Cuba

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
República de Cuba
Bandeira de Cuba Escudo de Cuba
Bandeira Escudo
Lema: ¡Patria o Muerte, Venceremos!
(Castelán: Patria ou morte, venceremos!)
Himno nacional: La Bayamesa
 
CUB orthographic.svg
 
Capital
 • Poboación
A Habana
2.106.146 (2012)
Cidade máis poboada A Habana
Lingua oficial
Castelán
Forma de goberno República socialista
Raúl Castro
Independencia
• Guerra dos 10 anos
• República
Revolución cubana
de España e dos EE.UU.
1868 - 1878
20 de maio de 1902
1 de xaneiro de 1959
Superficie
 • Total
 • % auga
Fronteiras
Costas
Posto 106º
109.884 km²
Desprezable
29 km
3.735 km
Poboación
 • Total
 • Densidade
Posto 75º
11.167.325 (2012 est.)
101,63 hab./km²
PIB (nominal)
 • Total (2012)
 • PIB per cápita
Posto 65º
US$ 71.017 millóns
US$ 6.301
PIB (PPA)
 • Total (2012)
 • PIB per cápita
Posto 66º
US$ 121.000 millóns
US$ 10.200
IDH (2013) 0,780 (59º) – Alto
Moeda Peso ($, CUP)
Xentilicio Cubano, cubana
Fuso horario
 • en verán
UTC-5
UTC-4
Dominio de Internet .cu
Prefixo telefónico +53
Prefixo radiofónico CLA-CMZ / T4A-T4Z / COA-COZ
Código ISO 192 / CUB / CU
Membro de: ONU, OEA, OEI, ALBA, ALADI, G20, G77, NOAL, Grupo de Río
Tódolos países do mundo

Cuba (oficialmente República de Cuba), é un país situado na illa de mesmo nome, localizada no norte do Mar Caribe. A nación de Cuba abrangue a illa homónima, a Illa da Juventud, e varios arquipélagos. A súa capital e meirande cidade é A Habana. A segunda maior cidade é Santiago de Cuba.[1][2][3] Limita cos Estados Unidos polo norte, coas Bahamas e Turks e Caicos polo noreste, con México polo oeste, coas Illas Caimán e Xamaica polo sur, e con Haití e República Dominicana polo sureste.

A illa de Cuba estivo habitada por varias tribos mesoamericanas antes da chegada do explorador Cristovo Colón en 1492, quen reclamou a terra para o Reino de España. Cuba permaneceu como colonia de España ata a Guerra Hispano-Estadounidense de 1898, despois da cal foi brevemente administrada polos Estados Unidos ata que obtivo a independencia en 1902. A fráxil república enfrontouse á radicalización política e a problemas sociais, e malia os esforzos de fornecer o seu sistema democrático, Cuba caeu baixo a ditadura do presidente Fulgencio Batista en 1952.[4][5][6] O crecemento do malestar e da inestabilidade deron paso ó derrocamento de Batista en xaneiro de 1959 polo Movemento do 26 de xullo, que estableceu un goberno socialista co liderado de Fidel Castro. Dende 1965, o país estivo gobernado polo Partido Comunista como un estado unipartidista.

Cuba é a meirande illa do Caribe, e cunha poboación de 11 millóns de habitantes, é a segunda illa máis poboada depois da Española. É un país multiétnico, no que o seu pobo, cultura e costumes teñen diversas orixes, incluíndo ós aborixes taínos e ciboney, o longo período de colonialismo español, a introdución de escravos africanos, a estreita relación coa Unión Soviética durante a Guerra Fría, e a proximidade xeográfica cos Estados Unidos.

