Mar

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Mar
Sea (1).png
Compoñente vital da biosfera, o mar contén o 97,2% de toda a auga presente na Terra.
Seeanemone(actinia fragacea)galicien2005.jpgBlue Linckia Starfish.JPG
Diferentes forma de vida mariña a primeira foto mostra unha Actinia fragacea. Anemone fotografada en Camariñas, na segunda mostrase diferentes formas coralinas
2004-tsunami.jpg
Tsunami provocado polo terremoto do Océano Índico de 2004 en Tailandia.
Eubalaena glacialis with calf.jpgCalamares, Aquarium Finisterrae, A Coruña.jpg
Baleas e luras són formas de vida mariña entre as moitas e diferentes que se dán nos mares
Mar revolto

O Mar[1] é un gran corpo de auga salgada rodeado por terra en parte ou na súa totalidade.[2] Máis amplamente, mar - como un artigo definido - é o sistema interconectado de augas dos océanos, considerando estes un océano global e o conxunto das varias divisións oceánicas principais. O mar modera o clima da Terra e desempeña importante papel nos ciclos da auga, do carbono e do nitróxeno . Aínda que foi canle para viaxes e exploracións desde a prehistoria, o seu estudio científico contemporáneo, a oceanografía, data da expedición Challenger británica, durante a década de 1870.[3] O mar é, por convención, dividido en cinco grandes seccións oceánicas, entre elas as catro instituídas pola OHI[4], que son o Atlántico, Pacífico, Índico e Ártico, máis o Antártico[5], seccións menores de segunda orde, como o Mediterráneo, son coñecidos como mares, así mesmo o termo tamén se usa para grandes lagos salinos que non teñen saída natural, como o Mar Caspio, o Mar de Aral e máis o Mar Morto.

Debido o actual estado da deriva continental, o hemisferio norte configúrase cunha división equitativa entre a terra e o mar (con unha proporción de 2:3), mentres que no hemisferio sur é predominantemente oceánico (1:4,7)[6]. A salinidade en alta mar é, en xeral, de aproximadamente o 3.5% da masa, non obstante iso varia en augas pechadas, na proximidade da desembocadura de grandes ríos ou a grandes profundidades. Preto do 85% dos sólidos en mar aberto son cloruro de sodio. As correntes de augas profundas xorden a partir de diferenzas salinas e de temperatura; as correntes de superficie, á súa vez, están formadas polo rozamento das ondas producidas polos ventos e mareas. Os cambios na altura do nivel do mar orixínanse a partir da gravidade da Lúa e do Sol. As correntes mariñas son atribuída ás masas de terra de superficie e submarinas así como a rotación da Terra (Forza de Coriolis).

Antigos cambios nos niveis mariños provocaron a formación de plataformas continentais, áreas planas próximas á terra. Estas augas son ricas en nutrientes, e abundantes en vida, provendo aos humanos de materias esenciais para a súa alimentación -sobre todo peixes, pero tamén mariscos, mamíferos e macroalgas, por exemplo- que se recollen tanto en estado salvaxe como cultivados en viveiros. En áreas tropicais moi diversas os mares rodean grandes arrecifes de coral. A caza de baleas foi unha actividade moi común, pero a redución das cifras destes animais induciu a aparición de esforzos internacionais de conservación e unha consecuente moratoria á maior parte da caza comercial. A oceanografía estableceu que non toda a forma de vida marítima está restrinxida a augas de superficie iluminada polo Sol; mesmo a grandes profundidades e presión, os nutrientes que flúen de fontes hidrotermais manteñen o seu propio e único ecosistema. A vida pode que comezara alí neses lugares, xa que os microorganismos acuáticos están xeralmente acreditados como o gran evento da osixenación da atmosfera terrestre[7]. Crese que tanto vexetais como animais terían evolucionado a partir dos mares.

O mar é un dos elementos esenciais do comercio, do transporte, da extracción mineral, de xeración de enerxía. Isto tamén fai que sexa esencial para as guerras, ademais, e é un factor determinante na exposición de grandes cidades e poboacións a terremotos e volcáns debido a fallas xeolóxicas próximas que poden producir grandes ondas e tsunamis; así como dos ciclóns e furacáns producidos nas zonas tropicais.

