocupados por Israel" tamén foi usado para englobar a Faixa de Gaza, que foi ocupada por Exipto e tomada por Israel en 1967. En 2005, Israel desocupou a Faixa de Gaza e retirou catro asentamentos en Cisxordania, como parte do seu plano de retirada unilateral. No entanto, Israel continúa a controlar o acceso ao espazo aéreo e marítimo de Gaza. Israel tamén regulamenta as viaxes e o comercio de Gaza co resto do mundo.[224] O interior do territorio está baixo o control do Hamás, partido maioritario no Consello Lexislativo Palestino, cuxo brazo armado executou desde os anos 1990 varios atentados terroristas contra Israel como o atentado suicida do Dizengoff Center e o atentado terrorista da pizzaría Sbarro.[225][226][227][228]

No transcurso da captura desse territorios Israel, establecéronse dentro de ada un deles asentametos construídos por cidadáns israelís. Israel aplica as súas leis no Golán e Xerusalén Oriental, incorporándoos ao seu territorio e oferecendo aos seus habitantes o status de residentes permanentes e a posibilidade de obter da cidadanía israelí, no caso de que eles a soliciten. En contraste, Cisxordania ten permanecido baixo ocupación militar e é largamente vista xunto coa Faixa de Gaza - por parte de Israel, polos palestinos e pola comunidade internacional - como o lugar dun futuro Estado palestino. O Consello de Seguridade declarou que a incorporación de Xerusalén Oriental e dos altos do Golán é "nula e sen efecto" e continúa a consideralos territorios ocupados.[229][230]

Modi'in Illit, con 60 mil habitantes, é a maior colonia israelí no territorio de Cisxordania.[231]

O status de Xerusalén Oriental, en calquera posible acordo de paz, ten sido visto por veces como un obstáculo difícil nas negociacións entre os gobernos de Israel e representantes dos palestinos. A maioría das negociacións relativas aos territorios danse con base na Resolución 242 do Consello de Seguridade das Nacións Unidas, que pide a Israel a que desocupe os territorios ocupados na busca da normalización das relacións cos países árabes, un principio coñecido como "terra pola paz".[232]

Cisxordania conta cunha poboación constituída principalmente por árabes palestinos, incluíndo os residentes históricos dos territorios e dos refuxiados da Guerra árabe-israelí de 1948.[233] Desde a ocupación en 1967 ata 1993, os palestinos que viven neses territorios estaban baixo a administración militar israelí. Dende que foron asinadas as cartas de recoñecemento entre Israel e a Organización para a Liberación de Palestina, a maioría da poboación palestina e as súas cidades teñen estado baixo o control da Autoridade Palestina e por un control militar parcial por parte dos israelís, aínda que Israel en diversas ocasións ten reorganizado as súas tropas e restituído a plena administración militar durante períodos de gran axitación. Como resposta aos ataques cada vez máis numerosos como parte da Segunda Intifada, o goberno israelí iniciou a construción do chamado "Muro de Cisxordania",[234] que segundo a oficina da organización de dereitos humanos israelí B'Tselem está parcialmente construído dentro do territorio de Cisxordania.[235]

A Faixa de Gaza foi ocupada por Exipto de 1948 a 1967 e posteriorente por Israel, de 1967 a 2005. En 2005, como parte do plan de retirada unilateral, Israel retirou todos os seus colonos e forzas do territorio palestino. No entanto, Israel continúa a controlar o espazo aéreo e o acceso marítimo da Faixa de Gaza e ten enviado tropas á zona.[236] Gaza fai fronteira con Exipto. Un acordo entre Israel, a Unión Europea, a Autoridade Palestina e Exipto estabeleceu como podería ser feita a pasaxe da fronteira (o que estaba monitorado por observadores europeos).[237] No entanto a elección dumn goberno do Hamás levou problemas na súa aplicación, o que ten ocasionado o peche da pasaxe da fronteira a maior parte do tempo.[238] O interior da Faixa de Gaza está en mans do goberno de Hamás.[239]

Economía

Artigos principais: Economía de Israel e Turismo en Israel.
Distrito financeiro de Gush Dan.

A pesar de que os fundadores do moderno estado de Israel procuraran establecer unha utopía de corte socialista no novo país, a realidade foi ben distinta, manténdose a economía cooperativa só nos kibbutzs (colonias agrarias autosuficientes). Hoxe en día Israel ten unha economía baseada na liberdade de mercado aínda que con forte inxerencia do goberno.[240]

Israel é considerado un dos países máis avanzados do suroeste asiático en desenvolvemento económico e industrial. O país foi clasificado como o de nivel máis elevado da rexión polo Banco Mundial,[241] así como o Foro Económico Mundial. Ten o maior número de empresas que cotizan na bolsa NASDAQ fora de América do Norte.[242] En 2008, Israel tiña o 41º produto interno bruto (PIB) máis alto[243] e o 22º maior PIB per cápita do mundo (en Paridade de poder adquisitivo), con 199,5 billóns de dólares e 33.299 de dólares, respectivamente.[244] En 2007, Israel foi convidado a ingresar na Organización para a Cooperación e o Desenvolvemento Económico (OCDE),[245] que promove a cooperación entre os países que se adhiren aos principios democráticos e exploran as economías de mercado.[246] A economía medrou no 2003 un 1,2%, no 2004 co aumento da seguridade e maior confianza dos mercados internacionais, a economía medrou un 5,1%,[247] crecendo o PIB do país entre 2003 e 2009 a unha media dun 4% anual,[240] se ben o crecemento continuado da economía do país viuse freada no ano 2015.[248]

A pesar dos limitados recursos naturais, o intensivo desenvolvemento industrial e da agricultura ao longo das últimas décadas fixo que Israel se tornase amplamente autosuficiente na produción de alimentos, especialmente cereais e carne. Entre os produtos máis importados por Israel, totalizando 47,8 billóns de dólares en 2006, inclúense combustibles fósiles, as materias primas e equipamentos militares. Os produtos que Israel exporta máis son froitas, vexetais, produtos farmacéuticos, softwares, produtos químicos, tecnoloxía militar e diamantes. En 2014, o volume de exportacións do país chegou aos 63,34 billóns de dólares.[249] Amais disto, en 2010 Israel anunciou o descubrimiento dun campo de gas natural nas súas augas costeiras, o que reducirá a súa dependencia das importacións de enerxía, e que mesmo podería convertelo nun exportador de gas.[250]

Complexo de alta tecnologia de Matam, en Haifa, onde empresas como Google, Microsoft e Intel mantêm centros de pesquisa e desenvolvimento.[251]

Israel é un dos líderes mundiais en conservación da auga, enerxía xeotérmica[252] e en alta tecnoloxía, participando no desenvolvemento de software, comunicacións e ciencias da vida, o que provoca comparacións co Val do Silicio, California.[253][254] Intel[255] e Microsoft[256] construíron en Israel os seus primeiros centros de investigación e desenvolvemento fora dos Estados Unidos, amais de outras multinacionais de alta tecnoloxía como IBM, Cisco Systems e Motorola, que tamén abriron instalacións no país. En xullo de 2007, o bilionário americano Warren Buffett, director executivo da compañía Berkshire Hathaway, comprou a empresa israelí Iscar, sendo a súa primeira adquisición fora do territorio americano, por 4 billóns de dólares.[257] Israel posúe a segunda maior aglomeración de industrias de tecnoloxía de punta, o Silicon Wadi, por detrás tan só do Val do Silicio de California.[258] Dende a década de 1970, Israel ten recibido axuda económica dos Estados Unidos, cuxos empréstamos representan a maior parte da débeda externa do país. En 2007, os Estados Unidos aprobaron unha axuda a Israel de máis 30 billóns de dólares polos próximos dez anos.[197]

En 2010, o "IMD's World Competitiveness Yearbook" clasificou a Israel no 17º lugar entre as nacións máis desenvolvidas economicamente. Tamén foi clasificado nesa mesma publicación como a economía máis duradeira en tempos de crise, e en primeiro lugar no nivel de investimentos en investigacións e en centros de desenvolvemento.[259] Ese mesmo ano, foi convidado a adherirse á OCDE.[260] Israel posúe o segundo maior número de compañías start-up do mundo, por detrñas dos Estados Unidos.[261] A pesar diso, a produtividade por traballador do país é unha das máis baixas entre os membros da OCDE.[262]

O turismo, especialmente o turismo relixioso, é outra importante fonte de ingresos en Israel. Cun clima mediterráneo, praias, sitios arqueolóxicos e históricos, amais da única xeografía, o país atrae a millóns de turistas cada ano. Os problemas de seguridade de Israel afectan á industria do turismo, mais o número de turistas continúa a aumentar.[263] En 2008, máis de 3 millóns de turistas visitaron Israel.[264] As indicacións turísticas nas estradas son abundantes, de xeito simultáneo en tres idiomas: hebreo, árabe e inglés, nesta orde.

Infraestrutura

Educación

Artigo principal: Educación en Israel.
Vista aérea do campus do instituto Technion, en Haifa. Desta institución saíron tres dos dez gañadores israelís do Premio Nobel.[265]
Centro de Investigación Neurolóxica da Universidade Bar-Ilan, en Ramat Gan.

Israel ten a maior esperanza de vida escolar do suroeste asiático, e está empatado co Xapón na segunda maior esperanza devida escolar do continente asiático (Corea do Sur está en primeiro lugar).[266] O país tamén ten a maior taxa de alfabetización do suroeste asiático, de acordo cos datos da Organización das Nacións Unidas.[267] A Lei de Educación do Estado, promulgada en 1953, estabeleceu cinco tipos de escolas: estado laico, o estado religioso, ultra ortodoxo, escolas municipais e escolas árabes. O público secular é o maior grupo escolar e é frecuentado pola maioría dos alumnos xudeus e non-árabes en Israel. A maioría dos árabes envían aos seus fillos ás escolas onde o árabe é a lingua de instrución.[268] O ensino en Israel é obrigatório para nenos os tres a o dezaoito anos de idade.[269][270] A escolarización está dividida en tres niveis - a escola primaria (cursos 1/6), escola media (cursos 7/9) e ensino medio (cursos 10/12) - terminando cunha serie de exames de matrícula en varias materias. As notas nestes exames constan no diploma nacional padronizado - o diploma Bagrut. O dominio de materias básicas como as matemáticas, biblia, hebreo, literatura hebrea e xeral, inglés, historia, educación cívica e unha materia a elección é necesaria para recibir un certificado Bagrut.[271] Nas escolas árabes, cristiás e drusas, os estudos bíblicos son substituídos por exames baseados na cultura islámica, cristá ou drusa.[272] En 2003, máis da metade dos alumnos do último curso do ensino secundario conseguiron pasar en todos os exames para recibir o diploma Bagrut.[273]

As oito universidades públicas de Israel son financiadas polo Estado.[271][274] A Universidade Hebrea de Xerusalén, a universidade máis antiga de Israel, e a Biblioteca Nacional de Israel, posúen o maior repositorio de libros sobre temas xudeus.[275] A Universidade Hebrea foi clasificada entre as 100 mellores universidades do mundo[276] pola prestixiosa clasificación académica ARWU. Nun estudio máis recente, de 2009, esta mesma universidade foi clasificada no posto 64º do mundo (e no cuarto da rexión de Ásia e o Océano Pacífico).[277] Outras grandes universidades do país inclúen o Technion, o Instituto Weizmann da Ciencia, a Universidade de Tel Aviv, a Universidade Bar-Ilan, a Universidade de Haifa, e a Universidade Ben-Gurion do Negev. As sete universidades de investigación de Israel (coa excepción da Universidade Aberta) foron clasificadas entre as 500 mellores do mundo.[278] Israel ocupa a terceira posición do mundo en número de cidadáns que posúen diplomas universitarios (o 20% da poboación).[279][280]

No eido das teorías da aprendizaxe, Israel legou ao mundo a teoría da modificabilidade cognitiva estrutural, formulada polo educador Reuven Feuerstein (1921-2014). Esta teoría afirma que a intelixencia humana pode ser expandida, independente de idade, dando ao individuo capacidade para aprender.[281]

As universidades israelís destacan entre as cen mellores do mundo en física[282] (TAU, UHJI e IWC), matemáticas[283] (TAU, UHJI e Technion), química[284] (TAU, UHJI e Technion), ciencias da computación[285] (TAU, UHJI, IWC, UBI e Technion), economía[286] (TAU e UHJI), enxeñaría[287] (TAU, UHJI e Technion), ciencias sociais[288] (TAU e UHJI) e ciencias naturais[289] (TAU, UHJI, Technion e IWC). O Technion e o IWC destacan no liderato da clasificación de ciencias da computación, xunto con universidades de tan só dous países - os Estados Unidos e Canadá.[285] A pesar diso, os resultados dos alumnos en Israel seguen a ser inferiores aos dos países da OCDE, segundo o exame do PISA.[290]

Ciencia e tecnoloxía

Artigo principal: Ciencia e tecnoloxía en Israel.

Considerado un país pequeno, Israel necesitou ser preciso e xeneroso na distribución de recursos para o sector da ciencia e tecnoloxía: o 40% dos fondos destínase ao progreso científico. Nesta rama, inviste con calidade competitiva internacional non só nun área, senón en varias, sendo tres delas as principais: industrial, agrotecnolóxica e médica. Desde a súa fundación, o Estado de Israel inviste na pesquisa, en primeiro lugar, para solventar as dificultades encontradas na súa terra infértil, tornándose o pioneiro en biotecnoloxía agrícola, irrigación por goteo, a solarización dos solos, a reciclaxe de augas residuais para uso agrícola, e a utilización da enorme reserva subterránea de auga salobre do Negev.[291] Na área médica, o seu crecemento deuse a partir da Primeira Guerra Mundial, logo da fundación do Centro Hebreo de Saúde, e continuou a ampliarse, agora nos departamentos de bioquímica, bacterioloxía, microbioloxía e hixiene da Universidade Hebrea de Xerusalén, que iniciaron a base do Centro Médico Hadassa, a institución de maior importancia nacional na área. Relacionado coa industria, o desenvolvemento foi dos laboratorios próximos ao mar Mediterráneo, onde foi creado o Instituto de Tecnoloxía Technion-Israel, cuxos investimentos son destacados na óptica, na computación, na aeronáutica, na robótica e na electrónica.[292][293] Inserido nesta área, está o departamento de Investigación e Desenvolvemento, cuxas funcións están relacionadas coas telecomunicacións, produción eléctrica e de enerxía, e administración de recursos hídricos, ligado á industria e á agricultura.[294] Entre os seus profesionais están os chegados da extinta Unión Soviética, dos cales o 40% eran graduados universitarios e axudaron a impulsar a Israel no sector da alta tecnoloxía.[279] Internacionalmente, Israel posúe cinco científicos que foron galardoados co Premio Nobel: tres en química e dous en economía.[295] O físico estadounidense David Gross, galardoado co Nobel de Física, é licenciado e mestre pola Universidade Hebrea de Xerusalén.[296] En 2010, o israelí Elon Lindenstrauss, xove matemático desa mesma universidade, recibiu a Medalla Fields, considerada o "Nobel das matemáticas".[297]

A maior parabólica solar do mundo[298] no Centro Ben-Gurion.

