Cabanas

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 43°25′10″N 08°09′41″W / 43.41944°N 8.16139°W / 43.41944; -8.16139

Cabanas
Escudo de Cabanas
Cabanas.Galiza.07.jpg

Vista xeral de Cabanas
Situacion Cabanas.PNG
Situación
Xentilicio[1] cabanés
Xeografía
Provincia Provincia da Coruña
Comarca Comarca do Eume
Poboación 3.299 hab. (2012)
Área 30,3 km²
Densidade 108,88 hab./km²
Entidades de poboación 7 parroquias
Capital do concello Cabanas
Política (2011)
Alcalde Germán Castrillón Permuy
Concelleiros BNG: 2
PPdeG: 6
PSdeG-PSOE: 1
Outros: AEC - 2
Eleccións municipais en Cabanas
Uso do galego[2] (2001)
Galegofalantes 92,28%
Na rede
www.cabanas.es
cabanas@fegamp.es

Cabanas é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca do Eume. Segundo o IGE, en 2012 tiña 3.299 habitantes (3.346 en 2011). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é cabanés/cabanesa.


Xeografía[editar | editar a fonte]

Situación[editar | editar a fonte]

O concello de Cabanas está situado na franxa costeira de Galiza, ao nordeste da provincia da Coruña. É o único concello incluído integramente na denominada ría de Ares. Enmarcado na comarca do Eume, limita ao norte e o oeste co concello de Fene, ao leste co concello da Capela, e ao sur coa ria de Ares e cos concellos de Pontedeume e Monfero, dos que o separa o río Eume. A capital do concello está a 82 quilómetros de Santiago de Compostela, a 37 da Coruña e a 15 de Ferrol.

Orografía[editar | editar a fonte]

A xeomorfoloxía defínese pola transición entre a franxa costeira e as superficies de achanzamento inferior, producindo unha superficie moi accidentada.

Na parte sur do concello a paisaxe, de oeste a leste, distínguese polas praias, acantilados e marisma nas parroquias de San Martiño de Porto e Cabanas, e o val do río Eume, amplo na parroquia de Irís, e angosto na de Soaserra, onde xa forma parte do canón do Eume.

Ao leste érguense as elevacións da Serra, que serven de límite co concello da Capela, e onde se achan as maiores elevacións do concello, sendo o Pico da Aguia con 474 metros a maior altura.

O centro do concello está salpicado doutras estribacións, entre as que destacan o monte Punxeiro con 389 metros e o pico Castro de 343 metros. A zona norte está formada por terras que descenden das estribacións centrais cara á ría de Ferrol. No oeste do concello elévanse pequenos outeiros que forman o límite natural coa parroquia fenesa de Limodre.

Hidrografía[editar | editar a fonte]

O río principal é o Eume, que baña o sur do concello e fai de fronteira cos concellos de Monfero e Pontedeume. Ao leste, na parroquia de Soaserra encóntrase no canón do Eume, abríndose o val na parroquia de Irís, e formando pouco antes da súa desembocadura un amplo esteiro na parroquia de Cabanas. Agás algún curso rápido de agua que baixa polo canón, non posúe afluentes nas terras do concello.

Na parroquia de Santa Cruz do Salto nace o río Castro que baña esta parroquia e as de Laraxe e San Martiño de Porto, desembocando na ría de Ares no límite co concello de Fene.

As terras da parroquia de Regoela, no nordeste do concello, forman parte da conca do río Belelle, que nesta parte fai de límite co concello de Fene.

Demografía[editar | editar a fonte]

Durante o século XX, a poboación de Cabanas sufriu todo tipo de tendencias. Logo dun período de estancamento ou crecemento feble durante o primeiro terzo, aumenta considerabelmente no terzo seguinte chegando a superar os 5.000 habitantes nos anos sesenta. Nas dúas décadas seguintes sofre un baixón espectacular, situándose en pouco máis de 3.000 habitantes en 1991. A partir deste ano experimenta un notábel aumento, aínda que non suficiente para recuperar a perda das décadas anteriores, situándose en 2012 en 3.299 habitantes.