Definición[editar | editar a fonte]

O océano interconectado e as súas diferentes divisións.
Vista de satélite do estreito de Xibraltar onde se pode ver a separación do mar Mediterráneo co Océano Atlántico

A definición comparativa de mar como extensión de auga salgada menor que o océano establece unha clasificación das extensións de auga salgada en que os océanos serían as maiores extensións e virían logo, de diferentes tamaños, os mares. Os mares diferéncianse principalmente polo contacto co océano, podendo ser abertos ou pechados: se está rodeado case totalmente por terra, como o mar Negro, fálase de mar continental, mentres que se está moi aberto, como o mar da China, fálase de mar litoral.

A distinción entre mar e océano obedece a diversas causas, sobre todo cando se fala de mares abertos en que adoita distinguirse atendendo á situación xeográfica, xeralmente situado entre dúas masas terrestres ou, ás veces, as menos, á posición da plataforma continental. Algúns exemplos disto son os seguintes: o mar do canal da Mancha comunica co océano Atlántico polo mar Céltico, pero distínguese pola súa posición entre a costa sur de Inglaterra e a costa norte de Francia. Outro caso moi claro é o mar Mediterráneo, que comunica co océano Atlántico polo estreito de Xibraltar e distínguese claramente por estar situado entre Europa, Asia e África, xa que ten unhas condicións marítimas moi diferentes:temperaturas, fauna flora, e mareas de diferente amplitude. Outro mar aberto, neste caso o mar dos Argazos, (creado polas correntes que forman o xiro oceánico do Atlántico Norte) coa súa acumulación de algas ao longo da Florida, distínguese do océano Atlántico de forma totalmente arbitraria.[8](p90)

A Organización Hidrográfica Internacional (IHO-OHI) é a máxima autoridade mundial que define os mares e os seus límites. O documento actual de definición é a publicación especial S-23, Limits of oceans and seas (Límites de océanos e mares), 3a edición, 1953. Unha nova edición do 1986 non foi aínda aprobada debido a discusións nominais (tales como a referida ao Mar do Xapón).

Dita publicación non establece diferenzas entre océanos e mares, senón que se limita a enumerar todos os océanos e mares do mundo, asignándolles un número, chegando ata o 66, aínda que como utiliza ás veces números con letra, en realidade son 73. Son un total de 6 océanos (o Atlántico e o Pacífico están divididos cada un en dous, Norte e Sur) e 67 mares, deles dous divididos en dúas concas, o do mar Mediterráneo e a do mar da China.

Algúns mares teñen mares interiores (que se numeran cunha letra minúscula) como o Báltico (3), o Mediterráneo (8) e o Arquipélago da India Oriental (13). A publicación considera ademais de océanos e mares, golfos, baías, canles e estreitos, e moitas veces, non resulta moi claro cal é o criterio utilizado, xa que ás veces é o simple uso desde tempos pasados.

Clases de mares[editar | editar a fonte]

Existen tres categorías de mares: mares litorais (ou costeiros), mares continentais e mares pechados.

Mares litorais[editar | editar a fonte]

Os mares litorais ou costeiros poden ser considerados como golfos, moi grandes e ampliamente abertos, dos océanos. Non están separados destes por ningún limiar submarino; no entanto distínguense deles por ser, de medía, menos profundos, pola maior amplitude das mareas e pola temperatura máis elevada das súas augas. Son mares litorais o mar de Beaufort no océano Ártico, o mar de Noruega no Atlántico ou o mar de Omán no Índico, entre outros.

Chámase mar epicontinental ao que se asenta sobre unha plataforma continental co seu leito submarino a unha profundidade media de 200 m ou menos; exemplos deste tipo son o mar do Norte, ou o mar Arxentino. Durante o punto máximo das glaciacións, os mares epicontinentais desaparecen, pasando a ser só chairas dos continentes arredores.

Mares continentais[editar | editar a fonte]

Os mares continentais, entre os cales destaca o mar Mediterráneo, deben o seu nome ao feito de acharse enteiramente situados dentro dos continentes, aínda que comunicados cos océanos por un estreito cuxa escasa profundidade crea un limiar que dificulta os intercambios; estes prodúcense, no entanto, en forma de correntes de compensación e de descarga. Entre os mares continentais e o océano existen diferenzas de temperaturas e de salinidade que chegan a ser considerables. As súas mareas son de tan escasa amplitude que pasan desapercibidas. Ademais do Mediterráneo, son mares continentais o mar Báltico, o mar Negro e o mar do Xapón.

