Mar

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Mar
Sea (1).png
Compoñente vital da biosfera, o mar contén o 97,2% de toda a auga presente na Terra.
Seeanemone(actinia fragacea)galicien2005.jpgBlue Linckia Starfish.JPG
Diferentes formas de vida mariña a primeira foto mostra unha Actinia fragacea. Anemone fotografada en Camariñas, na segunda mostrase diferentes formas coralinas
2004-tsunami.jpg
Tsunami provocado polo terremoto do Océano Índico de 2004 en Tailandia.
Eubalaena glacialis with calf.jpgCalamares, Aquarium Finisterrae, A Coruña.jpg
Baleas e luras son formas de vida mariña entre as moitas e diferentes que se dan nos mares

O Mar[1] é un gran corpo de auga salgada rodeado por terra en parte ou na súa totalidade.[2] Máis amplamente, mar - como un artigo definido - é o sistema interconectado de augas dos océanos, considerando estes un océano global e o conxunto das varias divisións oceánicas principais. O mar modera o clima da Terra e desempeña importante papel nos ciclos da auga, do carbono e do nitróxeno. Aínda que foi canle para viaxes e exploracións desde a prehistoria, o seu estudio científico contemporáneo, a oceanografía, data da expedición Challenger británica, durante a década de 1870.[3] O mar está, por convención, dividido en cinco grandes seccións oceánicas, entre elas as catro instituídas pola OHI[4], que son o Atlántico, Pacífico, Índico e Ártico, máis o Antártico[5], seccións menores de segunda orde, como o Mediterráneo, son coñecidos como mares, así mesmo o termo tamén se usa para grandes lagos salinos que non teñen saída natural, como o Mar Caspio, o Mar de Aral e máis o Mar Morto.

Debido o actual estado da deriva continental, o hemisferio norte configúrase cunha división equitativa entre a terra e o mar (con unha proporción de 2:3), mentres que no hemisferio sur é predominantemente oceánico (1:4,7)[6]. A salinidade en alta mar é, en xeral, de aproximadamente o 3.5% da masa, non obstante iso varia en augas pechadas, na proximidade da desembocadura de grandes ríos ou a grandes profundidades. Preto do 85% dos sólidos en mar aberto son cloruro de sodio. As correntes de augas profundas xorden a partir de diferenzas salinas e de temperatura; as correntes de superficie, á súa vez, están formadas polo rozamento das ondas producidas polos ventos e mareas. Os cambios na altura do nivel do mar orixínanse a partir da gravidade da Lúa e do Sol. As correntes mariñas son atribuída ás masas de terra de superficie e submarinas así como a rotación da Terra (Forza de Coriolis).

Antigos cambios nos niveis mariños provocaron a formación de plataformas continentais, áreas planas próximas á terra. Estas augas son ricas en nutrientes, e abundantes en vida, provendo aos humanos de materias esenciais para a súa alimentación -sobre todo peixes, pero tamén mariscos, mamíferos e macroalgas, por exemplo- que se recollen tanto en estado salvaxe como cultivados en viveiros. En áreas tropicais moi diversas os mares rodean grandes arrecifes de coral. A caza de baleas foi unha actividade moi común, pero a redución das cifras destes animais induciu a aparición de esforzos internacionais de conservación e unha consecuente moratoria á maior parte da caza comercial. A oceanografía estableceu que non toda a forma de vida marítima está restrinxida a augas de superficie iluminada polo Sol; mesmo a grandes profundidades e presión, os nutrientes que flúen de fontes hidrotermais manteñen o seu propio e único ecosistema. A vida pode que comezara alí neses lugares, xa que os microorganismos acuáticos están xeralmente acreditados como o grande evento de osixenación da atmosfera terrestre[7]. Crese que tanto vexetais como animais terían evolucionado a partir dos mares.

O mar é un dos elementos esenciais do comercio, do transporte, da extracción mineral, de xeración de enerxía. Isto tamén fai que sexa esencial para as guerras, ademais, e é un factor determinante na exposición de grandes cidades e poboacións a terremotos e volcáns debido a fallas xeolóxicas próximas que poden producir grandes ondas e tsunamis; así como dos ciclóns e furacáns producidos nas zonas tropicais.

Definición[editar | editar a fonte]

O océano interconectado e as súas diferentes divisións.
Vista de satélite do estreito de Xibraltar onde se pode ver a separación do mar Mediterráneo co Océano Atlántico

A definición comparativa de mar como extensión de auga salgada menor que o océano establece unha clasificación das extensións de auga salgada en que os océanos serían as maiores extensións e virían logo, de diferentes tamaños, os mares. Os mares diferéncianse principalmente polo contacto co océano, podendo ser abertos ou pechados: se está rodeado case totalmente por terra, como o mar Negro, fálase de mar continental, mentres que se está moi aberto, como o mar da China, fálase de mar litoral.

