Madrid

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.

Coordenadas: 40°24′0″N 3°41′0″W / 40.40000°N 3.68333°W / 40.40000; -3.68333

Madrid
Bandera de Madrid.svg Escudo de Madrid.svg
CollageMadrid.jpg
Madrid
Situación xeográfica
CiudadMadridPosicion.PNG
País España España
Comunidade autónoma Comunidade de Madrid Madrid
Provincia Madrid
Comarca Área metropolitana de Madrid
Xeografía
Altitude 655 msnm
Superficie 605,77 km²
Poboación
Poboación 3.233.527 hab. (2012)
Densidade 5.337,88 hab./km²
Xentilicio madrileño/a
Información
Código postal 28001–28080
Alcalde Ana Botella (PP)
Páxina web madrid.es

Madrid é a capital de España e da Comunidade de Madrid. Está situada no centro da Península Ibérica, ó sur da Serra de Guadarrama, no río Manzanares. Cunha poboación de 3.233.527 habitantes (INE 2012) é a cidade máis grande e poboada do país e da Península Ibérica, e a terceira da Unión Europea. A súa área metropolitana, de 6.043.031 habitantes, é a terceira área urbana máis poboada da Unión Europea, por detrás das de Londres e Berlín.

Como capital do Estado, Madrid alberga as sedes do Goberno, Cortes Xerais, Ministerios, Institucións e Organismos asociados, así como a residencia oficial dos reis de España.[1] No plano económico, Madrid é a cuarta cidade máis rica de Europa, tras Londres, París e Moscova.[2] É o principal centro financeiro e empresarial de España, actualmente, o 50,1% dos ingresos das 5.000 principais empresas españolas son xerados por sociedades con sede social en Madrid, as cales representan o 31,8% delas. É sede do principal mercado de valores do país, e de varias das máis grandes corporacións do mundo.

Nacida a partir do asentamento fortificado hispanomusulmán de Maǧrīţ,[3] conquistado por Afonso VI de León e Castela en 1083, a vila foi designada en 1561 como sede da corte de Filipe II, sendo a primeira capital permanente da monarquía española. Desde entón, salvo un breve intervalo de tempo entre 1601 e 1606 no que a capitalidade pasou temporalmente a Valladolid, Madrid foi a capital de España e sede do Goberno da Nación.[4]

Xeografía[editar | editar a fonte]

Emprazamento[editar | editar a fonte]

A cidade de Madrid atópase na zona central da Península Ibérica, a poucos quilómetros ao norte do Cerro de los Ángeles, centro xeográfico desta. As coordenadas da cidade son 40°26'N 3°41'O e a súa altura media sobre o nivel do mar é de 667 m, sendo así unha das capitais máis altas de Europa.

O contexto xeográfico e climático de Madrid é o da Submeseta Sur, dentro da Meseta Central. A cidade está situada a poucos quilómetros da Serra de Guadarrama e hidrográficamente atópase emprazada na conca do Texo.

Hidrografía[editar | editar a fonte]

O principal río de Madrid é o Manzanares, que penetra en municipio na contorna do Monte do Pardo alimentando o encoro do mesmo nome, ao que tamén chegan as augas dos arroios de Manina e Tejada. Pasado este espazo natural, o río comeza o seu curso urbano ao redor da cidade universitaria, entrando despois, brevemente, na Casa de Campo, onde recibe as augas do arroio de Meaques.

Clima[editar | editar a fonte]

Rañaceos de AZCA con neve. As nevadas en Madrid son ocasionais e prodúcense xeralmente no inverno.

O clima de Madrid é un clima mediterráneo continental e está moi influído polas condicións urbanas. A temperatura media é de 12 °C.