Cuba ten unha alta clasificación nos indicadores de saúde e educación, cun elevado Índice de Desenvolvemento Humano de 0.815 no 2014.[7] Segundo os datos presentados polas Nacións Unidas, Cuba foi a única nación do mundo que conseguiu no 2006 a definición que o Fondo Mundial para a Natureza fai do desenvolvemento sustentábel, cunha pegada ecolóxica de menos de 1,8 hectáreas per capita, (no 2006 de 1,5 hectáreas), e cun IDH de máis de 0.855.[8][9]

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

O nome de Cuba vén do lingua taína. O significado exacto do nome é incerto pero podería traducirse como "onde a terra fértil é abondosa" (cubao),[10] ou 'gran lugar' (coabana).[11] O autores que cren que Cristovo Colón era de orixe portuguesa din que Cuba foi nomeada por Colón a partir da vila de Cuba, no distrito de Beja en Portugal.[12][13]

Historia[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Historia de Cuba.

Prehistoria[editar | editar a fonte]

Debuxo dunha taína, pobo tamén coñecido como arawak.

Cuba estivo habitado polos pobos amerindios dos taínos (tamén chamado arawak polos españois), os guanajatabey e os ciboney, antes da chegada dos conquistadores. Os antergos deses pobos nativos migraron dende as terras do continente americano séculos antes.[14] Os nativos taínos chamaban á illa Caobana.[15] Os taínos eran agricultores, mesntres que os ciboney eran tamén pescadores e cazadores-recolledores.

Colonización e dominio español (1492–1898)[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Capitanía Xeral de Cuba.

Despois de chegar por primeira á terra do Novo Mundo na illa entón chamada Guanahani, Bahamas o 12 de outubro de 1492,[16] La Pinta, La Niña e a Santa María, as primeiras naves europeas comandadas por Cristovo Colón, toman terra na costa noreste de Cuba preto do que hoxe é Bariay, na provincia de Holguín, o 28 de outubro de 1492.[17] Colón reclamou a illa para o Reino de España[18] e chamou á illa Isla Juana por Xoán, Príncipe de Asturias.[19]

En 1511, Diego Velázquez de Cuéllar fundou o primeiro asentamento español en Baracoa. Axiña, outras vilas serían fundadas, incluída a futura capital, San Cristobal de la Habana, que foi fundada en 1515. Os taínos traballaban baixo o sistema da encomenda,[20] que funcionaba como un sistema feudal do Idade Media europea.[21] Nun século, a poboación indíxena foi practicamente exterminada por mor de varios factores, como as enfermidades infecciosas de Eurasia, agravadas pola carencia de defensas naturais, así como polas privacións derivadas da suxugación colonial.[22] En 1529, un abrocho de xarampón en Cuba acabou con dous terzos dos nativos que sobreviviran a varíola.[23][24]

O 1 de setembro de 1548, Dr. Gonzalo Perez de Angulo foi nomeado gobernador de Cuba. Chegou a Santiago, Cuba o 4 de novembro de 1549 e inmediatamente declarou a liberdade de tódolos nativos.[25] Converteuse no primeiro gobernador permanente que residiu na Habana no canto de Santiago, e construíu a primeira igrexa da cidade.[26] Despois de que os franceses tomasen a Habana en 1555, o fillo do gobernador, Francisco de Angulo, marchou a México.[27]

A poboación en 1817 era de 630.980, dos cales 291.021 eran brancos, 115.691 eran homes libres (mestizos), e 224.268 eran escravos negros.[28] Na década de 1820, cando o resto do Imperio Español da América Latina se rebelara e formara estados independentes, Cuba permaneceu leal.

Escravos en Cuba descargando xeo de Maine, c. 1832.

Unha serie de revoltas e rebelións de escravos tiveron lugar durante o 'boom do azucre', sendo destacables a rebelión de Aponte de 1812 contra o comercio atlántico de persoas.[29] A independencia de España foi o motivo para unha rebelión en 1868 liderada por Carlos Manuel de Céspedes. De Céspedes, un agricultor de cana de azucre, ceibou ós seus escravos para que loitasen canda el por unha Cuba libre. O 27 de decembro de 1868, emitiu un decreto no que condenaba a escravitude baixo a condición de que os escravos liberados se presentasen ó servizo militar. A rebelión de 1868 deu lugar a un longo conflito coñecido como Guerra dos Dez Anos. Dous mil chineses de Cuba uníronse ós rebeldes. Hai un monumento na Hanana para os chinese que caeron na guerra.[30]

Os Estados Unidos rexeitaron o recoñecemento do goberno cubano, malia que moitas nacións europeas e de América Latina si o fixeron.[31] En 1878, o Pacto de Zanjón rematou co conflito con España prometendo máis autonomía para Cuba. En 1879–1880, o patriota cubano Calixto García tentou comezar outra guerra, coñecida como "Guerra Chiquita", pero recibiu pouco apoio.[32] A abolición da escravitude en Cuba comezou a finais do século XIX, e completouse na década de 1880.[33][34]

Carlos Manuel de Céspedes é coñecido como o Pai da Patria en Cuba, declarando a independencia da nación en 1868.

