Reino Unido - United Kingdom
Na Galipedia, a wikipedia en galego.
| United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland Reino Unido de Gran Bretaña e Irlanda do Norte 1 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
O Reino Unido de Gran Bretaña e Irlanda do Norte, ou simplemente Reino Unido (incorrectamente chamado Gran Bretaña ou Inglaterra) é un país e un estado soberano situado ao noroeste da Europa Continental. O seu territorio, con capital en Londres, está formado xeograficamente pola illa de Gran Bretaña, o nordés da illa de Irlanda e pequenas illas adxacentes. Irlanda do Norte é a única parte do Reino cunha fronteira terrestre, que a separa da República de Irlanda. Aparte desta fronteira, o Reino Unido está rodeado ao norte e ao oeste polo océano Atlántico, ao leste polo Mar do Norte, ao sur polo Canle da Mancha e ao oeste polo mar de Irlanda. A illa máis grande, Gran Bretaña, está unida a Francia polo Eurotúnel.
O Reino Unido é unha monarquía parlamentaria comprendida por catro países constituíntes; Escocia, Inglaterra, Irlanda do Norte e Gales; que teñen como xefe de Estado á raíña Sabela II. As Dependencias da Coroa das Illas da Canle e a Illa de Man non forman parte do Reino Unido, pero si forman unha federación con el. O Reino Unido ten catorce Territorios de Ultramar, todos eles vestixios do que foi o Imperio Británico, que na súa cúspide territorial chegou a abranguir preto dun cuarto da superficie terrestre do planeta. É un país desenvolvido e polo volume neto do seu produto interno bruto é considerado como a quinta economía a nivel mundial.
O país foi a principal potencia mundial durante o século XIX e o comezo do século XX, pero o custo económico das dúas guerras mundiais e o declive do seu imperio na segunda parte do século XX diminuíron o seu rol de líder nas relacións internacionais. Con todo, o Reino Unido mantén unha significativa influencia económica, cultural, militar e política e é unha potencia nuclear. Ademais, é un dos cinco membros permanentes do Consello de Seguridade de Nacións Unidas con dereito a veto, e é membro do G8, a OTAN, a Unión Europea e a Mancomunidade Británica de Nacións.
Índice |
[editar] Xeografía
O Reino Unido da Gran Bretaña e do Norte de Irlanda é un país da Europa occidental. O país está formado pola illa de Gran Bretaña (maior parte de Inglaterra, Escocia e Gales) e o norleste da illa de Irlanda (Irlanda do norte), xunto con outras illas menores. O Reino Unido atópase principalmente entre os 49° e 59° N de latitude (as Illas Shetland chegan ós 61° N), e os 8° O e 2° L de lonxitude. O Royal Greenwich Observatory, situado preto da cidade de Londres, é o punto definitorio do Meridiano de Greenwich. O Reino Unido ten unha superficie total de 245.000 km².
Sitúase entre o océano atlántico norte e o Mar do Norte, atopándose a 35 km da costa de Francia, da cal está separada pola Canle da Mancha. Irlanda do Norte comparte 360 km coa República de Irlanda. O Eurotúnel une na actualidade o Reino Unido con Francia.
[editar] Cidades
As capitais dos países que forman o Reino Unido son Belfast (Irlanda do Norte), Cardiff (Gales), Edimburgo (Escocia) e Londres (Inglaterra).
