Lousame

Lousame
Casa do concello.
Situación
Xentilicio	lousamián
Xeografía
Provincia	Provincia da Coruña
Comarca	Comarca de Noia
Poboación	3621 hab. (2012)
Área	93,6 km²
Densidade	38,69 hab./km²
Entidades de poboación	7 parroquias
Capital do concello
Política (2011)
Alcalde	Teresa Villaverde Pais (PPdeG)
Concelleiros	BNG: 1 PPdeG: 8 PSdeG-PSOE: 2 Outros: -
Eleccións municipais en Lousame
Uso do galego (2001)
Galegofalantes	99,17%
Páxina web oficial
www.concellodelousame.com

Lousame é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca de Noia. Segundo o IGE no 2012 tiña 3.621 habitantes (3.687 no 2009, 3.798 no 2006, 3.854 no 2005, 3.912 no 2004, 3.957 en 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «lousamián».

Poboación

Censo Total (Habitantes)	3.621
Menores de 15 anos	385 (10.63 %)
Entre 15 e 64 anos	2.166 (59.82 %)
Maiores de 65 anos	1.070 (29.55 %)

Evolución da poboación de Lousame (desde 1900 ata 2012)
1900	1930	1950	1981	2004	2009	2011	2012
5.543	5.857	6.555	5.014	3.912			3.621
Fontes: INE e IGE (Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

Xeografía

O concello ten unha superficie de 93 km², e abrangue 7 parroquias. Limita ao norte co concello de Brión, ao sur con Boiro e Rianxo, ao leste con Rois e Dodro e ao oeste con Porto do Son. É un territorio cun relevo abrupto, con fortes contrastes entre o fondo dos vales (20 msnm) e cumios de altitude media (monte Iroite, de 685 m, e a Muralla, de 674 m).

Historia

Nos terreos ocupados polo concello consérvanse restos prehistóricos (mámoas), da Idade do Bronce (petróglifo de Lesende) e da época castrexa. De feito, no propio escudo do concello aparecen reflectidos sete castros (Coto do Castro, Castro de Comparada, Castro de Servia, Castelo de Fruíme, Castelo de San Lourenzo, Castro de Berrimes e Castro do Lourido).

Da época da romanización consérvase o topónimo do concello, procedente da palabra celtolatina lausia, que corresponde aos xistos ou lousas que tanto abundan nesa parroquia (montes de Aldeagrande, Seoane e Cruído).

Na Idade Media fundouse o mosteiro de Toxos Outos, na beira dereita do río de San Xusto. No tombo de san Xusto, do século XII, aparece reflectida moita documentación da época medieval. No século XVII o mosteiro foi anexionado ao de Sobrado dos Monxes, converténdose en priorado do mesmo. Xa coa desamortización de Mendizábal desintegrouse por completo, converténdose na igrexa parroquial de San Xusto de Toxos Outos e perdendo a autonomía xurisdicional que tivera na Idade Media.

O concello de Lousame conformouse como tal en 1836, cando tiña 3.514 habitantes. Foi anexionada a parroquia de San Martiño de Fruíme (que pertencía ao concello de Boiro) e a de San Xoán de Camboño (Porto do Son). Amais, a parroquia de Santa María de Roo, que pertencía á xurisdición de San Xusto, pasou ao concello de Noia.

A casa consistorial está na aldea de Portobravo desde a década de 1950, se ben ata entón estivera no lugar de Cruído. Nesa época acadouse o período de máxima poboación (6.555 habitantes) debido ao auxe das explotacións mineiras de Finx.

Patrimonio

Mosteiro de San Xusto de Toxos Outos

Artigo principal: Mosteiro de Toxos Outos.

Minas de Finx

Artigo principal: Minas de San Fins.

Fábrica de papel de Fontán

Chegou a haber cinco fábricas de papel á beira dos ríos Vilacoba e San Xusto, sendo a máis importante a fundada en 1863 polo matemático e xeógrafo Domingo Fontán. Estaba situada na ribeira esquerda do Vilacoba, á altura do lugar do Castro. O edificio, de planta rectangular, tiña cuberta a dúas augas e gran cantidade de fiestras dispostas de xeito rítmico. Esta arquitectura era funcional, pois as fiestras servían para ventilar o interior para o secado do papel. Había dous niveis de catorce fiestras, tendo o corpo máis baixo catro aberturas máis grandes. A auga chegaba a través dunha canle de pedra de lonxitude considerable e con moita capacidade, que recollía a auga río arriba.

Galería de imaxes

Artigo principal: Galería de imaxes de Lousame.

• 

  Igrexa de San Xusto

• 

  Antiga casa parroquial de San Xusto. Hoxe albergue.

• 

  Río San Xusto

• 

  Fervenza en Toxos Outos

• 

  Moas dos muíños en Toxos Outos

• 

  Restos do antigo mosteiro en Toxos Outos

Lugares de Lousame

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Lousame vexa: Lugares de Lousame.

Véxase tamén

Concellos da Comarca de Noia
Lousame	Noia	Outes	Porto do Son