A distinción entre mar e océano obedece a diversas causas, sobre todo cando se fala de mares abertos en que adoita distinguirse atendendo á situación xeográfica, xeralmente situado entre dúas masas terrestres ou, ás veces, as menos, á posición da plataforma continental. Algúns exemplos disto son os seguintes: o mar do canal da Mancha comunica co océano Atlántico polo mar Céltico, pero distínguese pola súa posición entre a costa sur de Inglaterra e a costa norte de Francia. Outro caso moi claro é o mar Mediterráneo, que comunica co océano Atlántico polo estreito de Xibraltar e distínguese claramente por estar situado entre Europa, Asia e África, xa que ten unhas condicións marítimas moi diferentes:temperaturas, fauna flora, e mareas de diferente amplitude. Outro mar aberto, neste caso o mar dos Argazos, (creado polas correntes que forman o xiro oceánico do Atlántico Norte) coa súa acumulación de algas ao longo da Florida, distínguese do océano Atlántico de forma totalmente arbitraria.[8](p90)

A Organización Hidrográfica Internacional (IHO-OHI) é a máxima autoridade mundial que define os mares e os seus límites. O documento actual de definición é a publicación especial S-23, Limits of oceans and seas (Límites de océanos e mares), 3a edición, 1953. Unha nova edición do 1986 non foi aínda aprobada debido a discusións nominais (tales como a referida ao Mar do Xapón).

Dita publicación non establece diferenzas entre océanos e mares, senón que se limita a enumerar todos os océanos e mares do mundo, asignándolles un número, chegando ata o 66, aínda que como utiliza ás veces números con letra, en realidade son 73. Son un total de 6 océanos (o Atlántico e o Pacífico están divididos cada un en dous, Norte e Sur) e 67 mares, deles dous divididos en dúas concas, o do mar Mediterráneo e a do mar da China.

Algúns mares teñen mares interiores (que se numeran cunha letra minúscula) como o Báltico (3), o Mediterráneo (8) e o Arquipélago da India Oriental (13). A publicación considera ademais de océanos e mares, golfos, baías, canles e estreitos, e moitas veces, non resulta moi claro cal é o criterio utilizado, xa que ás veces é o simple uso desde tempos pasados.

Clases de mares[editar | editar a fonte]

Existen tres categorías de mares: mares litorais (ou costeiros), mares continentais e mares pechados.

Mares litorais[editar | editar a fonte]

Mar de Okhotsk exemplo de mar litoral ou costeiro

Os mares litorais ou costeiros poden ser considerados como golfos, moi grandes e ampliamente abertos, dos océanos. Non están separados destes por ningún limiar submarino; no entanto distínguense deles por ser, de medía, menos profundos, pola maior amplitude das mareas e pola temperatura máis elevada das súas augas. Son mares litorais o mar de Beaufort no océano Ártico, o mar de Noruega no Atlántico ou o mar de Omán no Índico, entre outros.

Chámase mar epicontinental ao que se asenta sobre unha plataforma continental co seu leito submarino a unha profundidade media de 200 m ou menos; exemplos deste tipo son o mar do Norte, ou o mar Arxentino. Durante o punto máximo das glaciacións, os mares epicontinentais desaparecen, pasando a ser só chairas dos continentes arredores.

Mares continentais[editar | editar a fonte]

Os mares continentais, entre os cales destaca o mar Mediterráneo, deben o seu nome ao feito de acharse enteiramente situados dentro dos continentes, aínda que comunicados cos océanos por un estreito cuxa escasa profundidade crea un limiar que dificulta os intercambios; estes prodúcense, no entanto, en forma de correntes de compensación e de descarga. Entre os mares continentais e o océano existen diferenzas de temperaturas e de salinidade que chegan a ser considerables. As súas mareas son de tan escasa amplitude que pasan desapercibidas. Ademais do Mediterráneo, son mares continentais o mar Báltico, o mar Negro e o mar do Xapón.

Mar Caspio exemplo de mar pechado, Bakú

Mares pechados[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Lago endorreico.

Os mares pechados ou interiores adoitan ocupar extensas depresións endorreicas. Corresponden a lagos moi grandes, de auga máis ou menos salgada, entre os cales destacan o mar Morto, o mar Caspio e o mar de Aral.

Ciencía física[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Oceanografía.
Jack Smidt. Fotografia AS17-148-22727 da NASA. 7 de dezembro de 1979.
The Blue Marble na súa representación orixinal (de punta-cabeza), mostrando a confluencia entre os océanos Índico e Atlántico no cabo da Boa Esperanza.
Mar revolto

A Terra é o único planeta coñecido que ten auga líquida na súa superficie e, polo tanto, o único que ten mares,[8](p22) aínda que Marte esta dotado de auga en estado sólido nos seus casquetes de xeo permanentes así como vapor na súa atmosfera, pero ademais cabe a posibilidade da existencia de planetas similares á Terra noutros sistemas, onde tamén poden existir mares e océanos.[9] A orixe da auga na Terra aínda é incerta; aínda que, visto desde o espazo exterior, o planeta parece unha "bóla azul" con varios compoñentes, entre océanos, casquetes de xeo e nubes.[10] Estímase que hai 1.335.000.000 km³ de mar,[11] volume representativo de aproximadamente o 97.2 por cento da auga coñecida,[12] e cobre máis do 70 por cento da súa superficie.[8](p7) Con todo, ao redor do 2,15% da auga da terra esta conxelada e atópase nos mares de xeo que cobren o Océano Ártico, nas capas de xeo da Antártida e nos seus alrededores, ademais de varios glaciares e en depósitos superficiais de todo o mundo . O resto, ao redor do 0,65%, esta en depósitos subterráneos ou nas diversas etapas do ciclo da auga, que contén a auga doce atopada e utilizada pola maioría da vida terrestre: no vapor do ar nas nubes na súa choivas, así como nos lagos e ríos formados espontáneamente e nos fluxos de auga que volven o mar.[12] Tomando nota de tal dominio e da influencia do mar no planeta, o escritor británico Arthur C. Clarke dixo unha vez que a Terra sería mellor chamala "Océano".[8](p7)

