Linguado

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Linguado, linguado común
Solea solea
Sosol u0.gif

Solea solea 1.jpg

Clasificación científica
Reino: Animalia
Filo: Chordata
Subfilo: Vertebrata
Clase: Actinopterygii
Subclase: Neopterygii
Infraclase: Teleostei
Superorde: Acanthopterygii
Orde: Pleuronectiformes
Suborde: Pleuronectoidei
Familia: Soleidae
Xénero: Solea
Especie: S. solea
Nome binomial
Solea solea
(Linnaeus, 1758) [1]
Liguado afectado de leucismo.

Solea solea (Linnaeus, 1758) é unha especie de peixe teleósteo da orde dos pleuronectiformes, suborde dos pleuronectoideos e familia dos soleidos,[1] coñecida en galego como linguado común,[2] ou linguado propiamente dito.[2] [3] [4] [5]

Adoita acadar até os 70 cm de lonxitude e até os 3 kg de peso, como máximo. A forma do seu corpo é ovoidal, alongada e aplanada por ambos os lados. Déitase nos fondos sobre o seu lado esquerdo. Durante a súa fase inicial de desenvolvemento, o seu ollo esquerdo comeza a virar cara ao seu lado dereito. Todo o seu corpo está protexido por pequenas escamas ctenoides, e é de cor marrón verdosa, aínda que poden alterar a súa cor para mimetizarse co leito onde se atopa a fin de cazar mellor. O lado esquerdo, que se atopa en contacto co fondo, é de cor branca.

A súa boca disponse en forma oblicua, con beizos protráctiles, e está provista de agudos dentes que concentran nun só dos bordos de ambos os maxilares. Cazador por excelencia, aliméntase de pequenos peixes, crustáceos e invertebrados bentónicos.

Reprodúcese durante a primavera. A femia deposita miles de óvulos no leito e o macho os fecunda. A femia pode pór entre dous e tres millóns de óvulos ao ano. Unha vez fecundado, o ovo, peláxico, flota na superficie, pero a medida que se van desenvolvendo os individuos, e despois da súa metamorfose para se coneverteren en peixes planos, migran cara ao fondo. As crías (larvas) nacen aos quince días da desova, e son peláxicas durante catro a seis semanas.

É un peixe de grande importacia comercial, sendo obxecto de activa pesca, e a súa carne é moi apreciada. Canda o rodaballo, é un dos peixes máis famosos na gastronomía de Galicia e doutras partes de Europa.

Taxonomía[editar | editar a fonte]

A especie foi decrita en 1758 polo naturalista sueco Carl von Linné (Linneo), na páxina 270 da 10ª edición do seu Systema Naturae,[6] baixo o nome de Pleuronectes solea.[1] Posteriormente foi reclasificado no xénero Solea cando este foi fundado, en 1806, por Conrad Quensel.

Sinónimos[editar | editar a fonte]

Ademais de polo nome orixinario de Linneo, Pleuronectes solea, e polo actualmente vixente, Solea solea, a especie coñécese tamén polos sinónimos:[1]

  • Solea vulgaris Quensel, 1806 (polo que é moi citado na bibliografía), e
  • Solea vulgaris vulgaris Quensel, 1806

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

O nome específico solea, que lle aplicou Linneo á especie, vén do termo latino solea, que era o nome que lle daban os romanos a unha certa especie de linguado, debido ao seu aspecto que recordaba a sola dunha sandalia (en latín clásico, solea, -ae).[7]

Posteriormente, Quensel adoptouno para o xénero que el creara.

Caractarísticas[editar | editar a fonte]

O seu corpo é ovalado e longo,[4] [5] e pode alcanzar até os 70 cm de lonxitude,[5] [8] aínda que os espécimes apañados adoitan medir entre os 30 e os 50 cm.[4] [5] [9] [10] O seu peso máximo rexistrado foi de 3 kg.[9] Os machos son algo máis pequemos que as femias.[10]

Na cabeza cómpre destacar o seu fociño, arredondado e prominente, e os seus ollos, que están moi xuntos, o superior bastante afastado do bordo da cabeza.[5] A abertuda bucal, pequena e curvada, está situada no lado cego.[4] [5] [10]

