Nixeria

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Federal Republic of Nigeria
República Federal de Nixeria
Bandeira de Nixeria Escudo de Nixeria
Bandeira Escudo
Lema: Unity and Strength, Peace and Progress (inglés: «Unidade e Forza, Paz e Progreso»)
Himno nacional: Arise O Compatriots, Nigeria's Call Obey
 
Nigeria (orthographic projection).svg
 
Capital
 • Poboación
Abuja
174.152 (2005)
Cidade máis poboada Lagos
Linguas oficiais
Inglés (¹)
Forma de goberno República federal presidencial
Goodluck Jonathan
Namadi Sambo
Independencia
 • Data
Do Reino Unido
1 de outubro de 1960
Superficie
 • Total
 • % auga
Fronteiras
Costas
Posto 31º
923.768 km²
1,4
4.047 km
853 km
Poboación
 • Total
 • Densidade
Posto 7º
174.507-539 (2013)
188,9 hab./km²
PIB (nominal)
 • Total (2013)
 • PIB per cápita

$522 mil millóns
n/d
PIB (PPA)
 • Total (2013)
 • PIB per cápita
Posto 19º
$1,018 trillóns
US$ 5.600
IDH n/d
Moeda Naira (₦) (NGN)
Xentilicio Nixeriano, -a
Fuso horario
 • en verán
UTC+1
non aplica
Dominio de Internet .ng
Prefixo telefónico +234
Prefixo radiofónico 5NA-5OZ
Código ISO 566 / NGA / NG
Membro de: ONU, Commonwealth, OPEP, UA
Tódolos países do mundo

Nixeria[1] (En-us-Nigeria.ogg [n ), oficialmente República Federal de Nixeria, é unha república federal que comprende 36 estados e máis o Territorio da Capital Federal, Abuja. O país está localizado no Oeste de África, e comparte fronteiras terrestres coa República de Benin polo oeste, Chad e Camerún polo leste, e Níxer polo norte. No sur está a costa, co Golfo de Guinea no Océano Atlántico.

Ó longo da historia, a zona veu nacer varios reinos e imperios, mais o moderno estado de Nixeria ten a súa orixe na colonización británica da rexión dende finais do século XIX e comezos do XX. O país xurdiu da combinación de dous protectorados británicos veciños: o Protectorado do Sur de Nixeria e o Protectorado do Norte de Nixeria. Durante a era colonial, os británicos estableceron estruturas legais e administrativas ó tempo que se mantiveron as xefaturas tradicionais. Nixeria conseguiu a independencia en 1960, mais pouco despois sumiuse nunha guerra civil durante varios anos. Dende entón, o seu goberno alternouse entre dirixintes democraticamente elixidos e ditaduras militares, sendo as eleccións presidenciais de 2011 as primeiras realizadas en termos razonables de liberdade e claridade.[2]

Nixeria é considerado como o "Xigante de África", por mor da súa grande poboación e economía.[3] Con aproximadamente 174 millóns de habitantes, Nixeria é o máis populoso país de África e o decimosétimo máis poboado do mundo.[4] O país está habitado por máis de 500 grupos étnicos, sendo os tres máis grandes os hausas, os igbos e os iorubas. Atendendo á relixión, Nixeria está dividida en dúas metades, entre os cristiáns que viven na parte sur e central do país, e os musulmáns, concentrados nas zonas norte e suroeste. Unha minoría da poboación practica as relixións indíxenas de Nixeria.

No 2014, a economía de Nixeria (PIB) converteuse na máis grande de África, valorada en máis de $500 billóns, e superou a Suráfrica para ser a 26ª economía máis grande do mundo.[5][6] Ademais, a relación da débeda do seu PIB é de só o 11% (8% menos que a relación de 2012).[7] No 2050, as previsións din que Nixeria será unha das 20 principais economías do mundo.[8] As reservas de petróleo do país xogaron un papel moi importante no crecemento da súa riqueza e inflencia. Nixeria é considerado como un mercado emerxente polo Banco Mundial[9] e foi identificado como a potencia rexional de África.[8][10][11] Tamén é membro do grupo de países "MINT", que son aqueles identificados como os novos "BRIC"s. Tamén está listada como unha economía dos "Vindeiros once", entre os máis grandes do mundo. Nixeria é membro da Commonwealth de Nacións, da Unión Africana, da OPEC e das Nacións Unidas, entre outras organizacións internacionais.