Un disidente exiliado coñecido como José Martí fundou o Partido Revolucionario Cubano en Nova York en 1892. O obxectivo do partido era acadar a independencia cubana de España.[35] En xaneiro de 1895, Martí viaxou a Montecristi e Santo Domingo para unir os seus esforzos cos de Máximo Gómez.[35] Martí rexistrou as súas ideas políticas no Manifesto de Montecristi.[36] A loita contra o exército español comezou en Cuba o 24 de febreiro de 1895, pero Martí non foi quen de chegar a Cuba ata o 11 de abril de 1895.[35] Martí morreu na batalla de "Dos Ríos" o 19 de maio de 1895.[35] A súa morte inmortalizouno como un heroe nacional do país.[36]

Uns 200.000 soldados españois superaban a un exército rebelde menos numeroso pero que confiaba nas tácticas da loita de guerrillas e da sabotaxe. O xeneral Valeriano Weyler, gobernador militar de Cuba, conduciu á poboación rural ó que el chamaba reconcentrados, e que os observadores internacionais describiron como "vilas fortificadas". Eses reconcentrados están considerados como o prototipo dos campos de concentración do século XX.[37] Entre 200.000 e 400.000 cubanos morreron de inanición e enfermidades nos campos, números verificados pola Cruz Vermella e polo Senador dos Estados Unidos e antigo Secretario de Guerra Redfield Proctor. As protestas americanas e europeas contra a conduta española.[38]

A nave estadounidense Maine foi enviada para protexer os intereses dos Estados Unidos, pero estoupou de súpeto e afundiu moi axiña, acabando con tres cuartos da tripulación. A causa do afundimento permanece descoñecido a pesar da comisión de investigación, pero a opinión popular americana, alimentada pola prenas, considera que os españois foron os responsables.[39] Por mor do incidente, os Estados Unidos e España declaráronse a guerra en abril.

Ó longo das décadas seguinte, catro presidentes dos Estados Unidos, Polk, Buchanan, Grant, e McKinley, tentaron mercarlle a illa a España.[40]

Revolución e goberno do Partido Comunista (1959-presente)[editar | editar a fonte]

A República de Cuba é actualmente o único estado socialista de América. No 1959, Fidel Castro liderou unha revolución contra o ditador Fulgencio Batista e dous anos máis tarde instaurou un réxime de orientación marxista e partido único. Entre o 17 e o 21 de abril do 1961, preto de 1500 exiliados cubanos recrutados, patrocinados e adestrados pola CIA dos Estados Unidos tentaron unha frustrada Invasión de Baía de Cochinos.

Goberno e política[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Política de Cuba.

Divisións administrativas[editar | editar a fonte]

Cuba está dividida en 15 provincias con 169 concellos, alén dun concello especial (a Illa da Xuventude).

CubaSubdivisions.png
  1. Pinar del Río
  2. Artemisa
  3. Cidade da Habana
  4. Mayabeque
  5. Matanzas
  6. Cienfuegos
  7. Villa Clara
  8. Sancti Spíritus
  1. Ciego de Ávila
  2. Camagüey
  3. Las Tunas
  4. Granma
  5. Holguín
  6. Santiago de Cuba
  7. Guantánamo
  8. Isla de la Juventud (Illa da Xuventude)

Na súa historia Cuba tivo diferentes estruturas político-administrativas. Así, durante os anos de colonia, dividiuse en tres departamentos: Oriente, Camagüey, Las Villas e Occidente. Coa Constitución de 1901 estableceuse unha nova estrutura de seis provincias: Pinar del Rio, A Habana, Matanzas, Las Villas, Camaguey e Oriente. A partir de 1976, a teor da aprobación dunha nova Constitución, e en correspondencia co crecemento da poboación, as migracións internas e as novas esixencias económicas do país; a Asemblea Nacional do Poder Popular adoptou a división actual.