Mar Caspio exemplo de mar pechado, Bakú

Mares pechados[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Lago endorreico.

Os mares pechados ou interiores adoitan ocupar extensas depresións endorreicas. Corresponden a lagos moi grandes, de auga máis ou menos salgada, entre os cales destacan o mar Morto, o mar Caspio e o mar de Aral.

Ciencía física[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Oceanografía.
Jack Smidt. Fotografia AS17-148-22727 da NASA. 7 de dezembro de 1979.
The Blue Marble na súa representación orixinal (de punta-cabeza), mostrando a confluencia entre os océanos Índico e Atlántico no cabo da Boa Esperanza.

A Terra é o único planeta coñecido que ten auga líquida na súa superficie e, polo tanto, o único que ten mares,[8](p22) aínda que Marte esta dotado de auga en estado sólido nos seus casquetes de xeo permanentes así como vapor na súa atmosfera, pero ademais cabe a posibilidade da existencia de planetas similares á Terra noutros sistemas, onde tamén poden existir mares e océanos.[9] A orixe da auga na Terra aínda é incerta; aínda que, visto desde o espazo exterior, o planeta parece unha "bóla azul" con varios compoñentes, entre océanos, casquetes de xeo e nubes.[10] Estímase que hai 1.335.000.000 km³ de mar,[11] volume representativo de aproximadamente o 97.2 por cento da auga coñecida,[12] e cobre máis do 70 por cento da súa superficie.[8](p7) Con todo, ao redor do 2,15% da auga da terra esta conxelada e atópase nos mares de xeo que cobren o Océano Ártico, nas capas de xeo da Antártida e nos seus alrededores, ademais de varios glaciares e en depósitos superficiais de todo o mundo . O resto, ao redor do 0,65%, esta en depósitos subterráneos ou nas diversas etapas do ciclo da auga, que contén a auga doce atopada e utilizada pola maioría da vida terrestre: no vapor do ar nas nubes na súa choivas, así como nos lagos e ríos formados espontáneamente e nos fluxos de auga que volven o mar.[12] Tomando nota de tal dominio e da influencia do mar no planeta, o escritor británico Arthur C. Clarke dixo unha vez que a Terra sería mellor chamala "Océano".[8](p7)

O estudo científico da auga no planeta e o seu ciclo chámase hidroloxía sendo a hidrodinámica a que se dedica o estudo da física da auga en movemento. As investigacións recentes sobre o mar en particular son froito da oceanografía. Estas foron iniciadas dende as inquedanzas sobre as formas das corrente oceánicas,[13] pero desde entón, expandiose nun campo máis grande e multidisciplinado:[14] Esa vertente científica estuda, por exemplo, as propiedades da auga do mar; das ondas, mareas e correntes; mapea litorais e analiza solos oceánicos; ademais de investigar a vida mariña.[15] O subcampo que trata sobre o movemento do mar, as súas forzas e forzas nel actuantes é coñecido como oceanografía física.[16] A bioloxía mariña (ou oceanografía biolóxica) estuda as plantas, animais e outros organismos habitantes dos ecosistemas mariños. Nese grupo de subcampos, tamén está a oceanografía química, relacionada co comportamento de elementos e moléculas nos océanos, en particular o ciclo do carbono eo papel do dióxido de carbono en crecente acidificación das augas do mar. As xeografías mariña e marítima disertan sobre as formas e formacións dos grandes corpos de auga, mentres que a xeoloxía mariña (ou oceanografía xeolóxica) prové as evidencias da deriva continental e da composición e estrutura da Terra, clarificando o proceso de sedimentación e asiste o estudo do vulcanismo ea sismoloxía.[14]

Auga do mar[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Auga do mar.
Solutos da auga do mar
co 35‰ de salinidade[17]
Soluto de auga
(por masa)
 % do total
solutes
Cloruro 19 .3 55 .0
Sodio 10 .8 30 .6
Sulfato 2 .7 7 .7
Magnesio 1 .3 3 .7
Calcio 0 .41 1 .2
Potasio 0 .40 1 .1
Bicarbonato 0 .10 0 .4
Bromuro 0 .07 0 .2
Carbonato 0 .01 0 .05
Estroncio 0 .01 0 .04
Borato 0 .01 0 .01
Flúor 0 .001 < 0 .01
Outros < 0 .001 < 0 .01
Mapa global de salinidade (agosto – setembro, 2010 e 2011) producido polo satélite SMOS, da Axência Espacial Europeia, lanzado no 2012.
Medias globais da salinidade da superficie oceánica, medidas polo satélite SMOS, da Axencia Espacial Europea, en 2011. O índice salino varía do 32 ‰ (azul) a 38 ‰ (vermello).

