Lousame

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 42°47′7.12″N 8°51′56.92″W / 42.7853111°N 8.8658111°W / 42.7853111; -8.8658111

Lousame
Escudo de Lousame
Ayuntamiento de Lousame.png

Casa do concello.
Situacion Lousame.PNG
Situación
Xentilicio[1] lousamián
Xeografía
Provincia Provincia da Coruña
Comarca Comarca de Noia
Poboación 3.621 hab. (2012)
Área 93,6 km²
Densidade 38,69 hab./km²
Entidades de poboación 7 parroquias
Capital do concello Portobravo
Política (2011)
Alcaldesa Teresa Villaverde Pais
Concelleiros BNG: 1
PPdeG: 8
PSdeG-PSOE: 2
Outros: -
Eleccións municipais en Lousame
Uso do galego[2] (2011)
Galegofalantes 84,91%
Na rede
www.concellodelousame.com
secretaria@concellodelousame.com

Lousame é un concello galego situado no sudoeste da provincia da Coruña, pertencente á comarca de Noia. Segundo o IGE no 2012 tiña 3.621 habitantes. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «lousamián».

É un concello principalmente agrario. Está dividido en 7 parroquias e a el pertencen 75 núcleos de poboación.

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

O nome de Lousame conservase dende a a época romana. Provén da palabra latina lausia, que corresponde ás lousas que tanto abundan no concello.

Xeografía[editar | editar a fonte]

O concello ten unha superficie de 93 km², e abrangue 7 parroquias. Limita ao norte co concello de Brión, ao sur con Boiro e Rianxo, ao leste con Rois e Dodro e ao oeste con Porto do Son. É un territorio cun relevo abrupto, con fortes contrastes entre o fondo dos vales (20 msnm) e cumios de altitude media (monte Iroite, de 685 m, e a Muralla, de 674 m).

Historia[editar | editar a fonte]

Nos terreos ocupados polo concello consérvanse restos prehistóricos (mámoas), da Idade do Bronce (petróglifo de Lesende) e da época castrexa. De feito, no propio escudo do concello aparecen reflectidos sete castros (Coto do Castro, Castro de Comparada, Castro de Servia, Castelo de Fruíme, Castelo de San Lourenzo, Castro de Berrimes e Castro do Lourido).

Da época da romanización consérvase o topónimo do concello, procedente da palabra celtolatina lausia, que corresponde aos xistos ou lousas que tanto abundan nesa parroquia (montes de Aldeagrande, Seoane e Cruído).

Na Idade Media fundouse o mosteiro de Toxos Outos, na beira dereita do río de San Xusto. No tombo de san Xusto, do século XII, aparece reflectida moita documentación da época medieval. No século XVII o mosteiro foi anexionado ao de Sobrado dos Monxes, converténdose en priorado do mesmo. Xa coa desamortización de Mendizábal desintegrouse por completo, converténdose na igrexa parroquial de San Xusto de Toxos Outos e perdendo a autonomía xurisdicional que tivera na Idade Media.

Entre 1730 e 1777 viviu na aldea de Fruíme Diego Antonio Cernadas de Castro, escritor e defensor de Galicia, que exerceu o cargo de cura nesta aldea, ainda que neste época a parroquia de Fruíme non era de Lousame.

O concello de Lousame conformouse como tal en 1836, cando tiña 3.514 habitantes. Foi anexionada a parroquia de San Martiño de Fruíme (que pertencía ao concello de Boiro) e a de San Xoán de Camboño (Porto do Son). Amais, a parroquia de Santa María de Roo, que pertencía á xurisdición de San Xusto, pasou ao concello de Noia.

Durante a segunda metade do século XIX chegou a haber 5 fábricas de papel en Lousame na riveira de varios rios. A mais importante foi a de Diego Fontán, na riveira do río Vilacova.

A casa consistorial está na aldea de Portobravo desde a década de 1950, se ben ata entón estivera no lugar de Cruído. Nesa época acadouse o período de máxima poboación (6.555 habitantes) debido ao auxe das explotacións mineiras de Finx.

Poboación[editar | editar a fonte]

Censo Total (Habitantes) 3.493
Menores de 15 anos 396 (11.33 %)
Entre 15 e 64 anos 2.029 (58.09 %)
Maiores de 65 anos 1.068 (30.57 %)
Evolución da poboación de Lousame (desde 1900 ata 2013)
 1900  1930  1950  1981  2004  2009  2011  2012  2013
 5.543  5.857  6.555  5.014  3.912      3.621  {{{9}}}
Fontes: INE e IGE

(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

Patrimonio[editar | editar a fonte]

Mosteiro de San Xusto de Toxos Outos[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Mosteiro de Toxos Outos.

Minas de Finx[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Minas de San Fins.

Fábrica de papel de Fontán[editar | editar a fonte]

Chegou a haber cinco fábricas de papel á beira dos ríos Vilacoba e San Xusto, sendo a máis importante a fundada en 1863 polo matemático e xeógrafo Domingo Fontán. Estaba situada na ribeira esquerda do Vilacoba, á altura do lugar do Castro. O edificio, de planta rectangular, tiña cuberta a dúas augas e gran cantidade de fiestras dispostas de xeito rítmico. Esta arquitectura era funcional, pois as fiestras servían para ventilar o interior para o secado do papel. Había dous niveis de catorce fiestras, tendo o corpo máis baixo catro aberturas máis grandes. A auga chegaba a través dunha canle de pedra de lonxitude considerable e con moita capacidade, que recollía a auga río arriba.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes de Lousame.

Parroquias[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias de Lousame

Camboño (San Xoán) | Fruíme (San Martiño) | Lesende (San Martiño) | Lousame (San Xoán) | Tállara (San Pedro) | Toxos Outos (San Xusto) | Vilacova (Santa Eulalia)

Lugares de Lousame[editar | editar a fonte]

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Lousame vexa: Lugares de Lousame.

Notas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Lousame Modificar a ligazón no Wikidata


Concellos da Comarca de Noia Comarca de Noia
Lousame
Lousame
Noia
Noia
Outes
Outes
Porto do Son
Porto do Son