Na seguinte táboa e o consecuente gráfico asociado, apréciase a evolución comentada:[3][4]

Evolución da poboación de: Cabanas desde

1900 ata 2011

1900

1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2011

3.322

3.447 3.443 3.584 4.100 4.380 5.014 5.001 3.500 3.074 3.292 3.346

En 2012 a distribución da poboación por tramos de idade era:

Censo total (habitantes) 3.299
Menores de 15 anos 366 (11,09%)
Entre 15 e 64 anos 2.088 (63,29%)
Maiores de 65 anos 845 (25,61%)

Historia[editar | editar a fonte]

O actual territorio de Cabanas repartíase antigamente entre as xurisdicións de Caaveiro, Santiago, Monfero, Pontedeume e Betanzos. Entre 1821 e 1822 téñense novas da existencia dun municipio constitucional en San Martiño de Porto. En 1833 faise a actual división de Galiza, co que a provincia de Betanzos se integra na da Coruña.

No ámbito xudicial, en 1820 as sete parroquias que hoxe conforman o concello de Cabanas aparecen incluídas dentro do partido de Pontedeume, ao que permanecen ata 1867. Tras un breve período de tempo no que se inclúen na xurisdición de Ferrol, volven a pertencer a Pontedeume ata que, en 1965, definitivamente pasan á xurisdición de Ferrol.

Cultura[editar | editar a fonte]

Patrimonio[editar | editar a fonte]

Patrimonio arqueolóxico[editar | editar a fonte]

A cultura megalítica está representada por 29 túmulos distribuídos na zona centro-oriental de Cabanas, destaca a necrópole de Monte dos Golpes e Monte Punxeiro, con 21 monumentos funerarios. Tamén hai manifestacións da cultura castrexa reflectidas en tres castros: o castro de Piñeiros, en San Vicente de Regoela; o pico Castro, en Irís e o castro das Modias, en San Martiño de Porto.

Patrimonio arquitéctonico[editar | editar a fonte]

Cruceiro do Areal, situado actualmente no Campo do Oito.

En canto á arquitectura relixiosa, destaca a igrexa parroquial de San Martiño de Porto, que aparece citada en distintos documentos dende o século XV e a capela de Riobó, que é de estilo renacentista. Nela hai restos dun altar barroco en madeira policromada. No adro da igrexa de San Mamede de Laraxe localízase a Pía de San Mamede, á que se lle atribúe un carácter máxico porque sempre ten auga e nunca esgota o seu manancial nin en épocas de seca. A capela do Bo Xesús, no Pudrical, en San Martiño de Porto, é unha pequena igrexa de estilo barroco fundada no ano 1771. Tamén hai constancia documental sobre a existencia de varias capelas desaparecidas. Os cruceiros adoitan situarse en cruzamentos de camiños, en adros de igrexas ou en lugares aos que se lles supón certo carácter máxico. En Cabanas hai catro cruceiros, entre os que destaca o do Areal que presenta como elemento decorativo unha flor con catro puntas.

No municipio tamén hai numerosos pazos, coma o de Fraián, en San Martiño de Porto; o pazo de Riobó, na vila de Cabanas ou o de Caaveiro que conserva o escudo do Real Padroado de Caaveiro cunha inscrición que di que foi reedificado entre os anos 1742 e 1748. En relación coa ponte dos Andrade, a lenda conta que foi construída nunha soa noite por unha aposta co demo, quen, por non colocar a derradeira pedra antes de romper o día, non puido cobrar o prezo da aposta. Esta obra, levantada a expensas de Fernán Pérez de Andrade, foi considerada como a máis grande de Europa na súa clase.