A auga do mar é, por regra xeral, salgada; durante millóns de anos, a choiva formou cursos de auga que foron disolvendo lentamente rochas de todos os períodos xeolóxicos, nas cales o sal común atopase en abundancia. Eses cursos de auga desembocaban no mar. Como todos os ríos corren para o mar, el ficou con case todo o sal. O termo úsase nun senso menos xeográfico para designar unha parte do océano, como mar tropical ou auga do mar referíndose ás augas oceánicas. Aínda que o nivel de salinidade pode variar, aproximadamente o 90% da auga oceánica ten de 34 a 35 g de sólidos disoltos por litros, que produce unha medida de solución salina do 3,4 o 3,5%.[18] Con todo, para a fácil descrición de pequenas diferenzas, os oceanógrafos indican usualmente ese índice en por mil (‰) ou partes por mil no canto de porcentaxe. Tales estimacións sobre as augas da superficie do hemisferio norte son xeralmente próximas á marca do 34 ‰, mentres que o 35 ‰ é a media no hemisferio sur. [6] Os solutos oceánicos proceden tanto do fluxo dos ríos como do fondo do mar,[19] sendo estable a súa composición relativa:[17][20] sodio (Na) e cloruro (Cl) constitúen preto de 85% e o restante divídese entre magnesio (Mg), calcio (Ca), sulfato (SO₄), carbonato (CO₃) e bromuro. A falta de contaminación, a auga do mar non sería prexudicial para beber, salvo que é demasiado salina;[nota 1] similarmente, non é posible usala para irrigación da maior parte das plantas sen a anterior desalinización.[23]

Variacións de salinidade poden ser causadas por moitos factores: o movemento de correntes entre os mares; o fluxo de auga doce de ríos e glaciares; as precipitacións; a formación e derretimento dos bancos de xeo; e a evaporación, que á súa vez é afectada polas temperaturas, ventos e ondas. Por exemplo, o nivel superior do Mar Báltico ten unha salinidade moi baixa (do 10 o 15 ‰) por mor das baixas temperaturas climaticas quelle producen unha evaporación mínima;; tamén, pola gran cantidade de auga dos ríos que recibe; así mesmo porque a súa conexión co mar do Norte tende a crear unha densa capa subacuática que dificilmente se mestura coas augas da superficie.[24] Como caso oposto, o mar Vermello, que se atopaa entre os desertos do Sahara e o de Arabia, ten un alto índice de produción de vapor e poucas precipitacións, ademais dos poucos e estacionais afluxos así como as estreitas conexións cos grandes corpos de auga próximos, principalmente o canal de Suez ao norte e o Bab el-Mandeb ao sur; tales características son determinantes para a súa salinidade de preto do 40 ‰.[25] No Mediterráneo é un pouco menor, do 37 ‰, mentres en algúns lagos interiores son moito máis elevados: O mar Morto ten 300 gramos de sólidos disoltos por litro (300 ‰).

Medida anual da temperatura da superfície marítima do World Ocean Atlas 2009.
Médidas globais da temperatura da superfície marítima en 2009, que van de -2 °C (violeta claro) a 30 °C (beixe).

