Nixeria

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Federal Republic of Nigeria
República Federal de Nixeria
Bandeira de Nixeria
Bandeira
Lema: Unity and Strength, Peace and Progress (inglés: «Unidade e Forza, Paz e Progreso»)
Himno nacional: Arise O Compatriots, Nigeria's Call Obey
 
Nigeria (orthographic projection).svg
 
Capital
 • Poboación
Abuja
174.152 (2005)
Cidade máis poboada Lagos
Linguas oficiais
Inglés (¹)
Forma de goberno República federal presidencial
Goodluck Jonathan
Ningún
Independencia
 • Data
Do Reino Unido
1 de outubro de 1960
Superficie
 • Total
 • % auga
Fronteiras
Costas
Posto 31º
923.768 km²
1,4
4.047 km
853 km
Poboación
 • Total
 • Densidade
Posto 9º
133.881.703 (2004)
147 hab./km²
PIB (nominal)
 • Total (2008)
 • PIB per cápita

US$ 220,3 mil millóns
n/d
PIB (PPA)
 • Total (2008)
 • PIB per cápita
Posto 35º
328,1 mil millóns
US$ 2200
IDH n/d
Moeda Naira (NGN)
Xentilicio Nixeriano, -a
Fuso horario
 • en verán
UTC+1
non aplica
Dominio de Internet .ng
Prefixo telefónico +234
Prefixo radiofónico 5NA-5OZ
Código ISO 566 / NGA / NG
Membro de: ONU, Commonwealth, OPEP, UA
Tódolos países do mundo

Nixeria é un dos grandes países de África, limitado a norte polo Níxer, a leste polo Chad (fronteira lacustre, a través do Lago Chad), a leste e ao sur polo Camerún, ao sur polo Golfo da Guinea, a través do cal fai fronteira coa illa de Bioko, da Guinea Ecuatorial, e ao oeste polo Benin. A súa capital é Abuja.


Historia[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Historia de Nixeria.

O Imperio Kanem-Bornu, próximo ao Lago Chad, dominou a parte norte da Nixeria por máis de 600 anos, prosperando como rota de comercio entre os bárbaros norteafricanos e o pobo da floresta. No comezo do século XIX, Usman dan Fodio reuniu a maior parte das áreas do norte baixo o crontrol dun imperio islámico que tiña como centro Sokoto.

Ámbolos reinos de Oyo, no suroeste, e Benin, no sudeste, desenvolveron sistemas elaborados de organización política nos séculos XV, XVI e XVII. Ife e Benin son coñecidas polas súas grandes obras artísticas en marfil, madeira, bronce e metais.

Entre os séculos XVII e XIX, comerciantes europeos estableceron portos costeiros para o aumento do tráfico de escravos para as Américas. A Compañía Real de Níxer foi criada polo goberno británico en 1886. A Nixeria tornouse un protectorado británico no 1901, e unha colonia no 1914. En resposta ao crecimento do nacionalismo nixeriano ao fin da Segunda Guerra Mundial, o goberno británico iniciou un proceso de transición da colonia para un goberno propio con base federal, concedendo a independencia total en 1960, tornandose a Nixeria unha federación de tres rexións, cada unha contendo unha parcela de autonomía.

No 1966, dous golpes sucesivos por diferentes grupos militares deixaron o país baixo unha ditadura militar. Os Igbos, grupo dominante etnicamente na rexión leste, declararon a independencia como a República de Biafra no 1967, iniciando unha sanguenta guerra civil que terminou coa súa derrota.

En 1975, un golpe pacífico levou Murtala Ramat Mohammed ao poder, que prometeu un retorno ao estado civil. Entre tanto, el foi morto deseguido, tendo como sucesor Olusegun Obasanjo. Unha nova constitución foi promulgada en 1977, e eleicións foran realizadas en 1979, sendo gañas por Shehu Shagari.

A Nixeria retornou ao goberno militar en 1983, a través dun golpe que estableceu o Supremo Consello Militar como o novo órgano regulamentador do país. Despois das eleccións do 1993, que foron canceladas polo goberno militar, o xeneral Sani Abacha subiu ao poder. Cando el morreu subitamente en 1998, Abdulsalami Abubakar tornouse o líder do SMC, agora coñecido como o Consello Provisorio de Regulamentación. El anulou a suspensión da constitución de 1979 e, en 1999, a Nixeria elixiu a Olusegun Obasanjo como presidente nas súas primeiras eleccións en 16 anos. Obasanjo e mailo seu partido tamén gañaron as turbulentas eleccións de 2003.

