Planeta

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Imaxe dos planetas do Sistema solar
1) Mercurio. 2) Venus. 3) Terra. 4) Marte. 5) Xúpiter. 6) Saturno. 7) Urano. 8) Neptuno

Conforme a Unión Astronómica Internacional un planeta (Gl-planeta.ogg pronunciación ) é un corpo celeste que orbita ao redor do Sol, que ademais ten masa abonda como para que a súa gravidade supere as forzas do corpo ríxido e asuma unha forma en equilibrio hidrostático (practicamente esférica) e que ademais limpara a órbita de corpos veciños.

Un planeta é un corpo celeste de grandes dimensións, sen luz propia, senón que a recibe dunha estrela, e que xira arredor dunha estrela cunha órbita elíptica. Da estrela recibe unha importante radiación electromagnética.

Tradicionalmente coñecíanse apenas os planetas visibles a ollo un (sen telescopio): Mercurio, Venus, Marte, Xúpiter e Saturno, ademais da Terra, que, como non podería deixar de ser, non se consideraba como tal na teoría xeocéntrica.

O uso do telescopio permitiu a descuberta do Urano, Neptuno; hoxe considerase que o Sistema Solar se compón destes oitos planetas, moitos dos cales con satélites naturais, ademais de millares de asteroide e cometas. No ano de 2003 houbo unha controversia sobre se Plutón era ou non un planeta. A alternativa postulada é que el fai parte do cinto de Kuiper. Plutón estivo considerado un planeta ata o 24 de agosto de 2006 cando a UIA o definiu como planeta anano.

Na última década foron xa descubertos máis de 100 planetas extra-solares, probando que a ocorrencia destes corpos é universal.

Formación[editar | editar a fonte]

Non se sabe con certeza como se forman os planetas. A teoría predominante é que son formados durante o colapso dunha nebulosa nun delgado disco de gas e po. Unha protoestrela fórmase no núcleo, rodeada por un disco protoplanetario que rota. A través da acreción (un proceso de crecemento por agregación de corpos menores) as partículas de po do disco van acumulándose formando corpos cada vez máis grandes. As concentracións locais de masa son coñecidas como formas planetesimais, as cales aceleran o proceso de acreción ao engadirse novo material pola súa atración gravitacional. Estas concentracións fanse máis densas ata que colapsan cara o interior pola gravidade para formar protoplanetas. Despois de que un planeta acade un diámetro maior que a Lúa, comeza a acumular unha atmosfera, en gran medida polo aumento da captura de planetesimais por medio da fricción atmosférica.

Cando a protoestrela medra o suficiente e se acende para formar unha estrela, o disco que aínda queda despréndese cara o exterior por fotoevaporación, polo vento solar, polo efecto Poynting-Robertson ou por outras causas. A partir de entón aínda poden quedar moitos protoplanetas orbitando a estrela ou os uns aos outros, pero co tempo moitos colisionan, ben formado un único planeta máis grande ou lanzando material cara outros protoplanetas ou planetas maiores que o absorven. Eses obxectos fanse o suficientemente grandes como para capturar materia das proximidades da súa órbita e converterse en planetas. Mentres tanto, os protoplanetas que evitaron as colisións poden converterse en satélites naturais de planetas pola súa captura gravitacional, ou permaneces en cintos doutros obxectos para converterse en planetas ananos ou corpos pequenos.

Os enerxéticos impactos dos planetesimais máis pequenos (así como a radioactividade) quentan o planeta en crecemento, causando que se fundan parcialmente. O interior do planeta comeza a diferenciarse da masa, desenvolvendo un núcleo máis denso. Os planetas sólidos máis pequenos perden parte das súas atmosferas debido á súa acreción, pero os gases perdidos poden ser substituídos pola desgasificación do manto e polo impacto de cometas.

Co descubrimento e observación de sistemas planetarios ao redor de estrelas distintas á nosa, faise posible elaborar, revisar ou incluso substituír esta teoría. O nivel de metalicidade (un termo astronómico que describe a abundancia de elementos químicos cun número atómico superior a 2, o pertencente ao helio) crese actualmente determinante para que unha estrela teña planetas. Polo tanto, pénsase que unha estrela rica en metais posuirá un sistema planetario máis sólido que unha que unha pobre en metais.

Planetas do Sistema Solar[editar | editar a fonte]

No Sistema Solar hai oito planetas clasificados en dous tipos segundo a súa estrutura: planetas sólidos e planetas gasosos, e ademais están recoñecidos cinco planetas ananos.