A temperatura da auga do mar depende, sobre todo, da cantidade de radiación solar absorbida. Nos trópicos, onde a luz do Sol incide de xeito máis directo, esta medida nas capas acuáticas de superficie pode chegar a máis de 30 °C. Na proximidade dos polos, ese índice equilibrase co do xeo marítimo no seu punto de fusión. A súa taxa de salinidade fai que a escala de temperatura sexa menor que nas áreas de auga doce, xa que é usualmente de aproximadamente -1.8 ° C. Estas diferenzas de temperatura contribúen á continua circulación da auga no mar. Por exemplo, as correntes quentes da superficie arrefrianse a medida que se moven alonxandose dos trópicos; volvendose cada vez máis densas, polo que se afunden, mesturandose coas frías. Por outra banda, a auga fría do fondo do mar móvese en dirección o ecuador antes de fluír cara á superficie. A auga do fondo do mar ten temperatura entre -2 e 5 °C en todas as partes do globo terrestre.[26] Nos mares en conxelación, comezan a formarse na superficie cristais de xeo. Estes rompen en anacos pequenos e aglutinanse en discos planos que forman unha suspensión espesa coñecida como frazil (xeada). En condicións tranquilas, o frazil pode conxelar nunha capa fina e plana chamada nilas (xeo mariño), que engrosa como novas formas de xeo debaixo do mar. Xa en augas turbulentas, os frazils únense para constituír formas planas máis grandes, co nome popular de "chulas de xeo". Estas deslizan unhas sobre outras, xerando bloques de xeo á deriva. Durante estes procesos, a auga salgada e o aire atopansa presos en medio dás formacións sólidas. As nilas formanse en ambientes de salinidade en torno a 12-15 ‰ e de inicio son de cor cinza, co tempo arrefrianse máis; tras un ano tenden a tornanse azuladas e teñen un índice de salinidade de preto do 4-6 ‰.[21][27]

Annual mean dissolved oxygen levels at the sea surface from World Ocean Atlas 2009.
Medias globais dos niveis de osíxeno disolto nos mares en 2009, de 0.15 (violeta claro) a 0.45 (beis) mols de O2 por metro cúbico.

A cantidade de luz do día que penetra no mar depende do ángulo do Sol, do clima, e da turbidez. Gran parten da luz que alcanza a superficie marítima é refletida por esta e as lonxitudes de onda de espectro vermello son absorbidas nos primeiros metros de profundidade da superficie. Os amarelos e verdes atinxen maior profundidade e os azuis e violetas poden penetrar mil metros ou máis.

Augas internacionais.

Cor[editar | editar a fonte]

A auga do mar é transparente aínda que, cando ollamos o mar, parece azul, verde ou ata cincento. A cor muda de acordo coa cor do ceo, que se reflicte nel. Tamén depende da cor da terra ou das algas transportadas polas súas augas. A partir dunha certa profundidade, as cores comezan a desaparecer: a primeira en facelo é a vermella, aos seis metros. Despois, aos quince, tamén a amarela. Ata chegar a un punto en que só se ve o azul.

O mar segundo o vento e as ondas
Estreito de Bering, NASA, tirada polo satélite MISR
Faro de Nividic (Finistère, Bretaña francesa)

Mares extraterrestres[editar | editar a fonte]

Mar Humboldtianum (a Lúa)

As Lunar maria son vastas chairas basálticas na Lúa que se chamaron mares porque os primeiros astrónomos así se referían a eles, pensando que estes eran corpos de auga.

Asúmese que hai auga líquida baixo a superficie de moitas lúas, máis marcadamente en Europa, unha lúa de Xúpiter.

Considérase que nun pasado remoto existiu auga líquida na superficie de Marte, e suponse que varias bacías de Marte son antigos mares agora secos.

Tamén se pensa que hai hidrocarburos en estado líquido na superficie de Titán, a pesar de que se poden considerar máis "lagos" que "mares". A distribución desas rexións líquidas será mellor comprendida despois da chegada da sonda Cassini-Huygens.

O mar arremete contra os arrecifes.

Física cuántica[editar | editar a fonte]

O termo mar tamén se usa na física cuántica, en concreto o Mar de Dirac, que é unha interpretación dos estados de enerxía negativa que inclúe o baleiro.

