Martín Codax

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Martín Codax
Martim Codax Cantigas de Amigo.jpg
O pergamiño Vindel (Pierpont Morgan Library, New York, Vindel MS M979)
Datos persoais
Nacemento Segunda metade do século XIII
Lugar Probabelmente en Vigo
Falecemento Comezos do século XIV
Lugar
Soterrado {{{soterrado}}}
Soterrada {{{soterrada}}}
Residencia {{{residencia}}}
Nacionalidade {{{nacionalidade}}}
Cónxuxe
Fillos {{{fillos}}}
Relixión {{{relixión}}}
Actividade
Lingua {{{lingua}}}
Lingua Galego-portugués
Período {{{período}}}
Movemento {{{movemento}}}
Xéneros Poesía
Princ. obras {{{obras}}}
Alma mater {{{alma_mater}}}
Estudos {{{estudos}}}
Ocupación {{{ocupación}}}
Profesión {{{profesión}}}
Organización {{{organización}}}
Cargos {{{cargos}}}
[[Ficheiro:{{{sinatura}}}|centro|150px]]
{{{web}}}

{{{notas}}}

Martín Codax[1] foi un poeta galego, posiblemente un xograr[2] que viviu entre o século XIII e o século XIV.

Dedicóuselle o Día das Letras Galegas do ano 1998 xunto con Xohán de Cangas e Meendinho.

Vida[editar | editar a fonte]

Monumento adicado aos poetas, cantores e trobadores da Ría de Vigo, Martín Codax, Pero Meogo, Mendiño e Paio Gómez Chariño, A fada e o dragón de Xaime Quessada, no Paseo de Alfonso XII de Vigo.

A súa orixe non está clara, o xograr procede probabelmente de Vigo, xa que hai numerosas referencias a esta cidade nas súas composicións. Viviu entre a segunda metade do século XIII e comezos do século XIV. Non hai moitos datos sobre a identidade deste xograr.

Obra[editar | editar a fonte]

Dúas son as características máis importantes de Martin Codax: por un lado, a súa inspiración fortemente orixinal, máis próxima á realidade do amor vulgar, e por outra banda o feito de que as súas composicións, ademais de seren transmitidas polos Cancioneiros, foran recollidas no chamado Pergamiño Vindel, o que nos dá a posibilidade de acceder ás músicas, supostamente orixinais, dos seus creadores.

O mar e as ondas aparecen en varias cantigas de Codax

Os poemas de Martín Codax que figuran no pergamiño son os seguintes (sen título, citanse polo seu primeiro verso):

  • Ondas do mar de Vigo
  • Mandad'ey comigo
  • Mia yrmana fremosa treydes comigo
  • Ay Deus se sab'ora meu amado
  • Quantas sabedes amar amigo
  • En o sagrad' en Vigo
  • Ay ondas que eu vin veer

No pergamiño Vindel consérvase tamén a notación musical destas cantigas, de maneira bastante excepcional porque case toda a notación musical da lírica trobadoresca non se conservou -no Cancioneiro da Ajuda aparece o sitio para a notación musical, mais está en branco-. Existe outro pergamiño que tamén conserva a notación musical: o pergamiño Sharrer (T).

O corpus literario atribuído limítase xa que logo a sete cantigas de amigo[3] que figuran nos cancioneiros da lírica galego-portuguesa e no pergamiño Vindel, no cal se concreta o nome do autor das composicións. A descuberta deste pergamiño debeuse ao azar: ocorreu cando Pedro Vindel, a principios do século XX, o encontrou na súa biblioteca, e achounos servindo de forro a un exemplar do De officiis de Cicerón.

Existe un grupo de música antiga chamado Martín Códax que interpreta música medieval e do Renacemento e que teñen na súa discografía cantigas medievais de escarnio, cantigas de Santa María e, como é deducible polo nome do grupo, cantigas de Martín Códax. Ademais, como se pode comprobar máis abaixo, a música de Codax foi interpretada numerosas veces (algunhas versións con instrumentos medievais e outras con modernos) por grupos musicais de distinta nacionalidade.