Israel investe moito en enerxía solar, con enxeñeiros na vanguarda dese tipo de tecnoloxía.[299] As súas empresas traballan en proxectos ao redor de todo o mundo,[300][301] e máis de 90% dos fogares israelís empregan enerxía solar para quentar a auga, o que dá un aforro do 8% no seu consumo de enerxía anual.[302][303][304]

Dende 1988, a Israel Aerospace Industries desenvolveu e fabricou de maneira independente canto menos 13 satélites comerciais, de investigación, e de espionaxe.[305] A maioría foron lanzados á órbita terrestre dende a base da forza aérea israelí de Palmachim, na súa costa mediterránea ao sur de Tel Aviv, por vehículos lanzadores de satélites Shavit. Algúns dos satélites de Israel encóntranse entre os sistemas espaciais máis avanzados no mundo.[306] O 22 de xuño de 2010, Israel lanzou da base aérea de Palmachim o seu satélite de espionaxe Ofeq 9, equipado cunha cámara de alta resolución.[307] O piloto de caza Ilan Ramon foi o primeiro astronauta israelí; actuou como especialista de carga durante a STS-107, na última e fatal misión do transbordador espacial Columbia.

Israel ocupa o terceiro posto entre os países que máis artigos científicos publican per capita do mundo,[308] no terceiro lugar tamén en número de patentes per capita[309] Ocupa tamén o segundo posto entre os vinte países con maior impacto relativo en artigos científicos sobre astronomía, nun estudo levado a cabo pola axencia Thomson Reuters.[310] Tres dos seus científicos de computación recibiron o Premio Turing: Michael Rabin, Adi Shamir e Amir Pnueli.[311][312][313]

Medios de comunicación

Sede do Yedioth Ahronoth, en Tel Aviv, o xornal de maior tirada do país.[314]

Forma parte da rutina da xente de Israel manterse informado sobre as noticias do país e do mundo. A liberdade de prensa é respectada polo goberno, excepto no que se refire asuntos de seguridade nacional, que é censurada. Para manterérense actualizadas e informadas, as persoas contan coa presenza de máis de doce xornais diferentes en hebreo, e innumerables noutros idiomas. O total é impreciso, máis son máis de mil periódicos entre xornais e revistas. A radio, outro medio de comunicación de masas no país, ten como unha das maiores representantes á emisora Kol Israel ("Voz de Israel" en galego), tamén existente en televisión, que opera oito estacións de radio, en dezasete idiomas, con emisoras musicais, para chegar a todos os públicos. Neste medio de comunicación existe tamén unha radio destinada especificamente aos soldados, e un sistema de transmisión en ondas curtas, tamén en varios idiomas e destinado a oíntes de outras nacións, co fin de fornecer unha fonte segura de información sobre Israel, Oriente Medio e o xudaísmo. A televisión xurdiu en 1967 e mantén a súa canle estatal desde o inicio da mañá ata o principio da madrugada, en tres idiomas con programación informativa e educativa. Unha canle comercial reserva horas da súa programación tamén para a educación. Ademais, Israel conta con outras canles independentes e con televisión por cable, que alcanza case toda a nación. Os seus servizos de radiodifusión son financiados pola propaganda e por unha taxa pagada polos consumidores.[315]

Para a telecomunicación, que inclúe a telefonía e os servizos de internet, Israel ocupou, ata 2001, un total de máis de 2,8 millóns de liñas directas, usando unha rede 100% dixital, proporcionando un servizo avanzado aos clientes. No ano 2000, o Ministerio de Comunicacións publicou propostas para servizos de telefonía fixa no mercado interior, incluída a entrada web vía wireless e banda ancha, cuxa tecnoloxía é líder. Na telefonía móbil, Israel posúe tres operadoras e, ata mediados dos anos 2000, o 58% da súa poboación posúia teléfono móbil, o que correspondia a pouco máis de 3,5 millóns de usuarios.[316]

Saúde

Instituto Cardíaco do Centro Médico Sheba, en Ramat Gan, o maior hospital de Oriente Medio.[317]

Israel dispón dun sistema de saúde universal e de contribución obrigatoria, administrado por un pequeno número de organizacións financiadas polo Estado. Todos os cidadáns de Israel teñen o dereito constitucional ao acceso ao paquete de servizos sanitarios, independentemente do tipo de contribución que fagan ao sistema, e os tratamentos médicos son financiados para todos de forma independente da condición financeira individual. Un estudo da Organización Mundial da Saúde (OMS) deo ano 2000 colocou a Israel no 28º posto na lista de países por calidade do servizo de saúde. A lei do país que regulamenta o servizo de saúde foi posta en vigor polo Knesset o 1 de xaneiro de 1995, e baseouse no asesoramento dunha comisión de investigación que analizou o sistema de saúde do país ao final da década de 1980.[318]

A política do goberno de Israel en relación ao acceso dos cidadáns palestinos aos coidados médicos en Israel ten sido a de insistir na súa cobertura pola Autoridade Palestina: en xaneiro de 2009, logo da ofensiva militar palestina na Faixa de Gaza, a Autoridade Palestina cancelou a cobertura financeira para todos os tratamentos médicos dos seus cidadáns en Israel, incluíndo os pacientes con doenzas crónicas ou que necesiten de coidados complexos non dispoñibles noutros centros médicos da rexión, o que motivou as protestas de diversas organizacións humanitarias.[319]

Transportes

Treito da Autoestrada 6.

Israel ten 18.096 km de estradas pavimentadas[320] e 2,4 millóns de automóbiles.[321] O número de automóbiles por 1.000 persoas é de 324, relativamente baixo en relación a outros países desenvolvidos.[321] Israel ten 5.715 autobuses de routas regulares,[322] operadas por varias empresas de transporte, o maior dos cales é Egged, que serve na maior parte do país. O ferrocarril atravesa 949 km do país e é operado unicamente polo goberno, proprietario da Israel Railways (todos os valores son de 2008). Logo de grandes investimentos comezados a principios da década de 1990, o número de pasaxeiros de trens por ano creceu de 2,5 millóns en 1990, a 35 millóns en 2008; o ferrocarril tamén é empregado para transportar 6,8 millóns de toneladas de carga ao ano.[323]

Israel conta con dous aeroportos internacionais, o Aeroporto Internacional Ben Gurion, o principal centro de conexións do país para o transporte aéreo internacional, situado preto de Tel Aviv-Yafo, e o Aeroporto Internacional de Ovda no sur do país, así como varios pequenos aeroportos nacionais.[324] Os aeroportos atenderon a 11,1 millóns de pasaxeiros (entradas e saídas) en 2008, dos cales 11 millóns pasaron polo Aeroporto Ben Gurion.[325][326]

Na costa do Mediterráneo, o Porto de Haifa é o maior e máis antigo porto do país, mentres que o Porto de Ashdod é un dos poucos portos de augas profundas no mundo construído sobre mar aberto.[324] Amais destes, o pequeno Porto de Eilat, situado no mar Vermello, é empregado principalmente para o comercio con países do Extremo Oriente.[327]

Demografía

Artigo principal: Demografía de Israel.
Evolución demográfica de Israel.

Israel é un país de tamaño pequeno, cunha poboación de 8,3 millóns de habitantes (2015); dos que, o 80% son xudeus, e o 17% árabes. Os xudeus son 6,2 millóns, os árabes son 1,7 millóns e 400.000 son árabes cristiáns ou drusos.[328] Nos territorios Cisxordania e Xerusalén Oriental, a poboación en 2005 era de 2,3 millóns. Segundo datos estatísticos israelís de finais de 2011, uns 325.456 colonos viven nos 125 asentamentos recoñecidos en Cisxordania (hai outros 100 non recoñecidos oficialmente). Segundo datos do Jerusalem Institute for Israel Studies, a finais de 2011 vivían 190.423 israelís en Xerusalén Oriental.[329]

Israel foi creado co propósito de ser unha patria para o pobo xudeu, e é moitas veces chamado o Estado xudeu. A Lei do retorno concede a todos os xudeus e aos de liñaxe xudía o dereito á cidadanía israelí.[330] De acordo coa Oficina Central de Estatísticas, Israel tiña en setembro do 2008, 7 337 000 habitantes, dos que 5 542 000, o 75,5% eran xudeus, 1 477 000 árabes e 318.000 definíanse como ¨outros¨, entre os cales 200.000 son traballadores estranxeiros. Entre os xudeus, o 68% eran Sabras (nados en Israel), a maioría deles de segunda e terceira xeración, e o resto Olim (nados fora do país): 22% de Europa e as américas, e o 10% de Asia e África, incluíndo os países árabes.[331]

A poboación israelí e relativamente nova, se se compara cos países occidentais. O 27,1% dos israelís no ano 2015 tiñan catorce anos ou menos, cando nos países occidentais a media sitúaas nun 17%. O 10,7% é maior de 65 anos, fronte á media dun 15% nos países desenvolvidos.[332] No tocante á distribución por sexo, por cada 1,01 hai unha muller en 2015.[333]

En 2013 a esperanza de vida[nota 6] era de 83,60 anos para as mulleres e 80 para os homes, a máis alta da rexión. Aínda que subiu en cantidade de anos con respecto a anos anteriores, en 2010 ocupaba o posto número 9 entre 180 países, e en 2011 estaba clasificado no posto 11 entres os países con maior esperanza de vida.[334]

A meirande parte da poboación xudía mora na parte central do país, sendo a área máis poboada a área metropolitana de Tel Aviv, que concentra un 20,7%, mentres que menos dun 10% dos xudeus teñen a súa residencia no norte. Pola súa banda, un 45% dos árabes viven no norte, onde constitúen o 53% dos habitantes, mentres que un 10 viven no sur do país.

Ao longo da última década, os fluxos migratorios teñen, tamén, incluído un número significativo de inmigrantes non xudeus de países como Romanía, Tailandia, República Popular da China e varios países de África e de América do Sur; estimar un número exacto é difícil debido á presenza de inmigrantes ilegais, mais as estimacións realizadas na rexión falan de cerca de 200.000 persoas.[335] A retención da poboación de Israel desde 1948 é a mesma ou maior en comparación con outros países con inmigración masiva.[336]

A emigración da poboación israelí (yerida) a outros países, principalmente aos Estados Unidos e Canadá, é descrita por demógrafos como modesta,[337] mais é citada moitas veces polos ministros do goberno israelí como unha ameaza para o futuro de Israel.[338]

Cidades máis poboadas

Listaxe Municipio Distrito Pob. Listaxe Municipio Distrito Pob.
Jerusalém.jpg
Xerusalén
Above Tel-Aviv (Azrieli).jpg
Tel Aviv
Haifa Bay and Sail-Tower.jpg
Haifa
Rishon LeZion West Aerial View.jpg
Rishon LeZion
1 Xerusalén Xerusalén 773.600 11 Ramat Gan Tel Aviv 145.000
2 Tel Aviv Tel Aviv 403.700 12 Bat Yam Tel Aviv 130.000
3 Haifa Haifa 265.600 13 Rehovot Central 112.700
4 Rishon LeZion Central 228.200 14 Ascalón Sur 111.900
5 Petah Tikva Central 209.600 15 Herzliya Tel Aviv 87.000
6 Ashdod Sur 206.400 16 Kfar Saba Central 83.600
7 Bersebá Sur 194.300 17 Hadera Tel Aviv 80.200
8 Holon Tel Aviv 184.700 18 Bet Shemesh Xerusalén 77.100
9 Netanya Central 183.200 19 Modi'in-Maccabim-Re'ut Central 72.700
10 Bene Beraq Tel Aviv 154.400 20 Nazaret Norte 72.200
Censo 2009[339]

Linguas

Artigo principal: Linguas de Israel.
Road sign in Hebrew, Arabic, and English.

Israel ten dúas linguas oficiais: Hebreo e Árabe.[6] O hebreo é a lingua principal do Estado e é falada pola maioría da poboación. O árabe é falado pola minoría Árabe e por algúns membros da comunidade xudía Mizrahi, e o hebreo ensínase nas escolas árabes. O Inglés foi lingua oficial en Israel durante o dominio británico e despois da creación de Israel perdeu este status, aínda que a lingua permaneceu como lingua oficial de facto[340][341][342] como pode verse en sinais de tráfico e documentos oficiais. O inglés é estudado na escola e é falado pola maioría da poboación como segunda lingua, moitos programas de televisión son emitidos en inglés con subtítulos. Por outra banda, as universidades israelís ofrecen cursos en lingua inglesa en varias materias.[343] Como país de inmigrantes, poden oirse moitas linguas polas rúas. Debido á inmigración masiva dende a Unión Soviética e Etiopía (uns 130.000 xudeus etíopes viven en Israel),[344][345] o ruso e o amhárico son amplamente faladas.[346] Máis dun millón de inmigrantes de fala rusa chegaron a Israel procedentes de estados da antiga Unión Soviética entre 1990 e 2004.[347] Por outra banda o francés é falado por uns 700.000 israelís,[348] a maioría deles procedentes de Francia e do Norte de África. Outras lingua faladas en Israel son o yiddish, o ladino, o romanés, o polaco, o italiano, o holandés, o alemán e o persa. Os programas populares das televisións europeas e americanas adoitan ser retransmitidas no país; tamén se poden atopar xornais escritos nas devanditas linguas.