Xeografía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Xeografía de Cuba.

Cuba é un arquipélago constituído pola maior illa das Antillas chamada Cuba, a Illa da Xuventude (anteriormente chamada Illa dos Piñeiros), e outros 4.195 cayos, illotes e illas adxacentes. Está situada no Mar das Antillas (ou Mar Caribe), preto da costa dos Estados Unidos e México. Os seus límites son ao norte co Estreito da Florida, ao leste co Paso dos Ventos, ao sur co Mar Caribe e ao oeste co Golfo de México.

A súa superficie é de 110.922 quilómetros cadrados.

Clima[editar | editar a fonte]

En Cuba as temperaturas son xeralmente altas. Os valores medios anuais varían dende os 24 °C nas chairas até 26 °C nas costas orientais, con magnitudes inferiores aos 20 °C. nas partes máis altas da Serra Maestra.

A tempada de novembro a abril é menos calorosa, tratándose do seu inverno, mentres que a temporada entre os meses de maio a outubro é a máis calorosa, é o seu verán. As temperaturas máximas e mínimas absolutas rexistradas son de 38,8 graos Celsius (Jucarito, Granma, o 17 de abril de 1999)[41] e 0,6 grados Celsius (Bainoa, 18 de febreiro de 1996). Como é típico nos climas tropicais, a variación diaria da temperatura é maior que a anual.

A humidade relativa media é elevada, con medias próximas ao 90%. Os máximos diarios, xeralmente superiores ao 95 %, ocorren na mañanciña, mentres que os mínimos descenden, ao mediodía, até 50-60 % na zona interior. As zonas máis húmidas son as rexións occidental e central, xunto cos principais núcleos montañosos. O efecto da alta humidade relativa, outórgalle ao arquipélago cubano unha intensa sensación de calor durante gran parte do ano.

Xeoloxía[editar | editar a fonte]

Este arquipélago posúe unha gran variedade de rochas e solos.

Principais centros urbanos[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Cidades de Cuba.

-A Habana: localizada no extremo occidental da illa. Principal polo cultural e económico. Cidade cosmopolita de 2,2 millóns de habitantes.

-Santiago de Cuba: localizada no extremo sur-oriental da illa. Segunda cidade do país en importancia económica, cultural e demográfica, con 500.000 habitantes.

-Camagüey: no centro-oriente. Cidade cun centro histórico Patrimonio da Humanidade, de 300.000 habitantes.

-Holguín: no norte norte-oriente: Cidade de 300.500 habitantes, con praias como Guardalavaca, Pesquero, Playa Esmeralda e outras que son de interese turístico.

Economía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Economía de Cuba.

Demografía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Demografía de Cuba.

Cuba é unha sociedade multiracial, as orixes da inmensa maioría da poboación son europeos, pois a poboación indíxena foi exterminada por mor da invasión española ou por enfermidades traídas por eles nos séculos XV e XVI.

O 65,05% da poboación é de raza branca, o resto repártese entre mestizos e afroamericanos.

Segundo o último censo do goberno cubano (2002):

  • Poboación : 11 177 743 hab.
  • Idade promedio : 35.1 años.
  • Densidade : 101.7 hab/km²
  • Maiores de 60 anos: 14.7 %
  • Homes : 49.97 %
  • Mulleres : 50.03 %
  • Brancos : 65.05 %
  • Negros : 10.08 %
  • Mulatos : 24.86 %
  • Poboación urbana : 75.9 %

Outros datos[editar | editar a fonte]