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

O nome Nixeria foi tomado do Río Níxer que discrorre polo país. Ó parecer, o nome foi acuñado a finais do século XIX por Flora Shaw, quen casaría despois co Barón Frederick Lugard, un administrador colonial británico. A orixe do nome Níxer, que orixinalmente se aplicaba só ó curso medio do río Níxer, é incerto. A verba podería ser unha alteración do Tuareg egerew n-igerewen, termo usado polos habitantes do curso medio do río, arredor de Tombouctou, antes do colonialismo europeo do século XIX.[12][13]

Historia[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Historia de Nixeria.
Cabeza de bronce de Ife, século XII.

Prehistoria[editar | editar a fonte]

Máscara real Bini, un dos artefactos de Nixeria máis recoñecidos. Reino de Benin, século XVI.

O pobo Nok de Nixeria central produciu as máis antigas esculturas de terracota atopadas no país.[14] A civilización Nok floreceu entre o -500 e o ano 200.[15] Na parte norte do país, as cidades de Kano e Katsina aparecen nos rexistros históricos dende o 999. Os reinos hausas e o Imperio Kanem-Bornu prosperaron como postos comerciais entre o norte e o oeste de África.

A comezos do século XIX, Usman dan Fodio dirixiu unha xihad con éxito, e creou o centralizado Imperio Fulani (tamén coñecido como Califato de Sokoto). O territorio controlado comprendía a zona norte e central do estado moderno. O califato durou ata que en 1903 foi dividido en varias colonias europeas.

Os reinos iorubas de Ife e Oyo no suroeste de Nixeria tiveron gran relevancia no século XII[16][17] e XIV[18] respectivamente. Segundo a mitoloxía ioruba, Ile-Ifẹ é berce da raza humana e é anterior a calquera outra civilización. Os sinais de asentamentos humanos máis antigos de Ifẹ datan do século IX,[16] e a súa cultura material inclúe figuras de bronce e terracota. Ọyọ, no seu apoxeo territorial de finais do século XVII e comezos do XVIII, abranguía dende o oeste de Nixeria ata o Togo actual. O antigo Reino de Benin estaba localizado no suroeste de Nixeria. O poder de Benin durou dende o século XV ata o XIX. O seu dominio chegou ata a cidade de Eko (un nome de orixe edo cambiado posteriormente por Lagospor oprtugueses).[19]

O Reino de Nri do pobo igbo, un dos máis antigos de Nixeria, consolidouse no século X, e continuou ata a colonización británica en 1911.[20][21] Nri estivo gobernado polos Eze Nri, e a cidade de Nri está considerada como o centro da cultura Igbo. Nri e Aguleri, onde se sitúan os mitos igbo da creación, están no territorio do clan Umeuri. Os membros do clan din ser a liñaxe da figura patriarcal Eri, un rei divinizado.[22] En África occidental, os bronces máis antigos foron creados mediante a técnica da cera perdida en Igbo-Ukwu, unha cidade baixo influencia Nri.[20]

Durante séculos, numerosos pobos da Nixeria moderna tiveron relacións comerciais co Norte de África. As cidade da área convertéronse en centros rexionais dunha gran rede de comercio que se estendía polo oeste, o centro e o norte do continente. No século XVI, os exploradores portugueses e españois foron os primeiros europeos en ter un comercio directo e significativo con este pobos, principalmente, a través do porto que deron en chamar Lagos e en Calabar. Os europeos intercambiaban mercancías cos pobos da costa, máis este contacto tamén supuxo o comezo do comercio atlántico de escravos.

Tradicionalmente, os pobos capturados na guerra eran feitos escravos polos conquistadores. A miúdo, os escravos eran levados ó territorio dos conquistadores para facer traballos forzados. Despois dun tempo, eran aculturizados e absorbidos na sociedade conquistadora. Cando os europeos comezaron a comerciar con África, transportaron escravos como propiedade, a maioría cara a América. O crecemento da demanda europea de escravos creou un comercio de persoas como nunca existiu outro. Moitos membros dos diferentes grupos étnicos nixerianos foron levados como escravos a América, e os seus descendentes forman parte da diáspora africana.