Relixión

Relixión en Israel (2006)[349]
Relixión Porcentaxe
Xudaísmo
  
75.4%
Islamismo
  
16.9%
Ateísmo
  
4%
Cristianismo
  
2.1%
Drusos
  
1.7%
Artigo principal: Relixión en Israel.
O Muro dos Lamentos (o lugar máis sagrado do xudaísmo), coa Cúpula da Rocha ao fondo (un dos lugares máis sagrados do islam), en Xerusalén.

A filiación relixiosa dos xudeus israelís varía moito: o 55% considéranse "tradicionais", mentres que o 20% considéranse "xudeus seculares", o 17 defínense como "sionistas relixiosos"; mentres que o 8% restante defínense como "xudeus haredi".[350]

Cun 16,2% da poboación, os musulmáns constitúen a maior minoría relixiosa de Israel. Dos cidadáns árabes de Israel, que representan o 19,8% da poboación, máis de catro quintos (82,6%) son musulmáns. Dos restantes árabes israelís, o 8,8% son cristiáns e 8,4% son drusos.[351] Membros de moitos outros grupos relixiosos, incluíndo budistas e hindús, están presentes en Israel, aínda que en menor número.[352] Os cristiáns supoñen un 2,1% da poboación de Israel e están constituídos por árabes cristiáns e xudeus mesiánicos.[353]

A cidade de Xerusalén é un lugar sagrado para xudeus, musulmáns e cristiáns, pois alberga lugares que son fundamentais para as súas crenzas relixiosas, como o Muro dos Lamentos, o Monte do Templo, a Mesquita de Al-Aqsa e a Igrexa do Santo Sepulcro. Outros monumentos relixiosos de importancia están localizados en Cisxordania, entre eles o lugar de nacemento de Xesús, a tumba de Raquel en Belén e a Caverna dos Patriarcas, en Hebrón. O centro administrativo da Fe Bahá'í e do Santuario do Báb están localizados no Centro Mundial Bahá'í en Haifa e do líder da fe, enterrado en Acre. Non existe unha comunidade Baha'i en Israel, aínda que sexa un destino de peregrinacións. Persoas que seguen a Fe Baha'i en Israel non mostran a súa fe a israelís seguindo unha política rigorosa.[354][355]

Centro Mundial Bahá'í, en Haifa, o centro administrativo e espiritual da Fe Bahá'í.

Israel figura entre os dez países con maior número de ateos ou agnósticos, e, cun total dun 25,6% da poboación declarándose atea, sitúase na cuarta posición por países con maior proporción de ateos do mundo.[356]

A gran maioría das persoas seculares en Israel son de etnia xudaía. Moitos xudeus respectan os festivos relixiosos como algo común, unha data estabelecida polo goberno, non son como seus pais ou avós, que tiñam fe na relixión, despois de todo este era o legado de séculos pasado de xeración en xeración, vínculo que unía ao pobo judeu e dáballe un sentido de pertenza a unha mesma comunidade. Hoje, os sabras xa non sinten tanto a necesidade de seguir os preceptos relixiosos. Mesmo entre os árabes hai tamén algúns individuos ateos e non-relixiosos, é máis común entre os árabes de Israel, como un todo, encontrar persoas bastante ligadas á relixión, xa sexan cristiáns ou musulmáns, especialmente entre estes últimos. Aínda que as relixións, tanto o xudaísmo como o islam, son responsables nunha boa parte do conflito árabe-israelí (por exemplo na cuestión de Xerusalén), a fe relixiosa non é máis determinante na vida das persoas, polo menos para a maior parte dos xudeus, que son cada vez máis seculares (a excepción dos haredi). Os xudeus laicos continúan a compartir un sentimento de identidade e a crenza nun destino común, porén non mais é a fe que determina ese destino. Aínda así, preocupa a radicalización dunha parte dos líderes relixiosos que ten bastante influencia na política nacional. Hai un certo medo da sociedade en xeral de que o laicismo deixe de contar co apoio dos políticos, cun aumento do poder dos ultraortodoxos.[357]

Status relixioso

Israel non ten unha relixión oficial,[358][359][360] mais a definición de Estado como "xudeu e democrático" crea unha forte conexión co xudaísmo, así como un conflito entre a lei estatal e a lei relixiosa. A interacción entre os partidos políticos mantén o equilibrio entre o Estado e a relixión en gran medida tal como existía durante o mandato británico.[361]

Matrimonios

Aínda que o Ministerio do Interior de Israel recoñece os matrimonios civís celebrados fora das súas fronteiras, este non existe dentro do territorio, e o único matrimonio recoñecido é o relixioso, calquera que sexa a relixión. En xullo de 2011 o Kneset rexeitou unha proposta para legalizar o matrimonio civil por 40 votos en contra e 17 a favor.[362][363]

En Israel non poden realizarse enlaces entre persoas do mesmo sexo, porén o estado recoñece os matrimonios entre persoas do mesmo sexo realizados noutros países.[364] De acordo cunha enquisa realizada en agosto de 2009, o 61% dos israelís apoian a igualdade de dereitos para parellas do mesmo sexo, mentres que o 31% opúñase. Por outra banda, o 60% apoiaron a adopción conxunta de parellas do mesmo sexo, mentres que o 34% opúxose.[365]

Cultura

Artigo principal: Cultura de Israel.
Centro de Artes Escénicas de Tel Aviv.

Israel posúe unha cultura plural debido á diversidade da súa poboación: os xudeus de todo o mundo levaron as súas tradicións culturais e relixiosas con eles, creando un crisol de crenzas e costumes xudeus.[366] Foron 4.000 anos de tradición, un século de sionismo e case cincuenta anos como estado moderno, os que contribuíron á súa notable mestura cultural das máis de setenta comunidades que a compoñen. A súa poboación nacional, respectuosa cara á cultura, ten á súa disposición a revista Ariel, que, publicada desde 1962, cubre toda a produción artística, desde a poesía á arquitectura, pasando pola pintura, a escultura e mesmo a arqueoloxía.[367]

Israel é o único país do mundo onde a vida xira en torno ao calendario hebreo. As festividades laborais e escolares son determinadas polas festas xudías, e o día oficial de descanso é o sábado, o shabat.[368] A subtancial minoría árabe, tamén deixou a súa pegada sobre a cultura israelí en áreas como a arquitectura,[369] a música[370] e a gastronomía, que ten entre os seus principais pratos tradicionais, o Pessach, o Chanuká, o Charosset, o Farfel e o Kamish Broit.[371][372] No cinema, ao contrario, a produción non está tan mesturada: conta, desde de seu inicio en 1950, a experiencia e a realidade israelí.[373]

Cine e teatro

Artigo principal: Cine de Israel.

Nove filmes israelís foron finalistas ao Mellor Filme de fala non inglesa dos Oscars, dende o estabelecemento do Estado de Israel. Ajami, un filme de 2009 sobre a violencia e a discriminación nun bairro xudeu-árabe no sur de Tel Aviv-Jaffa, foi escrito e dirixido conxuntamente polo palestino Scandar Copti e polo xudeu israelí Yaron Shani. Foi o terceiro nomeamento consecutivo dun filme israelí e gañou unha mención de honra no Festival de Cannes.[374] Cineastas israelís palestinos fixeron unha serie de filmes, algúns deles moi controvertios, ilustrando o conflito árabe-israelí e a situación dos palestinos dentro de Israel. O filme de Mohammed Bakri, Jenin, Jenin, sobre a invasión militar israelí do campo de refuxiados de Jenin (Cisxordania) en 2002, gañou o premio ao Mellor Filme no Festival de Cine Internacional de Cartago. No entanto, en Israel, o filme foi acusado de presentar unha versión distorsionada da historia. The Syrian Bride, sobre un casamento druso entre familias de lados opostos da liña de alto o fogo entre Israel e Siria, nos altos do Golán, foi dirixido por un xudeu israelí (Eran Riklis), mas tiña un elenco case totalmente druso.

Continuando as fortes tradicións do teatro yiddish en Europa Oriental, Israel mantén unha vibrante escena teatral. Fundado en 1918, o Teatro Habima, en Tel Aviv, é o teatro máis antigo do país.[375] Este escenario de produción teatral non existía na cultura hebrea antiga e só se desenvolveu a partir da Segunda Guerra Mundial, percorrendo os campos contemporáneo, clásico, local e importado, tradicionais e experimentais.[376]

Literatura e museos

Shmuel Yosef Agnon, gañador do Premio Nobel de Literatura en 1966, que compartiu con Nelly Sachs.

A literatura israelí é feita, principalmente, en poesía e prosa e está escrita en hebreo, como parte do renacemento do hebreo como lingua falada desde mediados do século XIX, aínda que un pequeno corpo de literatura é publicada en outras linguas, como o árabe e inglés. Por lei, dúas copias de todos os impresos publicados en Israel debe ser depositada na Biblioteca Nacional, na Universidade Hebraica de Xerusalén. En 2001, a lei foi alterada para incluír gravacións de audio e vídeo, e outros tipos de medios non impresos.[377]

En 2006, o 85% dos 8.000 libros da biblioteca nacional foi transferido ao hebraico.[378] A Semana do Libro Hebreo (He: שבוע הספר) realízase unha vez ao ano, en xuño, con feiras, lecturas públicas e visitas de autores israelís. Durante esa semana entrégase o maior premio literario de Israel, o Prêmio Sapir. En 1966, Shmuel Yosef Agnon compartiu o Premio Nobel de Literatura coa escritora xudeo-alemá Nelly Sachs.[379]

O Museo de Israel, en Xerusalén, é unha das máis importantes institucións culturais da nación[380] e custodia os manuscritos do Mar Morto,[381] xunto cunha extensa colección de arte europea e xudía.[380] O museo nacional do holocausto de Israel, o Yad Vashem, conta co maior arquivo do mundo de informes relacionados con este episodio.[382] O Beth Hatefutsoth (Museo da Diáspora), no campus da Universidade de Tel Aviv, é un museo interactivo adicado á historia das comunidades xudías de todo o mundo.[383]

Amais dos principais museos das grandes cidades, hai unha gran cantidade de espazos de artes de calidade en pequenas cidades e en kibbutzim. O museo Mishkan Le'Omanut, no Kibbutz Ein Harod Meuhad, é o maior museo de arte do norte do país.[384]

Gastronomía

Sufganiya, doce similar ao "sonho" brasileiro.
Artigo principal: Gastronomía de Israel.

Israel dispón de pratos da cociña local e pratos levados ao país por inmigrantes xudeus de todo o mundo. Dende a creación do Estado en 1948, e especialmente dende a década de 1970, desenvolveuse unha cociña propiamente israelí.[385]

A cociña israelí adquiriu, e continúa a adquirir, elementos de varios estilos da gastronomía xudía, en particular os estilos da gastronomía mizrahi, sefardí e asquenací, xunto coas influencias culinarias de xudeus marroquís, iraquís, etíopes, indios, iranianos e iemenís. Ela incorpora tamén moitos alimentos tradicionalmente consumidos nas cociñas dos estados árabes, do Oriente Medio e do mar Mediterráneo, como falafel, hummus, shakshouka, cuscús e za'atar, que se tornaron pratos esenciais en Israel.[386][387]

Belas artes

A produción artística organizada de Israel iniciouse en 1906 e é unha mestura de culturas orientais e occidentais, agregadas ao desenvolvemento e ao carácter individual de cada cidade, que ten na diversificada paisaxe natural a principal inspiración para producir imaxe e escultura.[388]

Obra de Joseph Zaritsky (1949); Museo de Israel, Xerusalén.

En pintura, o país pasou por varios períodos de produción, así como no resto do mundo. Na procura dunha identidade, inicialmente creouse unha arte orixinal xudía, nunha fusión de técnicas europeas con toques de infuencia do Oriente Medio. Entre os artistas desta primeira época están Samuel Hirszenberg (1865-1908), Ephraim Lilien (1874-1925) e Abel Pann (1883-1963). En 1921, tivo lugar a primeira mostra artística de pintura, na Cidadela de David. Conforme a nación foise renovando, a súa produción artística modificouse de xeito pareço: durante a década de 1920 houbo unha produción de vangardas; xa na década de 1930, a influencia estivo baixo a modernidade, emotiva e mística. Posteriormente, o Holocausto alimentou a ideoloxía do canaanita, que buscaba identificarse counha identidade nacional e crear un novo pobo hebreo.[388]

En 1948, passou por un período de obras militantes, repletas de mensaxes sociais, e das chamadas "Novos Horizontes", xurdidas a raíz da Guerra de Independencia e do espírito de liberdade. Entre as décadas de 1970, 1980 e 1990, pasou polo individualismo e pola busca de sentido no que significaba o espírito de Israel, nunha mestura de técnicas e emocións humanas, que aínda prevalecen. Xa na escultura, a produción e o recoñecemento só foi posible grazas aos eforzos de algúns escultores. Influenciados polos momentos históricos, pasaron polo cubismo e polo canaanita, nun principio, conceptualizando modernamente o corpo humano e usando formas animais para lembraren as paisaxes rochosas do deserto. A partir da década de 1950, a produción escultórica tomou aires máis abstractos, alimintada polo chegada do aceiro inoxidable e do ferro como formas de expresión. Na década seguinte, a inspiración principal era a de inmortalizar a imaxe daqueles que loitaran nas guerras de Israel. Co paso dos anos, agregou a influencia francesa e o expressionismo na súa evolución conceptual.[388]

A produción fotográfica, que vive entre a fotografía documental e a arte fotográfica, caracterizouse inicialmente pola intimidade, contención e preocupación co ego. Durante o século XIX, a área produciu só obras bíblicas, retratando lugares sagrados. De 1880 en diante, posouse a retratar a evolución da comunidade xudía, nos cales ata os prisioneiros eran fonte de inspiración. No século XX, a fotografía como expresión artística, pasou a ter maior produción nacional, mostrando características máis persoais, enfrontando a vida e a morte, de estilo formalista, minimalista e conceptual.[388]

Música e danza

Compañía de Danza Batsheva en Tel Aviv.