Discografía[editar | editar a fonte]

A seguinte discografía está ordenada por ano de gravación, pero a referencia é a da edición máis recente en CD. Nos casos en que non exista edición en CD, informase da correspondente edición en vinilo. Non se incluen as recopilacions, só os discos orixinais.

Os discos separáronse en dous grupos: aqueles que conteñen as sete cantigas ou polo menos as seis con música e aqueles que conteñen unha selección parcial delas.

Discos que conteñen todas as cantigas:

  • 1969 - Monodia Cortesana Medieval (S. XII-XIII) y Musica Arabigo-Andaluza (S. XIII). Colección de Música Antigua Española (2). Atrium Musicae (dir.: Gregorio Paniagua) y Moroccan Orchestra of Tetouan (dir.: Abdessadak Chkara). Hispavox (EMI-Odeón) CDM 7 65 331 2.
  • 1977 - Martim Codax: Canciones de amigo - Bernart de Ventadorn: Chansons d'amour. Studio der frühen Musik. Thomas Binkley. La edición moderna en CD se encuentra en cualquiera de las dos siguientes cajas:
    • Reflexe Vol. 3. EMI Classics "Reflexe" 7243 8 26480 2 4.
    • Music from the Middle Ages. EMI "Classics" 0946 338137 2 4.
  • 1981 - Martin Codax - Cantigas de Amigo. Ensemble de musique ancienne Euterpe. Harmonia mundi HM 1060 (LP).
  • 1982 - Medieval Monodies. La Romanesca. Move MD 3044.
  • 1983 - La música medieval en Galicia. Grupo Universitario de Camara de Compostela. Carlos Villanueva Abelairas. Fundación Barrié de la Maza.
  • 1987 - Bella Domna. The Medieval Woman: Lover, poet, patroness and saint. Sinfonye. Stevie Wishart. Helios 55207.
  • 1989 - The Pilgrimage to Santiago. New London Consort. Philip Pickett. L'Oiseau Lyre 433 148 (2 CDs).
  • 1991 - Wanderer's Voice. Medieval Cantigas & Minnesang. The Newberry Consort. Harmonia mundi HMU 90 7082.
  • 1991 - Medieval Women's Songs. Música Arábigo-andaluza S. XIII-XIV - Cantigas de Martin Codax S. XIII. Calamus. Pneuma CD-PN 050.
  • 1995 - Traveler. Cantos de España. Medieval Journeys through Times. The Waverley Consort. Michael Jaffee. Angel CDC 7243 5 55 559 2 2.
  • 1996 - Distant Love. Songs of Jaufre Rudel & Martin Codax. Paul Hillier. Andrew Lawrence-King. Harmonia mundi HMU 90 7203.
  • 1996 - Echoes of Spain. Galician-Portuguese music of the Middle Ages. Sonus Ensemble. Dorian Discovery 80154.
  • 1997 - Songs of Longing & Lustful Tunes. Music from medieval Spain and France. Alba (grupo). Classico CLASSCD 170.
  • 1998 - Martín Códax. Por que trobar é cousa en que iaz. Martín Códax y Grupo de Música Antigua de Compostela. Clave Punteiro 9107.
  • 1998 - As melodías de Martín Codax. Ferraz, Viana, Vozes Alfonsinas. Manuel Pedro Ferreira (dir.). Xerais.
  • 1999 - Cantigas de Amigo - Songs for a Friend. 13th-Century Galician-Portuguese Songs & Dances of Love, Longing & Devotion. Ensemble Alcatraz, Kitka, Angelorum. Dorian Recordings DOR-90 285.
  • 2001 - Ondas, le Vie del Mare. Cantigas de Amigo, Martin Codax (sec. XIII). Ensemble Calixtinus. Gianni de Gennaro. Edizioni Musicali III Millennio CDC 0145.
  • 2001 - Martin Codax: Cantigas de Amigo. Supramúsica. Telmo Campos. Verso VRS 2012.
  • 2002 - Music for Alfonso the Wise. The Dufay Collective. Harmonia Mundi USA HMU 907390.
  • 2003 - Martin Codax. Cantigas de Amigo. Ensemble Fin'Amor. Musica Ficta MF8002.
  • 2003 - Music of Medieval Love. Women as Performers, Subjects and Composers. New York's Ensemble for Early Music. Frederick Renz. Ex Cathedra EC-9005 (70070-29005-2).
  • 2004 - Lyra Mendicorum. Carlos Beceiro. Lubicán Records
  • 2005 - El viaje del navegante. Cantos y danzas de la Edad Media. Locus Musicus. Carlos Zumajo. Verso VRS 2031.
  • 2005 - Amor Ei. Cantigas de amigo - Estampie Royal. Laterna Magica