A aleta dorsal orixínase da vertical que pasa pola base do tubo nasal anterior, é dicir, moi por diante do ollo superior. As aletas dorsal e anal case se unen coa caudal, deixando tan só un pequeno e estreito pedúnculo caudal. A aleta pectoral do lado pigmentado é arredondada, e presenta unha característica mancha escura, case negra, maís ou menos circular, na súa metade distal; a aleta pectoral do lado cego é algo menor que a pectoral. A aleta cuadal é pequena e arredondada.[5]

A aleta dorsal está sustentada por de 73 a 86 raios, e a anal, por de 61 a 74 raios.[5] [11]

A coloración do lado pigmentado é apardazada, agrisada ou avermellada, con manchas irregulares máis escuras.[4] [5] [11] A do lado cego é abrancazada.

Bioloxía[editar | editar a fonte]

Hábitat e distribución[editar | editar a fonte]

Hábitat

É un peixe que vive en augas mariñas e salobres, demersal, oceanódromo,[12] a profundidades de entre os 0 e os 150 m,[13] aínda que usualmente entre os 10 e os 60 m,[5] [14] case sempre sobre fondos lamacentos e areosos,[4] [5] se ben en inverno migra cara a maiores profundidades, de entre os 70 e os 180 m.[4] Prefire as augas subtropicais, a temperaturas de entre os 8 ºC e os 24 °C.[15]

Distribución

Dsitribúese polo Atlántico nororiental, incluíndo o mar Mediterráneo, entre os 67° N e os 17° N, e entre os 17° W e os 37° E,[16] desde o sur do fiorde de Trondheim (Noruega) polo norte, até o Senegal, polo sur, incluíndo o mar do Norte e o Báltico occidental e o Mediterráneo, até o mar de Mármara, o Bósforo e o suroeste do mar Negro e, no Atlántico, as illas do Cabo Verde.[17]

Nutrición[editar | editar a fonte]

O linguado é un depredador que caza de noite apañando vermes, pequenos crustáceos e moluscos bivalvos de cuncha fina, que encontran coa axuda das pequenas papilas sensitivas filamentosas que rodean a súa boca, no lado cego.[10]

Reprodución[editar | editar a fonte]

Os linguados alcanzan a madurez sexual entre os 3 e os 5 anos, cando miden entre 25 e 35 cm.[10] A desova prodúcese principalmente durante os meses de febreiro a maio (por exemplo, fronte ás costas de Galicia);[11] entre abril e xuño no sur do mar do Norte e en algúns lugares do Skagerrak e o Kattegat, entre maio e xuño nas costas de Irlanda e do sur de Inglaterra e, en febreiro, en zonas máis cálidas, como no Mediterráneo. A desova ten lugar en augas pouco profundas, entre os 20 e 50 m de profundidade, e a temperaturas entre os 6 e os 12 ºC.[10]

Durante as migracións para a desova, os linguados encóntranse con frecuencia au augas peláxicas (de aí que se culifiquen como peixes oceanódromos). As femias producen entre os 100.000 e os 150.000 óvulos, de 3 a 4 mm de diámetro, que tras seren fecundados vagan libremente nas augas. Ao cabo duns 10 días eclosionan os ovos, dando lugar a larvass, así mesmo peláxicas, que minden 3,5 mm.[10]

As larvas sofren a metamorfose para convertérense en peixes planos despois dunhas de 4 a seis semanas, cando miden entre 12 e 14 mm e, daquela, os peixiños xuvenís descenden cara o fondo, en mares costeiros de augas pouco profundas. Os mares do Norte e de Wadden son as zonas de cría máis importantes. En inverno desprázanse cara a augas máis profundas e deixan de alimentarse.[10]

Lonxevidade

A idade máxima rexistrada para a especie foi de 26 anos.[17]

Pesca e usos[editar | editar a fonte]

Debido á súa carne, delicada e saborosa, é un dos peixes planos máis apreciados gastronomicamente en toda a Europa. péscase con artes de arrastre, de cerco, encanizadas e francadas. Tamén é unha importante captura adicional nas pescarías de cigala e solla.[10]

As capturas anuais no Atlántico nororiental, nos anos 1990, oscilaron entre as 25.000 e as 50.00 t, incluídas unhas 10.000 t do Mediterráneo.[10]

Comercialízase en fresco, ou en filetes.[10] [18] e consómese cocido ao vapor, frito, grellado, asados ao forno ou en microondas,[18]

Acuicultura[editar | editar a fonte]

Ademais da pesca, nos últimos anos está incrementándose en gran medida en Galicia e noutras partes de España, o cultivo do linguado común, e maís do linguado do Senegal ou linguado branco. (Véxanse as ligazóns externas).