A música de Israel contén influencias adquiridas através de inmigrantes de todo o mundo. Música iemení, melodías hasídicas, árabes e europeas, jazz, pop, rock, reggae, rap e hip-hop son as máis presentes e influíntes na produción musical contemporánea.[389][390]

As cancións folclóricas nacionais, coñecidas como "Sons da Terra de Israel", falan das experiencias dos pioneiros na construción da patria xudía.[391] Unhas das orquestras de maior renome do mundo[392] é a Filarmónica de Israel, fundada hai máis de sete décadas, que realiza máis de 200 concertos cada ano en todo o mundo.[393] Israel produciu tamén moitos músicos de calidade, algúns de renome internacional e na categoría de virtuosos: Itzhak Perlman, Pinchas Zukerman e Ofra Haza. Arik Einstein, Yardena Arazi, Ishtar, Idan Raichel e Naomi Shemer son outras das estrelas israelís.[394]

O Estado de Israel ten participado no Festival de Eurovisión case todos os anos desde 1973, gañando a competición en tres ocasións e a organizou en dúas.[395] A cidade de Eilat realiza o seu propio festival de música internacional, o Festival de Jazz do Mar Vermello, todos os veráns dende 1987.[396] O país tamén é visto como unha icona da música eletrónica, con DJ's recoñecidos como Sesto Sento, Offer Nissim e Infected Mushroom.[397]

Acompañando a produción musical, está a danza, que en Israel, divídese entre a artística e a folclórica. Considerada unha expresión de liderai, a danza forma parte das celebracións relixiosas, nacionais, comunitarias e familiares. A rama folclórica é unha mestura de tradición xudía e non-xudía, cultivada dende os inicios de 1940, a encóntrase en constante desenvolvemento, entre as fontes históricas e as modernas, mesturando estilos bíblicos e contemporáneos, non destinada só a manter as tradicións. A artística foi introducida xa na década de 1920 por profesores e bailaríns chegados de Europa. Cada grupo nacido no país acadou un alto nivel profesional nos seus estilos propios, dos cales destacan seis grandes compañías: o Teatro de Danza Inbal, a Compañía de Danza Batsheva, a Compañía de Danza Bat-Dor, a Compañía de Danza Contemporánea do Kibutz, o Balllet de Israel e o Koll-Dmamá.[398]

Deporte

Os deportes e a aptitude física non sempre tiveron un papel importante na cultura xudía. A aptitude física, que foi valorada polos antigos gregos, era vista como unha indesexable intromisión de valores helenísticos na cultura xudía. Maimónides, que era á vez rabino e médico, enfatizou a importancia da actividade física e de manter o corpo en forma. Esta abordaxe recibiu un gran pulo no século XIX a partir da campaña de promoción da cultura física de Max Nordau, e a principios do século XX, cando o Rabino maior de Palestina, Abraam Isaac Kook, declarou que "o corpo sirve á alma, e só un corpo saudable pode garantir unha boa alma".[399]

Os Xogos Macabeos, un evento de estilo olímpico para atletas xudeus, celebrou a súa primeira edición na década de 1930, e dende 1957 realízase cada catro anos.[400] Os deportes máis populares en Israel son o fútbol e o baloncesto.[401] En 1964, Israel acolleu e gañou a Copa de Asia de Fútbol.[402]

O windsurfer Gal Fridman foi o gañador da primeira medalla olímpica de ouro de Israel.

Na década de 1970, Israel foi excluído dos Xogos Asiáticos de 1978 como resultado da presión exercida polos países participantes de Oriente Medio. A exclusión levou a Israel a mudarse de Asia para Europa deixando de participar nas competicións asiáticas.[403] En 1994, a UEFA concordou en recoñecer a Israel e a todas as organizacións de fútbol do país como competidores de Europa. A Ligat ha'Al é a liga de fútbol do país, e a Ligat HaAl é a liga de baloncesto.[404] O equipo do Maccabi Tel Aviv BC gañou o campionato europeo de baloncesto (actual Euroliga) cinco veces.[405] Bersebá converteuse nun centro nacional de xadrez e fogar de moitos campións deste deporte da antiga Unión Soviética, sendo a cidade con máis grandes mestres de xadrez de todo o mundo.[406] A cidade acolleu o Campionato do Mundo de Xadrez por Equipos en 2005, e este deporte é ensinado nas garderías da cidade.[407] En 2007, o israelí Boris Gelfand empatou no segundo lugar no Campionato do Mundo de Xadrez.[408]

Ata agora, Israel conquistou sete medallas olímpicas, consegundo a primeira delas nos Xogos de 1992, incluíndo unha medalla de ouro en windsurf nos Xogos Olímpicos de 2004.[409] Nos Xogos Paralímpicos está clasificado na 15ª posición no cadro xeral de medallas, polas máis de cen medallas de ouro conquistadas. Os Xogos Paralímpicos de México 1968 foron organizados polo país.[410]

Días festivos

Festivos
Data Nome en galego Nome local Datas posibles no calendario gregoriano
1 de Tishrei Ano Novo Rosh Hashaná entre 6 de set. e 5 de out.
10 de Tishrei Día do Perdón Iom Kipur entre 15 de set. e 14 de out.
15 de Tishrei Festa das cabanas Sucot entre 20 de set. e 19 de out.
22 de Tishrei Reunión do Oitavo Día Shemini Atzeret entre 27 de set. e 26 de out.
25 de Kislev Festival das Luces (Primeiro día) Hanuka entre 27 de nov. e 26 de dec.
14 de Adar (15 nalgúns lugares) Carnaval e lembranza da vitoria de Esther Purim entre 25 de feb. e 26 de marzo
15 de Nissan Pascua (Primeiro día) Pessach entre 27 de marzo e 25 de abril
21 de Nissan Pascua (Sétimo e último día) Pessach entre 2 de abril e 1 de maio
27 de Nissan Día de lembranza do Holocausto Yom HaShoah entre 8 de abril e 7 de maio
4 de Iar Día de lembranza dos soldados caídos Yom HaZikaron entre 15 de abril e 14 de maio
5 de Iar Día da Independencia Yom Ha'atzma'ut entre 16 de abril e 15 de maio
6 de Sivan Pentecoste Shavuot entre 16 de maio e 14 de xuño