A escravitude tamén era habitual nos territorios da moderna Nixeria,[23] tendo o seu apoxeo a finais do século XIX. Segundo a Encyclopedia of African History, "Estímase que na década de 1890, a maior poboación escrava do mundo, arredor de 2 millóns de persoas, estaba concentrada nos territorios do Califato de Sokoto. O uso de man de obra escrava estaba moi estendido, especialmente na agricultura".[24]

Xeografía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Xeografía de Nixeria.

Nixeria localízase no Golfo da Guinea. As principais cidades sitúanse nas terras baixas do sur. A parte central do país componse de outeiros e planaltos. O norte consiste de terras baixas áridas. Os países limítrofes son o Benin, o Níxer, o Chad e mailo Camerún. As zonas boscosas atópanse principalmente no terzo sur do país, que se ve afectado por chuvias estacionais oriúndas do océano Atlántico entre xuño e setembro. Á medida que se segue cara o norte, o país vaise tornando mais seco e a vexetación máis semellante á da sabana. O terzo norte do país inclúese na rexión semiárida do Sahel, que marca o límite sur do deserto do Sahara. Nixeria está dividida en tres polos rios Níxer e Benue, que chegan ao país vidos de nordeste e noroeste e xúntanse máis ou menos no centro, preto da nova capital, Abuja. De aí, o río Níxer acrecentado con auga do Benue flue cara ao sur ata desaugar no mar nun gran delta.

Demografía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Demografía de Nixeria.

Nixeria é o país máis poboado de África, que conta con aproximadamente un quinto da poboación do continente. Aínda que menos do 25% dos nixerianos viven en asentamentos urbanos, polo menos existen 24 cidades con poboación maior a 100.000 habitantes. A variedade de costumes, linguas e tradicións dadas polos 250 grupos étnicos que coexisten en Nixeria proporciónanlle ao estado unha gran diversidade. O grupo étnico dominante da rexión norte é o hausa-fulani, dos cales unha gran maioría son musulmáns. Outros dos grupos étnicos importantes desa zona son os nupe, tiv, e Kanuri.

A etnia Yoruba predomina no sur. Máis da metade dos yorubas son cristiáns e cerca dun cuarto, musulmáns. O resto, na súa maioría seguen crenzas tradicionais. O grupo predominantemente cristián igbo é o grupo étnico máis grande do sueste. A maioría son católicos romanos, aínda que os anglicanos, pentecostais e outras denominacións evanxélicas tamén teñen relevancia en Nixeria.

As comunidades efik, ibibio, annang, e ijaw (os catro grupos étnicos máis grandes do estado) tamén conforman un segmento substancial da poboación na área. Persoas con diferentes idiomas, xeralmente comunícanse en inglés, mais o coñecemento de dúas ou máis linguas nixerianas é bastante común. Os idiomas máis difundidos son o hausa, yoruba e igbo. Nos últimos anos houbo esporádicos choques entre grupos cristiáns e musulmáns, particularmente no norte do territorio nixeriano, onde se presionou para introducir a lei islámica Sharia.

Mapa lingüístico de Nixeria e Camerún

Aínda que Nixeria conta cunha cifra de emigrantes relativamente baixa, miles de persoas deixan Nixeria cada ano, tendo como destino principal a Unión Europea.

Un tema que se complicou polo caos político foi o esforzo da Organización Mundial da Saúde para erradicar a poliomielite do planeta. O norte de Nixeria foi a localización da metade de todos os casos de poliomielite rexistrados no ano 2003, pero os clérigos musulmáns protestaron repetidamente contra a vacina como un esforzo por parte dos occidentais de esterilizar ás nenas musulmanas. O programa nacional de vacinación foi suspendido en varios estados en agosto do 2003, e a enfermidade case se quintuplicou (119 casos no primeiro cuarto do ano 2004 contra 24 casos no 2003). No maio de 2004, informábase que a poliomielite se propagara desde alí a moitas outras nacións africanas as cales previamente foran declaradas libres desa enfermidade. O 18 de maio, o estado de Kano aceptou retomar os programas de vacinación empregando vacinas creadas en Indonesia.

No ano 2007 Nixeria conta cunha poboación de 135.000.000 de habitantes. O promedio de fillos por muller é de 5.45, unha das taxas máis elevadas de África, o cal está provocando un crecemento poboacional nunca visto na historia do país. Calcúlase que para o ano 2050 este país vai a ter 258.100.000 de habitantes,[25] o cal conlevaría graves consecuencias tanto económicas como ambientais (destrución total dos seus bosques e recursos naturais).