[editar] Composición
Este reino está formado por 4 nacións: Inglaterra, Escocia e País de Gales (Illa da Gran Bretaña) e Irlanda do Norte (Illa da Irlanda). Inclue tamén territorios que non pertencen a ningunha destas nacións, como a Illa de Man e as Illas do Canal (ou Illas Anglo Normandas), e varias posesións espalladas polo mundo:
- Europa
- Asia
- África
- América
- Bermudas
- Illas Caimáns
- Illas Virxes Británicas
- Montserrat
- Turks e Caicos
- Anguila
- Malvinas (Falkland, en inglés)
- Oceanía
[editar] Historia do Reino Unido
Artigo principal: Historia do Reino Unido
Escocia e Inglaterra teñen existido como entidades separadas unificadas dende o século X. Gales, baixo control británico dende o Estatuto de Rhuddlan en 1284, fíxose parte do Reino de Inglaterra pola Acta de Unión de 1536. Coa Acta de Unión de 1707, os reinos separados de Inglaterra e Escocia, habendo compartido o mesmo monarca dende 1603, acordou unha unión permanente como o Reino de Gran Bretaña. Isto ocurriu nun tempo no que Escocia estaba na ruina económica; e a decisión foi pouco popular na ampla poboación escocesa.
A Acta de Unión de 1800 uniu o reino de Gran Bretaña co reino de Irlanda, que fora tomado gradualmente polo control británico entre 1169 e 1691, para formar o Reino Unido de Gran Bretaña e Irlanda. Esta tamén foi unha decisión impopular, levándose a cabo xusto despois da infructuosa Rebelión dos Irlandeses Unidos de 1798 (véxase tamén Sociedade dos Irlandeses Unidos). A ocasión elexida para esta unión, cando se temeu unha intervención ou invasión napoleónica, foi debida predominantemente a problemas de seguridade.
En 1922, tras amargas loitas que fan eco na actual corrente política, o Tratado anglo-irlandés partiu Irlanda no Estado Libre Irlandés e Irlanda do Norte, coa última parte permanente no Reino Unido. Como se probou no tratado, Irlanda do Norte, que consiste en seis dos nove condados da provincia irlandesa de Ulster, inmediatamente optou por permanecer no Reino Unido. A nomenclatura do Reino Unido foi cambiada en 1927 para recoñecer a saída da maior parte de Irlanda, sendo adoptado o nome de Reino Unido de Gran Bretaña e Irlanda do Norte.
[editar] Política
- Artigo principal: Política do Reino Unido.
O Reino Unido é unha monarquía parlamentaria coa Sabela II do Reino Unido como xefe de Estado. O monarca do Reino Unido tamén é o xefe de Estado doutros quince países que forman parte da Mancomunidade das Nacións. A coroa británica tamén ten soberanía sobre a Illa de Man e os bailiazgos de Xersei e Guernsey. Colectivamente, estes tres territorios son coñecidos como Dependencias da Coroa, que están baixo a soberanía do monarca británico, pero non forman parte do Reino Unido, nin tampouco da Unión Europea. Con todo, o Parlamento do Reino Unido ten a autoridade para lexislar nelas, e o Goberno británico encárgase da súa defensa e relacións exteriores.
O seu modelo constitucional baséase, ante todo, no chamado Dereito Estatutario (Statute Law) cuxa elaboración é idéntica ás leis ordinarias e só se diferencian, e acadan o carácter de constitucionais, por razón da materia que tratan. A outra fonte importante é a xurisprudencia. Gran Bretaña é a terra de orixe do sistema xurídico chamado Common Law.
Con todo, o goberno efectivo corresponde a un Gabinete dirixido polo Primeiro Ministro, quen en teoría son designados pola Raíña, con todo na práctica son elixidos pola Cámara dos Comúns. O Gabinete ten responsabilidade ante esta cámara.
O Poder Lexislativo reside no Parlamento, o cal é bicameral e está composto por dúas asembleas, a Cámara dos Comúns, composta por membros electos popularmente, e a Cámara dos Lores, composta por membros de dereito propio.
En canto ao poder xudicial, aínda que non existe unha Corte Suprema, as funcións de vixilancia dos órganos xurisdiccionales son asumidas polos Lores Maxistrados pertencentes á Cámara dos Lores.
[editar] Organización territorial
- Artigo principal: Organización territorial do Reino Unido.