Notas

  1. Inclúe todos os residentes en Israel propriamente dito, Montes do Golán e Xerusalén Oriental. Inclúe tamén a poboación israelí de Cisxordania. Exclúe toda a poboación non israelí de Cisxordania e a Faixa de Gaza.
  2. Israel ten aproximadamente o 78% das súas fronteiras definidas. As fronteiras con Exipto foron definidas a partir do acordo de paz exipcio-israelí de 1979 e o israelo-xordano de 1994 mentres que as fronteiras da faixa de Gaza e os altos do Golán permanecem baixo disputa coa Autoridade Nacional Palestina e Siria, respectivamente.[5]
  3. Tamén coñecida simplemente como Organización Sionista.
  4. A Lei de Xerusalén estabelece que "Xerusalén, completa e unida, é a capital de Israel"
  5. Esta característica non debe ser confundida co punto máis profundo do relevo terrestre, localizado na Foxa das Marianas. A superfície do mar Morto ten o maior desnivel negativo en relación ao nivel do mar.
  6. Cantidade de anos que un acabado de nacer pode esperar vivir se os patróns de mortalidade por idades imperantes no momento do seu nacemento seguiran sendo os mesmos ao longo de toda a súa vida
Referencias
  1. 1,0 1,1 "Main Indicators". Central Bureau of Statistics. 15 de maio de 2009. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  2. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para israelí.
  3. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para israelita.
  4. Elazar, Daniel J. "Israel as a Jewish State" (en inglés). Jerusalem Center for Public Affairs. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  5. Mayzel, Matitiahu (13 de maio de 2005). "How did Israel get its current borders" (en inglés). Consultado o 19 de outubro de 2015. 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 "Israel". The World Factbook (en inglés). Washington (EUA): Central Intelligence Agency. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  7. (Skolnik, 2007, pp. 132–232)
  8. "Israel". Freedom in the World (en inglés). Freedom House. 2008. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  9. "Declaration of Establishment of State of Israel" (en inglés). Israel Ministry of Foreign Affairs. 14 de maio de 1948. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  10. Brenner, Michael; Frisch, Shelley (Abril 2003). Zionism: A Brief History. Markus Wiener Publishers. p. 184. 
  11. "Zionist Leaders: David Ben-Gurion 1886–1973" (en inglés). Israel Ministry of Foreign Affairs. Arquivado dende o orixinal o 27 de setembro de 2015. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  12. Gilbert, Martín (2005). The Routledge Atlas of the Arab–Israeli conflict (en inglés). Routledge. ISBN 978-0-415-35900-9. 
  13. "The status of Jerusalem" (PDF). The Question of Palestine & the United Nations (en inglés). United Nations Department of Public Information. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  14. "Analysis: Kadima's big plans". BBC News (en inglés). 29 de marzo de 2006. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  15. Kessner, BC (2 de abril de 2006). "Israel’s Hard-Learned Lessons". Homeland Security Today (en inglés). Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  16. "The Legacy of Undefined Borders, Tel Aviv Notes No. 40, 5 de xuño de 2002" (en inglés). The Institute for National Security Studies. Consultado o 7 de outubro de 2010. 
  17. "Israel Journal: A Land Without Borders". The Epoch Times (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 21 de outubro de 2012. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  18. "GaWC – The World According to GaWC 2008" (en inglés). Globalization and World Cities Research Network. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  19. (Rummel, 1997, p. 257). "Unha lista actual de democracias liberais incluiría: Andorra, Arxentina, ... , Chipre, ... , Israel, ..."
  20. "Global Survey 2006: Middle East Progress Amid Global Gains in Freedom" (en inglés). Freedom House. 19 de decembro de 2005. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  21. "WHO: Life expectancy in Israel among highest in the world". Haaretz (en inglés). 24 de maio de 2009. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  22. "Israel's accession to the OECD" (en inglés). Organisation for Economic Co-operation and Development. Arquivado dende o orixinal o 13 de xaneiro de 2011. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  23. "Report for Selected Countries and Subjects" (en inglés). Fondo Monetario Internacional. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  24. "Human development indices" (PDF) (en inglés). Programa das Nacións Unidas para o Desenvolvemento. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  25. "Israel: US Foreign Assistance. Clyde R. Mark, Foreign Affairs Defense and Trade Division, Congressional Research Service, Biblioteca do Congresso dos EUA." (PDF) (en inglés). 26 de abril de 2005. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  26. "Lobby judeu, pilar do apoio político e financeiro dos EUA a Israel". UOL Últimas notícias (en portugués). 5 de maio de 2008. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  27. (Sparks, 1998, p. 96)
  28. Sparks 1998, p. 105
  29. (Sparks, 1998, p. 107)
  30. "O Pacto da Memória: Interpretação e Identidade na Fonte Bíblica" (en portugués). Revista Mirabilia. Arquivado dende o orixinal o 16 de xullo de 2007. Consultado o 10 de decembro de 2015. 
  31. "Popular Opinion". The Palestine Post. 1947-12-07. p. 1. 
  32. ""On the Move",". Time (en inglés). 31 de maio de 1948. Consultado o 10 de decembro de 2015. 
  33. "SYMBOLS OF ISRAEL" (en inglés). NSW Board of Jewish Education. Consultado o 11 de xaneiro de 2016. 
  34. "Israel Symbols" (en inglés). WorldAtlas.com. Consultado o 11 de xaneiro de 2016. 
  35. Da King James Version: "e o Señor teu Deus te trará á terra que teus pais posuíron, e a posuirás; e te fará ben, e te multiplicará máis do que a teus pais" (Deuteronomio, 30:5)
  36. Da King James Version: "mais se vos converterdes a min, e gardardes os meus mandamentos e os cumprides, aínda que os vosos rexeitados estean na extremidade do ceo, de alí os xuntarei e os trarei ao lugar que teño escollido para alí facer habitar o meu nome." (Neemias, 1:9)
  37. "Walking the Bible Timeline". Walking the Bible (en inglés). Public Broadcasting Service. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  38. (Richard, 2003, p. 374)
  39. (Stearns e Langer, 2001, p. 34 e 35)
  40. (Tessler, 1994, p. 12)
  41. Lehmann, Clayton Miles (22 de febreiro de 2007). "Palestine: History". The Online Encyclopedia of the Roman Provinces (en inglés). Universidade da Dakota do Sul. Arquivado dende o orixinal o 12 de outubro de 2008. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  42. "Tiberias". Jewish Encyclopedia (en inglés). 2010. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  43. "Palestine: The Crusades". Encyclopedia Britannica (en inglés). 2010. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  44. 44,0 44,1 44,2 Sampter 2007, p. 93
  45. (Parkes, 1970, p. 110) Durante os séculos XII e XIII, "houbo un goteo constante de inmigrantes xudeus no país, algúns procedentes da cristiandade e algúns outros de outros territorios islámicos, e especialmente do Norte de África."
  46. (Gilbert, 2005, p. 2). "Os xudeus viron un novo fogar alí despois das súas expulsións de España (1492)…"
  47. 47,0 47,1 (Howe, 1997, p. 11)
  48. Carta do cónsul británico James Finn ao Visconde Palmerston, Xerusalén, 7 de novembro de 1851, FO 78/874 (nº 20), en Hyamson, Consulate, 1, p. 179.
  49. Carta do cónsul James Finn ao Conde de Clarendon, Xerusalén , 1 de xaneiro de 1858, FO 78/1383 (Political nº 1), en Hyamson, Consulate, 1, p. 257.
  50. 50,0 50,1 50,2 50,3 "Immigration". Jewish Virtual Library (en inglés). The American-Israeli Cooperative Enterprise. Consultado o 29 de decembro de 2015.  The source provides information on the First, Second, Third, Fourth, and Fifth Aliyot in their respective articles. The White Paper leading to Aliyah Bet is discussed [1].
  51. Milititsky Aguiar, Airan (2009). "Saudações para um mundo novo : o clube de cultura e o progressismo judaico em Porto Alegre (1950-1970)" (en portugués). Pontifícia Universidade Católica do Rio Grande do Sul. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  52. (Kornberg, 1993) "Como é que Theodor Herzl, un nacionalista alemán asimilado na década de 1880, de repente, na década de 1890 se torna o fundador do sionismo?"
  53. (Herzl, 1946, p. 11)
  54. "Chapter One: The Heralders of Zionism" (en inglés). Jewish Agency for Israel. Arquivado dende o orixinal o 20 de xuño de 2007. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  55. (Stein, 2003, p. 88). "Como coa primeira Aliyah, moitos dos migrantes da segunda Aliyah eran xudeus ortodoxos non-sionistas…"
  56. (Romano, 2003, p. 30)
  57. Macintyre, Donald (26 de maio de 2005). "The birth of modern Israel: A scrap of paper that changed history". The Independent (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 24 de abril de 2008. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  58. 58,0 58,1 (Thomas, 1999, p. 13)
  59. "Anglo-French Declaration" (en inglés). Global Policy Forum. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  60. Scharfstein 1996, p. 269. "During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements… In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah ("The Defense") was established."
  61. "League of Nations: The Mandate for Palestine, July". Modern History Sourcebook (en inglés). Fordham University. 24 de xullo de 1922. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  62. J. V. W. Shaw , "A Survey of Palestine, Vol 1: Prepared in December 1945 and January 1946 for the Information of the Anglo-American Committee of Inquiry", Reimpreso en 1991 por The Institute for Palestine Studies, Washington, D.C., p.148
  63. (Liebreich, 2005, p. 34)
  64. "The Population of Palestine Prior to 1948" (en inglés). MidEastWeb. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  65. (Fraser, 2004, p. 27)
  66. "Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.A/47" (en en)). United Nations. 20 de abril de 1949. Consultado o 8 de novembro de 2015. 
  67. (Best, 2003, pp. 118-9)
  68. "Continuation of the discussion on the Palestinian question" (en inglés). Organización das Nacións Unidas. 28 de novembro de 1947. Arquivado dende o orixinal o 27 de novembro de 2011. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  69. "64 anos do Nakba: A limpeza étnica da Palestina e as responsabilidades ocidental e brasileira". Portal Forum (en portugués). 15 de maio de 2012. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  70. "Batismo de sangue" (en portugués). Revista Veja. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  71. (Quigley, 1990, p. 38)
  72. (Gibney, 2005, p. 468)
  73. Morris, Benny (2008). 1948: A History of the First Arab-Israeli War (en inglés). Yale University Press. 
  74. Yoav Gelber, Palestine 1948, 2006—Chap.8 is titled: "The Arab Regular Armies' Invasion of Palestine".
  75. "Part 3: Partition, War and Independence". The Mideast: A Century of Conflict (en inglés). National Public Radio. 2 de outubro de 2002. Consultado o 3 de marzo de 2010. 
  76. "Two Hundred and Seventh Plenary Meeting" (en inglés). Organización das Nacións Unidas. 11 de maio de 1949. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  77. "General Progress Report and Supplementary Report of the United Nations Conciliation Commission for Palestine, Covering the Period from December 11, 1949 to October 23, 1950" (en inglés). The United Nations Conciliation Commission. 23 de outubro de 1950. Consultado o 29 de decembro de 2015.  (U.N. General Assembly Official Records, Fifth Session, Supplement No. 18, Document A/1367/Rev. 1)
  78. Van Evera, Stephen. "Nature of the Flashpoint" (PDF). Center for International Studies (en inglés). Massachusetts Institute of Technology. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  79. (Reveron e Murer, 2006)
  80. "O êxodo silencioso" (en portugués). judeusdospaisesarabes.com.br. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  81. "Displaced Persons" (en inglés). US Holocaust Museum. Consultado o 30 de decembro de 2015. 
  82. (Lustick, 1988, pp. 37-9)
  83. "Israel (Labor Zionism)". Country Studies (en inglés). Library of Congress. 
  84. "Population, by Religion and Population Group" (en inglés). Instituto Central de Estatísticas de Israel. 2006. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  85. (Shindler, 2002, pp. 49-50)
  86. (Gilbert, 2005, p. 58)
  87. "The Suez Crisis" (en inglés). University of San Diego. 5 de decembro de 2005. Arquivado dende o orixinal o 20 de xuño de 2002. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  88. "Adolf Eichmann" (en inglés). Jewish Virtual Library. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  89. (Cole, 2003, p. 27). "…o xuízo de Eichmann, que tanto fixo para elevar a conciencia pública sobre o Holocausto…"
  90. "Justice Ministry Reply to Amnesty International Report" (en inglés). Israel Ministry of Foreign Affairs. 5 de xullo de 1995. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  91. Beyer, Lisa (02 de agosto de 1993). "Ivan the Not-So-Terrible, Monday," (en inglés). Time. Arquivado dende o orixinal o 14 de decembro de 2008. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  92. Gilbert, Martín (2005). The Routledge Atlas of the Arab–Israeli conflict (en inglés). Routledge. ISBN 978-0415359009. 
  93. Maoz, Moshe (1995). Syria and Israel: From War to Peacemaking (en inglés). USA: Oxford University Press. p. 70. ISBN 978-0198280187. 
  94. (Smith, 2006, p. 126). "Nasser, the Egyptian president, decided to mass troops in the Sinai…casus belli by Israel."
  95. "1980: Israel anexa Jerusalém Oriental" (en portugués). Deutsche Welle. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  96. "The Interregnum" (en inglés). The New York Times. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  97. "33 The Palestinian National Covenant- July 1968" (en inglés). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  98. Silke, Andrew (2004). Research on terrorism: trends, achievements & failures (en inglés). Routledge. p. 149. ISBN 978-0714653112. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  99. Gilbert, Martin (2002). The Routledge Atlas of the Arab-Israeli Conflict: The Complete History of the Struggle and the Efforts to Resolve It (en inglés). Routledge. p. 82. ISBN 978-0415281164. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  100. Andrews, Edmund L.; Kifner, John (27 de xaneiro de 2008). ""George Habash, Palestinian Terrorism Tactician, Dies at 82."" (en inglés). The New York Times. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  101. (Crowdy, 2006, p. 333)
  102. "On This Day" (en inglés). BBC News. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  103. "Curiosidades sobre Israel - Golda Meir" (en portugués). www.maozisrael.com.br. Arquivado dende o orixinal o 28 de agosto de 2008. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  104. (Bregman, 2002, pp. 169-70) "En retrospectiva podemos dicir que 1977 foi un punto de inflexión…"
  105. (Bregman, 2002, pp. 171-4)
  106. (Bregman, 2002, pp. 186-7)
  107. "Israel - Conheça o país" (en portugués). Veja. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  108. (Bregman, 2002, p. 199)
  109. "Intifada". Encarta (en inglés). Microsoft. 2007. Consultado o 3 de marzo de 2010. 
  110. (Stone e Zenner, 1994, p. 246). "Toward the end of 1991,… were the result of internal Palestinian terror."
  111. Haberman, Clyde (9 de decembro de 1991). "After 4 Years, Intifada Still Smolders". The New York Times (en inglés). Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  112. (Mowlana, Gerbner e Schiller, 1992, p. 111)
  113. (Bregman, 2002, p. 236)
  114. "From the End of the Cold War to 2001" (en inglés). Boston College. Arquivado dende o orixinal o 28 de abril de 2005. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  115. "Declaration of Principles on Interim Self-Government Arrangements" (PDF) (en inglés). Departamento de Estado dos Estados Unidos. 13 de setembro de 1993. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  116. (Harkavy e Neuman, 2001, p. 270). "Aínda que Xordania en 1994 converteuse no segundo país, logo de exipto asinar un tratado de paz con Israel…"
  117. "When Fury Rules" (en inglés). Time. 7 de marzo de 1997. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  118. "The Israeli Government's Official Website, by the Ministry of Foreign Affairs" (en portugués). Embaixada de Israel en Brasil. Arquivado dende o orixinal o 17 de xaneiro de 2004. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  119. Chacra, Gustavo. "Radicalismo judaico bate de frente com Exército de Israel em Hebron" (en portugués). O Estado de S. Paulo. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  120. (Bregman, 2002, p. 257)
  121. "The Wye River Memorandum" (en inglés). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. 23 de outubro de 1998. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  122. (Enderlin, 2003, p. 211)
  123. (Enderlin, 2003, p. 195)
  124. "Al-Aqsa Intifada timeline" (en inglés). BBC News. 29 de setembro de 2004. 
  125. Diner, Dan; Frankel, Jonathan. Dark Times, Dire Decisions: Jews and Communism (en inglés). Oxford University Press. p. 311. 
