Dodro

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Dodro
Escudo de Dodro
Casa do Concello de Dodro.jpg

Casa do Concello.
Situacion Dodro.PNG
Situación
Xentilicio[1] dodrense
Xeografía
Provincia Provincia da Coruña
Comarca Comarca do Sar
Poboación 2.934 hab. (2013)
Área 36,1 km²
Densidade 81,27 hab./km²
Entidades de poboación 26 aldeas en 3 parroquias
Capital do concello Tallós
Política (2011)
Alcalde Valentín Alfonsín Somoza
Concelleiros BNG: 3
PPdeG: 6
PSdeG-PSOE: 2
Outros: -
Eleccións municipais en Dodro
Uso do galego[2] (2001)
Galegofalantes 98,97%
Na rede
www.concellodedodro.org

Dodro é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca do Sar. Segundo o padrón municipal (INE 2013) conta con 2.934 habitantes (1.435 homes e 1.499 mulleres) (3.029 no 2009, 3.087 no 2006, 3.122 no 2005, 3.162 no 2004, 3.209 en 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «dodrense».

Evolución da poboación de Dodro (desde 1900 ata 2013)
 1900  1930  1950  1981  2004  2009  2011  2012  2013
 3.181  3.213  3.262  3.542  3.162      2.977  {{{9}}}
Fontes: INE e IGE

(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

Xeografía[editar | editar a fonte]

O concello de Dodro sitúase a uns 20 quilómetros de Santiago de Compostela, no sur da provincia da Coruña. Situado na vertente dereita do río Ulla, limita ó norte co concello de Rois, ó leste co de Padrón e ó oeste cos municipios de Lousame e Rianxo.

As vinte e seis aldeas que configuran este concello distribúense en 3 parroquias: San Xoán de Laíño, Laíño e Dodro.

Ocupando os 36,08 quilómetros cadrados de superficie que ten o concello e albergando os 3.234 habitantes deste concello. A parroquia máis poboada é Santa María de Dodro con 1.286 veciños distribuídos en 7,20 quilómetros cadrados, seguida de San Xoán de Laíño con 1.159 nunha superficie de 17,18 quilómetros cadrados e, por último, San Xián de Laíño con 789 habitantes en 11,70 quilómetros cadrados. Este é un concello rural, sen unha vila na capital.

Non hai núcleos poboacionais importantes, á beira da estrada AC-305, a antiga C-550, atópase a maioría das casas. Ten a capitalidade do concello en Tallós onde se sitúa a casa consistorial que data do ano 1906. Este municipio pertence, xunto con Padrón e Rois, á comarca do Sar aínda que pola súa localización está moi vinculada á veciña comarca do Barbanza.

O concello sitúase nunha zona prelitoral na Depresión Meridiana, preto da desembocadura do río Ulla na ría de Arousa. O municipio está caracterizado por un nivel chairego que liga coas ladeiras da Serra do Barbanza. Así, nun espazo tan pequeno coexisten dúas áreas ben contrastadas, Unha baixa, coincidente co val do Ulla no que se atopa a paraxe natural das Brañas de Laíño, e outra, no norte do concello, montañosa e de gran riqueza forestal.

O punto máis alto é a Lomba da Poza con 576 metros seguido do Monte Morouzas, o monte Caldebarcas con 312 metros e do Carboeiro e Vilar, que forman unha pequena serra cara o leste da Serra do Barbanza e que defenden as terras máis baixas das inclemencias dos ventos do primeiro cuadrante. Todas estas cotas descenden ata o nivel do mar, protexendo toda a bisbarra e os seus importantes cultivos. O declive é bastante pronunciado pois son alturas considerables que descenden catro ou cinco quilómetros ata o nivel do mar.

Dodro atópase no dominio climático oceánico-hiperhúmido que se caracteriza por unha concentración das precipitacións de inverno, arredor dos 1.500 mm, sequidade estival, néboas, escasa presencia de xeadas e unha temperatura media de 12 ºC cunha oscilación térmica superior ós 10 ºC.