Planetas sólidos
son pequenos, de superficie rochosa e sólida e densidade alta. Chámanse tamén planetas interiores:
Planetas gasosos ou xovianos
teñen un diámetro grande, son esencialmente gasosos (hidróxeno e helio) e teñen baixa densidade. Tamén se chaman planetas exteriores:

Planetas externos ao Sistema Solar[editar | editar a fonte]

Representación artística do planeta OGLE-2005-BLG-390Lb, a 20 000 anos luz da Terra.
Artigo principal: Planeta extrasolar.

Planetas extrasolares[editar | editar a fonte]

Dende 1988 o descubrimento de Gamma Cephei Ab, confirmou unha serie de descubrimentos que se fixeron de planetas en órbita arredor de estrelas distintas do Sol. Ata outubro de 2011 descubríranse 567 sistemas planetarios que conteñen un total de 692 corpos. A maioría deles teñen masas que son comparables ou maiores que Xúpiter. Entre as excepcións inclúense unha serie de planetas descubertos en órbita arredor dos restos queimados de estrelas chamados pulsars, como PSR B1257 +12, os planetas en órbita arredor das estrelas: Mu Arae, 55 Cancri e GJ 436, que son aproximadamente do tamaño de Neptuno, e un sistema planetario que contén polo menos dous planetas en órbita arredor de Gliese 876.

Non está claro se os grandes planetas recentemente descubertos se parecen aos xigantes gasosos do Sistema Solar ou se son dun tipo de gas distinto aínda non confirmado como o amoníaco ou o carbono. En particular, algúns destes planetas, coñecidos como "xúpiteres quentes", orbitan moi preto das súas estrelas nai, en órbitas case circulares, polo que reciben moita máis radiación estelar que os xigantes do Sistema Solar. Isto fai preguntarse se son o mesmo tipo de planetas. Existe tamén unha clase de "xúpiteres quentes" que orbitan tan preto da súa estrela que as súas atmosferas son arrincada lentamente, e se denominan planetas Chthonianos.

Para unha observación máis detallada de planetas extrasolares requirirase unha nova xeración de instrumentos, incluídos os telescopios espaciais. A nave espacial CoRoT está a buscar variacións de luminosidade estelar debida ao tránsito de planetas. Tamén se propuxeron varios proxectos como a creación dun conxunto de telescopios espaciais para a busca de planetas extrasolares con masas comparables á da Terra. Estes inclúen o proxecto da NASA Kepler Mission, Terrestrial Planet Finder, e programas da Misión Espacial de Interferometría, o Darwin da ESA, o CNES e a PEGASE. The New Worlds Misión é un dispositivo oculto que pode traballar en conxunto co telescopio espacial James Webb. Porén, o financiamento dalgúns destes proxectos continúa a ser incerta. A frecuencia de ocorrencia destes planetas planetas terrestres é unha das variables na ecuación de Drake, que estima o número de planetas con seres intelixentes.

Planetas interestelares[editar | editar a fonte]

Varias simulacións por ordenador de evolución estelar e formación dos sistemas planetarios suxeriron que algúns obxectos de masa planetaria puideron ser expulsados ao espazo interestelar. Algúns científicos argumentaron que eses obxectos atopados vagando no espazo deben ser clasificados como "planetas". Non obstante, outros investigadores suxeriron que poderían ser estrelas de masa pequena. A definición da UAI sobre planetas extrasolares non toma posición sobre a cuestión.

En 2005, os astrónomos anunciaron o descubrimento de Cha 110913-773444, a anana marrón máis pequena atopada ata esa data, con só sete veces a masa de Xúpiter. Xa que non se ataopa en órbita arredor dunha estrela de detonación, á unha sub-anana marrón, de acordo coa definición da UAI. Porén, algúns astrónomos creen que debería ser denominada como planeta. Durante un breve tempo en 2006, os astrónomos creron que atoparan un sistema binario de obxectos, Oph 162225-240515, que os descubridores describiron como "planemos" ou "obxectos de masa planetaria", pero as últimas análises dos obxectos determinaron que as súas masas son maiores que 13 veces a de Xúpiter, que é o límite de masa que debe de ter un planeta para que no seu núcleo non se produzan combustións termonucleares, é dicir, para que non sexa unha estrela.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Planeta Modificar a ligazón no Wikidata

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]