Cantigas de Santa María
Na Galipedia, a wikipedia en galego.
As Cantigas de Santa María son un conxunto de catrocentas vinte e sete composicións en galego-portugués, que no século XIII era a lingua fundamental da lírica culta en Castela. Atópanse repartidas en catro manuscritos, un deles na Biblioteca Nacional en Madrid (Codex To, por Toledo), dous en San Lorenzo del Escorial (Codex E e T) e o cuarto en Florencia (Codex F).
Índice |
[editar] Autoría
Existen dúbidas sobre a autoría directa do Rei Afonso X o Sabio, pero ninguén dubida da súa participación directa como compositor en bastantes delas. W. Mettmann, autor dunha edición crítica dos textos das Cantigas, cre que ao poeta e trobador galego Airas Nunes se poden atribuír moitas delas. A cuestión da autoría non está resolta aínda pero co tempo e as investigacións vai crecendo a idea dunha participación directa do rei.
[editar] Clasificación
As Cantigas de Santa María pódense dividir en dous grupos:
- O primeiro fórmano as cantigas da nosa Señora, son cantigas narrativas con louvanzas á Virxe Santa María e que é un verdadeiro compendio de historias, milagres, xogos, etc relacionados coa Virxe, ben sexa pola súa intervención directa ou polos amores místicos que a súa figura xera nas almas piadosas.
- O segundo son as cantigas de loor, máis reducido (posto que son as cantigas cuxo número de orde é múltiplo de dez); trátase de poemas máis serios, profundos, case místicos, nos cales en lugar de cantar os milagres da Virxe reflectese sobre ela, como nunha oración.
[editar] Orixe e lingua
A devoción mariana estaba en auxe nese século e frades, clérigos e cabaleiros en xeral participaban dela. O rei alentaba nas súas cantigas poetas e xograres para que dedicasen os seus esforzos e inspiracións á Santa Dama.
A lingua das cantigas marianas abandona os esquemas da lírica profana, con paralelismos e dobres, e oferece unha lingua máis coloquial, con frases e refráns que aínda sobreviven na lingua galega actual, e con menos provenzalismos presentes nas cantigas amorosas.
Fronte ao resto das cantigas, a medida dos versos é moi variada e oscila entre as catro e as dezaseis sílabas. Aparecen irregularidades rítmicas que se axustan, contodo, ás estruturas musicais. Nelas áchase maior variedade de rexistros e riqueza léxica. Aparecen estranxeirismos occitanos, franceses e casteláns.
As Cantigas de Santa María é unha das coleccións de miniaturas máis ricas de todo o Medievo, e un documento moi útil para coñecermos a vida cotián da época, desde o vestiario até os instrumentos.
Como manuscrito iluminado, quíxose ver nas Cantigas de Santa María a primeira historieta da península Ibérica e un dos primeiros exemplos da banda deseñada no Occidente, anticipando recursos de sintaxe da imaxe como raccords de espazo e tempo que tardarían sete séculos a volver a desenvolverse.
[editar] Cantiga
A continuación imos ver un extracto dunha cantiga en galego-portugués medieval, e despois veremos a súa adaptación ao galego actual:
- Galego-Portugués medieval:
De quanto ali trouxera,
pois viu que assi estavan catando-sse uu con outro
e que non se falavan, fillou todoo seu logo
e foi-ss'; e eles ficavan con mui gran pavor de morte.
Feito tan maravilloso Como o nome da Virgen
é aos bõos fremoso…
Qual é a santivigada ant' e depois que foi nada?
Madre de Deus, nostro Sennor
de Deus, nostro Sennor, Madre de nosso Salvador.
A qual diss' «Ave Maria» Gabriel e que seria
Madre de Deus, nostro Sennor...
Qual é a que sen mazela/pariu e ficou donzela?
Madre de Deus, nostro Sennor...
En qual per sa omildade s' ensserrou a Trĩidade?
Madre de Deus, nostro Sennor...
Qual é a que sempre bõa foi e dos santos corõa?
Madre de Deus, nostro Sennor...
Qual é a que per seu siso nos fez aver paraiso?
Madre de Deus, nostro Sennor...
Rosa das rosas e Fror das frores,
Dona das donas, Sennor das sennores.
Rosa de beldad' e de parecer
e Fror d'alegria e de prazer,
Dona en mui piadosa ser
Sennor en toller coitas e doores.
Rosa das rosas e Fror das frores,
Dona das donas, Sennor das sennores.
Atal Sennor dev' ome muit' amar,
que de todo mal o pode guardar;
e pode-ll' os peccados perdõar,
que faz no mundo per maos sabores.
