Xeografía

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Xeografía
World map 2004 CIA large 1.7m whitespace removed.jpg
Mapa da Terra.
Orixe do nome γεογραπηία, grego
Orixe Grecia Grecia, séc. III a.C., Eratóstenes
Influencias química, xeoloxía, matemática, historia, física, astronomía, antropoloxía, ecoloxía, positivismo lóxico
Influenciados matemática, astronomía, política, economía, arquitectura, urbanismo, turismo, socioloxía, marxismo, dereito, etc.
Principais nomes Heródoto, Estrabón, Pitágoras, Aristóteles, Eratóstenes de Cirene, Ptolomeo, Al-Idrisi, Ibn Battuta, Ibn Khaldun, Abraham Ortelius, Bernhardus Varenius, Gerardus Mercator, James Cook, Alexander von Humboldt, Immanuel Kant, Carl Ritter, Ferdinand von Richthofen, Piotr Kropotkin, Eliseé Reclus, Friedrich Ratzel, Paul Vidal de la Blache, Emmanuel DeMartone, Pierre George, William Morris Davis, Milton Santos, Aziz Ab'Saber, Jurandyr Ross, José William Vesentini, David Harvey, Alfred Hettner, Ruy Moreira, entre outros
Definición estuda o conxunto de fenómenos naturais e humanos que constitúen aspectos da superficie da Terra, considerada na súa distribución e relacións recíprocas.
Coñecida por utilizar mapas para localización, viaxes e estudos de lugares.
Pretende estabelecer relación de espazo entre o home e a natureza
Divisións Xeografía física, Xeografía humana, Xeografía econômica
Ramificacións climatoloxía, xeomorfoloxía, bioxeografía, hidroloxía, edafoloxía, xeografía matemática, oceanografía, meteoroloxía, xeografía da poboación, antropoxeografía, xeografía economica, xeografía social, xeografía urbana, xeografía política, xeografía historica
MapL.png
Nordhalbkugel gr.png
MapS.png
MapW.png

A xeografía (do grego geographia, composto de "η γη" (hê gê) a Terra e "γραφειν" [graphein] describir, debuxar) é a ciencia que ten por obxectivo o estudo e a representación gráfica da superficie terrestre así como a distribución espacial de fenómenos significativos na paisaxe.[1][2] Tamén estuda a relación recíproca entre a superficie terrestre e a lúa e o sol (Xeografía matemática), e entre o medio ambiente e o home (Xeografía humana). Un dos temas centrais da xeografía é a relación home-natureza. A natureza enténdese aquí como as forzas que xeraron ou contribúen a moldear o espazo xeográfico, é dicir, a dinámica e interaccións que existen entre a atmosfera, litosfera, hidrosfera e biosfera.

O primeiro autor en utilizar a palabra Xeografía foi Eratóstenes (276-194 a. C.) nunha obra hoxe en día perdida. Con todo, a fundación da xeografía atribúeselle ao tamén considerado pai da Historia, Heródoto (484-420 a. C.). Para os gregos é a descrición racional da Terra e particularmente para Estrabón é o estudo das distintas rexións humanas como base para a formación do Político.

Existen catro tradicións históricas na investigación xeográfica, as cales son: a análise espacial de fenómenos naturais e humanos, os estudos do territorio (do lugar á rexión), o estudo da relación entre o home e a súa contorna, e a investigación das ciencias da Terra.[3]

A Xeografía moderna é unha disciplina cuxo obxectivo primordial é a explicación de toda unha serie de fenómenos naturais e sociais e non se refire só á localización deses fenómenos, senón que tamén estuda como son e como cambiaron para chegar a ser o que son. A Xeografía divídese en dúas ramas principais, a saber, Xeografía física e Xeografía humana.

Isto quere dicir que a Xeografía é unha ciencia que se cuestiona simultáneamente polas pegadas deixadas polas sociedades (desenvolvemento dos espazos) ou a natureza (oroxénese das montañas, impacto do clima, etc.); así mesmo, a dinámica e organización espacial das sociedades e á súa vez as do medio físico (como o cambio climático ou o aumento do nivel medio do mar). É por iso que a Xeografía interésase nos fundamentos (físicos e humanos) así como nas dinámicas (demográficas, socio-económicas, culturais, climáticas, bioxeográficas, xeomorfolóxicas) que teñen lugar nas distintas rexións. Doutra banda esta disciplina comezou a integrar aos poucos diversos campos culturais, como a pintura paisaxista, a literatura descriptiva e inclusive o cine.