Xeografía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Xeografía de Nixeria.

Nixeria localízase no Golfo da Guinea. As principais cidades sitúanse nas terras baixas do sur. A parte central do país componse de outeiros e planaltos. O norte consiste de terras baixas áridas. Os países limítrofes son o Benin, o Níxer, o Chad e mailo Camerún. As zonas boscosas atópanse principalmente no terzo sur do país, que se ve afectado por chuvias estacionais oriúndas do océano Atlántico entre xuño e setembro. Á medida que se segue cara o norte, o país vaise tornando mais seco e a vexetación máis semellante á da sabana. O terzo norte do país inclúese na rexión semiárida do Sahel, que marca o límite sur do deserto do Sahara. Nixeria está dividida en tres polos rios Níxer e Benue, que chegan ao país vidos de nordeste e noroeste e xúntanse máis ou menos no centro, preto da nova capital, Abuja. De aí, o río Níxer acrecentado con auga do Benue flue cara ao sur ata desaugar no mar nun gran delta.

Demografía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Demografía de Nixeria.

Nixeria é o país máis poboado de África, que conta con aproximadamente un quinto da poboación do continente. Aínda que menos do 25% dos nixerianos viven en asentamentos urbanos, polo menos existen 24 cidades con poboación maior a 100.000 habitantes. A variedade de costumes, linguas e tradicións dadas polos 250 grupos étnicos que coexisten en Nixeria proporciónanlle ao estado unha gran diversidade. O grupo étnico dominante da rexión norte é o hausa-fulani, dos cales unha gran maioría son musulmáns. Outros dos grupos étnicos importantes desa zona son os nupe, tiv, e Kanuri.

A etnia Yoruba predomina no sur. Máis da metade dos yorubas son cristiáns e cerca dun cuarto, musulmáns. O resto, na súa maioría seguen crenzas tradicionais. O grupo predominantemente cristián igbo é o grupo étnico máis grande do sueste. A maioría son católicos romanos, aínda que os anglicanos, pentecostais e outras denominacións evanxélicas tamén teñen relevancia en Nixeria.

As comunidades efik, ibibio, annang, e ijaw (os catro grupos étnicos máis grandes do estado) tamén conforman un segmento substancial da poboación na área. Persoas con diferentes idiomas, xeralmente comunícanse en inglés, mais o coñecemento de dúas ou máis linguas nixerianas é bastante común. Os idiomas máis difundidos son o hausa, yoruba e igbo. Nos últimos anos houbo esporádicos choques entre grupos cristiáns e musulmáns, particularmente no norte do territorio nixeriano, onde se presionou para introducir a lei islámica Sharia.

Mapa lingüístico de Nixeria e Camerún

Aínda que Nixeria conta cunha cifra de emigrantes relativamente baixa, miles de persoas deixan Nixeria cada ano, tendo como destino principal a Unión Europea.

Un tema que se complicou polo caos político foi o esforzo da Organización Mundial da Saúde para erradicar a poliomielite do planeta. O norte de Nixeria foi a localización da metade de todos os casos de poliomielite rexistrados no ano 2003, pero os clérigos musulmáns protestaron repetidamente contra a vacina como un esforzo por parte dos occidentais de esterilizar ás nenas musulmanas. O programa nacional de vacinación foi suspendido en varios estados en agosto do 2003, e a enfermidade case se quintuplicou (119 casos no primeiro cuarto do ano 2004 contra 24 casos no 2003). No maio de 2004, informábase que a poliomielite se propagara desde alí a moitas outras nacións africanas as cales previamente foran declaradas libres desa enfermidade. O 18 de maio, o estado de Kano aceptou retomar os programas de vacinación empregando vacinas creadas en Indonesia.

No ano 2007 Nixeria conta cunha poboación de 135.000.000 de habitantes. O promedio de fillos por muller é de 5.45, unha das taxas máis elevadas de África, o cal está provocando un crecemento poboacional nunca visto na historia do país. Calcúlase que para o ano 2050 este país vai a ter 258.100.000 de habitantes,[1] o cal conlevaría graves consecuencias tanto económicas como ambientais (destrución total dos seus bosques e recursos naturais).


