Dumbría

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 43°0′N 9°7′W / 43.000°N 9.117°W / 43.000; -9.117

Dumbría
Bandeira de Dumbría---Escudo de Dumbría
Dumbría.jpg

Casa do concello
Situacion Dumbría.PNG
Situación
Xentilicio[1] dumbriés
Xeografía
Provincia Provincia da Coruña
Comarca Comarca de Fisterra
Poboación 3.291 hab. (2012)
Área 124,7 km²
Densidade 26,39 hab./km²
Entidades de poboación 7 parroquias
Capital do concello Dumbría
Política (2011)
Alcalde José Manuel Pequeño Castro
Concelleiros BNG: 0
PPdeG: 1
PSdeG-PSOE: 9
Outros: PIED - 1
Eleccións municipais en Dumbría
Uso do galego[2] (2011)
Galegofalantes 90,40%
Na rede
www.dumbria.com
alcaldia@dumbria.dicoruna.es

Dumbría é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca de Fisterra, na costa da Morte. Segundo o IGE a súa poboación no 2012 era de 3.291 habitantes (3.705 no 2010, 3.970 no 2006, 4.067 no 2005, 4.166 no 2004, 4.307 en 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «dumbriés».

Evolución da poboación de Dumbría (desde 1900 ata 2013)
 1900  1930  1950  1981  2004  2009  2011  2012  2013
 3.526  3.824  5.031  4.778  4.166  3.705  3.651  3.291  {{{9}}}
Fontes: INE e IGE

(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

Xeografía[editar | editar a fonte]

O concello ten unha superficie de 125 kmm², e abrangue sete parroquias. Os núcleos de poboación máis importantes localízanse en torno aos vales dos ríos Castro e Xallas e o seu principal núcleo urbán é a vila costeira do Ézaro. Dumbría sitúase no Camiño de Santiago cara a Fisterra e Muxía, a uns setenta quilómetros de Santiago de Compostela.

No concello está a desembocadura do río Xallas, sendo o único río de Europa que desemboca nunha fervenza, a fervenza do Ézaro. As augas do Xallas están retidas por tres embalses: o da Fervenza, Castrelo e Santa Uxía. No último tramo o río ten un desnivel de 155 metros, e a altura da fervenza é de 40 metros.

O concello ten clima oceánico, con temperaturas suaves reguladas pola proximidade do mar. Parte do territorio de Dumbría está incluído no Lugar de importancia comunitaria de Carnota - Monte Pindo, integrada na Rede Natura 2000 e declarada en 2004 Zona de Especial Protección dos Valores Naturais.

Na flora da zona de bosque predomina o piñeiro, canda o carballo, o loureiro ou o acivro. Nas proximidades á costa as masas arbóreas deixan paso ós matorrais de toxo e ericáceas. Dúas singularidades botánicas son o carballo anano, a herba hidrófila Isoetes Longissimum, que ocupa os ríos con augas ben osixenadas, e a Drosera Anglica.

Dentro da flora do concello hai mamíferos como lebres, coellos, xabaríns e mesmo lontras e lobos. No encoro do Xallas hai poboacións de aves de zonas húmidas como aves rapaces, patos ou garzas. Entre os anfibios abundan unha gran variedade de ras, asentadas no embalse de Ponte Olveira. Son tamén frecuentes aves coma os mouchos e as curuxas. Nos ríos hai sobretodo troitas e escalos.

O territorio ten unha orografía diversa, con praias de area fina, ou macizos de granito como o Monte Pindo, desde onde se contempla a ría de Muros e Noia.

Historia[editar | editar a fonte]

Os vestixios humanos máis antigos son o dolmen da Pedra da Arca (do megalitismo) Hai en total 33 mámoas, entre elas o conxunto do Prado do Rei e Pedra do Boi, a carón da ermida de San Pedro Mártir e en Bustelo. Da Idade de Bronce é o o petróglifo de Pedra Ancha.

Do período castrexo destacan os castros das Teixoeiras, o castelo de Logoso, o castro de Regoelle, o de Berdeogas ou o de Alvarellos. Este último foi romanizado, e nel apareceu unha ara de 52 cm cunha inscrición co texto "Consagro aos deuses, Manes Rufo puxo este ara como ofrenda".

A primeira mención en documentos sobre Dumbría é do ano 868, no documento de Tructinio, citada como Santa Eulalia in Donobria. Tamén aparece mencionada na relación de parroquias da entón diocese de Iria Flavia. Na baixa Idade Media as terras de Olveira e Olveiroa aparecen vinculadas aos dominios do bispo de Compostela, e nesta última parroquia, que aínda conserva trazas dun urbanismo medieval, había unha torre de defensa, ou casa forte, para controlar o paso sobre o río Xallas. A parroquia de Buxantes pertencía ao Mosteiro de San Martiño Pinario, xunto co mosteiro de Moraime (Muxía). A aldea de Hospital debe o seu nome a un albergue para peregrinos, doado polo seu fundador ao cabido compostelán.