O estudo científico da auga no planeta e o seu ciclo chámase hidroloxía sendo a hidrodinámica a que se dedica o estudo da física da auga en movemento. As investigacións recentes sobre o mar en particular son froito da oceanografía. Estas foron iniciadas dende as inquedanzas sobre as formas das corrente oceánicas,[13] pero desde entón, expandiose nun campo máis grande e multidisciplinado:[14] Esa vertente científica estuda, por exemplo, as propiedades da auga do mar; das ondas, mareas e correntes; mapea litorais e analiza solos oceánicos; ademais de investigar a vida mariña.[15] O subcampo que trata sobre o movemento do mar, as súas forzas e forzas nel actuantes é coñecido como oceanografía física.[16] A bioloxía mariña (ou oceanografía biolóxica) estuda as plantas, animais e outros organismos habitantes dos ecosistemas mariños. Nese grupo de subcampos, tamén está a oceanografía química, relacionada co comportamento de elementos e moléculas nos océanos, en particular o ciclo do carbono eo papel do dióxido de carbono en crecente acidificación das augas do mar. As xeografías mariña e marítima disertan sobre as formas e formacións dos grandes corpos de auga, mentres que a xeoloxía mariña (ou oceanografía xeolóxica) prové as evidencias da deriva continental e da composición e estrutura da Terra, clarificando o proceso de sedimentación e asiste o estudo do vulcanismo ea sismoloxía.[14]

Auga do mar[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Auga do mar.
Solutos da auga do mar
co 35‰ de salinidade[17]
Soluto de auga
(por masa)
 % do total
solutes
Cloruro 19 .3 55 .0
Sodio 10 .8 30 .6
Sulfato 2 .7 7 .7
Magnesio 1 .3 3 .7
Calcio 0 .41 1 .2
Potasio 0 .40 1 .1
Bicarbonato 0 .10 0 .4
Bromuro 0 .07 0 .2
Carbonato 0 .01 0 .05
Estroncio 0 .01 0 .04
Borato 0 .01 0 .01
Flúor 0 .001 < 0 .01
Outros < 0 .001 < 0 .01
Mapa global de salinidade (agosto – setembro, 2010 e 2011) producido polo satélite SMOS, da Axência Espacial Europeia, lanzado no 2012.
Medias globais da salinidade da superficie oceánica, medidas polo satélite SMOS, da Axencia Espacial Europea, en 2011. O índice salino varía do 32 ‰ (azul) a 38 ‰ (vermello).

A auga do mar é, por regra xeral, salgada; durante millóns de anos, a choiva formou cursos de auga que foron disolvendo lentamente rochas de todos os períodos xeolóxicos, nas cales o sal común atopase en abundancia. Eses cursos de auga desembocaban no mar. Como todos os ríos corren para o mar, el ficou con case todo o sal. O termo úsase nun senso menos xeográfico para designar unha parte do océano, como mar tropical ou auga do mar referíndose ás augas oceánicas. Aínda que o nivel de salinidade pode variar, aproximadamente o 90% da auga oceánica ten de 34 a 35 g de sólidos disoltos por litros, que produce unha medida de solución salina do 3,4 o 3,5%.[18] Con todo, para a fácil descrición de pequenas diferenzas, os oceanógrafos indican usualmente ese índice en por mil (‰) ou partes por mil no canto de porcentaxe. Tales estimacións sobre as augas da superficie do hemisferio norte son xeralmente próximas á marca do 34 ‰, mentres que o 35 ‰ é a media no hemisferio sur.[6] Os solutos oceánicos proceden tanto do fluxo dos ríos como do fondo do mar,[19] sendo estable a súa composición relativa:[17][20] sodio (Na) e cloruro (Cl) constitúen preto de 85% e o restante divídese entre magnesio (Mg), calcio (Ca), sulfato (SO₄), carbonato (CO₃) e bromuro. A falta de contaminación, a auga do mar non sería prexudicial para beber, salvo que é demasiado salina;[a] similarmente, non é posible usala para irrigación da maior parte das plantas sen a anterior desalinización.[23]