  • A Esperanza de vida ao nacer é de 77 anos, 78,7 para as mulleres e 74,8 para os homes, sendo un dos países de latinoamérica e do terceiro mundo con maior esperanza de vida
  • Como media, os habitantes maiores de 15 anos teñen 9'5 anos de estudo
  • Taxa de desemprego: 2,3%
  • Índice de Pobreza Humana dentro de 78 paises en desenvolvemento: 5,1%, o segundo máis baixo
  • Índice de Desenvolvemento de Xénero: Posto 21 de 104 países analizados
  • Taxa de alfabetización adultos: 99,5%
  • Taxa de escolarización :
    • Primaria (por neno de 6 - 11) : 99,1
    • Secundaria (12 - 14) : 96,3
  • Habitantes por médico : 165

A sanidade cubana[editar | editar a fonte]

Hospital Hermanos Ameijeiras.

Todos os cidadáns cubanos residentes no país teñen dereito a recibir asistencia en todas as institucións de saúde, a cal é gratuíta. O Estado garante o dereito a recibir atención médica da seguinte forma: coa prestación da asistencia médica e hospitalaria gratuíta, mediante a rede de instalacións de servizo médico rural, dos policlínicos, hospitais, centros profilácticos e de tratamento especializado; coa prestación de asistencia estomatolóxica gratuíta, controis médicos periódicos, vacinación xeral e outras medidas preventivas de enfermidades.

Todo cubano ten acceso a médicos, enfermeiros, especialistas e medicinas.[42] Na actualidade, existen 22 Facultades de Ciencias Médicas, distribuídas por todas as provincias do país. Existen facultades que reciben só a estudantes estranxeiros como a Escola Latinoamericana de Medicina na Habana (ELAM) e moitas outras en todo o país que actualmente implementan un novo modelo de educación baixo os convenios con Venezuela no marco do ALBA, dando oportunidade a estudantes de baixos recursos provenientes de Venezuela, Bolivia, Honduras e Ecuador aloxados en residencias estudiantís.[43][44][45]

A Saúde Pública da illa ten o recoñecemento dos organismos mundiais e rexionais especializados.[42] Cuba presta axuda médica a outros países como Bolivia, Honduras, Venezuela e outros.[46]

Cuba posúe unha das máis baixas taxas de mortalidade infantil do mundo, cun índice de 5,3 por cada mil nados vivos durante o ano 2007.[47]

Medios de comunicación[editar | editar a fonte]

Os medios de comunicación en Cuba son de titularidade pública e están en mans do Estado central e dos municipios correspondentes. A política informativa diríxea o PCC.

A radio e a televisión son propiedade do Estado. O Instituto Cubano de Radio y Televisión (ICRT) constitúe a institución que controla as transmisións radiais e televisivas.

O xornal oficial do rexime é o Granma.

Cultura[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Cultura de Cuba.

Literatura[editar | editar a fonte]

Artigos principais: Literatura de Cuba e Escritores de Cuba.

A literatura de fala hispana no territorio cubano iníciase coa conquista e colonización española. Os conquistadores traían consigo cronistas que redactaban e describían todos os acontecementos importantes, aínda que dende un punto de vista subxectivo. O máis importante cronista que chegou a Cuba no século XVI foi Fray Bartolomé de Las Casas, autor, entre outras obras, de Historia de las Indias.

Música[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Música de Cuba.

Entre os xéneros tradicionais encóntranse o son e o guaguancó. No século XX popularizáronse tamén outros ritmos, como o chachachá, o mambo, a salsa e o danzón. Actualmente báilanse moito estes ritmos e practícanse nas salas de baile. Entre o máis bailado actualmente está a conga e o casino, así como a timba.


Deportes[editar | editar a fonte]

Cuba destaca en deportes como o béisbol, boxeo, judo, atletismo e voleibol.

En atletismo destacan nomes como Alberto Juantorena, campión olímpico en Montreal 1976, ou o saltador de lonxitude Iván Pedroso, campión mundial e olímpico.

Tópicos diversos[editar | editar a fonte]

Para ter unha idea concreta acerca da Cuba dos últimos anos, pola voz de que nela viviu ata ao exilio, ver o libro Antes que anochezca, de Reinaldo Arenas. Existe tamén a versión cinematográfica Before night falls (dirixido por Julian Schnabel, con Javier Bardem no principal papel).

