Teatro

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Teatro romano de Orange (Francia).
Teatro de monicreques.

O teatro é un espectáculo baseado na representación da conduta do ser humano. Esta conduta representada, chamada actuación, é realizada por actores.

Por extensión tamén se chama teatro ao edificio onde se realizan representacións teatrais e espectáculos afíns, así como ao repertorio (conxunto de creacións teatrais que se consideran propias dun autor: "o teatro de Vidal Bolaño"), época ("o teatro das Irmandades da Fala) ou país ("o teatro francés").

O termo provén do grego theatron, nome que recibían as bancadas en forma de hemiciclo desde onde os espectadores contemplaban as representacións teatrais nos anfiteatros gregos. Theatron viría a ser, logo, o "lugar desde onde se mira". Posteriormente pasou a designar tamén ó espectáculo mesmo e ó lugar destinado a tales espectáculos.

Orixe[editar | editar a fonte]

O teatro nace en Grecia e os primeiros datos documentados de literatura dramática son do século I a.C.; a primeira obra crítica sobre a literatura e o teatro é Poética (330 a.C.) de Aristóteles. A traxedia grega desenvolveuse a partir do V a.C. con autores como Esquilo, Sófocles e Eurípides.

Trazos distintivos do xénero dramático[editar | editar a fonte]

Kurt Spang propón no seu traballo El drama. Teoría y comentario (1998) unha listaxe de sete trazos que delimitarían o terreo do texto dramático fronte aos outros xéneros:

a.- Inseparabilidade de texto e representación: sen podermos tirar da literatura dramática a posibilidade dunha lectura solitaria, deberemos no entanto considerar que un texto dramático se escribe coa finalidade última de ser representado;
b.- Plurimedialidade do drama: o vencellamento que se establece entre o texto e a representación implica, ademais do carácter colectivo, a utilización conxunta e simultánea de varios códigos, un verbal –o texto– e outros de carácter extraverbal –o decorado, vestiario, o movemento dos actores, sons, música, etc.
c.- Emisión e recepción conxuntas ou simultáneas, característica que provoca unha estruturación diferente –para alá de que se realice in praesentia no momento da representación teatral– xa que esta recepción colectiva converte o texto dramático nun instrumento de transmisión ideolóxica máis eficaz e, polo tanto, máis perigoso, de aí, que en moitas ocasións o teatro sexa un dos xéneros máis censurados e controlados por parte do poder. Era tópica a afirmación de que o teatro era o "libro dos que non saben ler".
d.- Autarquía ou ficción de auto-suficiencia: a representación dramática semella manterse por si mesma fóra da presenza do autor e do público.
e.- Dobre sistema de comunicación: a aparente auto-suficiencia da comunicación das figuras entre si, provoca a necesidade dunha distinción entre dúas comunicacións que se producen simultaneamente na representación teatral grazas ao traballo conxunto dos códigos verbal e extraverbal:
unha comunicación horizontal e directa (a dos personaxes entre si) e
outra vertical e indirecta (a do autor co público a través do texto representado).
f.- O diálogo dramático é funcional e formalmente diferente, ademais de ser a principal -aínda que non a única- forma de comunicación verbal no drama,
g.- Dobre ficción: ademais da literaria, o espectador enfróntase á ficción do teatro e da representación escénica: os actores actúan coma se fosen as persoas que encarnan, o escenario convértese no espazo extraescénico que propón o autor, o tempo non é o da representación senón a ficción que propón o dramaturgo a través do texto.

Estrutura da obra teatral[editar | editar a fonte]

A practica formal que o autor desenvolve partindo dos seus coñecementos da teoría dramatúrxica compoñerá necesariamente a estrutura da obra que estea a crear. O autor, ó compo-la obra, atendendo á tradición dramatúrxica, ás pautas xenéricas, desenvolve primeiramente unha práctica formal: compón un texto que, como modelo, está sempre en revisión teórica.