Variacións de salinidade poden ser causadas por moitos factores: o movemento de correntes entre os mares; o fluxo de auga doce de ríos e glaciares; as precipitacións; a formación e derretimento dos bancos de xeo; e a evaporación, que á súa vez é afectada polas temperaturas, ventos e ondas. Por exemplo, o nivel superior do Mar Báltico ten unha salinidade moi baixa (do 10 o 15 ‰) por mor das baixas temperaturas climaticas quelle producen unha evaporación mínima;; tamén, pola gran cantidade de auga dos ríos que recibe; así mesmo porque a súa conexión co mar do Norte tende a crear unha densa capa subacuática que dificilmente se mestura coas augas da superficie.[24] Como caso oposto, o mar Vermello, que se atopaa entre os desertos do Sahara e o de Arabia, ten un alto índice de produción de vapor e poucas precipitacións, ademais dos poucos e estacionais afluxos así como as estreitas conexións cos grandes corpos de auga próximos, principalmente o canal de Suez ao norte e o Bab el-Mandeb ao sur; tales características son determinantes para a súa salinidade de preto do 40 ‰.[25] No Mediterráneo é un pouco menor, do 37 ‰, mentres en algúns lagos interiores son moito máis elevados: O mar Morto ten 300 gramos de sólidos disoltos por litro (300 ‰).

Medida anual da temperatura da superfície marítima do World Ocean Atlas 2009.
Médidas globais da temperatura da superfície marítima en 2009, que van de -2 °C (violeta claro) a 30 °C (beixe).

A temperatura da auga do mar depende, sobre todo, da cantidade de radiación solar absorbida. Nos trópicos, onde a luz do Sol incide de xeito máis directo, esta medida nas capas acuáticas de superficie pode chegar a máis de 30 °C. Na proximidade dos polos, ese índice equilibrase co do xeo marítimo no seu punto de fusión. A súa taxa de salinidade fai que a escala de temperatura sexa menor que nas áreas de auga doce, xa que é usualmente de aproximadamente -1.8 °C. Estas diferenzas de temperatura contribúen á continua circulación da auga no mar. Por exemplo, as correntes quentes da superficie arrefrianse a medida que se moven alonxandose dos trópicos; volvendose cada vez máis densas, polo que se afunden, mesturandose coas frías. Por outra banda, a auga fría do fondo do mar móvese en dirección o ecuador antes de fluír cara á superficie. A auga do fondo do mar ten temperatura entre -2 e 5 °C en todas as partes do globo terrestre.[26] Nos mares en conxelación, comezan a formarse na superficie cristais de xeo. Estes rompen en anacos pequenos e aglutinanse en discos planos que forman unha suspensión espesa coñecida como frazil (xeada). En condicións tranquilas, o frazil pode conxelar nunha capa fina e plana chamada nilas (xeo mariño), que engrosa como novas formas de xeo debaixo do mar. Xa en augas turbulentas, os frazils únense para constituír formas planas máis grandes, co nome popular de "chulas de xeo". Estas deslizan unhas sobre outras, xerando bloques de xeo á deriva. Durante estes procesos, a auga salgada e o aire atopansa presos en medio dás formacións sólidas. As nilas formanse en ambientes de salinidade en torno a 12-15 ‰ e de inicio son de cor cinza, co tempo arrefrianse máis; tras un ano tenden a tornanse azuladas e teñen un índice de salinidade de preto do 4-6 ‰.[21][27]

Annual mean dissolved oxygen levels at the sea surface from World Ocean Atlas 2009.
Medias globais dos niveis de osíxeno disolto nos mares en 2009, de 0.15 (violeta claro) a 0.45 (beis) mols de O2 por metro cúbico.

A cantidade de luz do día que penetra no mar depende do ángulo do Sol, do clima, e da turbidez. Gran parten da luz que alcanza a superficie marítima é refletida por esta e as lonxitudes de onda de espectro vermello son absorbidas nos primeiros metros de profundidade da superficie. Os amarelos e verdes atinxen maior profundidade e os azuis e violetas poden penetrar mil metros ou máis. A cantidade de osíxeno presente na auga mariña depende principalmente da temperatura e dos organismos fotosintéticos nela presentes, en particular nas algas, no fitoplancton e nas plantas como a herba mariña. Durante o día, as súas actividades de fotosíntese producen osíxeno, que se disolve no medio acuoso salino e é consumido polos animais mariños. A saturación dese osíxeno é máis baixa durante a noite e moito máis baixas no mar profundo. Por baixo dunha profundidade de aproximadamente 200 m, non hai suficiente luz para o desenvolvemento fotosintético e consecuentemente pouco osíxeno disolto.[28] Aínda máis abaixo, desta profundidade, as bacterias anaerobias descompoñen a materia orgánica caída das capas superiores, producindo sulfuro de hidróxeno (H₂S).[29] Pensase que o quecemento global reducira o osíxeno, tanto das capas da superficie como das profundas, no transcurso da diminución da solubilidade producida polo aumento da temperatura[30] e da estratificación oceánica.[31]

Cor da auga do mar[editar | editar a fonte]

A auga do mar é transparente aínda que, cando ollamos o mar, parece azul, verde ou ata cincento. A cor muda de acordo coa cor do ceo, que se reflicte nel. Tamén depende da cor da terra ou das algas transportadas polas súas augas. A partir dunha certa profundidade, as cores comezan a desaparecer: a primeira en facelo é a vermella, aos seis metros. Despois, aos quince, tamén a amarela. Ata chegar a un punto en que só se ve o azul.