  126. "West Bank barrier route disputed, Israeli missile kills 2". The Associated Press (vía USA Today) (en inglés). 39 de xullo de 2004. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  127. "Diez muros de la vergüenza que aún siguen en pie". ABC (en español). 12 de novembro de 2014. Consultado o 2 de decembro de 2015. 
  128. "Premiê Ehud Olmert defende novas fronteiras para Israel". Folha de S. Paulo (en portugués). Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  129. "'Permanent Ceasefire to Be Based on Creation Of Buffer Zone Free of Armed Personnel Other than UN, Lebanese Forces' escalation of hostilities in Lebanon and in Israel since Hizbollah’s attack on Israel on" (en inglés). Organización das Nacións Unidas. 11 de agosto de 2006. Consultado o 2 de xaneiro de 2016. 
  130. Harel, Amos (13 de xullo de 2006). "Hezbollah kills 8 soldiers, kidnaps two in offensive on northern border". Haaretz (en inglés). Consultado o 2 de xaneiro de 2016. 
  131. "Israel e o Oriente Médio: Terrorismo - Hezbollah" (en portugués). Embaixada de Israel en Brasil. Arquivado dende o orixinal o 14 de xuño de 2011. Consultado o 2 de xaneiro de 2016. 
  132. Walker, Peter; News Agencies (21 de maio de 2008). "Olmert confirms peace talks with Syria" (en inglés). The Guardian. Consultado o 2 de xaneiro de 2016. Israel e Siria manteñen conversas de paz indirectas, con Turquía como mediador… 
  133. Associated Free Press (29 de decembro de 2008). "Israeli jets pound Hamas". The Sydney Morning Herald (en inglés). Consultado o 2 de xaneiro de 2016. Tanques israelís congréganse na fronteira de Gaza mentres avións de combate bombardean de novo obxectivos de Hamás no enclave densamente poboado onde os ataques mataron preto de 300 persoas en menos de dous días. 
  134. "Global protests against Israel". WA Today (en inglés). 29 de decembro de 2008. Consultado o 2 de xaneiro de 2016. Manifestacións en cidades ao redor do mundo o domingo marcharon en protesta contra os ataques aéreos israelís na Faixa de Gaza que mataron preto de 300 persoas no territorio palestino. 
  135. Koutsoukis, Jason (5 de xaneiro de 2009). "Battleground Gaza: Israeli ground forces invade the strip". The Sydney Morning Herald (en inglés). Consultado o 2 de xaneiro de 2016. A noite do sábado milleiros de soldados das tropas israelís e tanques invadiron a Faixa de Gaza gobernada por Hamás despois de que oito días de castigando con ataques aéreos non lograran deter os ataques con cohetes do grupo a Israel. 
  136. Frances Presse (7 de xullo de 2014). "Confronto entre Israel e Hamas corre risco de se tornar generalizado" (en portugués). G1. Consultado o 2 de xaneiro de 2016. 
  137. "Israelenses e palestinos acertam cessar-fogo duradouro em Gaza" (en portugués). G1. 26 de agosto de 2014. Consultado o 2 de xaneiro de 2016. 
  138. "Israel". The World Factbook (en inglés). Central Intelligence Agency. 19 de junho de 2007. Arquivado dende o orixinal o 12 de xuño de 2007. Consultado o 3 de xaneiro de 2016. 
  139. "Israel (Geography)". Country Studies (en inglés). Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos. 
  140. "Area of Districts, Sub-Districts, Natural Regions and Lakes" (PDF). Statistical Abstract of Israel (en inglés). Oficina Central de Estatísticas de Israel. 2006. Consultado o 3 de xaneiro de 2016. 
  141. (Jacobs, 1998, p. 284). "O extraordinario Makhtesh Ramon - o maior cráter natural do mundo…"
  142. "The Living Dead Sea" (en inglés). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. 1 de abril de 1999. Consultado o 3 de xaneiro de 2010. 
  143. "The Jordan River" (en inglés). Jewish Virtual Library. Consultado o 3 de xaneiro de 2016. 
  144. "Makhteshim Country" (en inglés). UNESCO. Consultado o 3 de xaneiro de 2016. 
  145. "Geografia de Israel > Introdução" (en portugués). Federação Israelita de Minas Gerais. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 3 de xaneiro de 2016. 
  146. Watzman, Haim (8 de febreiro de 1997). "Left for dead". New Scientist (en inglés) (Londres). Consultado o 3 de xaneiro de 2016. 
  147. (Goldreich, 2003, p. 85)
  148. "Average Weather for Tel Aviv-Yafo" (en inglés). The Weather Channel. Consultado o 3 de xaneiro de 2016. 
  149. "Average Weather for Jerusalem" (en inglés). The Weather Channel. Consultado o 1 de xaneiro de 2016. 
  150. Sitton, Dov (20 de setembro de 2003). "Development of Limited Water Resources- Historical and Technological Aspects" (en inglés). Israeli Ministry of Foreign Affairs. Consultado o 3 de xaneiro de 2016. 
  151. Grossman, Gershon; Ayalon, Ofira; Baron, Yifaat; Kauffman, Debby. "Solar energy for the production of heat Summary and recommendations of the 4th assembly of the energy forum at SNI" (en inglés). Samuel Neaman Institute for Advanced Studies in Science and Technology. Arquivado dende o orixinal o 16 de xaneiro de 2013. Consultado o 11 de xaneiro de 2016. 
  152. "Flora of Israel Online". Flora.huji.ac.il. Consultado o 29 de setembro de 2010. 
  153. "National Parks and Nature Reserves, Israel" (en inglés). Israel Ministry of Tourism. Consultado o 3 de xaneiro de 2016. 
  154. 154,0 154,1 "A Flora e a Fauna" (en portugués). Federação Israelita de Minas Gerais. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  155. 155,0 155,1 "Field Listing - Executive Branch". The World Factbook (en inglés). Central Intelligence Agency. 19 de xuño de 2007. Consultado o 4 de xaneiro de 2016. 
  156. "The Electoral System in Israel lingua=en". Knesset. Consultado o 4 de xaneiro de 2016. 
  157. Migdalovitz, Carol (6 de xullo de 2007). "Israel: Background and Relations with the United States" (PDF) (en inglés). Congressional Research Service (via the U.S. Mission to Italy). p. 23. Arquivado dende o orixinal (PDF) o descoñecida. Consultado o 4 de xaneiro de 2016. 
  158. (Mazie, 2006, p. 34)
  159. "Press Freedom Index 2011–2012" (en inglés). Reporters Without Borders. 25 de xaneiro de 2012. Consultado o 4 de xaneiro de 2016. 
  160. Keinon, Herb (21 de xaneiro de 2013). "US watchdog: Israel is Mideast’s only 'free' state". The Jerusalem Post (en inglés). Consultado o 3 de xaneiro de 2016. 
  161. 161,0 161,1 "The Judiciary: The Court System" (en inglés). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  162. "Israel’s high court unique in region". The Boston Herald (en inglés). 9 de setembro de 2007. Arquivado dende o orixinal o 1 de maio de 2011. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  163. "Israel and the International Criminal Court" (en inglés). Oficina do Conselleiro Legal do Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. 30 de xuño de 2002. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  164. "Basic Law: Human Dignity and Liberty" (en inglés). Knesset. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  165. "freedomhouse.org: Country Report" (en inglés). Freedom House. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  166. "freedomhouse.org: Map of Freedom in the World" (en inglés). Freedom House. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  167. "freedomhouse.org: Freedom of the Press 2009 Regional Tables" (en inglés). Freedom House. Arquivado dende o orixinal o 22 de xullo de 2010. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  168. "Amnistia Internacional Portugal" (en inglés). Amnistía Internacional. Consultado o 3 de marzo de 2010. 
  169. "Israel and the Occupied Territories" (en inglés). Human Rights Watch. Arquivado dende o orixinal o 16 de novembro de 2008. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  170. "Land Grab: Israel's Settlement Policy in the West Bank" (en inglés). B'Tselem. maio de 2002. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  171. "Israel's Diplomatic Missions Abroad: Status of Relations" (en inglés). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. 12 de xullo de 2006. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  172. "Israel Among the Nations: Middle East — North Africa" (en inglés). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. 1 de outubro de 2006. Arquivado dende o orixinal o 21 de outubro de 2007. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  173. "Israel sees Morocco as mediator". BBC News (en inglés). 2 de setembro de 2003. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  174. "Qatar, Mauritania cut Israel ties" (en inglés). Al-Jazeera. 17 de xaneiro de 2009. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  175. Abi, Abn (18 de xaneiro de 2009). "Bolivia rompe relaciones diplomáticas con Israel y anuncia demanda por genocídio en Gaza" (en español). radiomundial.com.ve. Arquivado dende o orixinal o 5 de xaneiro de 2011. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  176. "Initial Periodic Report of the State of Israel Concerning the Implementation of the Convention of the Rights of the Child (CRC)" (PDF) (en en)). Ministerio da Xustiza de Israel. febreiro de 2001. pp. 147 (173 coa numeración do pdf. Consultado o 3 de marzo de 2010. 
  177. "FM Liberman meets with European leaders in Brussels" (en inglés). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 3 de marzo de 2010. 
  178. "Week of 8-March 14, 2000" (en inglés). North Atlantic Treaty Organization. 13 de setembro de 2001. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  179. "From India with love" (en inglés). ynetnews.com. Consultado o 5 de decembro de 2016. 
  180. Migdalovitz, Carol (6 de xullo de 2007). "Israel: Background and Relations with the United States" (PDF) (en inglés). Congressional Research Service (via the U.S. Mission to Italy). p. 23. Consultado o 3 de marzo de 2010. 
  181. (Abadi, 2004, p. 3). "Con todo, non foi ata 1991 cando os dous países estableceron relacións diplomáticas plenas."
  182. (Abadi, 2004, pp. 4-6)
  183. "Israel welcomes new Germany to a celebration of its 60th birthday - Times Online" (en inglés). The Times. 17 de marzo de 2008. Arquivado dende o orixinal o 25 de maio de 2010. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  184. Kumar, Dinesh. "India and Israel: Dawn of a New Era" (en inglés). Jerusalem Institute for Western Defense. 
  185. "Country Profile: Israel" (en inglés). Foreign & Commonwealth Office. Arquivado dende o orixinal o 6 de decembro de 2010. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  186. (Abadi, 2004, pp. 37-9, 47)
  187. (Abadi, 2004, pp. 47-9)
  188. Cohen, Arieh (1 de outubro de 2010). "Israel - Vaticano: diálogo sincero". Alem-Mar.org (en portugués). Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  189. "Netanyahu vai ao Vaticano para reunião com o papa". ZAP.aeiou (en portugués). 24 de novembro de 2013. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  190. "History: 1948" (en inglés). Forzas de Defensa de Israel. 2007. Arquivado dende o orixinal o 12 de abril de 2008. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  191. (Henderson, 2003, p. 97)
  192. "The State: Israel Defense Forces (IDF)" (en inglés). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. 13 de marzo de 2009. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  193. "Israel Defense Forces" (en inglés). GlobalSecurity.org. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  194. "The Israel Defense Forces" (en inglés). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  195. (Stendel, 1997, pp. 191-2)
  196. Wheeler, Carolynne (6 de setembro de 2007). "Stars take the shine off military service". The Globe and Mail (en inglés). 
  197. 197,0 197,1 Erlanger, Steven (17 de agosto de 2007). "Israel to Get $30 Billion in Military Aid From U.S.". The New York Times (en inglés). Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  198. Katz, Yaakov (30 de marzo de 2007). "'Arrow can fully protect against Iran'". The Jerusalem Post (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 29 de maio de 2008. Consultado o 16 de setembro de 2007. 
  199. Katz, Yaakov (11 de xuño de 2007). "Analysis: Eyes in the sky". The Jerusalem Post (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 2 de maio de 2008. Consultado o 16 de setembro de 2007. 
  200. Seitz, Charmaine (30 de xaneiro de 2001). "Israel’s Defense Budget: The Business Side of War" (en inglés). The Jerusalem Fund. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  201. "ECONOMIA- Quatro Desafios" (en portugués). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. Arquivado dende o orixinal o 8 de abril de 2011. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  202. ElBaradei, Mohamed (27 de xullo de 2004). "Transcript of the Director General's Interview with Al-Ahram News" (en inglés). Axencia Internacional de Enerxía Atómica. Arquivado dende o orixinal o 12 de agosto de 2004. Consultado o 5 de xaneiro de 2016. 
  203. "Building for a Secure Future" (PDF). 
  204. Oficina do Alto Comisionado para os Dereitos Humanos (lista actualizada). "Lista de todos os Estados Membros das Nacións Unidas que son parte ou signatarios nos diversos instrumentos de dereitos humanos das Nacións Unidas" (web) (en inglés). Consultado o 21 de outubro de 2009. 
  205. Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais, vixiado polo Comité de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais.
    # CESCR-OP: Protocolo Facultativo do Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais (versión pdf).
  206. Pacto Internacional de Dereitos Civís e Políticos, vixiado polo Comité de Dereitos Humanos.
    # CCPR-OP1: Primeiro Protocolo Facultativo do Pacto Internacional de Dereitos Civís e Políticos, vixiado polo Comité de Dereitos Humanos.
    # CCPR-OP2: Segundo Protocolo Facultativo, destinado a abolir a pena de morte.
  207. Convención Internacional sobre a Eliminación de todas as Formas de Discriminación Racial, vixiada polo Comité para a Eliminación de Discriminación Racial.
  208. Convención Internacional para a protección de todas as persoas contra as desaparicións forzadas.
  209. Convención Internacional sobre a Eliminación de todas as Formas de Discriminación contra a Muller, vixiada polo Comité para a Eliminación de Discriminación contra a Muller.
    # CEDAW-OP: Protocolo Facultativo da Convención sobre a Eliminación de todas as Formas de Discriminación contra a Muller.
  210. Convención contra a tortura e outros tratos ou penas crueis, inhumanas ou degradantes, vixiada polo Comité contra a tortura.
    # CAT-OP: Protocolo Facultativo da Convención contra a tortura e outros tratos ou penas crueis, inhumanas ou degradantes. (versión pdf)
  211. Convención sobre os Dereitos do Neno, vixiada polo Comité dos Dereitos do Neno.
    # CRC-OP-AC: Protocolo Facultativo da Convención sobre os Dereitos do Neno relativo á participación nos conflitos armados.
    # CRC-OP-SC: Protocolo Facultativo da Convención sobre os Dereitos do Neno relativo á venta de nenos, a prostitución infantil e a utilización de nenos na pornografía.
  212. Convención internacional sobre a protección dos dereitos de todos os traballadores migratorios e dos seus familiares. A convención entrará en vigor cando sexa ratificada por vinte estados.
  213. Convención sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade, vixiado polo Comité sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade.
    # CRPD-OP: Protocolo Facultativo da Convención sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade.
  214. "Bases de datos del CICR sobre derecho internacional humanitario" (en español). Comité Internacional da Cruz Vermella. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  215. "ONU pide a Israel que asuma su responsabilidad por crímenes de guerra en Gaza". Noticias de Navarra (en español). 5 de agosto de 2014. Consultado o 9 de xaneiro de 2016. 
  216. "Israel se burla de reporteros que cubrieron guerra de Gaza". El Mundo (en español). 15 de xuño de 2015. Consultado o 9 de xaneiro de 2016. 
  217. "Introduction to the Tables: Geophysical Characteristics" (doc) (en inglés). Oficina Central de Estatísticas de Israel. Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  218. Levinson, Chaim (27 de xullo de 2015). "More than 300.000 settlers live in west bank". Haaretz (en inglés). Consultado o 1de novembro de 2015. 
  219. "LOCALITIES, POPULATION AND DENSITY PER SQ. KM., BY METROPOLITAN AREA AND SELECTED LOCALITIES" (PDF) (en en he). Oficina Central de Estatísticas de Israel. 2005. Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  220. "Press Release: Jerusalem Day" (PDF). Oficina Central de Estatísticas de Israel. 24 de maio de 2006. Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  221. (Roberts, 1990, p. 60)
  222. "Population of Localities numbering above 1,000 residents and other rural population on" (PDF). Oficina Central de Estatísticas de Israel. 31 de decembro de 2006. Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  223. "Israel-Egypt Peace Treaty" (en inglés). Ministerio das Relacións Exteriores de Israel. Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  224. Erlanger, Steven (19 de setembro de 2007). "Isolation of Gaza Chokes Off Trade". The New York Times (en inglés). Consultado o 1de novembro de 2015. 
  225. LaPlaca, Jaclyn (5 de marzo de 1996). "Purim fest continues despite Israeli bombing". The Daily Pennsylvanian (en inglés). Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  226. Moore, Molly (26 de marzo de 2005). "On Holiday, Israelis Revel in Rare Peace". The Washington Post (en inglés). pp. A12. Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  227. Goldenberg, Suzanne (10 de agosto de 2001). "'The street was covered with blood and bodies: the dead and the dying'". The Guardian (en inglés). Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  228. "Suicide bombing at the Sbarro pizzeria in Jerusalem" (en inglés). Ministerio de Relacións Exteriores de Israel. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 2 de xaneiro de 2016. 