As construcións populares están representadas polos numerosos hórreos, cabazos, muíños, lagares e fontes. Destacan entre os máis de 200 hórreos que se localizan no municipio: o do Pazo de Riobó, o de Fraián e o de Xavariz. Os cabazos constrúense nas parroquias de Regoela e Soaserra, para almacenar gran en épocas de boas colleitas cando os hórreos son insuficientes. O concello de Cabanas conserva restos de preto de medio centenar de muíños, dos que aínda funcionan polo menos unha ducia. Todos son hidráulicos e só un é mixto, de mareas e río, está situado na desembocadura do río Castro. A tradición do viño conservouse neste territorio fundamentalmente nas parroquias de Irís e Cabanas.

Patrimonio natural[editar | editar a fonte]

Localizados nun fondo da ría están o piñeiral e a praia da Madalena, que, cun proceso de regulación urbanística, son un exemplo único na nosa xeografía litoral. As súas características naturais, as súas augas tranquilas, a calidade da area e o seu extenso e frondoso piñeiral vense complementados cuns servizos excelentes (fontes, mesas e asentos rústicos, grelladas, etc), ademais da ampla oferta en restauración e aloxamento hoteleiro que se brinda no propio concello.

A praia de Chamoso está nunha costa acantilada á que se accede por unha pista situada fronte á igrexa de San Martiño de Porto e ofrece outra alternativa ao bulicio da primeira.

Xa cara ao interior, as fragas do Eume constitúen un espazo natural destacable, considerado como "o bosque atlántico costeiro máis importante e mellor conservado de Europa". Existen máis de 20 especies de árbores e máis de 100 especies de fungos e 250 de liques.

Festas e celebracións[editar | editar a fonte]

Hai constancia dalgunhas festas de carácter ecoloxista celebradas antano, como a Festa da Árbore o día 19 de marzo de 1914 e que hoxe continúa no Día do Ambiente cando se plantan árbores tanto de doazóns oficiais coma de particulares. A popular romaría de santa Marta ten lugar, dende a súa recuperación en 1990, no piñeiral da Madalena, o domingo posterior ao 29 de xullo. As sete parroquias de Cabanas festexan anualmente os seus patróns con comidas familiares, gaitas, bailes e verbenas nocturnas:

Infraestruturas[editar | editar a fonte]

Infraestruturas de transporte[editar | editar a fonte]

A principal vía de comunicación que atravesa o concello é a autoestrada do Atlántico AP-9 que ten dúas saídas en Cabanas, unha a carón do río Eume e outra no polígono industrial de Vilar do Colo.

Séguelle en importancia a estrada nacional 651 (antigo ramal Betanzos-Ferrol da nacional VI). Do cruzamento de Cardeita parten a estrada AC-122 en dirección a Limodre, que comunica con Redes, Ares e Mugardos; e a AG-564 ata Goente, comunicando coas Pontes de García Rodríguez.

A liña ferroviaria Betanzos-Ferrol pasa polo concello, posuíndo unha estación no lugar do Areal. Está proxectada unha estación da futura liña do AVE A Coruña-Ferrol.

Infraestruturas portuarias[editar | editar a fonte]

Existe un pequeno punto de atraque preto da desembocadura do río Eume, no lugar do Campo do Oito. A praia da Madalena, na súa punta norte, fai de atracadoiro natural.

Infraestruturas industriais[editar | editar a fonte]

Os concellos de Cabanas e Fene comparten o polígono industrial de Vilar do Colo, en terras de Laraxe e Barallobre.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes de Cabanas.

Parroquias[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias de Cabanas

Cabanas (Santo André) | Irís (Santo Estevo) | Laraxe (San Mamede) | Regoela (San Vicente) | San Martiño de Porto (San Martiño) | Santa Cruz do Salto (Santa Cruz) | Soaserra (Santa Olaia)

Lugares de Cabanas[editar | editar a fonte]

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Cabanas vexa: Lugares de Cabanas.

Notas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Cabanas Modificar a ligazón no Wikidata


Concellos da Comarca do Eume Comarca do Eume
Cabanas
Cabanas
A Capela
A Capela
Monfero
Monfero
Pontedeume
Pontedeume
As Pontes de García Rodríguez
As Pontes