Discos cunha selección de cantigas:

Cantiga Gravacións
1 Ondas do mar de Vigo PON, YOR, BAT, CLE, EST, MED, ORI, WYT*, LES*, AMA*, CAN, SPI, EIR, LAM, ANT, CER, FIG, VIG, ABE, SUA
2 Mandad'ei comigo YOR, DOA, COM, BAT, CLE*, WYT, LES, DIA, GOT, MAG, CAN, SPI, LAM, ULT, FRE, NIM, CER, ITI, BAL, SUA, DOA
3 Mia irmana fremosa YOR, COM, CLE*, EST, COH, AMA, CAN, PER, LAM, ANT, ULT, ITI, FAI
4 Ai Deus, se sab'ora meu amigo ALI, COM, CER, ITI, SUA
5 Quantas sabedes amar amigo PON, DOA, ALI, COM, COH, DRA, REN, PAN*, LES, OST, CAN, SPI, PAS, CER, VIG, INS, MAR*, ALF*, OND
6 Eno sagrado, en Vigo YOR, ALT, OST, GOT, SPI
7 Ay ondas que eu vin veer YOR, XER, SON, DRA, CAN, CLA, ABE, SUA, ALI
(*) versión instrumental
  • 1945 - [PON] Cantigas de Amigo. Sociedad Coral Polifonica de Pontevedra. Antón Iglesias Vilarelle. Columbia R 14283 (78 rpm).
  • 1976 - [YOR] Medieval and Renaissance Songs of Portugal and Spain. The New York Consort for Poetry and Music. Vox "Turnabout" TV 34693 (LP).
  • 1979 - [DOA] O son da estrela escura. Doa (Grupo musical). Punteiro Clave 9012-CD.
  • 1979 - [ALI] Cantigas de Santa Maria. Ensemble Alia Música. Dischi Ricordi RCL 27085 (LP).
  • 1980 - [COM] Compostela. Cantigas de Santa Maria, Codice calixtino & Martín Códax. Grupo Universitario de Camara de Compostela. Carlos Villanueva Abelairas. Clave Punteiro.
  • 1984 - [BAT] Cantigas d'Amigo. La Batalla. Pedro Caldeira Cabral. EMI-Valentim de Carvalho 7 96523-2.
  • 1987 - [CLE] Duo. René Clemencic & Esmail Vasseghi. Accord 149 184.
  • 1989 - [EST] A chantar. Lieder der Frauen-Minne im Mittelalter. Estampie. Münchner Ensemble für frühe Musik. Michael Popp. Christophorus CHR 74583.
  • 1990 - [MED] Lo Gai Saber. Troubadour and Minstrel Music 1100-1300. Camerata Mediterranea. Joel Cohen. Erato 2292 45647-2.
  • 1990 - [XER] Musique médiévale. Ensemble Xeremia. Collection Rencontre CR119309.
  • 1992 - [ORI] Labyrinth. Medieval and Bulgarian Music. L'Orient Imaginaire. Vladimir Ivanoff. Teldec 0630-11756-2.
  • 1992 - [WYT] Amar e Trobar. Leidenschaft & mysterium im mittelalter. Oni wytars. Verlag der Spielleute CD 9201.
  • 1993 - [COH] Dized', ay! Trobadores. Monofonías medievales. Judith Cohen. Saga KPD-10.914. 1994.
  • 1993 - [SON] Songs and Dances of the Middle Ages. Sonus Ensemble. Dorian Discovery 80109.
  • 1993 - [DRA] Viatores. Canti di Cavalieri, Dame e Pellegrini sulle strade dell'Europa Medievale. Dramsam. Quadrivium SCA 044.
  • 1994 - [ALT] Iberian garden, vol. 1. Jewish, Christian and Muslim Music in Medieval Spain. Altramar. Dorian Discovery DIS-80 151.
  • 1995 - [REN] Odyssey. Progressive Performance of ancient songs. New World Renaissance Band. Nightwatch 1006.
