Xesús Alonso Montero

Xesús Alonso Montero nos Premios da AGE 2009

Xesús Alonso Montero, nado en Vigo o 28 de novembro de 1928, é un ensaísta, membro da RAG e do CCG, catedrático de Literatura galega, sociolingüista, poeta e conferenciante galego.

Traxectoria

Pasou a súa infancia e adolescencia en Ventosela (Ribadavia), a terra dos seus pais. Pola súa idade, podemos dicir que pertence á xeración de escritores que comezaron o seu labor cultural após a Guerra Civil Española.

Licenciouse en Filosofía e Letras na Universidade de Madrid, e en 1966 doutorouse na Universidade de Salamanca cunha tese sobre Curros Enríquez. É militante do Partido Comunista desde 1962, represaliado en varias ocasións. Foi Catedrático de Lingua e Literatura Españolas de Escolas de Maxisterio, exercendo en Palencia, Lugo e Madrid.

Destacou no campo da sociolingüística con libros como O porvir da lingua galega (1968), O que cómpre saber da lingua galega (1969) ou o polémico e contestado Informe -dramático- sobre la lengua gallega (1973), onde retoma as súas teses apocalípticas sobre o idioma galego sinalando mesmo unha data para a súa morte.

Realizou e publicou estudos sobre escritores galegos como os seguintes:

• Rosalía de Castro (Páxinas sobre Rosalía de Castro, 1954-2004)
• Curros Enríquez (Curros Enríquez no Franquismo, 1936-1971)
• Leiras Pulpeiro
• Luís Pimentel (Luís Pimentel: biografia da súa poesía)
• Celso Emilio Ferreiro (Celso Emilio Ferreiro)
• Luís Seoane (As palabras no exilio. Biografía intelectual de Luís Seoane)
• Mendiño
• Neira Vilas
• Lorenzo Varela
• Vicente Risco
• Ramón Cabanillas
• Álvaro Cunqueiro

Mais tampouco son menos importantes as súas colaboracions noutros ámbitos da literatura galega, como poden ser a poesía popular e os poetas alófonos en galego. Tamén ten realizado estudos sobre autores da literatura española como poden ser Antonio Machado, García Lorca, Unamuno ou Valle-Inclán.

Alén disto, é destacábel as súas colaboracións na prensa galega, que foi recollida en parte na obra Beatus qui legit: artigos periodísticos (1998-1999). Debemos salientar tamén o seu papel como conferenciante, sobre todo en España e na América. Tamén ten libros de poemas: Versos satíricos ó xeito medieval ou Versos republicanos. Así mesmo, realizou compilacións poéticas de homenaxe a autores galegos: Coroa poética para Castelao (1988), Coroa poética para un mártir (1996), Coroa literaria para Roberto Blanco Torres contra a súa morte (1999) e 47 poetas de hoxe cantan a Curros Enríquez (2001).

Recibiu varios galardóns entre os que destacan: o premio Galicia de Xornalismo (anos 1986 e 1990), o premio Nacional de Xornalismo Julio Camba (1988), o premio Otero Pedrayo (1989), o Premio Trasalba en 2000, e o premio Losada Diéguez de investigación no 2012.

Ingresou na Real Academia Galega o 30 de outubro de 1993, a proposta de Xosé Filgueira Valverde, Carlos Casares Mouriño e Ramón Piñeiro López. O seu discurso de ingreso titulouno "Manifestos" en verso en favor da poesía civil nos primeiros tempos da Posguerra na Galicia da Terra e na Galicia Emigrante (1939-1962).

Obra en galego

Ensaio

• Cen anos de literatura galega (1964).
• O que cómpre saber da lingua galega (1968, Alborada, Bos Aires).
• Escritores: desterrados, namorados, desacougantes, desacougados... (1981, Edicións do Castro).
• Decálogo da lingua galega (1990, Edicións do Cumio).
• Luís Pimentel: biografía da súa poesía (1990, Edicións do Cumio).
• Informe(s) sobre a lingua galega (presente e pasado) (1991, Edicións do Cumio).
• As palabras no exilio. Biografía intelectual de Luís Seoane (1994, Xerais).
• Ensaios breves de literatura e política (1996, Nigra).
• Beatus qui legit: artigos periodísticos (1998-1999) (2000).
• Versos republicanos e outros versos políticos (2002).
• A batalla de Montevideo. Os agravios linguísticos denunciados na UNESCO en 1954 (2003, Xerais).
• Curros Enríquez no franquismo (1936-1971) (2003, 3C3).
• Pois era un barco pirata (2003).
• Páxinas sobre Rosalía de Castro (1954-2004) (2004, Xerais).
• Os escritores galegos ante a Guerra Civil Española (2007).
• Intelectuais marxistas e militantes comunistas en Galicia (1926-2006) (2007, Xerais).
• Letras galegas. Explicadas (de 1962 a 1980) en Triunfo e noutras revistas de fóra de Galicia (2008, Xerais).
• Cartas de republicanos galegos condenados a morte (1936-1948) (2009, Xerais).
• Ramón Piñeiro ou a reinvención da cultura galega (2009, Galaxia).
• Aníbal Otero. Lingüistica e política en España na Guerra Civil e no franquismo (2011, Xerais).

Poesía

• Versos satíricos ó xeito medieval (2002).

Obras colectivas

• Castelao na voz dos poetas (Edicións do Castro).
• Actas do I Congreso Internacional da Cultura Galega (1990, Xunta de Galicia).
• Carles Riba e Galicia (Galaxia).
• Poetas alófonos en lingua galega (Galaxia).
• Xesús Ferro Couselo. 1906-1975: unha fotobiografía (1996, Xerais). Con Marcos Valcárcel, Ramón Villares e Henrique Monteagudo.
• Tres poetas medievais da Ría de Vigo: Martín Codax, Mendiño e Johán de Cangas (1998, Galaxia).
• Eladio Rodríguez (1864-1949). Unha fotobiografía (2001, Xerais).
• Actas do I Congreso Internacional "Curros Enríquez e o seu tempo" (Celanova, 2001) (2004, Consello da Cultura Galega).
• Lorenzo Varela (1916-1978). Unha fotobiografía (2005, Xerais).
• Volverlles a palabra. Homenaxe aos represaliados do franquismo (2006, Difusora).
• Antón Tovar na Limia (2007, Xunta de Galicia).
• En defensa do Poleiro (2010, Toxosoutos).
• Fermín Penzol: unha obra para un país (2010, Galaxia).

Obra en castelán

Ensaio

• Realismo y conciencia crítica en la literatura gallega (1968, Ciencia Nueva, Madrid).
• Informe –dramático– sobre la lengua gallega (1973, Akal).
• Galicia vista por los no gallegos (1974).

Homenaxes

• Cinguidos por unha arela común. Homenaxe ó profesor Xesús Alonso Montero, 1999, Universidade de Santiago de Compostela.

Véxase tamén

Ligazóns externas

• Entrevista a Alonso Montero o 9-3-2007
• Ficha do autor en Xerais