Guerra dos Cen Anos

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Guerra dos Cen Anos
Hundred Years' War montage.jpg
No sentido das agullas do reloxo, dende arriba á esquera: Xoán I de Bohemia na Batalla de Crécy, frotas inglesas e franco-castelás na Batalla de La Rochelle, Henrique V de Inglaterra e o exército inglés na Batalla de Agincourt, Xoana de Arco arenga ás tropas francesas no Sitio de Orleáns
Data Mércores 1 de xaneiro de 1337 - 17 de outubro de 1453 (116 años)
Lugar Francia, Países Baixos, Inglaterra, España
Resultado vitoria francesa
a Dinastía Valois conservou o trono de Francia
Casus belli Eduardo III de Inglaterra reclama a coroa de Francia e desafía a Filipe VI de Valois
Belixerantes
Flag of England.svg Reino de Inglaterra
Arms of the Duke of Burgundy (1364-1404).svg Borgoña[1]
PortugueseFlag1385.svg Reino de Portugal
Kroaz Du.png Ducado de Bretaña[2]
Flag of Normandie.svg Normandía
Pavillon royal de la France.svg Reino de Francia
Banner of arms crown of Castille Habsbourg style.svg Coroa de Castela
Kroaz Du.png Ducado de Bretaña[3]
Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg Reino de Escocia
Flag of Genoa.svg Xénova
Siñal d'Aragón.svg Coroa de Aragón
Wappen Königreich Böhmen.png Reino de Bohemia
Bandera de Reino de Navarra.svg Reino de Navarra[4]
Forzas en combate
145.000 homes [Cómpre referencia] 200.000 homes [Cómpre referencia]
Baixas
59.000 mortos e feridos [Cómpre referencia] 53.000 mortos e feridos [Cómpre referencia]

A expresión Guerra dos Cen Anos en francés: Guerre de Cent Ans; en inglés: Hundred Years' War) identifica unha serie de conflitos armados, rexistrados de forma intermitente, durante os séculos XIV e XV, que durou en realidade 116 anos (Mércores[5] 1 de xaneiro de 1337 - Mércores[6] 17 de outubro de 1453)[7][8] [9] [10] entre as dinastías dos Plantagenet e os Valois arrastrando con elas os reinos de Francia e Inglaterra. Esta guerra foi de raíz feudal, pois o seu propósito non era outro que resolver quen controlaría as enormes posesións dos monarcas ingleses en territorios franceses, desde 1154, debido ao ascenso de Henrique II Plantagenet, conde de Anjou, ao trono inglés. Tivo implicacións internacionais e finalmente, logo de numerosos avatares, saldouse coa retirada inglesa de terras francesas.

A longa duración dese conflito explícase polo grande poderío dos ingleses dun lado e a obstinada resistencia francesa do outro. Foi a primeira gran guerra europea que provocou profundas transformacións na vida económica, social e política da Europa Occidental. Francia foi apoiada por Escocia, Bohemia, a Coroa de Castela e o Papado de Avignon. Inglaterra tivo por aliados aos flamengos, alemáns e portugueses. A cuestión dinástica que desencadeou a chamada Guerra dos Cen Anos superou o carácter feudal das rivalidades político-militares da Idade Media e marcou o teor dos futuros enfrontamentos entre as grandes monarquías europeas.

Orixes do conflito[editar | editar a fonte]

A rivalidade entre Francia e Inglaterra proviña dos tempos da Batalla de Hastings (1066), cando a vitoria do duque Guillermo de Normandía permitiulle apropiarse de Inglaterra. Agora os normandos eran reis dunha gran nación e esixirían ao rei francés ser tratados como tales, pero o punto de vista de Francia non era o mesmo: o Ducado de Normandía sempre fora vasalo, e o feito de que os normandos ascendesen ao trono de Inglaterra non tiña por que cambiar a submisión tradicional do ducado á coroa de París. O conflito comezou cando o último capeto, Carlos IV, morreu sen descendencia en 1328, e Eduardo III de Inglaterra reclamou o seu dereito ao trono de Francia, xa que era neto por vía materna do irmán de Carlos, o rei Filipe V. Os franceses negaron a súa pretensión aducindo a Lei Sálica, sendo esta a escusa oficial.

A cuestión dinástica[editar | editar a fonte]

Para comprender a cuestión dinástica de 1328, hai que remontarse unha decena de anos no tempo: En 1316, a morte de Luís X o Obstinado, dous anos só logo da do seu pai Filipe IV o Fermoso marca o fin do milagre capeto: desde o ano 987 ata o 1316, os reis franceses da Dinastía dos Capetos sempre habían ter un fillo barón a quen transmitir a coroa. Da súa primeira esposa infiel, Luís X só ten unha filla, Xoana de Navarra. Á súa morte, a súa segunda muller espera un neno. Nace Xoán I de Francia chamado o Póstumo, pero non viviu máis que algúns días. Caso inédito ata entón, a herdeira directa do reino de Francia é unha muller. A decisión que se toma entón é moi importante, xa que se fai costume, e terá a súa influencia sobre a cuestión dinástica que se poñerá en 1328.