En Galicia[editar | editar a fonte]

O primeiro rexistro científico desta especie en augas galegas débese a Cornide, en 1788, que a cita como Pleuronectes liguatula, no seu Ensayo de una historia de los peces y otras producciones marinas de Galicia, arreglado al sistema del caballero Carlos Linneo.[19] Xa no século XX rexístrana, co nome actual Solea solea, De Buen, en 1935, en "Fauna ictiológica. Catálogo de los peces ibéricos de la planicie continental, aguas dulces, pelágicos y de los abismos próximos, I parte", Not. y Res.Inst. Esp. Ocean 82: 1-19, e, a partir desta data, aparece mencionada en numerosas obras.[5]

Nomes vulgares galegos[editar | editar a fonte]

Ademais do nome "oficial" da RAG, inguado, ou de linguado común que lle dan moitos autores para distiguilo doutros linguados, a profesora e lingüísta Ríos Panisse, na súa monumental obra Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia, recolle para Solea solea os seguintes nomes vernáculos:[20]

  • Lencuado, en 10 localidades.
  • Lenguado, en 19 localidades.
  • Lenguado manso, en Bueu.
  • Lenguao, en 2 localidades.
  • Lenghuado, en 16 localidades.
  • Lerpa, en Cangas, Foz.
  • Lincuado, en 3 localidades.
  • Lirpa, en 3 localidades (aos pequenos).
  • Lirpia, en Mugardos (aos pequenos).
  • Lirpote, en Sada (aos medianos)
  • Tapaconas, en 3 localidades (aos pequenos).

Gastronomía[editar | editar a fonte]

O gastrónomo galego Jorge Víctor Sueiro opinaba que os andaluces queríano convencer de que os linguados do sur eran mellores que os galaicos,[21] pero que:

no puedo poner dejar de poner a la par de (...) ellos y en ocasiones muy por encima a esos hermosos y rotundos lenguados que se dan en las costas gallegas y que frecuentemente pesan más de un kilo. Hijos de mares broncos y batidos, la dureza de su propia vida se incorpora a la consistencia de su carne y la especial alimentación marina de la zona noroeste —que es la clave reconocida de la calidad de todos los productos de aqullos mares— les sitúa en unos vértices de sabor incomparables.[21]

Para este autor, o linguado hai que excluílo da caldeirada e que, para o seu gusto, como mellor está é frito, á grella ou ao forno.[21]

Para o gastrónomo madrileño José Carlos Capel:[22]

El lenguado es una especie apreciadísima en toda la geografía peninsular, que alcanza cotas de calidad suprema en dos rincones específicos de nuestro litoral: las costas gallegas y el Golfo de Cádiz.
Los lenguados de Galicia, hijos de mares broncos y batiudos, se caracterizan por la dureza de su carne, fiel reflejo del medio en el que se desenvuelven. Por el contrtario, sus congéneres gaditanos y onubenses, gelatinosos y de suave paladar, denotan una finura y una delicadeza en el tacto acorde con las aguas más templadas y tranquilas del mismo Océano Atlántico, mil kilómetros al Sur.(...)
Desde el punto de vista gastronómico conviene no olvidar que el mejor lenguado no es el más grande, sino el que como máximo alcanza veinticinco o treinta centímetros.
En cualquier caso, su sabor es mucho más fino cuando se captura antes de desovar.(...)
La cocina del lenguado es tan externa y variada que algunos recetarios allende nuestras fronteras superan el centenar de fórmulas de condimentación. En pieza, en filetes, al horno, escalfado en un caldo corto, o al vapor, la ampulosidad y refinamiento de la cocina francesa ofrece preparaciones tan sofisticadas como a la «duglère», a la «bercy», a la borgoñesa, eb «vol-au-vent»..., fórmulas todas ellas pasadas de moda para aquellos que se deleitan con los productos del mar, Porque para disfrutar de un lenguado, sin enmascarar su sabor, existen sólo tres fórmulas magistrales: en fritura, si la pieza es pequeña, y a la plancha o a la sal, si alcanza superior tamaño.