Cidades principais[editar | editar a fonte]

Subdivisións[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Subdivisións de Nixeria.
Mapa dos Estados de Nixeria

Nixeria divídese en 36 estados e un distrito federal: o Territorio Capital Federal de Abuja. Á súa vez, os estados divídense en Áreas de Goberno Local (774 en total).

Estado Superficie
(en km²)
Poboación
(censo de 2006)
Abia 6.320 2.833.999
Adamawa 36.917 3.168.101
Akwa Ibom 7.081 3.920.208
Anambra 4.844 4.182.032
Bauchi 45.837 4.676.465
Bayelsa 10.773 1.703.358
Benue 34.059 4.219.244
Borno 70.898 4.151.193
Cross River 20.156 2.888.966
Delta 17.698 4.098.391
Ebonyi 5.670 2.173.501
Edo 17.802 3.218.332
Ekiti 6.353 2.384.212
Enugu 7.161 3.257.298
Gombe 18.768 2.353.879
Imo 5.530 3.934.899
Jigawa 23.154 4.348.649
Kaduna 46.053 6.066.562
Kano 20.131 9.383.682
Katsina 24.192 5.792.578
Kebbi 36.800 3.238.628
Kogi 29.833 3.278.487
Kwara 36.825 2.371.089
Lagos 3.345 9.013.534
Nassawara 27.117 1.863.275
Níxer 76.363 3.950.249
Ogun 16.762 3.728.098
Ondo 14.606 3.441.024
Osun 9.251 3.423.535
Oyo 28.454 5.591.589
Plateau 30.913 3.178.712
Rivers 11.077 5.185.400
Sokoto 25.973 3.696.999
Taraba 54.473 2.300.736
Yobe 45.502 2.321.591
Zamfara 39.762 3.259.846
Territorio da Capital Federal 1111 1.405.201

Economía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Economía de Nixeria.

Desde que nos anos sesenta foi descuberto petróleo no estado, a economía nixeriana pasou de ser agrícola e de pastoreo, a industrial. Con 15.600 millóns de barrís en reservas de cru e máis de 3 millóns de metros cúbicos de gas natural, es un dos países africanos con máis desenrolo. Non obstante, a forte dependencia do petróleo e que este se encontre en mans de empresas estranxeiras, fai que existan graves desigualdades sociais, mentres a maioría dos nixerianos viven con menos dun dólar ao día, o salón de trono do rei é de ouro comprado co diñeiro do petróleo. A balanza de pagamentos é positiva grazas á exportación de cru que se conduce a través de gasodutos desde o interior cara os portos do Atlántico. Destaca tamén a industria petroquímica, de automóbiles e as refinarías. En cuanto ao resto da actividade produtiva, só ten certa importancia o cacao, ao que se destina o 50% do solo cultivábel e que vai dirixido na súa integridade á exportación. A agricultura e a gandaría ocupan ao 50% da poboación mais apenas pode manter a propia demanda interna.

Cultura[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Cultura de Nixeria.
Bronce benin do Museo do Louvre

A personalidade máis destacada do ámbito cultural nixeriano é o músico e activista dos dereitos humanos Fela Kuti (1938 - 1997).

Tamén destaca no campo da literatura o escritor e político Abubakar Imam.

Cinema[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Nollywood.

Nollywood é a industria de cine de Nixeria e é a terceira máis importante do mundo, detrás de Hollywood e Bollywood.[26] As películas nixerianas son o vínculo entre as comunidades nixerianas estranxeiras e a súa terra natal. O resultado deste fenómeno, que apenas ten unha década, significou a creación de máis de 600 películas anualmente colocando a Nixeria entre os estados0 que máis cantidade de películas producen en todo o mundo,[27] máis de 7.000 títulos en 13 anos. Adebayo Faleti é un dos actores de Nixeria.

Música[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Música de Nixeria.