Definición[editar | editar a fonte]

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

A orixe etimolóxica do nome "xeografía" é derivado do vocábulo grego geographia (γεογραπηία), que significa "descrición da Terra" e "carta xeográfica".[4] O termo está composto polos radicais gregos geo = "terra", + graphein = "describir". O nome da disciplina é representado no latín como Geographia.[4] Esta é a fonte do eruditismo en cinco linguas europeas: en lingua portuguesa e italiana, geografia (século XVI);[5][6] en lingua española, Geografía, (1615);[7] [8] en lingua francesa, geographie (cara ao 1500);[7] en lingua inglesa, geography (século XVI).[9] A palabra inglesa geography é unha palabra prestada do vocábulo francés e alemán Geographie (século XVI).[7] O vocábulo alemán Erdkunde deriva de dúas palabras: Erde = "terra", + Kunde = "coñecemento".[7] Esta palabra foi rexistrada polo especialista en lingüística alemán Johann Christian Adelung (1732 - 1806), en 1774.[7] Erdkunde é traducido do vocábulo francés e alemán Geographie .[7]

Padre da Xeografía[editar | editar a fonte]

Precisións[editar | editar a fonte]

Os xeógrafos abordan o estudo xeral do medio e as sociedades que o habitan desde diversas tradicións, estas son:

  • Os xeógrafos próximos á tradición física estudan varios aspectos do medio físico (relevo, clima, vexetación, etc.).
  • Os máis próximos á tradición propia da coroloxía estudan sistemas territoriais, xa sexan estes espazos naturais (sistemas naturais/rexións naturais) ou sociais (rexións humanas/espazos sociais).
  • Os próximos á tradición ecolóxica estudan as interaccións entre os grupos humanos e o medio físico (e tamén o medio humanizado).
  • Os que se decantan máis ben pola tradición paisaxística, concéntranse no estudo de paisaxes naturais e paisaxes culturais ou humanos.
  • Os xeógrafos partidarios da tradición espacial estudan a localización e distribución de fenómenos naturais e culturais.
  • Os xeógrafos máis próximos á tradición social estudan ás sociedades e os medios que estas habitan.

De todas estas tradicións, dúas delas foron as principais en todo o século XX, a tradición corolóxica ou rexional e a ecolóxica. Ademais, todas estas tradicións non foron compartimentos estancos, xa que moitos xeógrafos e escolas combináronas e combínanas de formas diversas.

Principios da xeografía[editar | editar a fonte]

  • De localización-extensión: consiste en situar o feito xeográfico; ademais permite identificar o fenómeno xeográfico. Foi sustentado por Friedrich Ratzel.
  • Da descrición-conexión: permite descifrar e indagar achega do feito xeográfico, analizando a súa causalidade. Foi sustentado por Vidal de la Blache.
  • Da comparación-analoxías: É a través da comparación científica que a xeografía chega a xeneralizar e a universalizar. Foi estudado por Carl Ritter e Vidal de la Blache.
  • Da explicación-causalidade: permite en forma de investigación sinalar o ocorrido, explícase o fenómeno baseándose en comprobacións. Foi sustentado por Alexander von Humboldt.
  • Da observación xeográfica-actividade: permite a visualización dos fenómenos xeográficos tomando como referencia que se orixinan na superficie terrestre ou no espazo en xeral. Foi estudado por Jean Brunhes.
  • Da conexión-relación: Establécese que os fenómenos xeográficos deben ser estudados sistemáticamente. Foi estudado por Jean Brunhes.

Disciplinas da xeografía[editar | editar a fonte]

Os principais campos que estuda a Xeografía:

Por outro lado a Xeografía pode estudarse de forma xeral o concretada nunha zona, rexión ou país concreto. Fálase así de Xeografía xeral e Xeografía rexional que é a que se ocupa da aplicación das análises xeográficos a países concretos.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Xeografía no DRAG
  2. Ortega Valcárcel, J (2000), «O termo xeografía aparece entre os gregos no século III a.C., utilizado para identificar a representación gráfica da Terra, a súa imaxe ou pintura. Este é o sentido que lle dá Eratóstenes». Los horizontes de la Geografía,Ed. Ariel, p 41.
  3. Pattinson, W.D. (1964). The Four Traditions of Geography, Journal of Geography, pp. 211–216. http://www.geog.ucsb.edu/~kclarke/G200B/four_20traditions_20of_20geography.pdf
  4. 4,0 4,1 Harper, Douglas. Online Etymology Dictionary, ed. «"geography"» (en inglês). Consultado o 12 de xullo do 2015. 
  5. Dicio, Dicionário Online de Português. «geografia». Consultado o 12 de xullo do 2015. 
  6. Dizionario Italiano (ed.). «"Geografia"» (en italiano). Consultado o 12 de xullo do 2015. 
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 A. P. Guimarães; O. Valverde (1993). «Geografia». En Encyclopaedia Britannica do Brasil Publicações Ltda. Enciclopédia Mirador Internacional (en portugués) 10. São Paulo. pp. p. 5212. 
  8. Real academia española (ed.). «Geografía» (en español). Consultado o 12 de xullo do 2015. 
  9. Merriam-Webster Dictionary (ed.). «"Geografia"» (en inglés). Consultado o 12 de xullo do 2015. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Galizionario
Vexa a entrada do Galizionario acerca de xeografía
Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Xeografía