Ondas[editar | editar a fonte]

Medias globais da altura das ondas de superficie en 1992, de 0 m (púrpura) a 6 m (branco). Nótase o  mar de fondo  nas porcións marítimas do sur.
Medias globais da altura das ondas de superficie en 1992, de 0 m (púrpura) a 6 m (branco). Nótase o mar de fondo nas porcións marítimas do sur.
Dinámica do movemento dos fluídos durante o paso das ondas.
Dinámica do movemento dos fluídos durante o paso das ondas.


O mar segundo o vento e as ondas
O mar arremete contra os arrecifes.

As ondas oceánicas son oscilacións causadas polo rozamento do aire en movemento sobre a superficie marítima. Este rozamento traslada enerxía e forma ondas de superficie na auga perpendiculares á dirección do vento. A parte superior da onda é coñecida como "crista" e a base é chamada "val". A distancia entre dúas cristas é a lonxitude da onda. Estas ondas formanse mecanicamente xa que a medida que se aproximan unhas a outras, as moléculas de auga dunha determinada posición elévanse e segundo van pasando baixan, trazando un camiño máis ou menos circular. A enerxía transita pola superficie e non supón un movemento horizontal da propia auga. O estado do océano é determinado polo tamaño de tales ondas, que, na superficie libre, depende da velocidade do vento e do fetch ("fetch" é a lonxitude rectilínea máxima dunha gran masa de auga superficial que é uniformemente afectada na dirección e forza do vento). As ondas pequenas son chamadas ondas capilares. Co bater de ventos, máis fortes e prolongados, nas cristas elevadas das ondas capilares, formanse ondas grandes e irregulares. En tal escenario, estas ondas alcanzan a súa altura máxima cando o ritmo no que elas viaxan case concide coa velocidade do vento e, co tempo, chegan a separarse en poderosas ondas longas,[b] cunha dirección e lonxitude de onda común. Estas ondas son particularmente comúns nos Roaring Forties do hemisferio sur, onde o vento sopra continuamente.[32][33] Cando as ráfagas do vento amainan, as ondulacións desaparecen facilmente debido á diminución da tensión superficial da auga, pero o mar e as ondas só diminuen lentamente pola gravidade e a interferencia destrutiva doutras ondas.[32] A interferencia constructiva, con todo, pode provocar ondas xigantes individuais moito máis grande que as formadas normalmente.[34] A maioría das ondas teñen menos de 3 metros de altura[34] aínda que é normal durante tormentas fortes duplicar ou triplicar esa altura[35] construcións feitas nas augas distantes da costa, tales como as plataformas de enerxía eólicas mariñas e as de petróleo, empregan estas medidas para a computación das ondas centenarias, un tipo especial de ondas contra as que estes equipos non están deseñados para resistir.[36] Documentaronse ondas que alcanzaron alturas de máis de 25 metros.[37][38]

Segundo as ondas se aproximan a costa móvense en augas menos profundas que fan que muden o seu comportamento. O aproximarse dende un determinado ángulo, poden desviarse ou chocar contra rochas e promontorios. Cando as ondas alcanzan o punto onde as súas moléculas oscilantes máis profundas entran en contacto co chan oceánico, a fricción inicia o seu proceso de desaceleración. Este fenómeno "poxa" as cristas preto unha das outras polo que aumenta a altura das ondas. No momento en que a porción da altura coa lonxitude de onda supera 1:7, "rompen", formando nunha masa de auga espumante.[34] Unha capa desa auga corre sobre a área de praia e retraese de volta ao mar por influencia da gravidade.[32]

Tsunami[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Tsunami.
Diagrama explicativo dun tsunami
O tsunami do Océano Índico de 2004 avanzando de súbito na costa de Malé. No transcurso deste desastre natural, estímase que unhas 220 000 persoas morreron nas costa do Índico.[39]