Os invernos son fríos, con temperaturas inferiores aos 4-5 °C, xeadas frecuentes e nevadas ocasionais. Os veráns son calorosos con medias ao redor dos 24 °C en xullo e agosto e con máximas que frecuentemente superan os 35 °C. A oscilación diaria é importante na periferia urbana, pero se ve reducida no centro da cidade polo efecto antrópico. A amplitude térmica anual é alta (19 graos, cifra propia da Meseta Sur) como consecuencia da gran distancia ao mar e a altitude (ao redor dos 600 m). As precipitacións anuais son superiores aos 400 mm, con mínimos moi marcados no verán (catro meses secos, de xuño a setembro) e grandes oscilacións entre a zona NO, bastante máis chuviosa, e a zona SE que resulta máis árida.

Climograma de Madrid (Parque do Retiro)
Observatorio do Parque do Retiro
1971-2000 xan feb mar abr mai xuñ xul ago set out nov dec Total
Temperatura
máxima (°C)
9,7 12,0 15,7 17,5 21,4 26,9 31,2 30,7 26,0 19,0 13,4 10,1 19,4
Temperatura
mínima (°C)
2,6 3,7 5,6 7,2 10,7 15,1 18,4 18,2 15,0 10,2 6,0 3,8 9,7
Precipitacións (mm) 37 35 26 47 52 25 15 10 28 49 56 56 436


Climograma de Madrid (Barajas)
Observatorio do Aeroporto de Madrid-Barajas
1971-2000 xan feb mar abr mai xuñ xul ago set out nov dec Total
Temperatura
máxima (°C)
10,6 12,9 16,3 18,0 22,3 28,2 33,0 32,4 27,6 20,6 14,7 11,0 20,6
Temperatura
mínima (°C)
0,3 1,5 3,2 5,4 8,8 13,0 16,1 16,0 12,7 8,3 3,8 1,8 7,6
Precipitacións (mm) 33 34 23 39 47 26 11 12 24 39 48 48 386


Historia[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Historia urbana de Madrid.

Madrid é habitado dende tempos prehistóricos, pero a primeira referencia escrita está nas crónicas do Califato de Córdoba. Mohamed I construíu un pazo no século IX (onde hoxe está o Pazo Real), e a cidade foi chamada Magerit (de onde provén Madrid).

Afonso VI conquistou a cidade no 1085 na súa marcha ata Toledo, e derrubou a mesquita construíndo a igrexa da Virxe da Almudena.

Demografía[editar | editar a fonte]

Evolución demográfica de Madrid (1900-2005).

A poboación de Madrid foi experimentando un importante aumento dende que se converteu en capital. Foi especialmente significativo no século XX, debido a gran cantidade de inmigración, tanto interior coma exterior.

Non obstante, este aumento desacelerouse en favor dos concellos da zona metropolitana a partir dos anos setenta, nos que Madrid comeza a perder poboación. No comezo do século XXI hai un aumento da inmigración. Segundo os derradeiros datos dispoñíbeis, a 1 de xullo de 2005 a poboación de Madrid ascendía a 3.228.914 habitantes, cun aumento de 271.856 habitantes respecto ao censo do 2001.


Fonte: INE[5]

Xentilicio[editar | editar a fonte]

A Praza de España.

O xentilicio dos habitantes de Madrid é «madrileño» ou «matritense». Así e todo, aos habitantes de Madrid chamóuselles tamén «gatos» debido a que, segundo conta a lenda, a conquista da cidade polas tropas de Afonso VI a finais do século XI realizouse mediante o asalto da muralla pola que agatuñaron as tropas castelás.

Outras lendas sinalan que o apelativo de gatos outorgouse aos cidadáns de Madrid na Idade Media pola súa grande habilidade á hora de gabear polas murallas e penedos coas mans espidas.

