Boimorto

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 43°00′27″N 08°07′37″W / 43.00750°N 8.12694°W / 43.00750; -8.12694

Boimorto
Escudo de Boimorto
Casa do Concello de Boimorto.JPG

Casa do concello.
Situacion Boimorto.PNG
Situación
Xentilicio[1] boimortense
Xeografía
Provincia Provincia da Coruña
Comarca Comarca de Arzúa
Poboación 2154 hab. (2013)
Área 82,4 km²
Densidade 26,14 hab./km²
Entidades de poboación 13 parroquias
Capital do concello Boimorto
Política (2011)
Alcalde José Ignacio Portos
Concelleiros BNG: 1
PPdeG: 5
PSdeG-PSOE: 5
Outros: -
Eleccións municipais en Boimorto
Uso do galego[2] (2001)
Galegofalantes 99,92%
Na rede
Concello de Boimorto

Boimorto é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca de Arzúa. Limita ao norte con Vilasantar, ao sur con Arzúa e Melide, ao leste con Sobrado dos Monxes e ao oeste con Frades e Mesía.

Segundo o IGE en 2013 tiña 2.154 habitantes.

O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é boimortense.

Xeografía[editar | editar a fonte]

O concello, de 82,6 km², está situado na comarca de Arzúa, no sueste da provincia da Coruña.

Está situado nunha zona de altitude media, cun relevo ondulado, sen chegar a constituír verdadeiras serras nin picos moi altos. O cumio de maior altitude é o coto das Amieiras (773 m), nos Montes do Bocelo. Pola outra banda, no val do río Tambre, facendo fronteira con Frades, apenas se superan os 300 m.

Esta zona é propicia para a agricultura e gandería, a base da economía local. Os terreos de Boimorto son moi produtivos, máis do 67 % dos terreos son propicios para os cultivos e a cría de animais, especialmente na parte oeste e central do concello, cara á conca do río Tambre. Outros ríos de menor importancia da parte sur pertencen á conca do río Ulla.

Demografía[editar | editar a fonte]

Censo Total (Habitantes) 2.154
Menos de 16 anos 131 (6.08 %)
Entre 16 e 64 anos 1.244 (57.75 %)
Máis de 64 anos 779 (36.17 %)


Evolución da poboación de Boimorto (desde 1900 ata 2013)
 1900  1930  1950  1981  2004  2009  2011  2012  2013
 4.044  4.468  5.477  3.464  2.486  2.288  2.211  2.200  2.154
Fontes: INE e IGE

(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

Historia[editar | editar a fonte]

Da época castrexa consérvanse dous castros do século I, o castro de Dormea e o castro de Corredoiras. Coa romanización, construíuse pola zona un vial secundario da Via Nova que unía Braga con Astorga. En 1989 atopouse no lugar de Vilanova un miliario do século III. O monólito inclúe unha inscrición, traducida por Isidoro Millán González-Pardo e Luís Monteagudo do seguinte xeito:

O Emperador Cesar Gaio Xulio Vero Máximo (tiña que dicir Maximino) Pío, Feliz, Augusto, Xermánico, Dácico Máximo, Sarmático, Pontífice Máximo, con potestade tribunicia, Emperador por 7ª vez, Pai da Patria, Cónsul, Procónsul, e a Gaio Xulio Vero Máximo, Nobilísimo César, Dácico Máximo, Príncipe da Xuventude, Fillo do noso Señor Gaio Xulio Maximino, Pío, Feliz, Augusto.

Durante a Idade Media Boimorto pertencía á xurisdición do mosteiro de Sobrado dos Monxes. Documentos do ano 569 citan a parroquia de Dormea no transcurso dunha adxudicación á diocese de Iria. Posteriormente, Dona Urraca doou a parroquia ao cabido compostelán.

A vía romana converteuse nunha das variantes da vía do Norte do camiño de Santiago, pasando polas parroquias de Ánxeles, Boimil, Boimorto, Sendelle, Brates e Mercurín.

Durante o Antigo Réxime as parroquias de Boimorto pertencían á provincia de Santiago, ás xurisdicións de Arzúa e Mesía baixo o señorío do arcebispado de Santiago. Tralas disposicións da Constitución de Cádiz as terras de Boimorto pasaron a pertencer ós concellos de Arzúa e Mesía, á súa vez pertencentes a provincia de Santiago. Trala instauración definitiva da administración municipal en 1835 estableceuse o actual concello de Boimorto, nos terreos e parroquias actuais, adscrito o partido xudicial de Arzúa e á nova provincia da Coruña.

Cultura[editar | editar a fonte]

Toponimia[editar | editar a fonte]

O topónimo Boimorto non é transparente, e non se refire ao mamífero bóvido, senón que posiblemente procede da voz celta mor, referido a un lugar pedregoso[3].

Festas e celebracións[editar | editar a fonte]

Símbolos[editar | editar a fonte]

O escudo de Boimorto foi deseñado polo gabinete de Vicente de Cadenas y Vicent, Cronista Real de Armas, tendo en conta tanto a historia de Boimorto como os escudos dos concellos veciños.

Está dividido en dúas partes horizontais: a superior fai referencia á cultura castrexa e a romanización, co debuxo dun castro nun monte á esquerda, e o miliario romano á dereita.

A parte inferior fai referencia ao camiño de Santiago, cunhas cunchas e unha cruz de Santiago, sobre dúas ondas, referentes ao río Tambre e o río Iso.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes de Boimorto.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Datos de 2001 publicados en 2004.
  3. Cabeza Quiles, F.: Os nomes de lugar, p. 73-74. Ed. Xerais, Vigo 1992.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Boimorto Modificar a ligazón no Wikidata

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias de Boimorto

Andavao (San Martiño) | Os Ánxeles (Santa María) | Arceo (San Vicenzo) | Boimil (San Miguel) | Boimorto (Santiago) | Brates (San Pedro) | Buazo (Santa María) | Cardeiro (San Pedro) | Corneda (San Pedro) | Dormeá (San Cristovo) | Mercurín (San Xoán) | Rodieiros (San Simón) | Sendelle (Santa María)


Concellos da Comarca de Arzúa Comarca de Arzúa
Arzúa
Arzúa
Boimorto
Boimorto
O Pino
O Pino
Escudo Touro.jpg
Touro