Un tsunami é unha forma inusual de onda causada por un evento tan repentino e forte, como un terremoto ou desprendemento de terra baixo a auga, un impacto dun meteorito, unha erupción volcánica ou o colapso da terra no mar. Tales fenómenos poden elevar o nivel, de xeito temporal, da superficie mariña en determinada zona afectada. A enerxía potencial da porción de auga desprazada transfórmase en enerxía cinética, creando unha onda plana que se move nunha velocidade proporcional á raíz cadrada da profundidade da auga. Desta forma, os tsunamis desprazanse moito máis rápido nos océanos abertos que nunha plataforma continental.[40] A pesar de que posúen velocidades de máis 970 km/h,[41] os tsunamis no mar profundo poden ter unha lonxitude que varía desde os 130 os 480 km, cunha amplitude de menos de tres pés (menos de 1 metro).[42] As ondas comúns de superficie nunha mesma rexión poden ter lonxitudes duns centos de pés e velocidades de preto de 105 km/h. Os tsunamis, con todo, cando se comparan coas posibles amplitudes de aproximadamente 14 m destas ondas comúns, a miúdo poden pasar desapercibidos.[42] O funcionamento dos sistemas de alerta de tsunami dependen do feito de que as ondas sísmicas causadas por terremotos viaxan a unha velocidade duns 14 400 km por hora, o que permite que rexións ameazadas poidan ser alertadas da posibilidade dunha gran onda.[43] As medicións desta ondas sísmicas mediante redes de estacións marítimas fan posible a confirmación ou cancelación dunha alerta de tsunami.[44] Un evento engatillador na plataforma continental pode causar un tsunami local nas terras próxima e outra gran oscilación que viaxe polo océano. A enerxía da onda disípase gradualmente, pero esténdese ao longo da fronte da onda. A medida que a oscilación se despraza lonxe do seu punto de orixe, a súa fronte faise máis longa ea súa enerxía diminúe, de forma que costas distantes son xeralmente afectadas por porcións de onda máis febles. A velocidade dun tsunami, con todo, é determinada pola profundidade da auga, o que fai que non viaxe coa mesma rapidez en todas as direccións, ademais de afectar tamén á fronte da onda. Este efecto, coñecido como refracción, pode concentrar a forza dun tsunami nalgunhas áreas e debilitalo noutras, segundo a topografía submarina que se presenta ao longo do percorrido deste.[45][46] O igual que acontece con outros tipos de onda, o desprazamento cara augas pouco profunfas provoca a desaceleración e o crecemento en amplitude do tsunami.[42] Polo que tanto o val como a crista desta gran oscilación poden chegar primeiro á costa.[40] Na primeira posibilidade, o mar recúa e deixa áreas submariñas expostas.[47] Cando chega a crista, xeralmente non procede á habitual quebra, pero espallase en terra, inundando todo no seu camiño. A maior parte da destrución derivada dun tipo de desastre como ese pode ser producido cando as augas da inundación, que, tras se espallaren, son drenadas de volta ao mar pola gravidade, arrastrando persoas e cascallos consigo. Varios tsunamis poden ser causados por un único evento xeolóxico. En casos así, é común que as últimas ondas cheguen a terra entre oito minutos e dúas horas despois da primeira, que non necesariamente é a maior ou máis destrutiva.[40] Ás veces, en baías planas ou estuarios, un tsunami pode converterse nun macareu.[41]

Mareas[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Marea.
Mareas altas (azul) nos puntos máis próximos e máis afastados da Terra á Lúa.
Mareas altas (azul) nos puntos máis próximos e máis afastados da Terra á Lúa.
Time-lapse mostrando o fenómeno de transición da marea baixa cara marea alta en Nova Celandia.


As mareas son o aumento e a diminución do nivel da auga experimentada polos mares e océanos en resposta ás influencias gravitatorias da Lúa e o Sol así como dos efectos da rotación da Terra. En calquera lugar dado, a auga sobe no transcurso do ciclo das mareas ata unha altura máxima coñecida como "marea alta ou chea" antes de que retorne de novo a un nivel mínimo "marea baixa". Co recuar da marea, monstranse áreas da zona entremareal ou franxa do litoral sumerxible. A diferenza de altura entre as mareas alta e baixa é a amplitude da marea.[48][49] Os macaréus poden ocorrer nas bocas de ríos, onde o vigor da marea entrante o subir "empuxa" ondas de áreas mariñas río arriba contra a corrente. En Hangzhou, na China, por exemplo, un macaréu pode alcanzar ata 9 m de altura e viaxar a uns 40 km por hora.[50][51]

A maioría dos lugares experimentan dúas mareas altas cada día, que se producen a intervalos de aproximadamente 12 horas e 25 minutos, este é a metade do período que lle leva á Terra facer unha rotación completa e volver a ter a Lúa na súa posición anterior respecto de un observador. A masa da Lúa é duns 27 millóns de veces máis pequena que o Sol, pero esta está 400 veces máis preto da Terra.[52] A forza de marea decrece rapidamente coa distancia do axente, de forma que a Lúa esta dotada de dúas veces máis influencia sobre ese efecto que o Sol.[52] Unha protuberancia fórmase no océano no lugar onde o planeta está máis próximo o seu satélite natural, sendo este tamén o punto onde o efecto da gravidade, e polo tanto a atración, da Lúa é máis forte. No lado oposto do globo, a forza lunar ten a súa influencia máis feble, o que causa, do mesmo xeito, a formación doutra protuberancia. Tales protuberancias xiran arredor da Terra ao mesmo tempo que a Lúa. Cando o Sol, a Lúa ea Terra se aliñan durante as lúas chea ou nova, o efecto combinado da como resultado mareas máis altas "mareas vivas". En contraste, cando o Sol está a 90 ° da Lúa visto desde a Terra, o efecto gravitacional combinado nas mareas é correspondentemente reducido, causa das mareas baixas ou "mareas mortas".[48]

Durante as mareas os fluxos de auga do mar son detidos pola inercia que ademais poden verse afectados polas masas de terra. En lugares como o golfo de México, onde a terra restrinxe o movemento das protuberancias, só pode ocorrer unha serie de mareas cada día, constituída esta pola secuencia de marea alta e baixa.