Distritos e barrios[editar | editar a fonte]

A cidade divídese administrativamente en 21 distritos, divididos ao mesmo tempo en distintos barrios. Estes son:

  • Centro: Palacio, Embajadores, Cortes, Justicia, Universidad, Sol.
  • Arganzuela: (Paseo) Imperial, Acacias, La Chopera, Legazpi, Delicias, Palos de Moguer, Atocha.
  • Retiro: Pacífico, Adelfas, Estrella, Ibiza, Jerónimos, Niño Jesús.
  • Salamanca: Recoletos, Goya, Fuente del Berro, Guindalera, Lista, Castellana.
Xardíns de Sabatini e Palacio Real.
Fachada do Palacio do Congreso.
  • Chamartín: El Viso, Prosperidad, Ciudad Jardín, Hispanoamérica, Nueva España, (Pz.) Castilla.
  • Tetuán: Bellas Vistas, Cuatro Caminos, Castillejos, Almenara, Valdeacederas, Berruguete.
  • Chamberí: Gaztambide, Arapiles, Trafalgar, Almagro, Vallehermoso, Ríos Rosas.
  • Fuencarral-El Pardo : El Pardo, Fuentelarreina, Peñagrande, Barrio del Pilar, La Paz, Valverde, Mirasierra, El Goloso.
  • Moncloa-Aravaca: Casa de Campo, Argüelles, Ciudad Universitaria, Valdezarza, Valdemarín, El Plantío, Aravaca.
  • Latina: Los Cármenes, Puerta del Ángel, Lucero, Aluche, Las Águilas, Campamento, Cuatro Vientos.
  • Carabanchel: Comillas, Opañel, San Isidro, Vista Alegre, Puerta Bonita, Buenavista, Abrantes.
  • Usera: Orcasitas, Orcasur, San Fermín, Almendrales, Moscardó, Zofio, Pradolongo.
  • Puente de Vallecas: Entrevías, San Diego, Palomeras Bajas, Palomeras Sureste, Portazgo, Numancia.
  • Moratalaz: Pavones, Horcajo, Marroquina, Media Legua, Fontarrón, Vinateros.
  • Ciudad Lineal: Ventas, Pueblo Nuevo, Quintana, La Concepción, San Pascual, San Juan Bautista, Colina, Atalaya, Costillares.
  • Hortaleza: Palomas, Valdefuentes, Canillas, Pinar del Rey, Apóstol Santiago, Piovera.
  • Villaverde: San Andrés, San Cristóbal, Butarque, Los Rosales, Los Ángeles.
  • Villa de Vallecas: Casco Histórico de Vallecas, Santa Eugenia.
  • Vicálvaro: Casco Histórico de Vicálvaro, Ambroz, Valdebernardo, Valderribas.
  • San Blas: Simancas, Hellín, Amposta, Arcos, Rosas, Rejas, Canillejas, Salvador.
  • Barajas: Alameda de Osuna, Aeropuerto, Casco Histórico de Barajas, Timón, Corralejos.

Rañaceos en Madrid[editar | editar a fonte]

Publicidade enriba dun edificio no centro de Madrid.
Artigo principal: Lista de rañaceos en Madrid.

O máis alto é a torre Picasso, 157 m de altura, sendo a segunda torre máis alta de España tras a torre Bali en Benidorm. Ten 46 andares. O segundo rañaceos máis alto da cidade é a torre Madrid no centro mesmo da cidade, na praza de España, con 142 metros, sendo no seu día o rañaceos máis alto do continente. O terceiro rañaceos máis alto é o edificio España, con 117 metros, situado tamén na praza de España, que data do ano 1953. Este foi o rañaceos máis alto até 1957. O cuarto é a torre Colón, na praza de Colón, con 116 metros, e do ano 1976. Séguenlle as torres Kio na Praza de Castela, con 114 metros. Hai moitos máis rañaceos na cidade que superan os 100 metros.

E hai tamén proxectadas novas construcións tales como catro torres de máis de 230 metros, o chamado Catro Torres Business Area. Este será un parque empresarial no que se atopará o rañaceos máis alto de España, a Torre Repsol, con case 250 metros.

