A Baña

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 42°57′43″N 08°45′29″W / 42.96194°N 8.75806°W / 42.96194; -8.75806

A Baña
Escudo de A Baña
A Baña, concello 01-01.jpg

Casa do concello
Situacion A Baña.PNG
Situación
Xentilicio[1] bañense
Xeografía
Provincia Provincia da Coruña
Comarca Comarca da Barcala
Poboación 3967 hab. (2012)
Área 98,0 km²
Densidade 40,48 hab./km²
Entidades de poboación 15 parroquias
Capital do concello San Vicenzo
Política (2011)
Alcalde Andrés García Cardeso
Concelleiros BNG: 0
PPdeG: 7
PSdeG-PSOE: 4
Outros: -
Eleccións municipais na Baña
Uso do galego[2] (2001)
Galegofalantes 99,02%
Na rede
concellodeabana.es

A Baña é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca da Barcala. Segundo o IGE en 2012 tiña 3.967 habitantes (en 2009: 4.415, 4.652 no 2006, 4.802 no 2005, 4.888 no 2004, 5.036 no 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é bañense.

Evolución da poboación[editar | editar a fonte]

Evolución da poboación da Baña dende 1900[3]:

Etimoloxía do topónimo[editar | editar a fonte]

O topónimo Avania aparece documentado xa en 1153 nun documento conservado no mosteiro de Toxos Outos, e no tumbo B da catedral de Santiago de Compostela (1209), onde se menciona: ...San Iurgio in Transtamarem. cum tota terra sua quam maiorem ab antiquo habuit, videlicet cum Carnota, Entines, Jalles, Barcala, Auania et de Celtigos, quantum magis antiquitus habuit....

A forma orixinal é Avaña. En épocas máis recentes, froito dun proceso de castelanización de topónimos totalmente alleo á evolución natural etimolóxica, sufriu a segmentación da vogal inicial "A", ó ser tomada como artigo singular feminino e ser traducida por "La"[4].

Estes falsos cortes tamén tiveron lugar noutros topónimos galegos, como Ogrobe ("El Grove") ou Agolada ("La Golada")[5].

Xeografía[editar | editar a fonte]

O concello, de 98,2 km², limita cos concellos de Ames, Negreira, Val do Dubra e Santa Comba. Está situado a uns 25 km ao oeste de Santiago de Compostela.

Situado no fermoso Val de Barcala, que o Concello da Baña forma conxuntamente co de Negreira,

O relevo está determinado polos tres vales que baixan dende as terras de Xallas cara ao río Tambre: os dos ríos Barcala, que discorre case na súa totalidade por terras do municipio até desembocar en Negreira no río Tambre; o río Albariña (ou Baña), que desemboca no propio Barcala; e o do río Portalaxe, que desemboca no Tambre.

O concello ten un clima oceánico, morno e húmido, cuns 2.000 mm anuais de precipitacións. As temperaturas son moderadas, con 7,2 °C de media en xaneiro, e 17,9 °C en xullo.

Historia[editar | editar a fonte]

Consérvanse vestixios arqueolóxicos megalíticos como as mámoas de Ferreiros, e poboados castrexos como os da Baña e o de Lañas. A toponimia dos lugares deixa ver que foi unha zona intensamente romanizada. A presenza de núcleos como Suevos ou Francos constata asemade o asentamento de pobos bárbaros.

A mención máis antiga é nun documento de 1153, contido no tumbo do mosteiro de Toxos Outos: hereditatem que habetis in terra de Avania.

Na Idade Media o concello foi berce dos Trastámara e dominio dos señores de Altamira. Personalidades como o bispo Xelmírez ou a raíña Urraca deixaron constancia da súa importancia. Nos templos relixiosos hai mostras da arte románica e gótica.

Xa no século XIX pasouse a épocas de decadencia económica e política debido ás guerras da Independencia e Carlista, ás desamortizacións de bens eclesiásticos e das confrarías, e á suba de impostos.

Economía[editar | editar a fonte]

O concello da Baña é eminentemente rural, aínda que as actividades agrícolas non son as que ocupan a maioría da poboación. No ano 2001 o sector servizos ocupaba 686 persoas, a agricultura 454, a construción 368, a industria 244 e pesca 9.

No ano 2003 había no concello un total de 412 explotacións de gando vacún cun total de 7.045 animais e estaban rexistradas un total 49 empresas e 14 comercios.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes da Baña.

Parroquias[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias da Baña

A Baña (San Vicenzo) | Barcala (San Xoán) | O Barro (Santa Mariña) | Cabanas (San Miguel) | Corneira (San Cristovo) | A Ermida (San Salvador) | Fiopáns (San Pedro) | Lañas (Santa Baia) | Marcelle (Santa Cristina) | Ordoeste (Santa María) | A Riba (San Xoán) | San Cibrán de Barcala (San Cibrán) | Sanamede do Monte (San Mamede) | Suevos (San Mamede) | Troitosende (Santa María)

Lugares da Baña[editar | editar a fonte]

Para unha lista completa de todos os lugares do concello da Baña vexa lugares da Baña.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Datos de 2001 publicados en 2004.
  3. INE
  4. González Balasch, M.T.: El Tumbo B de la Catedral de Santiago (Edición y Estudio). Universidade de Granada (tese de doutoramento), 1987.
  5. Cabeza Quiles, F.: Os nomes da terra. Topónimos galegos; Editorial Toxosoutos, p. 201.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: A Baña Modificar a ligazón no Wikidata


Concellos da Comarca da Barcala Comarca da Barcala
non temos escudo
A Baña
Negreira
Negreira