A infidelidade da raíña foi durante moito tempo dada como a causa principal do rexeitamento da súa filla e da elección de Filipe V (irmán de Luís X) como rei de Francia. De feito, trátase máis dunha elección nacionalista, é dicir, o rexeitamento a ver a un eventual estranxeiro casarse coa raíña e dirixir o país. Non hai verdadeiramente unha cuestión de legalidade nesta elección: a monarquía fúndase en tres principios, herdanza/elección/consagración, a elección retoma os seus dereitos en caso de problema.

Cando o rei de Francia Carlos IV, terceiro e último fillo de Filipe V, morre sen descendente en 1328, a cuestión dinástica é a seguinte: Sabela de Francia, última filla de Filipe, ten un fillo, Eduardo III, rei de Inglaterra. Podía entón transmitir un dereito que de feito non podía exercitar segundo o costume fixado dez anos atrás? Eduardo III proponse como candidato, pero é Filipe quen é elixido e coroado como Filipe VI de Francia. Os poderosos do reino rexeitan un rei estranxeiro, seguindo a mesma lóxica nacional que dez anos atrás. Non sen certa reticendia Eduardo III ridelle preitexia a Filipe VI, sendo o seu vasalo na Güiena,[11][12] nome co que se coñecía o territorio francés equiparable á actual Aquitania con soberanía inglesa.

Un dos mitos máis tenaces sobre as orixes da guerra dos Cen Anos é o da lei sálica. Esta non é invocada con todo no momento da elección do novo rei de Francia. Non é ata trinta anos máis tarde, cara a 1350, que un beneditino da abadía de Saint-Denis, que ten a crónica oficial do reino, resalta esta lei para reforzar a posición do rei de Francia no duelo que o enfronta con Eduardo III, en resposta á guerra. Esta lei, mal coñecida, data dos Francos e estipula que as mulleres deben ser excluídas da terra sálica. Ninguén sabe verdadeiramente o que é a terra sálica, seguramente un punto de dereito privado. Pero esta lei é retomada e é adaptada á situación e é adiantada como argumento de peso nas discusións sobre a lexitimidade do rei.

A batalla de Güiena[editar | editar a fonte]

Imaxe de Filipe VI de Francia
Ilustración de Eduardo III

A batalla de Güiena é bastante máis importante que a cuestión dinástica ao comezo da guerra.

A Güiena suscita un problema considerable nos reis de Francia e de Inglaterra, pois Eduardo III de Inglaterra atópase sendo vasalo de Filipe VI de Francia e debe compartir polo tanto a soberanía da Güiena con el. É a oposición entre dous poderes equiparables o que explica a guerra. As dúas monarquías opoñense desde varias xeracións. Eduardo III desexa que a Güiena se faga un alodio, liberado da soberanía feudal do rei de Francia. Este último intenta facer valer a súa autoridade, en materia de xustiza sobre todo, sobre a Güiena. Os dous adversarios practican unha diplomacia agresiva.

Dun lado, o rei de Francia axuda aos escoceses no seu combate contra o Reino de Inglaterra, do outro, Eduardo III alimenta unha propaganda antifrancesa no condado de Flandres, cortando o abastecemento de la inglesa nesta rexión entre 1335 e 1336, arruinando desta forma a súa economía. Flandres revolvese contra os franceses en 1337. Filipe VI decide pois confiscar a Güiena por felonía. Eduardo III replica reivindicando a coroa de Francia. O 7 de outubro de 1337, un arcebispo é enviado a París para lanzar a luva. E deste xeito sera como a guerra dos cen anos comeza.

Principais fases do conflito[editar | editar a fonte]

A guerra dos Cen Anos non é continua, e comprende numerosos períodos sen conflito armado. É posible distinguir dous grandes movementos que responden a unha mesma estrutura:

  • Un primeiro período, de 1337 a 1414, que ve o derrube dunha monarquía francesa forte, seguido dun período de crise e dun restabelecemento
  • E un segundo período, de 1415 a 1453, segundo o mesmo modelo: afundimento, crise, restabelecemento.

A primeira fase: de 1337 a 1414[editar | editar a fonte]

Ilustración sobre a Batalla de Sluis

Aínda que a guerra é declarada en 1337, o conflito non comeza ata máis tarde. Os dous reis non son ricos, e teñen que negociar os impostos co seu parlamento respectivo, ata para conseguir o diñeiro necesario para a guerra.

O 24 de xuño de 1340, os ingleses venceron na batalla naval de Sluis, isto descartou a invasión por parte francesa de Inglaterra, e provocou que a guerra se desenvolvese en territorio de Francia, pero na batalla de Saint-Omer, aínda que representou un empate técnico, supuxo unha retirada estratéxica das forzas angloflamengas.,[13] deste xeito os flamengos abandonaron o bando inglés e as débedas obrigaron a Eduardo III a pactar a tregua de Esplechin,[14] que se renovou ata o 1345. A intrevenció francesa en Bretaña xustificou o desembarco, en novembro de 1342 de Eduardo en Brest,[15] e en xaneiro de 1343 os reis asinaron a tregua de Malestroit,[16] deixando a loita pola sucesión bretoa únicamente en mans bretoas.