O Reino Unido está formado por catro países constituíntes -Inglaterra, Escocia, Gales e Irlanda do Norte- que teñen distintos sistemas de subdivisións cuxa orixe remóntase previo á formación do Reino Unido. Recentemente, a responsabilidade do goberno local é descentralizada para Escocia, Gales e Irlanda do Norte, pero non para Inglaterra xa que non conta cun parlamento descentralizado como o teñen os demais países constituíntes.
En Inglaterra, a lexislación correspondente á organización territorial é deber do Parlamento e do Goberno do Reino Unido, xa que Inglaterra non conta cun parlamento descentralizado. Dende 1994 Inglaterra está dividida en primeiro nivel en 9 rexións. Únicamente a rexión do Gran Londres ten unha asemblea e un alcalde elixidos directamente -dende o ano 2000-, logo da aprobación popular dun referendo en 1998 que creou a Autoridade do Gran Londres. Propúxose que as rexións restantes tamén tivesen unha asemblea rexional elixida, pero trala negativa á creación destas no norte de Inglaterra nun referendo en 2004 retirouse esta opción. Baixo o nivel rexional, Gran Londres está dividida en 32 concellos (boroughs) máis a City de Londres, e o resto de Inglaterra está dividido en condados metropolitanos e non metropolitanos .que á súa vez divídense en distritos-, ou en autoridades unitarias.
Irlanda do Norte, dende 1973, atópae dividida administrativamente en 26 distritos, cada un con candanseu consello elexido por voto personal transferible e con poderes limitados a recoller desperdicios, control de perros e o mantemento de parques e cemiterios.[1] Porén, o 13 de marzo de 2008, o Executivo de Irlanda do Norte aceptou a proposta pra creares 11 novos consellos pra remprazar o sistema actual,[2] que consistirán en combinacións dos 26 existentes.[3] Pra facilitar este troco, as vindeiras eleccións locais serán o ano 2011.[4]
[editar] Economía
- Artigo principal: Economía do Reino Unido.
O Reino Unido é unha das principais nacións industriais e comerciais do mundo. En termos do seu produto interior bruto (PIB), é o quinto no mundo logo dos Estados Unidos, Xapón, Alemaña e China, xunto con Francia. En 2006 o PIB do Reino Unido foi de 2,4 billóns de dólares, o que equivale a 41.500 dólares per cápita.
Trala Segunda Guerra Mundial e a perda progresiva das colonias, o país retomou o rumbo como potente economía mantendo unha dobre alianza que dura ata os nosos días: non perdeu a súa mirada económica sobre Europa, pero ao mesmo tempo reforzou as súas relacións comerciais cos Estados Unidos que tralo conflito exerce como primeira potencia mundial. Este papel económico permitiulle manter un sólido e constante desenvolvemento ao longo da segunda metade do século XX.
Como en todos os países altamente desenvolvidos, os principais factores en contra da economía do Reino Unido represéntano os altos salarios e a forte presenza nos sectores de manufacturas e industria pesada dos países emerxentes, sobre todo China (Taiwán), India e Corea do Sur.
A agricultura representa tan só o 1% do PIB e está fortemente mecanizada. Na industria, as principais actividades son a maquinaria, o material de transporte (vehículos, ferrocarrís e maila aeronáutica) e os produtos químicos. Na minería as tradicionais minas de carbón situadas en Yorkshire, Gales, Escocia e Lancashire forneceron ás centrais térmicas británicas a achegando a enerxía necesaria para o desenvolvemento económico. Co petróleo descuberto en 1970 no Mar do Norte é o segundo productor europeo tras Noruega. O sector servizos é o que máis aporta ao PIB do país, destacando entre eles a Bolsa e os servizos financeiros banca e compañías de seguros.
Malia estaren integrado na UE, o chamado "euroescepticismo" tradicional dos británicos mantenno fóra da eurozona, sendo divísa do país a Libra esterlina. Existiu un compromiso do ex-Primeiro Ministro Tony Blair pra celebrares un referendo que determinase se o Reino Unido integrábase ou non na moeda única.
[editar] Demografía
- Artigo principal: Demografía do Reino Unido.