Pola súa parte, xa no ano 1929, o famoso peridista galego Julio Camba escribía:[23]

Mi amor pasional por la sardina, cuya miseria reconozco a la vez que su grandeza, no bastaría, ni con mucho, a hacerme despreciar el lenguado. El lenguado es, quizá, el mejor de todo los pescados del mar, pero ¡desconfiad de las imitaciones! No es que yo comparta la opinión de un amigo mío, quien sostiene que en La Coruña hay unas m´ñaquinas apisonadoras con las que convierte en lenguados a todos los peces. No. La falsificación se hace en el fondo mismo del mar, lejos de toda mirada humana, y la propia Naturaleza es quien nos da el cambiazo. Visto el éxito enorme obtenido por el sabroso acantopterigio, una cantidad de peces insignificantes han adoptado la forma extraplana, y cuandol el pescador echa su red para pescar lenguados, no es extraño que los gallos, las sollas, los rapantes, etc., se metan fraudulentamente en ella a ver si paan de polizones. ¿Quiién no tiene imitadores en este mundo, hermano lenguado?
El lenguado s presta a preparaciones exquiditas. En cuanquier libro de cocina encontrará usted, amigo lector, las recetas el lenguyado Marenguery, del lenguado Joinville, del lenguado Mornay, etc.; pero, por razones que expongo en otra parte, no le aconsejaré a usted que enaye ninguna de ellas. Nada de eso. Coja usted su lenguado, un buen lenguado de un kilo, cien gramos más o cien gramos menos, pero no muchos menos.(...) Rebócelo
usted con un poco de harina —supongo, naturalmente, que su lenguado ya está limpio— y fríalo usted en aceite: buen aceite y mucho aceite. Tenga usted en cuenta que cuando se trata de freír, la cantidad de aceite es una de sus cualidades.(...)
¡Si en españa se conociese el arte de la «grillade»!... Cuando en Londres o en París yo me he encontrado con un buen lenguado de dover o de Dieppe, he solicitado desprciar las habilidades del cocinero, por bueno que fuese, y he dispuesto sencillamente que me asaran el lenguado a la parrilla; pero la «grillade», que parece el más primitivo de los procedimientos culinarios, es hoy uno de los más difíciles
.
Receitas galegas

Unha boa coleción de receitas galegas (e doutros países) para preparar este exquisito peixe, pódense encontrar en:

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Solea solea (Linnaeus, 1758) no WoRMS.
  2. 2,0 2,1 Lahuerta e Vázquez (2000), p. 86.
  3. linguado no dicionario da RAG.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Rodríguez Solórzano el al. (1983), p. 189.
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 Rodríguez Villanueva et al. (1995), p. 316.
  6. Linnaeus, C. (1758): Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Editio decima, reformata. Laurentius Salvius: Holmiae. ii, 824 pp.
  7. Online Etymology Dictionary.
  8. Quéro, J.-C.; M. Desoutter & F. Lagardère (1986): "Soleidae". p. 1308-1324. En P. J. P. Whitehead, M.-L. Bauchot, J.-C. Hureau, J. Nielsen & E. Tortonese, eds. Fishes of the North-eastern Atlantic and the Mediterranean. Vol. 3. Paris: UNESCO.
  9. 9,0 9,1 Bristow, P. (1992): The illustrated encyclopedia of fishes. London: Chancellor Press.
  10. 10,00 10,01 10,02 10,03 10,04 10,05 10,06 10,07 10,08 10,09 10,10 Muus, Bent J. et al. (1998), pp. 272-273.
  11. 11,0 11,1 11,2 Solea solea (Linnaeus, 1758) en FishBase.
  12. Riede, K. (2004): Global register of migratory species - from global to regional scales. Final Report of the R&D-Projekt 808 05 081. Federal Agency for Nature Conservation, Bonn, Germany.
  13. Muus, B. J. & J. G. Nielsen (1999): Sea fish. Scandinavian Fishing Year Book, Hedehusene, Denmark.
  14. Muus, B. J. & P. Dahlstrøm (1989): Havfisk og Fiskeri i Nordvesteuropa. København: GEC Gads Forlag.
  15. Moreira, F.; C. A. Assis, P. R. Almeida, J. L. Costa & M. J. Costa (1992): "Trophic relationships in the community of the Upper Tagus Estuary (Portugal: a preliminary approach)". Estuar. Coast. Shelf-Sci. 34: 617-623.
  16. FAO-FIGIS (2005): A world overview of species of interest to fisheries. Capítulo: Solea solea. FIGIS Species Fact Sheets. Species Identification and Data Programme-SIDP, FAO-FIGIS.
  17. 17,0 17,1 Desoutter, M. (1990): "Soleidae", pp. 1037-1049. En J. C. Quéro, J. C. Hureau, C. Karrer, A. Post & L. Saldanha, eds. Check-list of the fishes of the eastern tropical Atlantic (CLOFETA). Lisboa: JNICT / Paris: SEI e UNESCO. Vol. 2.
  18. 18,0 18,1 Frimodt, C. (1995): Multilingual illustrated guide to the world's commercial coldwater fish. Fishing News Books, Osney Mead, Oxford, England.
  19. Hai unha reedición facsímile de 1982 deditada en O Castro-Sada, polo Seminario de Estudos Galegos.
  20. Ríos Panisse, Mª del Carmen (1977): Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galici. I. Invertebrados y peces. Santiago de Compostela: Verba, Anejo 7. Universidad de Santiago de Compostela, ISBN 84-7191-008-X, p. 431.
  21. 21,0 21,1 21,2 Sueiro, Jorge-Víctor (1981): Comer en Galicia. Madrid: Penthalon Ediciones. ISBN 84-8537-32-8, p. 132.
  22. Capel, José Carlos (1982): Manual del pescado. Madrid: Penthalon Ediciones. ISBN 84-85337-70-0, pp. 224-226.
  23. Camba, Julio (1961): "El lenguado", en La casa de Lúculo. Madrid: Espasa-Calpe. Colección Austral, nº 343, sexta edición, pp. 108-110. Hai unha nova reedicón publicada en 2010 pola editorial Reino de Cordelia, S. A. ISBN 978-84-9369-297-1.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Linguado Modificar a ligazón no Wikidata

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Desoutter, M. (1990): "Soleidae", pp. 860-865, en C. Levêque, D. Paugy and G. G. Teugels, eds. Faune des poissons d'eaux douces et saumâtres d'Afrique de l'Ouest Tome 2 PDF. Faune Tropicale n° 28. Musée Royal de l'Afrique Centrale, Tervuren, Belgique e O.R.S.T.O.M., Paris, France.
  • Lahuerta Mouriño, F. e Vázquez Álvarez, F. X. (2000): Vocabulario multilingüe de organismos acuáticos. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia / Termigal. ISBN 84-453-2913-8.
  • Muus, Bent J.; Jørgen G. Nielsen; Preben Dahlstrøm e Bente O. Nyström (1998): Peces de mar del Atlántico y del Mediterráneo. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-1161-2.
  • Nelson, Joseph S. (2006): Fishes of the World. New York: John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-471-25031-7.
  • Rodríguez Solórzano, Manuel; Sergio Devesa Regueiro e Lidia Soutullo Garrido (1983): Guía dos peixes de Galicia. Vigo: Editorial Galaxia. ISBN 84-7154-433-4.
  • Rodríguez Villanueva, X. L. e Xavier Vázquez (1995): Peixes do mar de Galicia. (III) Peixes óseos (continuación). Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 84-7507-870-2.
  • Solórzano, Manuel R[odríguez]; José L. Rodríguez, José Iglesias, Francisco X, Pereira e Federico Álvarez (1988): Inventario dos peixes do litoral galego (Pisces: Cyclostomata, Chondrichthyes, Osteichthyes). O Castro-Sada, A Coruña: Cadernos da Área de Ciencias Biolóxicas (Inventarios). Seminario de Estudos Galegos, vol. IV. ISBN 84-7492-370-0.
  • van der Land, J.; Costello, M. J.; Zavodnik, D.; Santos, R. S.; Porteiro, F. M.; Bailly, N.; Eschmeyer, W. N. & Froese, R. (2001): "Pisces", en: Costello, M. J. et al., eds.: European register of marine species: a check-list of the marine species in Europe and a bibliography of guides to their identification. Collection Patrimoines Naturels, 50: 357-374. Paris: Muséum national d'Histoire naturelle. ISBN 2-85653-538-0.

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]