Cultura e Ocio[editar | editar a fonte]

Muralla Árabe de Madrid
Ponte de Segovia
Praza Maior
Fonte de Cibeles
Porta de Toledo
Porta de Alcalá

Museos e Galerías[editar | editar a fonte]

Madrid conta con importantes pinacotecas, as cales constitúen unha das principais atraccións turísticas da cidade. Tres dos principais museos atópanse no chamado triángulo do arte: o Museo do Prado, O Museo Thyssen-Bornemisza e o Museo Raíña Sofía.

Os máis significativos son:

  • O Museo do Prado.
  • O Museo Thyssen-Bornemisza.
  • O Museo Raíña Sofía.
  • O Museo da Real Academia de Belas Artes de San Fernando.
  • O Museo Arqueolóxico Nacional.
  • O Museo das Descalzas Reais.
  • O Museo da Encarnación.
  • O Museo Sorolla.
  • O Museo das Ciencias Naturais.
  • O Museo Nacional do Ferrocarril.
  • O Museo Municipal.
  • O Museo da Armada.

Monumentos[editar | editar a fonte]

  • Desde as orixes até ao s. XVI
  1. Muralla de Madrid
  2. Igrexa de San Nicolás dos Servitas
  3. Igrexa de San Pedro o Grande
  4. Casa dos Lujanes
  • Século XVI
  1. Capela do Bispo
  2. Casa Cisneros
  3. Mosteiro das Descalzas Reais
  4. Casa das Sete Chemineas
  5. Ponte de Segovia
  • Século XVII
  1. Casa da Panadaría
  2. Mosteiro da Encarnación
  3. Palacio de Uceda (Capitanía)
  4. Claustro de San Xerónimo o Real
  5. Praza Maior
  6. Igrexa Colexiata de San Isidro
  7. Casa da Vila (Concello)
  8. Convento das Trinitarias Descalzas
  • Século XVIII
  1. Palacio Real
  2. A Casa de Correos
  3. A Casa de Postas
  4. A Real Casa de Aduanas
  5. Fonte da Cibeles
  6. Fonte de Apolo
  7. Fonte de Neptuno
  8. Porta de Alcalá
  9. Xardín Botánico
  10. Ponte de Toledo
  11. Observatorio Astronómico
  • Século XIX
  1. Praza de Oriente
  2. Teatro Real
  3. Porta de Toledo
  4. Palacio do Senado
  5. Palacio do Congreso
  6. Teatro da Zarzuela
  7. Porta do Sol
  8. Biblioteca Nacional
  9. Banco de España
  10. Casón do Bo Retiro
  11. Palacio de Cristal
  12. Sociedade de Autores
  • Século XX
  1. Catedral da Almudena

Transporte[editar | editar a fonte]

Autovías[editar | editar a fonte]

Mapa da Comunidade de Madrid sinalando as áreas do transporte urbano en Madrid por concellos.

As principais autovías de Madrid teñen un percorrido radial. As máis importantes son as coñecidas nacionais:

Identificador Percorrido
A-1 Madrid – Aranda de DueroBurgosMiranda de EbroVitoriaDonostia
A-2 Madrid – GuadalaxaraZaragozaLleidaBarcelona
A-3 Madrid – Valencia
A-4 Madrid – CórdobaSevillaXerez da FronteiraCádiz
A-5 Madrid – Talavera de la ReinaNavalmoral de la MataMéridaBadaxozfronteira portuguesa
A-6 Madrid – Medina del CampoBenaventeAstorgaPonferradaLugoA Coruña

Estas autovías son herdeiras das anteriores radiais (numeradas con números romanos: N-I, N-II, etc.). Algúns tramos destas autovías son de peaxe denominándose entón AP-X. Nestes tramos adoita perdurar a correspondente estrada radial sen peaxe.

Outras autovías que teñen a súa orixe en Madrid e de gran importancia pola densidade da súa trafico son a A-42 que une Madrid con Toledo e a M-607, unha autovía autonómica que une Madrid co porto de Navacerrada, dando servizo ás localidades de Colmenar Viejo e Tres Cantos. A A-52 é o ramal que se toma en Benavente en dirección a Ourense e Vigo.