Cidades principais[editar | editar a fonte]

Subdivisións[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Subdivisións de Nixeria.
Mapa dos Estados de Nixeria

Nigeria divídese en 36 estados e un distrito federal: o Territorio Capital Federal de Abuja. Á súa vez, os estados divídense en Áreas de Goberno Local (774 en total).

Estado Superficie
(en km²)
Poboación
(censo de 2006)
Abia 6.320 2.833.999
Adamawa 36.917 3.168.101
Akwa Ibom 7.081 3.920.208
Anambra 4.844 4.182.032
Bauchi 45.837 4.676.465
Bayelsa 10.773 1.703.358
Benue 34.059 4.219.244
Borno 70.898 4.151.193
Cross River 20.156 2.888.966
Delta 17.698 4.098.391
Ebonyi 5.670 2.173.501
Edo 17.802 3.218.332
Ekiti 6.353 2.384.212
Enugu 7.161 3.257.298
Gombe 18.768 2.353.879
Imo 5.530 3.934.899
Jigawa 23.154 4.348.649
Kaduna 46.053 6.066.562
Kano 20.131 9.383.682
Katsina 24.192 5.792.578
Kebbi 36.800 3.238.628
Kogi 29.833 3.278.487
Kwara 36.825 2.371.089
Lagos 3.345 9.013.534
Nassawara 27.117 1.863.275
Níxer 76.363 3.950.249
Ogun 16.762 3.728.098
Ondo 14.606 3.441.024
Osun 9.251 3.423.535
Oyo 28.454 5.591.589
Plateau 30.913 3.178.712
Rivers 11.077 5.185.400
Sokoto 25.973 3.696.999
Taraba 54.473 2.300.736
Yobe 45.502 2.321.591
Zamfara 39.762 3.259.846
Territorio da Capital Federal 1111 1.405.201

Economía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Economía de Nixeria.

Desde que nos anos sesenta foi descuberto petróleo no estado, a economía nixeriana pasou de ser agrícola e de pastoreo, a industrial. Con 15.600 millóns de barrís en reservas de cru e máis de 3 millóns de metros cúbicos de gas natural, es un dos países africanos con máis desenrolo. Non obstante, a forte dependencia do petróleo e que este se encontre en mans de empresas estranxeiras, fai que existan graves desigualdades sociais, mentres a maioría dos nixerianos viven con menos dun dólar ao día, o salón de trono do rei é de ouro comprado co diñeiro do petróleo. A balanza de pagamentos é positiva grazas á exportación de cru que se conduce a través de gasodutos desde o interior cara os portos do Atlántico. Destaca tamén a industria petroquímica, de automóbiles e as refinarías. En cuanto ao resto da actividade produtiva, só ten certa importancia o cacao, ao que se destina o 50% do solo cultivábel e que vai dirixido na súa integridade á exportación. A agricultura e a gandaría ocupan ao 50% da poboación mais apenas pode manter a propia demanda interna.

Cultura[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Cultura de Nixeria.
Bronce benin do Museo do Louvre

A personalidade máis destacada do ámbito cultural nixeriano é o músico e activista dos dereitos humanos Fela Kuti (1938 - 1997).

Tamén destaca no campo da literatura o escritor e político Abubakar Imam.

Cinema[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Nollywood.

Nollywood é a industria de cine de Nixeria e é a terceira máis importante do mundo, detrás de Hollywood e Bollywood.[2] As películas nixerianas son o vínculo entre as comunidades nixerianas estranxeiras e a súa terra natal. O resultado deste fenómeno, que apenas ten unha década, significou a creación de máis de 600 películas anualmente colocando a Nixeria entre os estados0 que máis cantidade de películas producen en todo o mundo,[3] máis de 7.000 títulos en 13 anos. Adebayo Faleti é un dos actores de Nixeria.

Música[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Música de Nixeria.

Feriados[editar | editar a fonte]

Data Nome en galego Nome local Observacións

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. http://www.xist.org/earth/pop_prospects1.aspx
  2. Oguine, 2004
  3. (Larkin, 2005, p.1)

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Nixeria