Faro de Nividic (Finistère, Bretaña francesa)
Estreito de Bering, NASA, tirada polo satélite MISR

Mares extraterrestres[editar | editar a fonte]

Mar Humboldtianum (a Lúa)

As Lunar maria son vastas chairas basálticas na Lúa que se chamaron mares porque os primeiros astrónomos así se referían a eles, pensando que estes eran corpos de auga.

Asúmese que hai auga líquida baixo a superficie de moitas lúas, máis marcadamente en Europa, unha lúa de Xúpiter.

Considérase que nun pasado remoto existiu auga líquida na superficie de Marte, e suponse que varias bacías de Marte son antigos mares agora secos.

Tamén se pensa que hai hidrocarburos en estado líquido na superficie de Titán, a pesar de que se poden considerar máis "lagos" que "mares". A distribución desas rexións líquidas será mellor comprendida despois da chegada da sonda Cassini-Huygens.

Física cuántica[editar | editar a fonte]

O termo mar tamén se usa na física cuántica, en concreto o Mar de Dirac, que é unha interpretación dos estados de enerxía negativa que inclúe o baleiro.

Disciplinas e técnicas relacionadas co mar[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. O ril excreta urina con salinidade do 2%,[21] de forma que a bebida dun litro de auga de mar require o consumo de polo menos un litro de auga doce, coa intención de evitar o exceso de sodio no organismo. Sen esa auga adicional, o aumento de sal provoca deshidratación.[22]
  2. "Cando as ondas se distancian do punto onde xurdiron, as maiores pasan diante das novas, pois a súa velocidade é maior. Aos poucos, elas caen e desfanse xunto a outras ondas que viaxan a velocidade parecida- onde diferentes ondas están no mesmo estadio, hai reforzo mutuo dunha a outra, xa cando as ondas próximas están en etapas diferentes, elas deminuen. Finalmente, desenvolvese un patrón regular de ondas altas e baixas, ou mar de fondo."[8](pp83–84)
Referencias
  1. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para mar.
  2. "WordNet Search — sea". Princeton University. Consultado o 3 de xaneiro do 2016. 
  3. Dr. Tina Bishop, Peter Tuddenham e Melissa Ryan. National Oceanic and Atmospheric Administration., ed. ""Then and Now: The HMS Challenger Expedition and the 'Mountains in the Sea' Expedition"". . Ocean Explorer (en inglés). Consultado o 5 de xaneiro do 2016. .
  4. International Hydrographic Organization (1953). Imp. Monégasque, ed. ""Limits of Oceans and Seas (Special Publication №28)"" (PDF) (3rd ed. ed.). (Monte Carlo),. Consultado o 5 de xaneirro do 2016. 
  5. Oxford English Dictionary, 1st ed. "sea, n." Oxford University Press (Oxford), 1911.
  6. 6,0 6,1 Reddy, M.P.M. (2001) Descriptive Physical Oceanography. p. 112. A.A. Balkema, Leiden. ISBN 90-5410-706-5.
  7. H.D. Holland ((2006)). "The oxygenation of the atmosphere and oceans". Philosophical Transactions of The Royal Society B (en inglés). pp. 903–915. doi:10.1098/rstb.2006.1838. Consultado o 5 de xaneiro do 2016. 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Stow, Dorrik (2004). Encyclopedia of the Oceans. Oxford University Press. ISBN 0-19-860687-7. 
  9. Ravilious, Kate (21 de abril de 2009). National Geographic, ed. "Most Earthlike Planet Yet Found May Have Liquid Oceans" (en inglés). Consultado o 6 de xaneiro do 2016. 
  10. Platnick, Steven. NASA, ed. "Visible Earth" (en inglés). Consultado o 6 de xaneiro do 2016. 
  11. "Volumes of the World's Oceans from ETOPO1" (en inglés). NOAA. Consultado o 6 de xaneiro do 2016. 
  12. 12,0 12,1 NOAA (ed.). "Lesson 7: The Water Cycle". Ocean Explorer (en inglés). Consultado o 6 de xaneiro do 2016. 
  13. Lee, Sidney (ed.) "Rennell, James (DNB00)" no Dictionary of National Biography, Vol. 48. Smith, Elder, & Co. (Londres), 1896. Aloxado no Wikisource. (en inglés)
  14. 14,0 14,1 Monkhouse, F.J. (1975) Principles of Physical Geography. pp. 327–328. Hodder & Stoughton. ISBN 978-0-340-04944-0.
  15. R. N. R., B. (1929-06-01). "Review". The Geographical Journal 73 (6): 571–572. doi:10.2307/1785367. 
  16. Stewart, Robert H. (2008) Introduction To Physical Oceanography. pp. 2–3. Universidade Texas A&M.(en inglés)
  17. 17,0 17,1 Millero, F. J.; Feistel, R.; Wright, D. G.; McDougall, T. J. (2008). "The composition of Standard Seawater and the definition of the Reference-Composition Salinity Scale". Deep Sea Research Part I: Oceanographic Research Papers 55: 50. doi:10.1016/j.dsr.2007.10.001. 