[editar] Poboación, emigración e etnicidade
O censo británico do mes de abril de 2001, achegaba unha poboación total no Reino Unido de 58.789.194, sendo o terceiro país máis poboado da Unión Europea (despois de Alemaña e Francia), o quinto na Commonwealth e o vixésimo primeiro do mundo. A mediados do ano 2006, a poboación subira ata chegar aos 60.587.300.[6] Este crecemento foi debido, en parte á inmigración e ao medre da taxa de natalidade e a esperanza de vida dos británicos.[7]
A mediados de 2006, a poboación de Inglaterra estimábase nuns 50.762.900 de habitantes, constituíndo un dos países máis densamente poboados do mundo, con 383 habitantes por quilómetro cadrado.[8] Aproximadamente un cuarto da poboación do RU vive na próspero surleste de Inglaterra predominantemente urbano e semiurbano,[9] dos cales 7.517.700 viven na capital, Londres.[10]
O censo de mediados de 2006, estimou que Escocia tiña unha poboación de 5.116.900, Gales 2.965.900 e Irlanda do Norte 1.741.600[11] países cunha densidade moito menor ca Inglaterra. Comparando as densidades de poboación: en Inglaterra habitan 383 hab./km², fronte aos 142 de Gales, os 125 de Irlanda do Norte e os 65 de Escocia.
No ano 2007, a taxa media de fertilidade ao longo do RU era de 1,90 fillos por muller.[12] Mentres co crecemento da fertilidade está a elevar a poboación do país, as taxas de fecundidade seguen por baixo do 2,1 necesario pra sustitución xeracional, aínda así as cifras superan o record rexistrado no ano 2001 cando a taxa era do 1,63.[12] Inglaterra e Gales teñen respectivamente taxas de 1,92 e 1,90. Escocia posúe a menor taxa de fecundidade con 1,73 fillos por muller, mentres Irlanda do Norte posúe a maior con 2,02 fillos por muller.[12] Durante os anos 60 o RU viviu un 'baby boom' chegando a taxa aos 2,95 fillos por muller en 1964.[12] A taxa de fecundidade e maior entre as mulleres nadas no estranxeiro cá entre as británicas, malia seren as taxas das derradeiras as que están medrando no últimos anos.[12]
[editar] Cidades máis poboadas (2001)
| Listaxe | Cidade | País constituínte | Pob. | Listaxe | Cidade | País constituínte | Pob. | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Londres | Inglaterra | 7.172.091 | 11 | Coventry | Inglaterra | 303.475 | |||
| 2 | Birmingham | Inglaterra | 970.892 | 12 | Kingston upon Hull | Inglaterra | 301.416 | |||
| 3 | Glasgow | Escocia | 629.501 | 13 | Bradford | Inglaterra | 293.717 | |||
| 4 | Liverpool | Inglaterra | 469.017 | 14 | Cardiff | Gales | 292.150 | |||
| 5 | Leeds | Inglaterra | 443.247 | 15 | Belfast | Irlanda do Norte | 276.459 | |||
| 6 | Sheffield | Inglaterra | 439.866 | 16 | Stoke-on-Trent | Inglaterra | 259.252 | |||
| 7 | Edimburgo | Escocia | 430.082 | 17 | Wolverhampton | Inglaterra | 251.462 | |||
| 8 | Bristol | Inglaterra | 420.556 | 18 | Nottingham | Inglaterra | 249.584 | |||
| 9 | Manchester | Inglaterra | 394.269 | 19 | Plymouth | Inglaterra | 243.795 | |||
| 10 | Leicester | Inglaterra | 330.574 | 20 | Southampton | Inglaterra | 234.224 | |||
| Censo 2001 | ||||||||||
[editar] Grupos étnicos
Os actuais británicos descenden da mistura de diversos poboacións que se instalaron nas illas no pasado, principalmente preceltas, celtas, romanos, Anglosaxóns e Normandos. A partires de 1945, o país recibiu grandes contixentes de persoas provintes das antigas colonias británicas de África, o Caribe e Asia meridional. A partires do ano 2004 o país recibiu grandes fluxos de inmgrantes da Europa central e do leste, aínda que, dende o ano 2008 esta tendencia estase revirtindo.[13] No censo británico de 2001, o 92,1% da poboación identificábase como branca, identificándose o 7,9% restante[14] como minoría étnica ou raza mixta.