No Antigo Réxime a maioría das parroquias de Dumbría pertencían á xurisdición de Corcubión, rexentada polo conde de Altamira.

Durante a Guerra da Independencia Española as tropas francesas cruzaron o río Xallas pola Ponte Olveira camiño de Cee e Corcubión, derrotando a cativa resistencia ofrecida polos guerrilleiros. Despois destrozaron as aldeas de Olveiroa e Hospital, matando a moitos dos seus habitantes. Tamén queimaron o lugar da Fonte Santa. Un dos líderes guerrilleiros era o párroco do Ézaro.

A comezos do século XX instaláronse ao pé do Xallas as primeiras centrais hidroeléctricas da zona, sendo na actualidade un dos ríos máis aproveitados para a produción eléctrica.

Patrimonio[editar | editar a fonte]

Dentro da arquitectura relixiosa sobrancea o estilo barroco, como manifestación dunha época de bonanza económica. Destaca a igrexa de San Pedro de Buxantes, atribuída a Domingo Antonio de Andrade e asociada ao Camiño de Santiago. Tamén son de influencia do barroco compostelán os retablos de Santa Baia de Dumbría ou San Mamede de Salgueiros, divididos en tres alturas coa parte central ocupada pola imaxe do titular do templo redeados pola decoración con motivos xacobeos propios da escola compostelá. Dentro das imáxes cabe citar a San Sadurniño do Ézaro -século XVIII- ou o Santiago Peregrino de Santiago de Berdeogas.

Dentro do patrimonio civil destaca a ponte de Ponte Olveira, dos séculos XVII e XVIII. Esta construída en pedra de cantería, cun ancho duns cinco metros e tres arcos de medio punto de doce metros de luz e uns sete metros de altura na súa parte máis elevada. Tamén destacan a Casa da Vacariza, casa Curiña e as casas rectorais de Berdeogas e Dumbría. Máis actuais son o albergue de peregrinos de Olveiroa, os centros culturais de Berdeogas e Olveira e o Centro de Interpretación Turística de Ponte Olveira.

Outras construcións de interese etnográfico son as cabaceiras ou cabazos de Berdeogas, Olveira, Olveiroa, Buxantes e Salgueiros, os pombais de Berdeogas e A Farrapa, e os cruceiros de Berdeogas, Fonte Santa, Olveira, Olveiroa, Marco do Couto, Figueiroa e Salgueiros.

Economía[editar | editar a fonte]

Ten unha estructura moi diversificada, ainda que predomina o sector primario con tradición agrícola-gandeira. O sector industrial destaca en Buxantes, e no Ézaro concéntrase o sector servicios, principalmente comercio e hostelería.

O CEIP Santa Eulalia de Dumbría é o centro escolar de educación primaria.

No concello poden practicarse deportes acuáticos como o piragüismo e a pesca. No río Xallas ten lugar o aberto de pesca á mosca por parellas, e celebrouse o Campionato Galego de Piragüismo.

Festas[editar | editar a fonte]

Cada parroquia celebra as súas festas patronais de carácter relixioso: Santiago en Berdeogas e Olveiroa, San Pedro en Buxantes, Santa Baia en Dumbría, San Sadurniño no Ézaro, San Martiño en Olveira e San Mamede en Salgueiros. Tamén destacan as romarías da Virxe das Neves, a de Santa Lucía e Nosa Señora do Mar. O entroido de Dumbría ten sona na comarca.

Dentro da gastronomía destacan o peixe e o marisco, con pratos como a caldeirada mariñeira. Tamén a carne destaca pola calidade dos seus pastos e pola caza.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes de Dumbría.

Parroquias[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias de Dumbría

Berdeogas (Santiago) | Buxantes (San Pedro) | Dumbría (Santa Baia) | O Ézaro (Santa Uxía) | Olveira (San Martiño) | Olveiroa (Santiago) | Salgueiros (San Mamede)

Lugares de Dumbría[editar | editar a fonte]

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Dumbría vexa: Lugares de Dumbría.

Notas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Dumbría Modificar a ligazón no Wikidata


Concellos da Comarca de Fisterra Comarca de Fisterra
Cee
Cee
Corcubión
Corcubión
Dumbría
Dumbría
Fisterra
Fisterra
Muxía
Muxía