Feriados[editar | editar a fonte]

Data Nome en galego Nome local Observacións

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para nixeriano.
  2. "Nigerians Vote in Presidential Election". The New York Times. 16 de abril de 2011. http://www.nytimes.com/2011/04/17/world/africa/17nigeria.html?pagewanted=1&_r=1&hp. Consultado o 17 de abril de 2011.
  3. Nigeria: Giant of Africa, by Peter Holmes 1987
  4. Country profile: Nigeria. xulo de 2008. p. 9. http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Nigeria.pdf. Consultado o 28 de decembro de 2011.
  5. "Nigeria becomes Africa's largest economy". http://www.aljazeera.com/news/africa/2014/04/nigeria-becomes-africa-largest-economy-20144618190520102.html. Consultado o 5 de abril de 2014.
  6. "Nigerian Economy Overtakes South Africa's on Rebased GDP". http://www.bloomberg.com/news/2014-04-06/nigerian-economy-overtakes-south-africa-s-on-rebased-gdp.html. Consultado o 20 de abril de 2014.
  7. "UPDATE 2-Nigeria surpasses South Africa as continent's biggest economy". http://www.reuters.com/article/2014/04/06/nigeria-gdp-idUSL6N0MY0LT20140406. Consultado o 26 de abril de 2014.
  8. 8,0 8,1 "Nigeria is poised to become Africa's most powerful nation". http://www.trademarksa.org/news/nigeria-poised-become-africa-s-most-powerful-nation. Consultado o 28 de novembro de 2013.
  9. "Nigeria". World Bank. http://data.worldbank.org/country/nigeria. Consultado o 28 de novembro de 2013.
  10. "Nigeria". West Africa Gateway. http://www.westafricagateway.org/west-africa/country-profiles/nigeria. Consultado o 25 de agosto de 2013.
  11. "Nigeria". http://library.fes.de/pdf-files/bueros/nigeria/09372.pdf. Consultado o 28 de novembro de 2013.
  12. The Arabic name nahr al-anhur is a direct translation of the Tuareg.
  13. "''Online Etymological Dictionary''". Etymonline.com. http://www.etymonline.com/index.php?term=Niger. Consultado o 28 de xullo de 2014.
  14. Gardner's Art Through the Ages: Non-Western Perspectives (13, revisada ed.). Cengage Learning. 2009. p. 194. ISBN 0-495-57367-1. http://books.google.com/?id=TlVeuxIgjwQC&dq=Nok+terracotta+earliest.
  15. "Nok Terracottas (500 B.C.–200 A.D.) | Thematic Essay | Heilbrunn Timeline of Art History | The Metropolitan Museum of Art". Metmuseum.org. 2 de xuño de 2014. http://www.metmuseum.org/toah/hd/nok/hd_nok.htm. Consultado o 16 de xullo de 2014.
  16. 16,0 16,1 A history of Nigeria. Cambridge University Press. 2008. p. 23. ISBN 0-521-68157-X. http://books.google.com/books?id=XygZjbNRap0C&pg=PA23.
  17. Hegemony and culture: politics and religious change among the Yoruba. Universidade de Chicago. 1986. p. 111. ISBN 0-226-46790-2. http://books.google.com/books?id=dHbrDvGQEbUC&pg=PA111.
  18. Peoples of Africa, Volume 1. Marshall Cavendish. 2000. p. 385. ISBN 0-7614-7158-8. http://books.google.com/books?id=joh5yHfcF-8C&pg=PA385.
  19. "Nigeria: A Country Study – The Slave Trade". Library of Congress Country Studies. 1991. http://countrystudies.us/nigeria/7.htm.
  20. 20,0 20,1 Africa and the Americas: culture, politics, and history : a multidisciplinary encyclopedia, Volume 2. ABC-CLIO. 2008. p. 597. ISBN 1-85109-441-5. http://books.google.com/books?id=wFrAOqfhuGYC&pg=PA597.
  21. Africa from the seventh to the eleventh Century. James Currey Publishers. 1992. p. 254. ISBN 0-85255-093-6. http://books.google.com/books?id=qDFcD0BuekQC&pg=PA254.
  22. Worship as Body Language. Liturgical Press. 1997. p. 93. ISBN 0-8146-6151-3. http://books.google.com/?id=9hhmzVrYPHAC&printsec=frontcover.
  23. "Slavery – Historical survey – Slave societies". Encyclopædia Britannica's Guide to Black History. Encyclopædia Britannica. 2011. http://www.britannica.com/blackhistory/article-24157. Consultado o 28 de maio 2011.
  24. Kevin Shillington (2005). Encyclopedia of African History. Michigan University Press. p. 1401. ISBN 1-57958-455-1
  25. http://www.xist.org/earth/pop_prospects1.aspx
  26. Oguine, 2004
  27. (Larkin, 2005, p.1)

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Nixeria

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]