| Grupo étnico | Poboación | % do total* |
|---|---|---|
| Brancos | 54.153.898 | 92,1% |
| Multirracial | 677.117 | 1,2% |
| Indios | 1.053.411 | 1,8% |
| Paquistaníes | 747.285 | 1,3% |
| Bangladeshíes | 283.063 | 0,5% |
| Outros asiáticos (non chineses) | 247.644 | 0,4% |
| Negros do caribe | 565.876 | 1,0% |
| Africanos | 485.277 | 0,8% |
| Negros (outros) | 97.585 | 0,2% |
| Chineses | 247.403 | 0,4% |
| Outros | 230.615}} | 0,4% |
| * Porcentaxe da poboación do Reino Unido | ||
A diversidade étnica varía moito segundo o lugar do Reino Unido. O 30,4% da poboación de Londres[15] e o 37,4% de Leicester [16] pertencía a un grupo étnico distinto do branco segundo o censo de xuño de 2005, mentres menos do 5% da poboación de norleste de Inglaterra, Gales e o suroeste de Inglaterra pertencía a unha minoría étnica.[17] Segundo o censo de 2007, o 22% dos estudantes de primaria e o 17,7% de secundaria asistentes a escolas públicas en Inglaterra, pertencían a minorías étnicas.[18][19]
[editar] Linguas
Aínda que o Reino Unido non teña unha lingua oficial de jure, a lingua máis falada é o inglés, unha lingua xermánica occidental descendente do inglés antigo e que posúe un importante sustrato do Noruegués antigo, francés normando e do latín. A lingua inglesa foi espallada polo mundo (principalmente debido ao Imperio Británico) e tornouse a lingua franca contemporánea. En todo o mundo, é falada por máis de 508,000,000 millóns de falantes coma segunda lingua.[20]
As outras linguas indíxenas do Reino Unido son o escocés (próximo ao inglés) e catro linguas celtas. As últimas divídense en dous grupos: as linguas P-celtas (o galés e o córnico); e as Q-celtas (irlandés e o gaélico escocés). No norte de Inglaterra aínda pervive a influencia da extinta lingua cúmbrica, falada na zona fai séculos, sendo empregada aínda como sitema pra contar as ovellas (vexa Yan Tan Tethera). No censo de 2001 mais dun quinto (21%) da poboación do País de Gales dicía falar o galés,[21] o que constitúe un crecemento no número de falantes fronte o censo de 1991 (18%).[22] No resto do país existen uns 200.000 falantes do galés, principalmente en Inglaterra.[23]
O galés e mailo gaélico escocés tamén son falados por pequenas comunidades noutras partes do mundo, entre estas comunidades destacan a de Nova Scotia, Canadá, onde se fala o gaélico escocés e a da Patagonia, Arxentina, onde hai unha activa comunidade galesa.
As linguas dos inmigrantes son faladas polo 10% da poboación do Reino Unido, o francés é falado polo 2,3% da poboación, o 1,0% fala o polaco reflexo da recente inmigración polaca ao Reino Unido. O 0,9% falan o alemán e o 0,8% o castelán. A maioría das outras linguas estranxeiras faladas no Reino Unido son orixinarías de Europa, Asia e África. A maior parte dos inmigrantes que viven no Reino Unido proveñen de países anglófonos (tales como Nixeria, Xamaica, Hong Kong e Filipinas), motivo polo cal non hai unha grande diversidade lingüística entre algunhas comunidades de minorías étnicas do país.