Disciplinas e técnicas relacionadas co mar[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. O ril excreta urina con salinidade do 2%,[21] de forma que a bebida dun litro de auga de mar require o consumo de polo menos un litro de auga doce, coa intención de evitar o exceso de sodio no organismo. Sen esa auga adicional, o aumento de sal provoca deshidratación.[22]
Referencias
  1. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para mar.
  2. "WordNet Search — sea". Princeton University. Consultado o 3 de xaneiro do 2016. 
  3. Dr. Tina Bishop, Peter Tuddenham e Melissa Ryan. National Oceanic and Atmospheric Administration., ed. ""Then and Now: The HMS Challenger Expedition and the 'Mountains in the Sea' Expedition"". . Ocean Explorer (en inglés). Consultado o 5 de xaneiro do 2016. .
  4. International Hydrographic Organization (1953). Imp. Monégasque, ed. ""Limits of Oceans and Seas (Special Publication №28)"" (PDF) (3rd ed. ed.). (Monte Carlo),. Consultado o 5 de xaneirro do 2016. 
  5. Oxford English Dictionary, 1st ed. "sea, n." Oxford University Press (Oxford), 1911.
  6. 6,0 6,1 Reddy, M.P.M. (2001) Descriptive Physical Oceanography. p. 112. A.A. Balkema, Leiden. ISBN 90-5410-706-5.
  7. H.D. Holland ((2006)). "The oxygenation of the atmosphere and oceans". Philosophical Transactions of The Royal Society B (en inglés). pp. 903–915. doi:10.1098/rstb.2006.1838. Consultado o 5 de xaneiro do 2016. 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Stow, Dorrik (2004). Encyclopedia of the Oceans. Oxford University Press. ISBN 0-19-860687-7. 
  9. Ravilious, Kate (21 de abril de 2009). National Geographic, ed. "Most Earthlike Planet Yet Found May Have Liquid Oceans" (en inglés). Consultado o 6 de xaneiro do 2016. 
  10. Platnick, Steven. NASA, ed. "Visible Earth" (en inglés). Consultado o 6 de xaneiro do 2016. 
  11. "Volumes of the World's Oceans from ETOPO1" (en inglés). NOAA. Consultado o 6 de xaneiro do 2016. 
  12. 12,0 12,1 NOAA (ed.). "Lesson 7: The Water Cycle". Ocean Explorer (en inglés). Consultado o 6 de xaneiro do 2016. 
  13. Lee, Sidney (ed.) "Rennell, James (DNB00)" no Dictionary of National Biography, Vol. 48. Smith, Elder, & Co. (Londres), 1896. Aloxado no Wikisource. (en inglés)
  14. 14,0 14,1 Monkhouse, F.J. (1975) Principles of Physical Geography. pp. 327–328. Hodder & Stoughton. ISBN 978-0-340-04944-0.
  15. R. N. R., B. (1929-06-01). "Review". The Geographical Journal 73 (6): 571–572. doi:10.2307/1785367. 
  16. Stewart, Robert H. (2008) Introduction To Physical Oceanography. pp. 2–3. Universidade Texas A&M.(en inglés)
  17. 17,0 17,1 Millero, F. J.; Feistel, R.; Wright, D. G.; McDougall, T. J. (2008). "The composition of Standard Seawater and the definition of the Reference-Composition Salinity Scale". Deep Sea Research Part I: Oceanographic Research Papers 55: 50. doi:10.1016/j.dsr.2007.10.001. 
  18. Pond, Stephen (1978). Introductory Dynamic Oceanography. Pergamon Press. p. 5. ISBN 0750624965.
  19. Pinet, Paul. Invitation to Oceanography. West Publishing Co. (St. Paul), 1996. ISBN 978-0-314-06339-7.
  20. Swenson, Herbert. "Why is the Ocean Salty?" (en inglés). US Geological Survey. Arquivado dende o orixinal o 15.09.2015. Consultado o 7 de xaneiro do 2016. 
  21. 21,0 21,1 US Army (xuño de 1992). FM 21-76: Survival. Chapter 6: "Water Procurement".
  22. NOAA (11 de xaneiro de 2013). "Drinking Seawater Can Be Deadly to Humans".
  23. Time, ed. (14.02.2014). "California’s Farmers Need Water. Is Desalination the Answer?". Consultado o 10.08.2015. 
  24. Thulin, xaneiro de 2003. "Religion, Science, and the Environment Symposium V on the Baltic Sea".
  25. Robert C., Thunell; Sharon M. (1988-08-18). "Glacio-eustatic sea-level control on Red Sea salinity". Nature (en inglés) 334 (6183): 601–604. doi:10.1038/334601a0. Consultado o 7 de xaneiro do 2016. 
  26. Gordon, Arnold (2004). ""Ocean Circulation"" (en inglés). Nova York: Columbia University. The Climate System. Consultado o 11 de xaneiro do 2016. 
  27. Jeffries, Martin. "Sea ice". Encyclopædia Britannica Online.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Mar