Madrid ten ademais unha serie de estradas circunvalatorias á súa ao redor, estás son a M-30, que delimita a améndoa central da cidade, a M-40 nos barrios residenciais da cidade, a M-45, bordeando o municipio polo sueste, e a M-50, que non pecha o seu percorrido polo norte á altura do Pardo. Estas autovías serven para evitar que para que dirixirse dun punto a outro da periferia haxa que atravesar a cidade.

Metro[editar | editar a fonte]

Estación de Príncipe Pío
Esquema da rede de metro
Artigo principal: Metro de Madrid.

Actualmente o Metro de Madrid[6] é a segunda rede de metro máis extensa de Europa Occidental logo da de Londres[7].

A rede de Metro de Madrid ten unha lonxitude de 296 km e comprende trece liñas. Delas, discorren integramente polo concello de Madrid nove e o ramal, tres teñen parte do seu trazado fose do concello e unha discorre integramente por outros concellos.

O metro ten correspondencia con 19 estacións da rede de proximidades de Renfe.

METRO
1 Pinar de Chamartín – Valdecarros
2 La Elipa – Cuatro Caminos
3 Villaverde Alto – Moncloa
4 Argüelles – Pinar de Chamartín
5 Alameda de Osuna – Casa de Campo
6 Circular
7 Hospital del Henares – Pitis
8 Nuevos Ministerios – Aeropuerto T4
9 Herrera Oria – Arganda del Rey
10 Hospital Infanta Sofía – Puerta del Sur
11 Plaza Elíptica – La Peseta
12 MetroSur
Ramal Ópera – Príncipe Pío
METRO LIXEIRO
Madrid MetroLigero1.svg Pinar de Chamartín – Las Tablas
Madrid MetroLigero2.svg Colonia Jardín – Estación de Aravaca
Madrid MetroLigero3.svg Colonia Jardín – Puerta de Boadilla

Ferrocarril[editar | editar a fonte]

Mapa de liñas de Proximidades Madrid (2012).
Artigo principal: Proximidades Madrid.

A compañía pública de ferrocarriles (Renfe Operadora) opera en case todas as liñas de tren españolas. As estacións de ferrocarril máis importantes de Madrid son as de Puerta de Atocha, Chamartín e, para o transporte de mercancías, a estación de clasificación de Vicálvaro, ao leste da cidade.

Das estacións de Atocha e Chamartín parten ademais liñas de tren cara a todas as capitais de provincia españolas. As redes de tren, proximidades e metro están amplamente interconectadas con intercambiadores como os de Atocha, Chamartín, Príncipe Pío ou Nuevos Ministerios.

Existe ademais unha rede de trens de alta velocidade, actualmente en crecemento, que parten de Madrid. As liñas que operan actualmente son:

E as seguintes están en execución:[8]

Autobuses[editar | editar a fonte]

Autobús da EMT

Existe unha rede de autobuses urbanos xestionada, como o resto da rede de transporte público, polo Consorcio de Transportes de Madrid e pola Empresa Municipal de Transportes de Madrid, que conta con máis de 2.000 vehículos e 194 liñas. Moitos habitantes dos barrios periféricos da capital, a mesma autonomía e provincias limítrofes utilizan os servizos do ferrocarril de proximidades e autobuses interurbanos para chegar á capital e logo utilizar o metro. Por iso tamén a rede de autobuses está amplamente interconectada cos ferrocarrís. Os principais intercambiadores son os de Avenida de América e Méndez Álvaro, aínda que hai outros menores como os de Moncloa, Príncipe Pío e Plaza Elíptica.[9]

Transporte aéreo[editar | editar a fonte]

Interior da Terminal 4 do Aeroporto de Madrid-Barajas.
Artigo principal: Aeroporto de Madrid-Barajas.

