Noia

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 42°47′0″N 8°53′0″W / 42.78333°N 8.88333°W / 42.78333; -8.88333

Noia
Escudo de Noia
Noia Galicia Concello 2006.jpg

Casa do Concello.
Situacion Noia.PNG
Situación
Xentilicio[1] noiés
Xeografía
Provincia Provincia da Coruña
Comarca Comarca de Noia
Poboación 14757 hab. (2012)
Área 37,2 km²
Densidade 396,69 hab./km²
Entidades de poboación 6 parroquias
Capital do concello Noia
Política (2011)
Alcalde Rafael García Guerrero
Concelleiros BNG: 2
PPdeG: 7
PSdeG-PSOE: 6
Outros: NOIA: 2
Eleccións municipais en Noia
Uso do galego[2] (2001)
Galegofalantes 97,92%
Na rede
www.noia.es
correo@noia.dicoruna.es

Noia é un concello costeiro da provincia da Coruña, capital da comarca de Noia. Segundo o IGE en 2012 tiña 14.757 habitantes (14.970 en 2009, 14.808 habitantes en 2007, 14.702 en 2006, 14.637 no 2005). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «noiés».

Poboación[editar | editar a fonte]

Censo Total (Habitantes) 14.757
Menores de 15 anos 1.803 (12.22 %)
Entre 15 e 64 anos 9.610 (65.12 %)
Maiores de 65 anos 3.344 (22.66 %)
Evolución da poboación de Noia (desde 1900 ata 2013)
 1900  1930  1950  1981  2004  2009  2011  2012  2013
 9.791  10.975  12.118  14.126  14.481      14.757  {{{9}}}
Fontes: INE e IGE

(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

Xeografía[editar | editar a fonte]

O concello está situado ao sur da desembocadura do río Tambre na ría de Muros e Noia. Limita ao norte con Outes (a través da serra de Outes), ao surleste con Lousame e ao leste con Brión.

No seu percorrido por Noia, o río Tambre ten dous encoros, na actualidade pertencentes a Gas Natural Fenosa: os encoros do Tambre I e II. No núcleo urbano desemboca o río Traba.

Noia ten un clima oceánico húmido, con abundantes choivas durante todo o ano e temperaturas suaves.

Historia[editar | editar a fonte]

Os primeiros poboados nas desembocaduras dos ríos Tambre e Traba foron creados hai uns 5.000 anos. Desa época consérvase o dolmen de Argalo, do período megalítico. Do período castrexo consérvanse restos do castro da Barquiña, aldea que foi a orixe primitiva de Noia. Coa romanización de Galicia creáronse pontes sobre os dous ríos, que foron reformadas na Idade Media, e das que xa non se conservan restos.

Na Idade Media o porto marítimo tivo moita influencia na expansión económica da vila, que dependía da mitra compostelá. Durante o século XIV Noia foi adquirindo a actual configuración urbana, e levantáronse as murallas, a fortaleza de Tapal, os hospitais, e reedificáronse varias igrexas, como a de Santa María e San Martiño.

Houbo varios enfrontamentos entre os señores feudais e o Arcebispado. Durante a Revolta Irmandiña os campesiños destruíron a fortaleza de Tapal. Finalmente, os señores acabaron vencendo e obrigaron aos Irmandiños a reconstruír torres e castelos.

Durante o século XVI houbo un renacemento económico e cultural, con novas construcións e a creación de feiras e mercados de gando. En 1585 Filipe II vendeu a vila a un comerciante xenovés buscando fondos para os seus proxectos bélicos, iniciándose un período de decadencia que continuou até o século XVII. No século XVIII a fidalguía mediaba coa igrexa para subarrendar as terras ao campesiñado, obtendo grandes ingresos, cos que se construíron pazos, como o de Argalo ou o de Bergondo. A finais dese século asentáronse na poboación industrias derivadas da mar.

A comezos do século XIX Noia separouse do Arcebispado. En 1846 tivo lugar na vila parte do levantamento militar provincialista contra o presidente Narváez, levado a cabo polos mártires de Carral, que implicou unha época de represalia do goberno que levou a moitos noieses ao exilio e a emigración.

Central hidroeléctrica do Tambre.

Na década de 1920 construíuse no río Tambre a primeira gran central hidroeléctrica galega, promovida pola Sociedad Gallega de Electricidad, cun edificio deseñado por Antonio Palacios.

Patrimonio histórico-artístico[editar | editar a fonte]

Festas[editar | editar a fonte]

  • 25 de abril (prolóngase tres ou catro días) - Feira de San Marcos. Destaca a feira de gando e maquinaria agrícola.
  • 16 de xullo - Virxe do Carme. Destaca a procesión organizada pola Confraría de Pescadores San Bartolomeu de Noia.
  • 3º fin de semana de xullo - Feira medieval. Ambientación medieval no casco medieval da vila.
  • 24 de agosto (prolóngase 5 ou 6 días) - Festa de grande afluencia na honra de San Bartolomeu. Destacan as verbenas, os concertos e o espectáculo pirotécnico.

Noia na cultura popular[editar | editar a fonte]

  • Os zapateiros de Noia/ valen pouco e van a menos,/ venden cento por un carto/ como un plato de xurelos.
  • Os de Noia son borrachos,/ os de Muros aloqueiros,/ os de Fisterra son mouros,/ e os do Son sonche bucheiros. [3]
    • Aloque ou aloqueiro significan pantano, lameira, e, por extensión, atranco, dificultade, compromiso.
    • Bucheiro pode significar barrigán, tripón; ou pescador de bucheiros, nome local dos muxos.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes de Noia.

Parroquias[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias de Noia

Argalo (Santa María) | Barro (Santa Cristina) | Boa (San Pedro) | Noia | O Obre (Santa Mariña) | Roo (Santa María)

Lugares de Noia[editar | editar a fonte]

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Noia vexa: Lugares de Noia.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Datos de 2001 publicados en 2004.
  3. ANÓNIMO (1968): Cantigas do viño. Ed. Castrelos, Vigo (Col. O Moucho 6).

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Noia Modificar a ligazón no Wikidata

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]


Concellos da Comarca de Noia Comarca de Noia
Lousame
Lousame
Noia
Noia
Outes
Outes
Porto do Son
Porto do Son