Representación da Batalla de Crécy

A primeira das soadas cabalgatas inglesas data de 1346: un exército reducido, móbil, practicando unha guerra total, coa devastación sistemática dunha rexión. Xurídicamente, a poboación está sostendo un usurpador. Na práctica, faise porque se limita os custos da guerra e debilita ao inimigo francés. Ese mesmo ano, os ingleses venceron aos escoceses, aliados dos franceses. A paz entre Inglaterra e Escocia estableceuse no Tratado de Berwick.

Os dous exércitos atopáronse o 26 de agosto de 1346 na batalla de Crécy. Os dous exércitos son similares en cantidade, pero o exército francés é menos moderno, fundado nunha cabalería poderosa, enfróntase a un exército inglés en curso de profesionalización. É un desastre para Francia, salvada con todo pola Gran Peste de 1348, que obriga aos belixerantes a terminar o combate ata 1355.

A batalla de Poitiers[editar | editar a fonte]

Artigo principal: batalla de Poitiers.
Imaxe da Batalla de Poitiers

O 19 de setembro de 1356, o Príncipe Negro, Eduardo de Woodstock, príncipe de Gales, o fronte dun novo exército, vence a Xoán II o bo na Batalla de Poitiers.[17] [18] No desastre, o rei de Francia é colleito prisioneiro xunto a un gran número de nobres e cabaleiros. Prisioneiro o monarca, os franceses víronse obrigados a ceder e a asinar o Tratado de Brétigny (1360), que devolvía a Eduardo III todas as súas posesións orixinais salvo Normandía..

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Cambia de bando en 1435.
  2. Partidarios de Xoán de Montfort.
  3. Partidarios de Carlos de Blois.
  4. Salvo cambio de bando esporádico.
  5. Paolo Bonavoglia. "Calendario perpetuo Enero 1337" (en castelán). http://astro.bonavoglia.eu/espanol/calendarmese.phtml?JD=2430184&Day=8&Month=0&Year=1337&Emisfero=1. Consultado o 4/02/2014.
  6. Paolo Bonavoglia. "Calendario perpetuo Octubre 1453" (en castelán). http://astro.bonavoglia.eu/espanol/calendarmese.phtml?JD=2209405&Day=8&Month=9&Year=1453&Emisfero=1. Consultado o 4/02/2014.
  7. Arte Historia (2010). "La Guerra de los Cien Años" (en castelán). La Guerra de los Cien Años. http://www.artehistoria.jcyl.es/v2/contextos/12591.htm. Consultado o 4/02/2014.
  8. Arteguias. "Guerra de los Cien Años" (en castelán). Guerra de los Cien Años. http://www.arteguias.com/guerracienanos.htm. Consultado o 4/02/2014.
  9. Histórico Digital (2010). "La Guerra de los 100 años" (en castelán). La Guerra de los 100 años. http://historicodigital.com/la-guerra-de-los-100-anos.html. Consultado o 4/02/2014.
  10. JMMT (2010). "La Guerra de los cien años" (en castelán). La Guerra de los cien años. http://www.uv.es/correa/cinehisdret1/paseo/100anys.pdf. Consultado o 4/02/2014.
  11. Favier, 1980, p. 16
  12. Bibliothèque Nationale de France. "53" (en francés). Chroniques de Jean Froissart. Libro I, parte I,. pp. 43-45. http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k297594/f112.table. Consultado o 5/03/2014. "Comment le roi de France envoya en Angleterre de son plus espécial conseil, pour savoir par les registres d’Angleterre comment le dit hommage se devoit faire; et comment le roi d’Angleterre lui envoya unes lettres, contenant le dit hommage.."
  13. (en inglés) Jonathan Sumption, The Hundred Years War: Trial by Battle 340-344
  14. (en inglés) James Ramsay Montagu Butler, A History of England: 1815-1918, p.348
  15. (en francès) A. G. Little, Frederick M. Powicke, Thomas Frederick Tout i Thomas F. Tout, Essays in Medieval History: La Conference d'Avignon (1344), p.301-302
  16. (en francés) Eugène Déprez, La conference d'Avignon: L'arbitrage pontifical entre la France et l'Anglaterre, p.302
  17. Burne, Alfred Higgins (1955) (en inglés). The Crecy War: A Military History of the Hundred Years War from 1337 to the Peace of Bretigny, 1360. Taylor & Francis. pp. 169. http://books.google.es/books?id=gj4OAAAAQAAJ&pg=PA169&dq=crecy+august+26+1346&hl=ca&sa=X&ei=6fzqUZWZB6mI7Aam9YHgDA&ved=0CEAQ6AEwAg#v=onepage&q=crecy%20august%2026%201346&f=false.
  18. Urban, William L. (2006) (en inglés). Medieval Mercenaries: The Business of War. Greenhill Books. pp. 99. ISBN 1853676977.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]