Noia

Noia
Casa do Concello
Situación
Xentilicio:	Noiés
Xeografía
Provincia:	Provincia da Coruña
Comarca:	Noia
Poboación:	14.970 hab. (2009)
Área:	37,2 km²
Densidade:	399,87 hab./km²
Entidades de poboación:	6 parroquias
Capital do concello:	Noia
Política (2011)
Alcalde:	Rafael García Guerrero (PSdeG-PSOE)
Concelleiros:	BNG: 2 PPdeG: 7 PSdeG-PSOE: 6 Outros: NOIA: 2
Eleccións municipais en Noia
Uso do galego (2001)
Galegofalantes:	97,92 %
Sitio web oficial
www.noia.es

Noia é un concello costeiro da provincia da Coruña, capital da comarca de Noia. Segundo o IGE en 2009 tiña 14.970 habitantes (14.808 habitantes en 2007, 14.702 en 2006, 14.637 no 2005). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é Noiés.

Evolución da poboación de Noia - desde 1900 ata 2010 -
1900	1930	1950	1981	2004	2010
9.791	10.975	12.118	14.126	14.481	{{{6}}}
Fontes: INE e IGE (Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

Xeografía

O concello está situado ao sur da desembocadura do río Tambre na ría de Muros e Noia. Limita ao norte con Outes (a través da serra de Outes), ao surleste con Lousame e ao leste con Brión.

No seu percorrido por Noia, o río Tambre ten dous encoros, na actualidade pertencentes a Gas Natural Fenosa: os encoros do Tambre I e II. No núcleo urbano desemboca o río Traba.

Noia ten un clima oceánico húmido, con abundantes choivas durante todo o ano y temperaturas suaves.

Historia

Os primeiros poboados nas desembocaduras dos ríos Tambre e Traba foron creados hai uns 5.000 anos. Desa época consérvase o dolmen de Argalo, do período megalítico. Do período castrexo consérvanse restos do castro da Barquiña, a orixe primitiva de Noia. Coa romanización de Galicia creáronse pontes sobre os dous ríos, que foron reformadas na Idade Media, e das que xa non se conservan restos.

Na Idade Media o porto marítimo tivo moita influencia na expansión económica da vila, que dependía da mitra compostelá. Durante o século XIV Noia foi adquirindo a actual configuración urbana, e levantáronse as murallas, a fortaleza de Tapal, os hospitais e reedificáronse varias igrexas, como a de Santa María e San Martiño.

Houbo varios enfrontamentos entre os señores feudais e o Arcebispado. Durante a Revolta Irmandiña os campesiños destruíron a fortaleza de Tapal. Finalmente, os señores acabaron vencendo e obrigaron aos Irmandiños a reconstruír torres e castelos.

Durante o século XVI houbo un renacemento económico e cultural, con novas construcións e a creación de feiras e mercados de gando. En 1585 Filipe II vendeu a vila a un comerciante xenovés buscando fondos para os seus proxectos bélicos, iniciándose un período de decadencia que continuou até o século XVII. No século XVIII a fidalguía mediaba coa igrexa para subarrendar as terras ao campesiñado, obtendo grandes ingresos, cos que se construíron pazos, como o de Argalo ou o de Bergondo. A finais dese século asentáronse na poboación industrias derivadas da mar.

A comezos do século XIX Noia separouse do Arcebispado. En 1846 tivo lugar na vila parte do levantamento militar provincialista contra o presidente Narváez, levado a cabo polos mártires de Carral, que implicou unha época de represalia do goberno que levou a moitos noieses ao exilio e a emigración.

Central hidroeléctrica do Tambre.

Na década de 1920 construíuse no río Tambre a primeira gran central hidroeléctrica galega, promovida pola Sociedad Gallega de Electricidad, cun edificio deseñado por Antonio Palacios.

Patrimonio histórico-artístico

• Muralla, da que só se conserva un resto no dique de Cadarso.
• Igrexa de Santa María a Nova, do século XIV, en estilo gótico mariñeiro, cunha ampla mostra de máis de cincocentas laudas sepulcrais desde o século XIV ó XIX.
• Igrexa de San Martiño, do século XVII.
• Pazo Dacosta, de 1339.
• Pazo do Forno, do século XV.
• Cruceiro de Eiroa, do século XVIII, na parroquia de Barro.
• Ponte Nafonso, sobre o Tambre.

Festas

• 25 de abril (prolóngase tres ou catro días) - Festas na honra de San Marcos. Destaca a feira de gando e maquinaria agrícola.
• 16 de xullo - Virxe do Carme. Destaca a procesión organizada pola Confraría de Pescadores San Bartolomeu de Noia.
• 3º fin de semana de xullo - Feira medieval. Ambientación medieval no casco medieval da vila.
• 24 de agosto (prolóngase 5 ou 6 días) - Festa de grande afluencia na honra de San Bartolomeu. Destacan as verbenas, os concertos e o espectáculo pirotécnico.

Lugares de Noia

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Noia vexa: Lugares de Noia.

Noia na cultura popular

• Os zapateiros de Noia/ valen pouco e van a menos,/ venden cento por un carto/ como un plato de xurelos.
• Os de Noia son borrachos,/ os de Muros aloqueiros,/ os de Fisterra son mouros,/ e os do Son sonche bucheiros.
  • Aloque ou aloqueiro significan pantano, lameira, e, por extensión, atranco, dificultade, compromiso.
  • Bucheiro pode significar barrigán, tripón; ou pescador de bucheiros, nome local dos muxos.

Galería de imaxes

Artigo principal: Galería de imaxes de Noia.

• 

  Igrexa de San Martiño

• 

  Concello

• 

  Rúa

• 

  Río Traba

• 

  Avilés de Taramancos

• 

  Lápidas gremiais na Igrexa de Santa María "A nova"

• 

  "A nao do ar", obra de Alfonso Costa en homenaxe a Avilés de Taramancos (2003)

• 

  Igrexa de Santa María a Nova.

Véxase tamén

Ligazóns externas

• E-Noia Portal de informacion de Noia, Turismo, Hospedaxe...
• Tamaranoia Páxina de historia, heraldica e arte de Noia.
• As aves na ría de Noia (en castelán)
• Páxina web non oficial da Barquiña (en castelán)