  229. "UNSC Resolution 497 (1981)" (PDF) (en inglés). Consello de Seguridade das Nacións Unidas. Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  230. "UNSC Resolution 478 (1980)" (en inglés). Consello de Seguridade das Nacións Unidas. Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  231. Bronner, Ethan; Kershner, Isabel (26 de xullo de 2009). "In West Bank Settlements, Sign of Hope for a Deal". The New York Times. Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  232. "Olmert: Willing to trade land for peace" (en inglés). Yedioth Ahronoth. 16 de decembro de 2006. Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  233. "UNRWA in Figures: Figures as of December 31, 2004" (PDF). Nacións Unidas. 2005. Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  234. "Questions and Answers". Israel’s Security Fence. The State of Israel. 22 de febreiro de 2004. Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  235. "Under the Guise of Security: Routing the Separation Barrier to Enable Israeli Settlement Expansion in the West Bank". Publications. B'Tselem. 2005. Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  236. para detalles sobre o control de Israel, vexa B'Tselem - The scope of Israeli control in the Gaza Strip (en inglés)
  237. Portal Eubam-rafah.eu e arquivos do Eubam-rafah.eu
  238. "B'Tselem - The Gaza Strip - 30 July 2007: Joint call by human rights groups to open the Rafah border crossing" (en inglés). Btselem.org. 30 de xullo de 2007. Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  239. "Gaza: Hamas acusa Egito de matar palestinos com gás em túnel" (en portugués). Terra Networks. 29 de abril de 2010. Consultado o 1 de novembro de 2015. 
  240. 240,0 240,1 "Las claves del milagro económico israelí" (en español). libremercado.com. 9 de xullo de 2011. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  241. "Economy Rankings - Middle East & North Africa" (en inglés). The World Bank Group. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  242. "NASDAQ Appoints Asaf Homossany as New Director for Israel" (en inglés). NASDAQ. 6 de febreiro de 2005. Arquivado dende o orixinal o 9 de abril de 2005. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  243. "Total GDP 2008" (PDF) (en inglés). Banco Mundial. 7 de outubro de 2009. Consultado o 3-3-2010. 
  244. "Report for Selected Countries and Subjects" (en inglés). Fondo Monetario Internacional=. Consultado o 6 de xaneiro=en. 
  245. "Israel invited to join the OECD" (en inglés). Ynet News. 16 de maio de 2007. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  246. "About" (en inglés). OECD. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  247. "Israel: El PIB ascendió un 2,6%". Expansión (en español). Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  248. "El crecimiento de Israel frenó drásticamente en el año 2015". Aurora (en español). 18 de agosto de 2015. Consultado o 28 de decembro de 2015. 
  249. "Rank Order - Exports" (en inglés). Central Intelligence Agency. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  250. "ECONOMÍA: Desafíos y logros" (en español). embassies.gov.il. Consultado o 28 de decembro de 2015. 
  251. "About us" (en inglés). MATAM Prak. Arquivado dende o orixinal o 10 de febreiro de 2003. 
  252. Ginsburg, Mitch (28 de maio de 2007). "A Hotter Holy Land". The Jerusalem Report (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 30 de setembro de 2007. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  253. "Israel keen on IT tie-ups" (en inglés). The Hindu Business Line. 10 de xaneiro de 2001. Arquivado dende o orixinal o 10 de marzo de 2007. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  254. "Israel: Punching above its weight" (en inglés). The Economist. 14 de novembro de 2005. Arquivado dende o orixinal o 20 de maio de 2006. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  255. Krawitz, Avi (27 de febreiro de 2007). "Intel to expand Jerusalem R&D". The Jerusalem Post (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 29 de setembro de 2007. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  256. "Israel R&D Center: Leadership Team" (en inglés). Microsoft. Consultado o 3 de marzo de 2010. 
  257. "Buffett acquisition of Wertheimer's Iscar puts Israel on the investment map" (en inglés). MFA. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 7-5-2007. 
  258. Catherine de Fontenay e Erran Carmel (xuño de 2002). "Israel’s Silicon Wadi: The forces behind cluster formation" (PDF) (en inglés). Arquivado dende o orixinal (PDF) o descoñecida. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  259. "A economia de Israel é a mais durável em tempos de crise". Ynet (en portugués). 20 de maio de 2010. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  260. "'This is a big day for Israel' PM speaks of his delight after OECD accepts Israel into its ranks". The Jerusalem Post (en inglés). Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  261. Bounfour, Ahmed; Edvinsson, Leif (2005). Intellectual Capital for Communities: Nations, Regions, and Cities (en inglés). Butterworth-Heinemann. p. 47. ISBN 978-0750677738. 
  262. "Is Israel's 'startup nation' a mirage?" (en inglés). Al Monitor. 1 de setembro de 2011. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  263. Burstein, Nathan (14 de agosto de 2007). "Tourist visits above pre-war level". The Jerusalem Post (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 29 de setembro de 2007. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  264. "Pope to visit Holy Land". Haaretz (en inglés). 9 de marzo de 2011. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  265. "Celeiro de prêmios Nobel, Technion comemora 100 anos em Israel" (en portugués). Globo News. 16 de outubro de 2012. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  266. "Comparing Education Statistics Across the World" (PDF). Global Education Digest 2004 (en inglés). UNESCO Institute for Statistics. 2004. pp. 75, 77. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  267. "Human Development Indicators" (PDF). Human Development Report 2005 (en inglés). Organización das Nacións Unidas. 2005. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 2 de xullo de 2007. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  268. "ED250227 - Israeli Schools: Religious and Secular Problems" (en inglés). Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  269. Kashti, Or; Ilan, Shahar (19 de xullo de 2007). "Knesset raises school dropout age to 18". Haaretz (en inglés). Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  270. "Summary of the Principal Laws Related to Education" (en inglés). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. 26 de xaneiro de 2003. Consultado o 4 de agosto de 2007. 
  271. 271,0 271,1 "Education" (PDF) (en inglés). Ministry of Immigrant Absorption. Arquivado dende o orixinal (PDF) o descoñecida. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  272. "The Israeli Matriculation Certificate" (en inglés). Fundación Educativa Estados Unidos-Israel, vía Biblioteca da Universidade de Szeged. xaneiro de 1996. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  273. "Pupils in Grade XII, matriculation examinees and entitled to a certificate" (PDF) (en inglés). Oficina Central de Estatísticas de Israel. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  274. "Higher Education in Israel" (en inglés). Embaixada de Israel en Washington, DC. Arquivado dende o orixinal o 24 de xullo de 1997. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  275. "About the Library" (en inglés). Jewish National and University Library. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  276. "Academic Ranking of World Universities - 2009" (en inglés). Instituto de Educación Superior, Universidade Jiao Tong de Xangai. 2009. Arquivado dende o orixinal o 1 de novembro de 2009. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  277. "Academic Ranking of World Universities (ARWU)" (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 31 de xaneiro de 2010. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  278. "Further analyses of the recent ranking by Shanghai Jiaotong University of the top 500 universities in the world for selected countries and regions in the United States" (PDF) (en inglés). Duke. 2006. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  279. 279,0 279,1 "Top Ten Reasons to Invest in Israel" (en inglés). Israeli Consulate, New York City. Arquivado dende o orixinal o 2007-07-16. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  280. "Israel: IT Workforce". Information Technology Landscape in Nations Around the World (en inglés). American University. Arquivado dende o orixinal o 13 de setembro de 2006. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  281. Scribd "Os milagres do Dr. Feuerstein" |url= incorrecta (axuda) (en portugués). Revista Seleções. abril de 2002. p. 95. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  282. "ARWU SUBJECT 2009 Physics" (en inglés). ARWU. Arquivado dende o orixinal o 29 de xaneiro de 2010. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  283. "ARWU SUBJECT 2009 Mathematics" (en inglés). ARWU. Arquivado dende o orixinal o 31 de xaneiro de 2010. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  284. "ARWU SUBJECT 2009 Chemistry" (en inglés). ARWU. Arquivado dende o orixinal o 31 de xaneiro de 2010. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  285. 285,0 285,1 "ARWU SUBJECT 2009 Computer Science" (en inglés). ARWU. Arquivado dende o orixinal o 30 de xaneiro de 2010. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  286. "ARWU SUBJECT 2009 Economics / Business" (en inglés). ARWU. Arquivado dende o orixinal o 29 de xaneiro de 2010. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  287. "ARWU FIELD 2009 Engineering/Technology and Computer Sciences" (en inglés). ARWU. Arquivado dende o orixinal o 31 de xaneiro de 2010. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  288. "ARWU FIELD 2009 Social Sciences" (en inglés). ARWU. Arquivado dende o orixinal o 31 de xaneiro de 2010. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  289. "ARWU FIELD 2009 Natural Sciences and Mathematics" (en inglés). ARWU. Arquivado dende o orixinal o 31 de xaneiro de 2010. Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  290. Ziri, Danielle (12 de marzo de 2013). "PISA test results: Israeli pupils’ scores remain behind those of OECD countries" (HTML). Jerusalem Post (en inglés). Consultado o 7 de xaneiro de 2016. 
  291. "Ciência e Tecnologia > Setor Agrícola" (en portugués). Federação Israelita de Minas Gerais. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  292. "Ciência e Tecnologia > Indústria" (en portugués). Federação Israelita de Minas Gerais. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  293. "Ciência e Tecnologia > Introdução" (en portugués). Federação Israelita de Minas Gerais. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  294. "Ciência e Tecnologia > Pesquisa e Desenvolvimento" (en portugués). Federação Israelita de Minas Gerais. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  295. "Prof. Ada Yonath awarded 2009 Nobel Prize in Chemistry" (en inglés). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. 7 de outubro de 2009. Consultado o 3 de marzo de 2010. 
  296. "David J. Gross > The Nobel Prize in Physics 2004" (en inglés). Fundación Nobel. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  297. "Fields Medal 2010 – Prof. Eilon Lindenstrauss" (en inglés). usposttoday. Consultado o 20 de agosto de 2010. 
  298. Lettice, John (25 de xaneiro de 2008). "Giant solar plants in Negev could power Israel's future". The Register (en inglés). Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  299. "Israel Pushes Solar Energy Technology, Linda Gradstein" (en inglés). National Public Radio. 22 de outubro de 2007. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  300. Sandler, Neal (26 de marzo de 2008). "At the Zenith of Solar Energy" (en inglés). BusinessWeek. Arquivado dende o orixinal o 1 de abril de 2008. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  301. Parry, Tom (15 de agosto de 2007). "Looking to the sun" (en inglés). Canadian Broadcasting Corporation. Arquivado dende o orixinal o 19 de agosto de 2007. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  302. Del Chiaro, Bernadette. "Solar Water Heating (How California Can Reduce Its Dependence on Natural Gas)" (PDF) (en inglés). Environment California Research and Policy Center. Arquivado dende o orixinal (PDF) o descoñecida. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  303. Grossman, Gershon. "Solar energy for the production of heat Summary and recommendations of the 4th assembly of the energy forum at SNI" (en inglés). The Samuel Neaman Institute for Advanced Research in Science and Technology. Arquivado dende o orixinal o 6 de novembro de 2007. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  304. "Solar, what else?!" (PDF) (en inglés). Arquivado dende o orixinal (PDF) o descoñecida. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  305. "Israel Readies for Ofeq-8 Launch". Defense News (en inglés). Consultado o 19 de novembro de 2009. 
  306. "Israel launches new satellite to spy on Iran". The Guardian (en inglés). 21 de xaneiro de 2008. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  307. "Israel lança o satélite de espionagem Ofek 9". Haaretz (en inglés). 22 de xuño de 2010. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  308. Heylin, Michael (27 de xuño de 2006). "Globalization Of Science Rolls On". Chemical & Engineering News (en inglés) (American Chemical Society). pp. 26–31. Consultado o 21 de agosto de 2007. 
  309. Gordon, Evelyn. "Kicking the global oil habit". The Jerusalem Post (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 29 de abril de 2011. Consultado o 3 de marzo de 2010. 
  310. "Top countries in space sciences". The Times Higher Education Supplemment (en inglés). 8 de outubro de 2009. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  311. "1976 – Michael O. Rabin See the ACM Author Profile in the Digital Library" (en inglés). ACM. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  312. "2002 – Adi Shamir See the ACM Author Profile in the Digital Library" (en inglés). ACM. Consultado o 27 de marzo de 2010. 
  313. "1996 – Amir Pnueli See the ACM Author Profile in the Digital Library" (en inglés). ACM. Consultado o 27 de marzo de 2010. 
  314. "The press in Israel" (en inglés). BBC Monitoring. 8 de maio de 2006. Consultado o 30 de decembro de 2015. 
  315. "Cultura > Mídia" (en portugués). Estado de Israel. Consultado o 30 de decembro de 2015. 
  316. "Telecomunications is Israel" (PDF) (en inglés). Ministry of Communications. Consultado o 30 de decembro de 2015. 
  317. "Hospitals and Medical Tourism" (en inglés). Muicipio de Tel Aviv. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  318. Dugan, Kevin Timothy (10 de agosto de 2009). "Surviving Israeli Healthcare" (en inglés). newvoices.org. Consultado o 29 de decembro de 2015. 
  319. "Physicians for Human Rights-Israel and human rights organizations in a joint position paper on the decision to stop covering Palestinian's medical care in Israel" (en inglés). ReliefWeb. Consultado o 29 de decembro de 2015.  Texto «9 de marzo de 2009 » ignorado (axuda)
  320. "Roads(1)(2), By Length and Area" (PDF) (en inglés). Oficina Central de Estatísticas de Israel. 2008. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  321. 321,0 321,1 "2008 - 2.4 Million motor vehicles in Israel" (en hebreo). Oficina Central de Estatísticas de Israel. 29 de xuño de 2009. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  322. "Bus Services on Scheduled Routes" (PDF) (en inglés). Oficina Central de Estatísticas de Israel. 2009. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  323. "Israeli Railway Services" (PDF) (en inglés). Oficina Central de Estatísticas de Israel. 2009. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  324. 324,0 324,1 "Transportation in Israel" (en inglés). Jewish Virtual Library. novembro de 2001. Arquivado dende o orixinal o 27 de xuño de 2003. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  325. "International Air Transport of Passengers via Ben Gurion Airport" (PDF) (en inglés). Oficina Central de Estatísticas de Israel. 2011. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  326. "תנועה אווירית בינלאומית של נוסעים לפי נמל תעופה וסוג טיסה" (en hebreo). Oficina Central de Estatísticas de Israel. 2012. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  327. "Israel - Infra-estrutura" (en portugués). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  328. "Damos la bienvenida al Año Nuevo con el récord de población israelí" (en español). United with Israel. 1 de xaneiro de 2015. Consultado o 11 de xaneiro de 2016. 
  329. "Land Expropriation and Statistics" (en inglés). B'Tselem - Centro de Información Israelí para los Derechos Humanos en los Territorios Ocupados. 1 de xaneiro de 2011. Consultado o 11 de xaneiro de 2016. 
  330. "The Law of Return" (en inglés). Knesset. Consultado o 10 de xaneiro de 2016. 