O principal aeroporto de Madrid é o de Madrid-Barajas, situado no nordeste da cidade, a 12 quilómetros do centro. Iniciou o seu servizo en 1928, aínda que se inaugurou oficialmente en 1931 e actualmente está xestionado por AENA. É ademais o principal aeroporto de España por tráfico de pasaxeiros. [10]

En 2005 o aeroporto moveu 45,5 millóns de pasaxeiros, cun crecemento respecto ao anterior do 8%. Ocupou o posto número 13 a nivel mundial e quinto europeo por número de pasaxeiros transportados. En 2007, o tráfico de pasaxeiros ascendeu a 52.122.702, convertendo a Barallas no décimo do mundo por volume de pasaxeiros e o cuarto de Europa, superando ao de Amsterdam-Schiphol que ata agora ostentaba ese posto dentro dos aeroportos europeos.[11]

O aeroporto está comunicado coa cidade a través da liña 8 de Metro e de numerosos autobuses e taxis.

A cidade conta ademais cun aeroporto de segunda categoría, o de Cuatro Vientos, destinado ao uso militar e escola de voo. Este último foi o primeiro en construírse de España.

Deportes[editar | editar a fonte]

Entre os deportistas nados en Madrid destacan o tenista Manuel Santana, os esquiadores Francisco e Blanca Fernández Ochoa, o piloto de rally Carlos Sainz, os futbolistas Emilio Butragueño e Raúl González Blanco, os waterpolistas Jesús Rollán e Pedro García Aguado, ou a ximnasta Estela Giménez.

O Santiago Bernabéu, con capacidade para 85.454 espectadores, sede do Real Madrid.

O deporte máis seguido en Madrid é o fútbol, representado na Primeira División da Liga española de fútbol por tres equipos: o Real Madrid Club de Fútbol, equipo máis laureado de España, o Club Atlético de Madrid, con numerosos títulos nacionais e internacionais, e o Rayo Vallecano de Madrid. Estes equipos xogan respectivamente no Estadio Santiago Bernabéu, Estadio Vicente Calderón e Estadio de Vallecas.

Tamén é popular o baloncesto. Os dous equipos máis representativos da cidade, ambos na Liga ACB, son o Real Madrid e o Estudiantes. A Volta ciclista a España tradicionalmente finaliza en Madrid. En atletismo, as competicións máis importantes son a denominada San Silvestre Vallecana, multitudinaria carreira de fondo que se celebra cada 31 de decembro, e o Maratón Popular de Madrid (MAPOMA) que se celebra anualmente na primavera.

Desde 2003 celebrábase o Masters 1000 de Madrid, antigamente coñecido como Master Series de Madrid, no pavillón Madrid Arena. É o único xunto con Masters de París que se xoga sobre pista cuberta. En maio de 2009 pasou a ser un torneo de terra batida, cambiando así de pavillón. A Caja Mágica é o recinto onde se disputa a partir de 2009. Ten unha capacidade duns 10.000 espectadores e foi unha das bazas fundamentais na candidatura de Madrid aos Xogos Olímpicos de 2016.

Candidatura olímpica[editar | editar a fonte]

A historia da candidatura madrileña a organizar uns Xogos Olímpicos remonta ao 29 de decembro de 1965 cando foi presentada ante o Comité Olímpico Internacional unha candidatura conxunta con Barcelona para albergar a vixésima edición dos Xogos de 1972. A candidatura española quedou no entanto descartada na sesión do COI celebrada en Roma o 26 de abril de 1966 trala elección de Múnic.

Pavillón Madrid Arena.