Rosa das rosas e Fror das frores,
Dona das donas, Sennor das sennores.
Devemo-la muit' amar e servir,
ca punna de nos guardar de falir;
des i dos erros nos faz repentir,
que nos fazemos come pecadores.
Rosa das rosas e Fror das frores,
Dona das donas, Sennor das sennores.
Esta dona que tenno por Sennore
de que quero seer trobador,
se eu per ren poss' aver seu amor,
dou ao demo os outros amores.
Rosa das rosas e Fror das frores,
Dona das donas, Sennor das sennores.
- Adaptación ao Galego Moderno:
De canto ali trouxera/ pois viu que asi estaban catando-se un con outro/ e que non se falaban, xerou todo seu logo/ e foi-se; e eles ficaban con mui grande pavor de morte. Feito tan marabilloso Como o nome da Virxe / é aos bons formoso. Cal é a santificada/ antes e despois que foi nada? Mai de Deus, noso Señor/ de Deus, noso Señor, Mai de noso Salvador. A cal dixo «Ave Maria» Gabriel e que seria/ Mai de Deus, noso Señor.../ Cal é a que sen mazela/pariu e ficou doncela? Mai de Deus, noso Señor... En cal por sua humildade se encerrou a Trindade? Mai de Deus, noso Señor... Cal é a que sempre boa foi e dos santos coroa? Mai de Deus, noso Señor... Cal é a que por seu siso nos fixo ter (haber) paraíso? Mai de Deus, noso Señor.. Rosa das rosas e Flor das flores,/ Dona das donas, Señora das señoras./ Rosa de beldad' e de parecer/e Flor d'alegria e de pracer, Dona en muito piedosa ser/ Señora en toller coitas e dores. / Rosa das rosas e Flor das flores,/Dona das donas, Señora das señoras. A tal Señora deb' home muito amar, que de todo mal o pode guardar; e pode-lle os pecados perdoar, que fai no mundo por maus sabores. Rosa das rosas e Flor das flores,Dona das donas, Señora das señoras. Devemo-la moito amar e servir, asim puña de nos guardar de fallar; daí dos erros nos fai arrepender, que nós facemos como pecadores. Rosa das rosas e Flor das flores, Dona das donas, Señora das señoras. Esta dona que teño por Señora/ de que quero ser trovador, se eu porém podo ter (haber) seu amor,dou ao demo os outros amores. Rosa das rosas e Flor das flores, Dona das donas, Señora das señoras.
- Adaptación ao Portugues Moderno:
De quanto ali trouxera/ pois viu que assim estavam catando-se um com outro/ e que não se falavan, gerou todo seu logo/ e foi-se; e eles ficavam com muito grande pavor de morte. Feito tão maravilhoso Como o nome da Virgem / é aos bons formoso. Qual é a santificada/ antes e depois que foi nada? Mãe de Deus, nosso Senhor/ de Deus, nosso Senhor, Mãe de nosso Salvador. A qual disse «Ave Maria» Gabriel e que seria/ Mãe de Deus, nosso Senhor.../ Qual é a que sem mazela/pariu e ficou donzela? Mãe de Deus, nosso Senhor... Em qual por sua humildade se encerrou a Trindade? Mãe de Deus, nosso Senhor... Qual é a que sempre boa foi e dos santos coroa? Mãe de Deus, nosso Senhor... Qual é a que por seu siso nos fez ter (haver) paraíso? Mãe de Deus, nosso Senhor.. Rosa das rosas e Flor das flores,/ Dona das donas, Senhora das senhoras./ Rosa de beldad' e de parecer/e Flor d'alegria e de prazer, Dona em muito piedosa ser/ Senhora em tolher coitas (penas) e dores. / Rosa das rosas e Flor das flores,/Dona das donas, Senhora das senhoras. A tal Senhora dev' homem muito amar, que de todo mal o pode guardar; e pode-lhe os pecados perdoar, que faz no mundo por maus sabores. Rosa das rosas e Flor das flores,Dona das donas, Senhora das senhoras. Devemo-la muito amar e servir, assim punha de nos guardar de falhar; daí dos erros nos faz arrepender, que nós fazemos como pecadores. Rosa das rosas e Flor das flores, Dona das donas, Senhora das senhoras. Esta dona que tenho por Senhora/ de que quero ser trovador, se eu porém posso ter (haver) seu amor, dou ao demo os outros amores. Rosa das rosas e Flor das flores, Dona das donas, Senhora das senhoras.