A obra articularase en tres actos procurando unha progresiva incorporación do espectador mediante a creación de intriga. Dúas son as estruturas posibles:

Estrutura pechada (tradicional)
  • Acto 1º. Presentación do contexto e personaxes. Aparece unha intriga secundaria.
  • Acto 2º. Descóbrese o conflito principal.
  • Acto 3º. Contén a sorpresa máis eficaz. No seu comezo hai solución ó conflito, rapidamente ofértase unha terceira intriga que desfai tódalas posibilidades de desenvolvemento argumental e que fai que sexa desexable xa un desenlace.
Estrutura aberta

A obra artella unha imaxe similar ó mundo exterior, ó que debe axustarse. Non hai linealidade argumental pois a obra está composta por fragmentos. Sempre hai un significado xeral, inda que aberto a diferentes interpretacións, consecuencia das múltiplas rupturas (acción, tempo, espazo), rupturas que afectan especialmente ós personaxes.

Elementos lingüísticos do teatro[editar | editar a fonte]

Entrada para unha obra teatral no Liceo Brigantino, 1881.

No teatro a lingua convértese en fala. Os procedementos da trama comunicativa son:

[editar | editar a fonte]

É ‘acción falada’, os personaxes existen a través da palabra. As súas características son:

  • Intercambio verbal de informacións.
  • Exploración dos roles ou funcións dos personaxes.
  • Determinación das liñas argumentais.
  • Determinación rítmica.

Pénsese en Noite de trunfo, de Leandro Carré Alvarellos. Consiste nun coloquio matrimonial no cal se manifesta a miseria vital dun autor de teatro.

[editar | editar a fonte]

Discurso do personaxe que non espera resposta. Non existe intercambio verbal. A acción interrómpese e transporta ó mundo interior dos personaxes.

Un exemplo é Recordos d’un vello gaiteiro, de Alfredo Fernández.

O soliloquio[editar | editar a fonte]

Forma singular de monólogo que debería aplicarse ás obras construídas sobre un só personaxe, ofrecendo unha soa dimensión da realidade que se irá poboando de acción, feitos, ou personaxes que flúen do interior da única forza actuante que se encontra sobre a escena.

O transcendente desta forma dramática é a análise que de si mesmo pode face-lo personaxe e a renuncia a toda acción que non xurda das súas lembranzas. Un personaxe que vai dando vida a todo aquilo que, posiblemente, xa non a teña. Estamos ante a palabra, único elemento, que mantén en pé ó personaxe.

Á parte[editar | editar a fonte]

Unha forma de monólogo. O personaxe escapúlenselle unhas poucas frases (só oídas polos espectadores) ou achégase ó proscenio, para con disimulo, comunicar ós espectadores o que pensa sobre algo dito ou sobre algún personaxe. Con esta técnica rómpese a separación natural entre a sala e a escena. Tivo moito éxito nos teatros do século de ouro.

Xéneros teatrais[editar | editar a fonte]

Formas teatrais híbridas[editar | editar a fonte]

Compoñentes sígnicos da representación[editar | editar a fonte]

O espectador dunha obra de teatro vive unha ilusión ó ver na escena uns feitos expresados por medio do xesto e das palabras. É a escena como espazo de representación.

Na construción escénica combínanse variadas ordes artificiais: pintura, escultura e arquitectura fundíndose significativamente para potencia-lo espectáculo, mais hai que sumar outras manifestacións:

  • decorativas e icónicas, relacionadas cos obxectos escénicos
  • vestiario, un factor decorativo
  • a luminotecnia, efectos de representación, xogos de voces con funcións diversas: creadores de espazos interiores, destacando perfís, matizando imaxes. Alongan ou acurtan a dimensión da escena; crean efectos de misterio,...
  • a música, intensificadora de aspectos concretos da acción dramática, chegando a adquirir valor autónomo.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Teatro
Wikiquote
A Galicitas posúe citas sobre: Teatro

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]