Muros

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Muros (homónimos).

Muros
Porto de Muros.
Situación
Xentilicio	muradán/muradá
Xeografía
Provincia	Provincia da Coruña
Comarca	Comarca de Muros
Poboación	9437 hab. (2012)
Área	72,9 km²
Densidade	129,45 hab./km²
Entidades de poboación	8 parroquias
Capital do concello	Muros
Política (2011)
Alcalde	Caridad González Cerviño (PSdeG-PSOE)
Concelleiros	BNG: 3 PPdeG: 4 PSdeG-PSOE: 6 Outros: -
Eleccións municipais en Muros
Uso do galego (2001)
Galegofalantes	99,02%
Páxina web oficial
www.muros.es

Muros é un concello da provincia da Coruña, pertencente á Comarca de Muros. Está situado no extremo norte da ría de Muros e Noia, a máis setentrional das rías Baixas.

Segundo o IGE no 2012 tiña unha poboación de 9.437 habitantes (9.787 no 2009, 9.999 no 2006, 9.995 no 2005, 10.050 no 2004, 10.095 en 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é muradá para o feminino ou muradán para o masculino.

Poboación

Censo Total (Habitantes)	9.437
Menores de 15 anos	1.015 (10.75 %)
Entre 15 e 64 anos	5.867 (62.17 %)
Maiores de 65 anos	2.555 (27.07 %)

Evolución da poboación de Muros (desde 1900 ata 2012)
1900	1930	1950	1981	2004	2009	2011	2012
9.130	10.282	11.155	12.302	10.050			9.437
Fontes: INE e IGE (Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

Clima

O clima de Muros é propio do dominio oceánico hiperhúmedo aínda que, debido á orientación ó sur dominante e á protección dos ventos polas serras que o delimitan, permite a suavidade de certos trazos climáticos. A concentración de precipitacións non outono-inverno e o descenso no verán é patente, tanto que incluso nalgún se chega a falar de aridez estival e déficit hídrico, vinculado á dificultade de reter a auga por parte do substrato areoso.

Historia

Na zona atopáronse restos prehistóricos, como os petróglifos de Louro e Serres, así como castros da época castrexa e calzadas do período da romanización.

No século X o rei Sancho IV de Castela mandou repoboar a zona entre O Ézaro e Ponte Nafonso, nomeando a zona como Póboa de Muro. O primeiro emprazamento correspondíase coa parte sur do actual. O primeiro documento no que se documenta este lugar é de 1286, En 1298 Fernando IV doa esta vila á mitra compostelá, desaparecendo do seu escudo o castelo e o león (símbolos dos reis de Castela) e pasando a figurar nel dúas vieiras, que representan a igrexa compostelá. A mediados do século XV o rei Xoán II de Castela habilitou o porto da vila para exportar e importar mercadorías.

A vila foi gañando importancia co tempo, e en 1520 foi amurallada. A construción, de entre 3 e 4 m de grosor e até 7 de altura, dividía a poboación en dous barrios perfectamente delimitados: A Cerca e A Axesta. A porta principal de acceso era a Porta da Vila, flanqueada por dúas poderosas torres defensivas, estaba situada preto da actual Casa Consistorial, A muralla tiña outras dúas portas e dezaoito torres ameadas de até 11 m de altura. Tamén en 1520 Alonso III de Fonseca mandou construír o forte de Monte Louro para defenderse dos ataques dos piratas. En 1544 tivo lugar a batalla de Muros, na que a Armada Española, mandada polo almirante Álvaro de Bazán, derrotou a escuadra francesa. Nesa época o goberno local reuníase no adro da igrexa de San Pedro. A finais do século XVI o marqués de Cerralbo construíu un castelo nas inmediacións da vella lonxa, que no século XVIII chegou a contar con 12 canóns.

En marzo de 1809, no marco da Guerra da Independencia, a vila foi destruída polas tropas napoleónicas en tan só doce horas. Amais dos danos humanos e materiais (190 casas destruídas), queimouse o Arquivo Municipal, o que supuxo a perda da maioría da documentación histórica. No século XIX chegaron á vila emresarios cataláns, que crearon máis de 30 fábricas de salgadura, principalmente de sardiña e arenque. Xunto cos estaleiros, isto marcou a vida laboral e a fisonomía da vila.

A comezos do século XX a vila foi visitada por María Cristina de Habsburgo-Lorena, raíña nai de Afonso XIII. A nobre estivo varios días hospedada co se séquito.

En maio de 1970 a vila foi declarada conxunto histórico-artístico, sendo definida como «Vila mariñeira que conserva os seus valores ambientais, típicos e pintorescos, ó lado da severa grandeza monumental de góticos palacios e templos como o da antiga Colexiata e o Santuario da Virgen do Camiño».

Muros na cultura popular

• Os de Noia son borrachos,/ os de Muros aloqueiros,/ os de Fisterra son mouros,/ e os do Son sonche bucheiros.
  • Aloque ou aloqueiro significan pantano, lameira, e, por extensión, atranco, dificultade, compromiso.
  • Bucheiro pode significar barrigán, tripón; ou pescador de bucheiros, nome local dos muxos.

Galería de imaxes

Artigo principal: Galería de imaxes de Muros.

• 

  Casa do concello

• 

  Porto de Muros

• 

  Ría de Muros e Noia, probablemente desde Abelleira, Muros

• 

  Esteiro, Muros

• 

  Monte Louro dende Arnela, Baroña

• 

  Muíño de mareas de Pozo de Cachón

• 

  Capela de San Roque

• 

  Lavadoiro

Lugares de Muros

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Muros vexa: Lugares de Muros.

Véxase tamén

Concellos da Comarca de Muros
Carnota	Muros