Ao longo do Reino Unido, é xeralmente obrigatorio para os rapaces o estudo dunha segunda lingua ata os 14 anos en Inglaterra e os 16 anos en Escocia. O francés e o alemán son as dúas segundas linguas máis faladas nos países de Inglaterra e Escocia, mentres có galés é a segunda lingua principal no País de Gales. Segundo unha enquisa do 2003, o 89% dos británicos posúe un nivel básico de francés, mentres có 23% pode manexarse no alemán. Outras linguas que populares no país son o castelán, 7%, e o ruso, 0,5%.
[editar] Referencias
- ↑ BBC News. NI local government set for shake-up.
- ↑ Ejecutivo de Irlanda del Norte. Foster announces the future shape of local government.
- ↑ Ejecutivo de Irlanda del Norte. The Review of Public Administration in Northern Ireland, Further Consultation.
- ↑ Northern Ireland Office. Local Government elections to be aligned with review of public administration.
- ↑ Modelo:Cite Web
- ↑ UK population approaches 60 million
- ↑ Rising birth rate, longevity and migrants push population to more than 60 million
- ↑ Population National Statistics
- ↑ Census 2001: South East Office for National Statistics
- ↑ All people population: City of London
- ↑ UK population grows to 60.6 millionNational Statistics Online, Population estimates
- ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 Fertility: Rise in UK fertility continues Office for National Statistics
- ↑ 'Why I left UK to return to Poland', BBC News
- ↑ Ethnicity: 7.9% from a non-White ethnic group Office for National Statistics
- ↑ Resident population estimates by ethnic group (percentages): London Office for National Statistics
- ↑ Resident population estimates by ethnic group (percentages): Leicester Office for National Statistics
- ↑ 2001 - Ethnicity and religion in England and Wales Office for National Statistics
- ↑ Schools and Pupils in England, January 2007
- ↑ One fifth of children from ethnic minorities The Daily Telegraph
- ↑ English language
- ↑ http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=447&Pos=6&ColRank=1&Rank=192
- ↑ http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fow/WelshLanguage.pdf
- ↑ O galés hoxe segundo o Prof. Peter Wynn Thomas www.bbc.co.uk
[editar] Véxase tamén
[editar] Outros artigos
|
|
||
|---|---|---|
 |
 Alemaña ·  Austria ·  Bélxica ·  Bulgaria ·  Chequia ·  Chipre ·  Dinamarca ·  Eslovaquia ·  Eslovenia ·  España ·  Estonia ·  Finlandia ·  Francia ·  Grecia ·  Hungría ·  Irlanda ·  Italia ·  Letonia ·  Lituania ·  Luxemburgo ·  Malta ·  Países Baixos ·  Polonia ·  Portugal ·  Reino Unido ·  Romanía ·  SueciaPaíses candidatos:  Croacia ·  Macedonia ·  Turquía |
|
|
|
|---|
| Alemaña · Bélxica · Bulgaria · Canadá · Chequia · Dinamarca · Eslovaquia · Eslovenia · España · Estados Unidos de América · Estonia · Francia · Grecia · Hungría · Islandia · Italia · Letonia · Lituania · Luxemburgo · Noruega · Países Baixos · Polonia · Portugal · Reino Unido · Romanía · Turquía |
|
|
|---|
| Albania · Alemaña · Andorra · Austria · Bélxica · Bielorrusia · Bosnia - Hercegovina · Bulgaria · Chequia · Chipre · Cidade do Vaticano · Croacia · Dinamarca · Eslovaquia · Eslovenia · España · Estonia · Finlandia · Francia · Grecia · Hungría · Irlanda · Islandia · Italia · Kosovo · Letonia · Liechtenstein · Lituania · Luxemburgo · República de Macedonia · Malta · Moldavia · Mónaco · Montenegro · Noruega · Países Baixos · Polonia · Portugal · Reino Unido · Romanía · San Mariño · Serbia · Suecia · Suíza · Ucraína Países con parte do seu territorio en Europa |