No tocante á economía, o sector servizos é o que ocupa a unha maior parte da poboación activa. Dodro nunca foi un concello con forte tradición agrícola nin gandeira e, nos últimos anos, unha serie de trocos e reformas fixo que este sector quedase relegado a unha agricultura a tempo parcial, onde na maioría dos casos se trata dun suplemento á economía doméstica. Respecto ás explotacións gandeiras, no pasado as vacas empregábanse para a axuda nos labores agrícolas e tamén para obter leite e produtos lácteos destinados á venda, o que supoñía unha boa axuda para as economías domésticas. Pero a partir dos anos 70 e 80, coa intensificación do sector, a cota leiteira supuxo unha gran diminución deste tipo de produción. Ademais destas explotacións agrícolas e gandeiras, existe unha granxa avícola, industrias derivadas da agricultura e da pesca e unha granxa cinexética.

Patrimonio histórico[editar | editar a fonte]

Da cultura do megalitismo consérvanse catro mámoas, entre elas a mámoa da Paradegua e a mámoa de Balouta[3].

Da idade de bronce hai varios gravados rupestres[4], como o petróglifo de Bouza Abadín, os da Carga e A Pedra Redonda (Vigo), Outeiro dos Corvos (en Susavila, cazoletas), A Cabana (Masenlle), Lomba das Pozas (Bustelo, dúas rochas con gravuras de cazoletas e unha ferradura), Padronelo (en Bexo) e Bouza Nova (na Igrexa, San Xoán de Laíño). Durante a construción de vivendas unifamiliares apareceron tamén lascas de seixo e cerámica campanense e do Bronce Inicial, o que se denominou como o xacemento de San Xián de Laíño[5].

Cultura castrexa[editar | editar a fonte]

Da idade do ferro hai varios poboados castrexos, estando cinco deles catalogados: o castro de Bexo, o de Castro, o do monte Sián en Revixós, o de Lestrobe e o de Traxeito.

O castro de Bexo está preto da aldea do mesmo nome. É o máis pequeno, e o castro grande é coñecido pola veciñanza como as murallas do castro ou o castelo. Ten forma alongada e conserva parte dos seus cintós pétreos de murallas circundando unha gran terraza. Nas súas croas distínguense restos de vivendas e topáronse nel abundantes restos cerámicos.

O poboado de Castro está ao sur da actual aldea do mesmo nome, no camiño que vén dende Imo, e está moi deteriorado. No Sián, en Revixós, atopáronse algúns fragmentos de cerámica de diferentes épocas (castrexa, romana e medieval). Inicialmente debeu ser asentamento da Idade do Ferro, ocupado despois en momentos posteriores ata que se formou a actual aldea de Revixós. Está moi alterado e non presenta estruturas visibles.

O Castro de Lestrobe está nun outeiro a carón da aldea do mesmo nome, na ladeira do Monte do Castro. Manuel Murguía durante as súas estadías no Pazo dos Hermida, observou fragmentos de tégulas, ladrillos romanos, restos de condución de cerámica moi fina e doutros materiais.

O Castro de Traxeito está na aba do monte Meismadela e culmina o val onde nace o río que será despois de Vigo ou de San Lufo. Ten unha croa redondeada rodeada por diferentes terrazas e atópanse nel cerámicas e tégulas[6].

Idade moderna e contemporánea[editar | editar a fonte]

A Cruz do Avelán é un cruceiro de capela ou loreto do século XVII, sendo polo tanto o máis antigo de Galicia[7], e o de Bustelo, do século XIX e cun antigo uso funerario. Entre as igrexas parroquiais destacan as deSanta María de Dodro, San Xián de Laíño e Xoán de Laíño, as de Santa María e Xoán do século XVIII e a de San Xián do XVI, de boa construción barroca. A capela de Mauro de Bexo é do século XVI e a da Virxe do Leite, tamén moi antiga.

O muiño da Devesa é un muíño de regato ou cubo utilizado para moer gran. Antigamente tamén se utilizaba para producir electricidade. Unha particularidade deste muíño é a grande altura que se tentou acadar na construción da canle para darlle forza á auga e facelo funcionar[8].

Entre os pazos, destacan o pazo de Tarrío, do que saíu o ministro de facenda de 1822 Luís López Ballesteros; o pazo de Lestrobe, antiga residencia de verán dos bispos e canónigos composteláns; o pazo de Hermida, residencia de Rosalía de Castro e Manuel Murguía, escenario da sinatura do pacto de Lestrobe (26 de marzo de 1930), todos eles pazos actualmente en perfectas condicións. O pazo do Marqués de Bendaña está derruído, atopándose os seus principais motivos ornamentais e a súa torre no Pazo de Meirás, en Sada.