Eliseo Alberto no seu libro «Dos Cubalibres "Nadie ama más a Cuba que yo"», amosa unha Cuba a través dos grandes nomes da cultura cubana e latinoamericana (músicos, cantores, pintores, escritores, etc.).

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "Cuba profile: Facts". BBC News. http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-19583446. Consultado o 26 de marzo de 2013.
  2. Thomas, 1998, p. ?.
  3. Thomas, 1997, p. ?.
  4. "Remarks of Senator John F. Kennedy at Democratic Dinner, Cincinnati, Ohio". John F. Kennedy Presidential Library & Museum – Jfklibrary.org. 6 de outubro de 1960. http://www.jfklibrary.org/Historical+Resources/Archives/Reference+Desk/Speeches/JFK/JFK+Pre-Pres/1960/002PREPRES12SPEECHES_60OCT06b.htm. Consultado o 7 de novembro de 2010.[Ligazón morta]
  5. Horowitz, 1988, p. 662
  6. Thomas, 1998, p. 1173.
  7. Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome HDI
  8. "Living Planet Report 2006". Fondo Mundial para a Natureza, Sociedade Zoolóxica de Londres, Global Footprint Network. 24 de outubro de 2006. p. 19. http://assets.panda.org/downloads/living_planet_report.pdf. Consultado o 18 de agosto de 2012.
  9. "World failing on sustainable development". Science.org.au. 3 de outubro de 2007. http://www.science.org.au/nova/newscientist/107ns_004.htm. Consultado o 23 de abril de 2014.
  10. The Dictionary of the Taino Language (plate 8) Alfred CarradaModelo:Verify credibility
  11. Dictionary – Taino indigenous peoples of the Caribbean Dictionary --Modelo:Verify credibility
  12. Augusto Mascarenhas Barreto: O Português. Cristóvão Colombo Agente Secreto do Rei Dom João II. Ed. Referendo, Lissabon 1988. English: The Portuguese Columbus: secret agent of King John II, Palgrave Macmillan, ISBN 0-333-56315-8
  13. da Silva, Manuel L. and Silvia Jorge da Silva. (2008). Christopher Columbus was Portuguese, Express Printing, Fall River, MA. 396pp. ISBN 978-1-60702-824-6.
  14. Ramón Dacal Moure, Manuel Rivero de la Calle (1996). Art and archaeology of pre-Columbian Cuba. University of Pittsburgh Press. p. 22. ISBN 0-8229-3955-X. http://books.google.com/?id=PEE9oipDYksC&pg=PA22.
  15. "Taino Name for the Islands". Indio.net. http://www.indio.net/taino/main/language/Tisland.htm. Consultado o 7 de novembro de 2010.
  16. Ted Henken (2008). Cuba: a global studies handbook. ABC-CLIO. p. 30. ISBN 978-1-85109-984-9. http://books.google.com/books?id=Mv7anQoCbzgC. (gives the landing date in Cuba as October 27)
  17. Cuba Oficina Del Censo (2009). Cuba: Population, History and Resources 1907. BiblioBazaar, LLC. p. 28. ISBN 978-1-110-28818-2. http://books.google.com/books?id=E0iIQ1nxJB4C. (gives the landing date in Cuba as October 28)
  18. Gott, 2004, p. 13
  19. "Letter by Christopher Columbus concerning recently discovered islands". The Human Record. 1. Houghton Mifflin Company. 2005. p. 8. ISBN 0-618-37040-4.
  20. "Encomienda or Slavery? The Spanish Crown's Choice of Labor Organization in Sixteenth-Century Spanish America" (PDF). Latin American Studies. http://www.latinamericanstudies.org/colonial/encomienda-slavery.pdf. Consultado o 19 de xullo de 2013.
  21. McAlister, 1984, p. 164
  22. Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies. Nova York, NY: W.W. Norton & Co. 1998. ISBN 0-393-03891-2. http://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/smallpox.html.