  331. "Jews and others, by origin, continent of birth and period of immigration" (PDF). Oficina Central de Estatísticas (en inglés). Goberno de Israel. Arquivado dende o orixinal (PDF) o descoñecida. Consultado o 10 de xaneiro de 2016. 
  332. "Israel Distribución por edad" (en español). IndexMundi.com. Consultado o 11 de xaneiro de 2016. 
  333. "Israel Distribución por sexo" (en español). IndexMundi.com. Consultado o 11 de xaneiro de 2016. 
  334. "Esperanza de vida" (en español). Expansión. Consultado o 10 de xaneiro de 2016. 
  335. Adriana Kemp, "Labour migration and racialisation: labour market mechanisms and labour migration control policies in Israel", Social Identities 10:2, 267-292, 2004
  336. DellaPergola, Sergio (2000). Still Moving: Recent Jewish Migration in Comparative Perspective, Daniel J. Elazar and Morton Weinfeld eds., ed. ‘The Global Context of Migration to Israel’ (en inglés). New Brunswick, New Jersey: Transaction Publishers. pp. 13–60. ISBN 1-56000-428-2. 
  337. Herman, Pini (setembro de 1983). "The Myth of the Israeli Expatriate". Moment (en inglés) 8 (8). pp. 62–63. 
  338. Rettig, Haviv (6 de abril de 2008). "Officials to US to bring Israelis home". Jerusalem Post (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 29 de abril de 2011. Consultado o 29 de abril de 2008. 
  339. Instituto Central de Estatística de Israel: Table 3 - Population of Localities Numbering Above 2,000 Residents and Other Rural Population, (30/06/2010). Visitado o 3 de decembro de 2015.
  340. Spolsky, Bernard (1999). Round Table on Language and Linguistics. Washington, D.C.: Georgetown University Press. pp. 169–70. ISBN 0-87840-132-6. Consultado o 17 de decembro de 2015. In 1948, the newly independent state of Israel took over the old British regulations that had set English, Arabic, and Hebrew as official languages for Mandatory Palestine but, as mentioned, dropped English from the list. In spite of this, official language use has maintained a de facto role for English, after Hebrew but before Arabic. 
  341. Bat-Zeev Shyldkrot, Hava (2004). "Part I: Language and Discourse". En Dorit Diskin Ravid; Hava Bat-Zeev Shyldkrot. Perspectives on Language and Development: Essays in Honor of Ruth A. Berman. Kluwer Academic Publishers. p. 90. ISBN 1-4020-7911-7. Consultado o 17 de decembro de 2015. English is not considered official but it plays a dominant role in the educational and public life of Israeli society. ... It is the language most widely used in commerce, business, formal papers, academia, and public interactions, public signs, road directions, names of buildings, etc. English behaves 'as if' it were the second and official language in Israel. 
  342. Shohamy, Elana (2006). Language Policy: Hidden Agendas and New Approaches. Routledge. pp. 72–73. ISBN 0-415-32864-0. Consultado o 17 de decembro de 2015. In terms of English, there is no connection between the declared policies and statements and de facto practices. While English is not declared anywhere as an official language, the reality is that it has a very high and unique status in Israel. It is the main language of the academy, commerce, business, and the public space. 
  343. "English programs at Israeli universities and colleges" (en inglés). Israel Ministry of Foreign Affairs. Consultado o 17 de decembro de 2015. 
  344. "The Ethiopian Community in Israel" (en hebreo). Israel Central Bureau of Statistics. Consultado o 17 de decembro de 2015. 
  345. "Israel may admit 3,000 Ethiopia migrants if Jews". Reuters (en inglés). 16 de xullo de 2009. Consultado o 17 de decembro de 2015. 
  346. Meyer, Bill (17 de agosto de 2008). "Israel's welcome for Ethiopian Jews wears thin". The Plain Dealer (en inglés). Consultado o 17 de decembro de 2015. 
  347. "Study: Soviet immigrants outperform Israeli students". Haaretz (en inglés). 10 de febreiro de 2008. Consultado o 17 de decembro de 2015. 
  348. "French radio station RFI makes aliyah". Ynetnews (en inglés). 5 de decembro de 2011. Consultado o 17 de decembro de 2015. 
  349. "Table 2.1 — Population, by Religion and Population. As of may 2011 estimate the population was 76.0 Jewish. Group". Statistical Abstract of Israel 2006 (No. 57) (PDF) (en inglés). Israel Central Bureau of Statistics. 2006. 
  350. Elazar, Daniel J. "Religion in Israel: A Consensus for Jewish Tradition". Jerusalem Center for Public Affairs. Consultado o 15 de decembro de 2015. 
  351. "Population, by religion and population group" (PDF). Instituto Central de Estatísticas. Goberno de Israel. Consultado o 15 de decembro de 2015. 
  352. "National Population Estimates" (PDF). Central Bureau of Statistics. p. 27. Consultado o 15 de decembro de 2015. 
  353. Bassok, Moti (25 de decembro de 2006). "Israel's Christian population numbers 148,000 as of Christmas Eve". Haaretz (en inglés). Consultado o 15 de decembro de 2015. 
  354. "The Bahá'í World Centre: Focal Point for a Global Community" (en inglés). The Bahá'í International Community. Arquivado dende o orixinal o 20 de maio de 2005. Consultado o 15 de decembro de 2015. 
  355. "Teaching the Faith in Israel" (en inglés). Bahá'í Library Online. 23 de xuño de 1995. Consultado o 15 de decembro de 2015. 
  356. "Atheists statistics" (en inglés). Adherents.com. 18 de xaneiro de 2010. Consultado o 15 de decembro de 2015. 
  357. Flint, Guila (2000). "Israel Terra em Transe : Democracia ou Teocracia?" (en portugués). Editora Civilização Brasileira. Consultado o 30 de agosto de 2010. 
  358. Charbit, Denis (2014). "Israel's Self-Restrained Secularism from the 1947 Status Quo Letter to the Present". En Berlinerblau, Jacques; Fainberg, Sarah; Nou, Aurora. Secularism on the Edge: Rethinking Church-State Relations in the United States, France, and Israel. New York: Palgrave Macmillan. pp. 167–169. ISBN 978-1-137-38115-6. The compromise, therefore, was to choose constructive ambiguity: as surprising as it may seem, there is no law that declares Judaism the official religion of Israel. However, there is no other law that declares Israel's neutrality toward all confessions. Judaism is not recognized as the official religion of the state, and even though the Jewish, Muslim and Christian clergy receive their salaries from the state, this fact does not make Israel a neutral state. This apparent pluralism cannot dissimulate the fact that Israel displays a clear and undoubtedly hierarchical pluralism in religious matters. ... It is important to note that from a multicultural point of view, this self-restrained secularism allows Muslim law to be practiced in Israel for personal matters of the Muslim community. As surprising as it seems, if not paradoxical for a state in war, Israel is the only Western democratic country in which Sharia enjoys such an official status. 
  359. Sharot, Stephen (2007). "Judaism in Israel: Public Religion, Neo-Traditionalism, Messianism, and Ethno-Religious Conflict". En Beckford, James A.; Demerath, Jay. The SAGE Handbook of the Sociology of Religion. London and Thousand Oaks, California: Sage Publications. pp. 671–672. ISBN 978-1-4129-1195-5. It is true that Jewish Israelis, and secular Israelis in particular, conceive of religion as shaped by a state-sponsored religious establishment. There is no formal state religion in Israel, but the state gives its official recognition and financial support to particular religious communities, Jewish, Islamic and Christian, whose religious authorities and courts are empowered to deal with matters of personal status and family law, such as marriage, divorce, and alimony, that are binding on all members of the communities. 
  360. Jacoby, Tami Amanda (2005). Women in Zones of Conflict: Power and Resistance in Israel. Montreal, Quebec and Kingston, Ontario: McGill-Queen's University Press. pp. 53–54. ISBN 9780773529939. Although there is no official religion in Israel, there is also no clear separation between religion and state. In Israeli public life, tensions frequently arise among different streams of Judaism: Ultra-Orthodox, National-Religious, Mesorati (Conservative), Reconstructionist Progressive (Reform), and varying combinations of traditionalism and non-observance. Despite this variety in religious observances in society, Orthodox Judaism prevails institutionally over the other streams. This boundary is an historical consequence of the unique evolution of the relationship between Israel nationalism and state building. ... Since the founding period, in order to defuse religious tensions, the State of Israel has adopted what is known as the 'status quo,' an unwritten agreement stipulating that no further changes would be made in the status of religion, and that conflict between the observant and non-observant sectors would be handled circumstantially. The 'status quo' has since pertained to the legal status of both religious and secular Jews in Israel. This situation was designed to appease the religious sector, and has been upheld indefinitely through the disproportionate power of religious political parties in all subsequent coalition governments. ... On one hand, the Declaration of Independence adopted in 1948 explicitly guarantees freedom of religion. On the other, it simultaneously prevents the separation of religion and state in Israel. 
  361. Englard, Izhak (Winter 1987). "Law and Religion in Israel". The American Journal of Comparative Law (American Society of Comparative Law) 35 (1): 185–208. Consultado o 11 de xaneiro de 2016. The great political and ideological importance of religion in the state of Israel manifests itself in the manifold legal provisions concerned with religions phenomenon. ... It is not a system of separation between state and religion as practiced in the U.S.A and several other countries of the world. In Israel a number of religious bodies exercise official functions; the religious law is applied in limited areas 
  362. El Parlamento israelí rechaza el matrimonio civil. La Kneset rechazó la propuesta por 40 votos en contra y 17 a favor. Cientos de israelíes acuden cada año a Chipre para casarse por lo civil, 28/7/2011, en Público (España)
  363. El parlamento israelí rechaza la propuesta para legalizar el matrimonio civil, 28 de julio de 2011, en El País
  364. "El Supremo israelí ordena registrar como casadas a parejas gays". El País (en español). 22 de novembro de 2006. 
  365. "Three-in-Five Israelis Back Same-Sex Marriage" (en inglés). Angus Reid Public Opinion. Arquivado dende o orixinal o 14 de xaneiro de 2011. Consultado o 11 de xaneiro de 2016. 
  366. "Immigration and Social and Cultural Diversity Among the Jewish Population" (en inglés). International Youth Foundation. Arquivado dende o orixinal o 27 de agosto de 2003. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  367. "Cultura > Introdução". The State of Israel (en portugués). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. Consultado o 27 de marzo de 2010. 
  368. "Jewish Festivals and Days of Remembrance in Israel" (en inglés). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. Consultado o 16 de setembro de 2007. 
  369. Ran, Ami (25 de agosto de 1998). "Encounters: The Vernacular Paradox of Israeli Architecture" (en inglés). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  370. Brinn, David (23 de outubro de 2005). "Israeli, Palestinian and Jordanian DJs create bridge for peace" (en inglés). Israel21c. Arquivado dende o orixinal o 18 de decembro de 2005. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  371. "The International Israeli Table" (en inglés). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  372. "Cultura > Culinária" (en portugués). Federação Israelita de Minas Gerais. Arquivado dende o orixinal o 23 de decembro de 2005. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  373. "Cultura > Cinema" (en portugués). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 27-3-2010. 
  374. Brown, Hannah (2 de febreiro de 2010). "‘Ajami’ nominated for Oscar". Jerusalem Post (en inglés). Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  375. "תיאטרון - התיאטרון הלאומי-הבימה , Habima - National Theatre Of Israel". www.habima.co.il. Consultado o 3 de marzo de 2010. 
  376. "Cultura > Teatro e Entretenimento" (en portugués). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. 4 de maio de 1999. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  377. "Depositing Books to The Jewish National & University Library" (en inglés). Biblioteca Nacional de Israel. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  378. "Israeli Book Statistics for 2006" (en inglés). Biblioteca Nacional de Israel. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  379. "The Nobel Prize in Literature 1966" (en inglés). Fundación Nobel. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  380. 380,0 380,1 "About the Museum" (en inglés). The Israel Museum, Jerusalem. Arquivado dende o orixinal o 28 de agosto de 2013. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  381. "Shrine of the Book" (en inglés). Museu de Israel, Jerusalém. Arquivado dende o orixinal o 11 de xullo de 2002. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  382. "About Yad Vashem: The Yad Vashem Library" (en inglés). Yad Vashem. Consultado o 13 de agosto de 2007. 
  383. "Museum Information" (en inglés). Beth Hatefutsoth. Arquivado dende o orixinal o 13 de maio de 2009. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  384. "Mishkan LeOmanut, Ein Harod" (en inglés). ilmuseums.com. Consultado o 6 de xaneiro de 2016. 
  385. Gold, Rozanne (20 de xullo de 1994). "A Region's Tastes Commingle in Israel". The New York Times (en inglés). Consultado o 30 de decembro de 2015. 
  386. Sardas-Trotino, Sarit (19 de febreiro de 2010). "NY Times presents: Israeli cuisine course" (en inglés). Ynet – LifeStyle. Consultado o 30 de decembro de 2015. 
  387. Gur, The Book of New Israeli Food, pg. 11
  388. 388,0 388,1 388,2 388,3 "Belas Artes". Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. Consultado o 27 de marzo de 2010. 
  389. (Broughton, Ellingham e Trillo, 1999, p. 365-9)
  390. "Israel". World Music (en inglés). National Geographic Society. Arquivado dende o orixinal o 29 de agosto de 2006. Consultado o 2 de xaneiro de 2016. 
  391. "Israeli Folk". World Music (en inglés). National Geographic Society. Arquivado dende o orixinal o 17 de novembro de 2006. Consultado o 2 de xaneiro de 2016. 
  392. "Orquestra Filharmónica de Israel e Zubin Mehta". Hagah. 
  393. Davis, Barry (5 de febreiro de 2007). "Israel Philharmonic Orchestra celebrates 70th anniversary" (en inglés). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 2 de xaneiro de 2015. 
  394. "Cultura - Israel" (en portugués). Centro cultural israelita no sítio do Ministerio do Exterior de Israel. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 2 de xaneiro de 2016. 
  395. "Israel". Eurovision Song Contest (en inglés). Eurovision Broadcasting Union. Arquivado dende o orixinal o 22 de xuño de 2007. Consultado o 2 de xaneiro de 2016. 
  396. "About Us" (en inglés). Red Sea Jazz Festival. Arquivado dende o orixinal o 12 de agosto de 2007. Consultado o 2 de xaneiro de 2016. 
  397. "Belo Horizonte promove conexão Brasil-Israel com festival de música eletrônica Hommega" (en portugués). Eletro Música. Consultado o 2 de xaneiro de 2016. 
  398. "Cultura > Dança" (en portugués). Ministerio de Asuntos Exteriores de Israel. 25 de novembro de 2001. Arquivado dende o orixinal o descoñecida. Consultado o 2 de xaneiro de 2016. 
  399. Griver, Simon (xuño de 1999). "Sports in Israel" (en inglés). Jewish Virtual Library. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  400. "The Maccabiah Games" (en inglés). International Jewish Sports Hall of Fame. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  401. (Torstrick, 2004, p. 141). "The two most popular spectator sports in Israel are soccer and basketball."
  402. "Asian Cup 2011 History" (en inglés). AFC. 17 de setembro de 2008. Arquivado dende o orixinal o 27 de xuño de 2009. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  403. "Sport News: 13th Asian Games, Bangkok (ASIAD 98)" (en inglés). www.sadec.com. 19 de decembro de 1998. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  404. "Basketball Super League Profile" (en inglés). Winner Basketball Super League. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  405. Bouskila, Daniel (13 de maio de 2005). "Israel Wins More Than Hoop Crown". The Jewish Journal (en inglés). Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  406. "Beersheba is king of world chess" (en inglés). High Beam Research. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  407. "World Team Championship in Beer Sheva, Israel" (en inglés). World Chess Federation. 1 de novembro de 2005. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  408. Shvidler, Eli (15 de decembro de 2009). "Israeli grand master Boris Gelfand wins Chess World Cup". Haaretz (en inglés). Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  409. "Olympic Medal Winners (under Europe / Israel)" (en inglés). Comité Olímpico Internacional. Arquivado dende o orixinal o 3 de febreiro de 2007. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 
  410. "Tel Aviv 1968" (en inglés). Comité Paralímpico Internacional. Arquivado dende o orixinal o 4 de outubro de 2009. Consultado o 8 de xaneiro de 2016. 

Véxase tamén

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Israel

Bibliografía

Outros artigos

Ligazóns externas

Goberno
Información xeral
Mapas
Link directories