Madrid foi candidata a celebrar os Xogos Olímpicos de 2012. Esta candidatura foi promovida durante o mandato do alcalde José María Álvarez del Manzano[12] e continuada polo seu sucesor, Alberto Ruiz-Gallardón. O logotipo da candidatura foi deseñado por Javier Mariscal.[13]

O COI seleccionou o 18 de maio de 2004 na cidade suíza de Lausana as cinco cidades candidatas oficiais para a organización dos Xogos Olímpicos do ano 2012: Madrid, París, Londres, Nova York e Moscova. O 6 de xullo de 2005, o COI deu a coñecer o resultado da elección da cidade que organizará os Xogos Olímpicos de 2012, a elixida foi Londres, quedando a cidade de Madrid en terceiro posto; máis tarde un membro do COI declarou á prensa que se equivocou ao marcar o seu voto, de modo que Madrid quedou eliminada na penúltima votación.[14][15]

Durante o proceso de selección para os Xogos Olímpicos de 2012, existiu un movemento social minoritario de oposición á candidatura, á que acusaban de favorecer a especulación inmobiliaria e de aumentar o xa elevado endebedamento da cidade.[16][17]

O Comité Olímpico Español renovou o 30 de maio de 2007 a candidatura olímpica da cidade para os Xogos Olímpicos de 2016.[18] O 4 de xuño de 2008 Madrid foi preseleccionada como unha das candidatas á organización dos Xogos Olímpicos de 2016, xunto con Chicago, Toquio e Río de Xaneiro. O proxecto que presentou baseouse no da previa candidatura con melloras, o cal permitiulle ser a segunda cidade coa mellor valoración, lixeiramente por detrás de Toquio. Finalmente, o 2 de outubro de 2009 foi elixida a cidade de Río de Xaneiro, pese a ter en principio unha valoración técnica xeral inferior á das outras tres cidades.[19][20]

Madrid presentou de novo unha candidatura para albergar os Xogos Olímpicos de 2020.

Cidades irmandadas[editar | editar a fonte]

A cidade de Madrid participa activamente na iniciativa de irmandamento de cidades promovida, entre outras institucións, pola Unión Europea, aínda que Madrid tamén estableceu gran cantidade de lazos con cidades de África, Asia e América, fundamentalmente capitais de nacións.[21]

Predecesor:
Flag of Ireland.svg Dublín
EU Insignia.svg
Capital Europea da cultura

1992
Sucesor:
Bélxica Antuerpen

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes de Madrid.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. O monte de El Prado
  2. Expansion.com. "Madrid e Barcelona volven situarse entre as cidades máis ricas do mundo". http://www.expansion.com/2009/11/23/entorno/1258982619.html.
  3. Madrid Histórico
  4. Excepto durante a Guerra Civil de 1936-39, cando desde novembro de 1936 a xaneiro de 1939, o Goberno da República trasladouse primeiro a Valencia e logo a Barcelona.
  5. http://www.ine.es/intercensal/
  6. Metro de Madrid
  7. http://www.urbanrail.net/eu/mad/madrid-es.htm
  8. Altavelocdad.Org Os trazados
  9. http://www.ctm-madrid.es/servlet/CambiarIdioma?xh_TIPO=12
  10. Passenger Traffic 2006, informe de Airport Council International (ACI).
  11. [1]
  12. 46 anos para un soño
  13. Mariscal dálle a volta ao logotipo de Madrid 2012.
  14. Madrid 2012 non saliu elexida por un error de votación na terceira rolda, segundo un membro do COI.
  15. Un error na votación deixou a Madrid sen os Xogos Olímpicos de 2012 e Gallardón di que xa o sabía.
  16. Contra as Olimpíadas Madrid 2012.
  17. Madrid aspirará aos XXOO de 2016.
  18. [2] en ELPAIS.com.
  19. "Río arrebata os Xogos a Madrid". 2 de outubro de 2009. http://www.elmundo.es/especiales/2008/12/elmundodeporte/madrid2016/2009/10/02/seccion_01/1254496079.html.
  20. Informe técnico do COI sobre as cidades candidatas aos Xogos Olímpicos de 2016
  21. Concello de Madrid. "Mapamundi das cidades irmandadas" (en castelán). http://www.madrid.es/portales/munimadrid/es/Inicio/Ayuntamiento/Madrid-Global/Ciudades-Hermanadas/Mapa-Mundi-de-las-ciudades-hermanadas?vgnextfmt=especial1&vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD. Consultado o 6 de abril de 2011.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Madrid