  23. Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A-M. ABC-CLIO. 2008. p. 413. ISBN 0-313-34102-8. http://books.google.com/books?id=5Pvi-ksuKFIC&pg=PA413&dq#v=onepage&q=&f=false.
  24. J. N. Hays (2005). "Epidemics and pandemics: their impacts on human history". p.82. ISBN 1-85109-658-2
  25. Wright, 1916, p. 183.
  26. Wright, 1916, p. 229.
  27. Wright, 1916, p. 246.
  28. Scheina, 2003, p. 352.
  29. The 1813 Aponte Rebellion in Cuba and the struggle against Atlantic Slavery. The University of North Carolina Press. 2006. p. 320. ISBN 0-8078-5772-6.
  30. Westad, 2012, pp. 227–8
  31. "Historia de las Guerras de Liberación de Cuba". http://www.cubagenweb.org/mil/e-war-hist.htm.Modelo:Verify credibility
  32. "The Little War (La Guerra Chiquita)". http://www.historyofcuba.com/history/funfacts/lilwar.htm.Modelo:Verify credibility
  33. Scott, 2000, p. 3
  34. Chomsky, Carr & Smorkaloff 2004, pp. 37–8.
  35. 35,0 35,1 35,2 35,3 Ground warfare: an international encyclopedia. Part 25, Volume 1. Stanley Sandler. 2002. p. 549. ISBN 1-57607-344-0. http://books.google.com/?id=L_xxOM85bD8C&pg=PP1. Consultado o 6 de setembro de 2009.
  36. 36,0 36,1 David Arias (2005). Spanish-americans: Lives And Faces. Victoria, BC, Canada: Trafford Publishing. p. 171. ISBN 1-4120-4717-X. http://books.google.com/?id=7AlqghmzQVUC&pg=PA171. Consultado o 6 de setembro de 2009.
  37. Robert K. Home (1997). Of Planting and Planning: The Making of British Colonial Cities. Chapman and Hall. p. 195. ISBN 0-419-20230-7. http://books.google.com/?id=1ovC4TylXNkC&pg=PA195. Consultado o 6 de setembro de 2009.
  38. The Spanish-American War. "Cuban Reconcentration Policy and its Effects". http://www.spanamwar.com/proctorspeech.htm. Consultado o 29 de xaneiro de 2007.Modelo:Verify credibility
  39. The American Battleship. St. Paul, Minn.: MBI Publishing Company. 2003. p. 18. ISBN 0-7603-0989-2. http://books.google.com/?id=SYurkGIlgLMC&pg=PA18. Consultado o 15 de setembro de 2009.
  40. Falk, 1988, p. 64.
  41. [1]
  42. 42,0 42,1 Recoñece a ONU logros de Cuba en medicina familiar
  43. Cuba: Integración latinoamericana contra o neoliberalismo
  44. Cuba: Pedagóxico holguinero recibirá estudantes latinoamericanos
  45. Cuba outorga novas bolsas a estudantes latinoamericanos
  46. Recuperan a visión máis dun millón de pacientes con programa cubano-venezolano
  47. Diminúe mortalidade infantil a 5,3

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • ARENAS, Reinaldo (1992), Antes que Anochezca, State of Reinaldo Arenas e Tusquets Editores, ISBN 972-41-1295-0
  • ALBERTO, Eliseo (2004), Dos Cubalibres "Nadie quiere más a Cuba que yo", Ediciones Península e Atalaya, ISBN 84-8307-626-8

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Cuba


Países do mundo | Caribe
Antiga e Barbuda - Bahamas - Barbados - Cuba - Dominica - Rep. Dominicana - Granada - Haití - Saint Kitts e Nevis - San Vicente e Granadinas - Santa Lucía - Trinidad e Tobago - Xamaica
Países con estatus especial no Caribe

Aruba - Curaçao - Illa de San Martiño - Bonaire - San Eustaquio - Saba (posesións dos Países Baixos)
Guadalupe - Martinica - Illa de San Martiño - Saint-Barthélemy (posesións de Francia)
Anguila - Illas Virxes Británicas - Illas Caimán - Montserrat - Turks e Caicos (posesións do Reino Unido)
Illas Virxes Americanas - Porto Rico (posesións dos Estados Unidos)