  18. Pond, Stephen (1978). Introductory Dynamic Oceanography. Pergamon Press. p. 5. ISBN 0-7506-2496-5.
  19. Pinet, Paul. Invitation to Oceanography. West Publishing Co. (St. Paul), 1996. ISBN 978-0-314-06339-7.
  20. Swenson, Herbert. "Why is the Ocean Salty?" (en inglés). US Geological Survey. Arquivado dende o orixinal o 15.09.2015. Consultado o 7 de xaneiro do 2016. 
  21. 21,0 21,1 US Army (xuño de 1992). FM 21-76: Survival. Chapter 6: "Water Procurement".
  22. NOAA (11 de xaneiro de 2013). "Drinking Seawater Can Be Deadly to Humans".
  23. Time, ed. (14.02.2014). "California’s Farmers Need Water. Is Desalination the Answer?". Consultado o 10.08.2015. 
  24. Thulin, xaneiro de 2003. "Religion, Science, and the Environment Symposium V on the Baltic Sea".
  25. Robert C., Thunell; Sharon M. (1988-08-18). "Glacio-eustatic sea-level control on Red Sea salinity". Nature (en inglés) 334 (6183): 601–604. doi:10.1038/334601a0. Consultado o 7 de xaneiro do 2016. 
  26. Gordon, Arnold (2004). ""Ocean Circulation"" (en inglés). Nova York: Columbia University. The Climate System. Consultado o 11 de xaneiro do 2016. 
  27. Jeffries, Martin. "Sea ice". Encyclopædia Britannica Online.
  28. Russell, F.S. (1928) The Seas. pp. 225–227. Frederick Warne.
  29. Swedish Meteorological and Hydrological Institute (2010). "Oxygen in the Sea".
  30. United States Environmental Protection Agency (2012). Water Monitoring & Assessment, 5.2: "Dissolved Oxygen and Biochemical Oxygen Demand".
  31. Shaffer, Gary; Steffen Malskær (2009-01-01). "Long-term ocean oxygen depletion in response to carbon dioxide emissions from fossil fuels". Nature Geoscience 2 (2). doi:10.1038/ngeo420. 
  32. 32,0 32,1 32,2 National Oceanic and Atmospheric Administration. "Ocean Waves" in the Ocean Explorer.
  33. Young, I.R. (1999) Wind Generated Ocean Waves. Elsevier. p. 83. ISBN 0-08-043317-0.
  34. 34,0 34,1 34,2 Garrison, Tom (2012). Essentials of Oceanography. 6th ed. pp. 204 ff. Brooks/Cole, Belmont. ISBN 0-321-81405-3.
  35. National Meteorological Library and Archive (2010). "Fact Sheet 6—The Beaufort Scale". Met Office (Devon)
  36. Goda, Y. (2000) Random Seas and Design of Maritime Structures. pp. 421–22. World Scientific. ISBN 978-981-02-3256-6.
  37. Holliday, Naomi P.; Margaret J. (2006-03-01). "Were extreme waves in the Rockall Trough the largest ever recorded?". Geophysical Research Letters (en inglés) 33 (5): L05613. doi:10.1029/2005GL025238. ISSN 1944-8007. 
  38. Laird, Anne (2006). "Observed Statistics of Extreme Waves". Naval Postgraduate School (Monterey, California).
  39. United States Geological Survey. "Summary".
  40. 40,0 40,1 40,2 Tsunamis & Earthquakes. US Geological Survey, ed. "Life of a Tsunami". 
  41. 41,0 41,1 National Tsunami Warning Center dos EUA (ed.). "Physics of Tsunamis". 
  42. 42,0 42,1 42,2 Universidade de Washington (ed.). "The Physics of Tsunamis". Earth and Space Sciences. 
  43. "Tsunami warning system" (en inglés). 28 de xuño de 2009. Consultado o 30 de abril do 2016. 
  44. Intergovernmental Oceanographic Commission (ed.). "Tsunami Programme: About Us" (en inglés). Consultado o 20 de abril do 2016. 
  45. Our Amazing Planet staff (12 de marzo de 2012). "Deep Ocean Floor Can Focus Tsunami Waves". Livescience (en inglés). 
  46. Berry, M. V. (2007-11-08). "Focused tsunami waves". Proceedings of the Royal Society of London A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences (en inglés) 463 (2087): 3055–3071. doi:10.1098/rspa.2007.0051. ISSN 1364-5021. 
  47. Bureau of Meteorology do Governo de Austrália. "Tsunami Facts and Information".
  48. 48,0 48,1 NOAA Ocean Service Education (ed.). "Tides and Water Levels". NOAA Oceans and Coasts (en inglés). Consultado o 11 de xuño do 2016. 
  49. University of Guelph (ed.). "Tidal amplitudes" (en inglés). Consultado o 11 de xuño do 2016. 
  50. WJLA, ed. (2 de setembro de 2011). "Dangerous, freak tidal wave on China's Qiantang River". Consultado o 11 de xuño do 2016. 
  51. "Brave Tidal Bore 5 by Qiu Jianhua". World Photography Organisation. Consultado o 11 de xuño do 2016. 
  52. 52,0 52,1 "Tides". Ocean Explorer. National Oceanic and Atmospheric Administration. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Mar

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]