Política e goberno[editar | editar a fonte]

O concello de Dodro ten a súa capital, polo menos dende o ano 1906, na aldea de Tallós, aínda que antes tamén o foron as aldeas de Lestrobe e Vigo; a Casa Consistorial data do ano 1906, aínda que foi restaurada na década dos 90 polo mal estado no que se atopaba, sobre todo o arquivo. O primeiro alcalde documentado foi Domingo Manselle, o máis lonxevo José Fernando Vila Brión, ocupando o cargo na actualidade Valentín Alfonsín Somoza.

O pleno do concello está composto por once edís, que na actualidade se reparten en, 6 para o PPdeG, 2 para o PSdeG-PSOE e 3 para a BNG; o goberno actual está composto polos edís do PPdeG pasando á oposición o PSdeG-PSOE e o BNG. O goberno actual está composto por:

Festas e celebracións[editar | editar a fonte]

  • Feira rural de Dodro (Festa do Carneiro) o último domingo do mes de xuño.
  • Festas de Teaio (S. Antonio) o día 15 de xullo
  • Festas de Bexo (Virxes do Carme e de Belén e S. Mauro) o venres e sábado seguintes ó 16 de xullo.
  • Festas de Dodro (S. Campio, S. Roque e Santa Lucía) dende o domingo, luns e martes seguintes ó 15 de agosto.
  • Festas de Lestrobe (Aflixidos) o último domingo do mes de agosto e o luns e martes seguintes.
  • Festas de Imo e Castro (S. Roque e Virxe das Dores) o primeiro domingo de setembro e o luns seguinte.
  • Festas patronais da Virxe do Leite, en Laiño, o domingo, luns e martes seguintes ó 8 de setembro.
  • Festas de Manselle (Virxe das Dores) o último domingo do mes de setembro.
  • Festas de Tallós (S. Antonio) a fin de semana máis próxima ó 17 de xaneiro.
  • Romaría da Cruz do Avelán (xunto ó cruceiro do mesmo nome) a principios do mes de xuño.

Dodro na cultura popular[editar | editar a fonte]

  • Como chove miudiño,/ como miudiño chove,/ pola banda de Laíño,/ pola banda de Lestrobe.
    "Como chove miudiño", Escolma poética-Cantares Gallegos (1863). Rosalía de Castro[9].
  • En Dodro tamén aparecen tradicións vinculadas a antigas supersticións; coma a do río de San Lufo (o río de Vigo), no que se somerxía ós nenos que padecían algún mal tres veces, nas augas do río[10][11].

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes de Dodro.

Parroquias[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias de Dodro

Dodro (Santa María) | Laíño (San Xián) | San Xoán de Laíño (San Xoán)

Lugares de Dodro[editar | editar a fonte]

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Dodro vexa: Lugares de Dodro.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Datos de 2001 publicados en 2004.
  3. "Xacemento arqueolóxico máis antigo de Dodro", artigo de Refoxeiro no blog O miradoiro da Revoltiña', 18 de setembro de 2009.
  4. "Dodro. Restos Arqueológicos", Guía de viajes y turismo por Galicia (2011-2013) (en castelán).
  5. Petróglifos de Galiza/Galicia I, no blog O Noso Patrimonio, xullo de 2011.
  6. Manuel Lorenzo Baleirón: "Toponimia de Dodro e de Laíño. Os nomes na auga", en pdf, páxina 86.
  7. Turgalicia (31-3-2013) Cruceiro de Avelán
  8. Muíño da Devesa, artigo de Refoxeiro no seu blog O miradoiro da Revoltiña.
  9. Escolma poética-Cantares Gallegos (1863); "Como chove miudiño". Rosalía de Castro.
  10. Manuel Murguía: "Galicia: Sus Monumentos y Artes: Su Naturaleza e Historia", en castelán.
  11. Jesús Rodríguez López "Supersticiones de Galicia", en castelán.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Dodro Modificar a ligazón no Wikidata

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]


Concellos da Comarca do Sar Comarca do Sar
Dodro
Dodro
Padrón
Padrón
Rois
Rois