  • 1995 - [PAN] Danzas medievales españolas. La España de los Cinco Reinos. Eduardo Paniagua Group. M·A Recordings M034A.
  • 1995 - [LES] Ave Eva. Chansons de femmes, XIIe et XIIIe siècles. Brigitte Lesne. Opus 111 30-134. Información en medieval.org (en inglés)
  • 1995 - [ITI] Os sons do Portico da Groria. In Itinere (Grupo de Cámara da Universidade de Santiago). Carlos Villanueva Abelairas.
  • 1997 - [OST] Amor, ei. Adolfo Osta et al. Saga KPD 10.962.
  • 1997 - [DIA] A Terra Sancta ad Fines Terrae. Dialogus. Saga KPD-10.963.
  • 1997 - [GOT] Stella Spendens. Gothart - Ensemble of Medieval Street Music. Tri Batri Production KK001.
  • 1998 - [MAG] Ferox. Expressive medieval music. Poeta Magica. Verlag der Spielleute CD 9901.
  • 1998 - [AMA] Sur les Chemins de Saint-Jacques. Ensemble Amadis. Jade 74321 64760-2.
  • 1998 - [CAN] Ondas do mar. El Canto de Amor en el Mediterraneo del siglo XIII. Ensemble Cantilena Antiqua. Stefano Albarello. Symphonia 98157.
  • 1998 - [SPI] Waves Of Vigo - Alfonso el Sabio. Cantigas de Amigo & Cantigas de Santa Maria. Freiburger Spielleyt. Ars Musici 1230. Glasnost GLAS 44.
  • 1998 - [EIR] Amores ei. Xoán Eiriz. Barsa Promociones.
  • 1998 - [PER] Minnesänger, Troubadours, Trouvères. Ensemble Perceval. Katia Caré, Guy Robert. Arte Nova Classics 74321 58968 2.
  • 1999 - [LAM] Puisqu'en oubli. Songs of Forgetfulness. Catherine Lambert. ATMA CD 22163.
  • 1999 - [ANT] Jews and Christians. Music in Mediaeval Spain. Ensemble Antequera.
  • 1999 - [ULT] Chansons médiévales du XIIIe siècle, Vol. 1. Ensemble Ultreia. Marc Paveau. Ultreia ULT 50001.
  • 1999 - [PAS] La música de los peregrinos. Jacobeo 1999 "El último del milenio". Los Tiempos Pasados. Knife Music (LP).
  • 1999 - [ALF] The time of the Troubadours. 12th, 13th and 14th Century Songs from Spain and Portugal. Vozes Alfonsinas. Pedro Ferreira. Portusom Strauss SP SP 4287.
  • 1999 - [OND] Ondas. Musik von Troubadours und Flagellanten. Estampie. Red Moon
  • 2000 - [FRE] Pilgerwege. Freiburger Spielleyt. Verlag der Spielleute CD 0003.
  • 2001 - [CLA] Catherine Lambert. Catherine Lambert. Tribu 21577.
  • 2001 - [ABE] De Peregrinos, Cruzados y Troveros. Música Medieval de los siglos VIII al XIV. Abendmusik. David de la Calle Prieto.
  • 2002 - [ALI] Portals of Grace. Azam Ali. Narada
  • 2003 - [BAL] Amor & devoção. Música Ibérica dos séculos XIII a XVI. Il Dolce Ballo
  • 2004 - [NIM] Sumer zeitt. Nimmersêlich. Verlag der Spielleute CD 0402.
  • 2004 - [CER] Cantigas de amor e de amigo. Paulina Ceremuzynska, Zofia Dowgiallo. Clave Records 3015.
  • 2004 - [MAR] De castillos, tabernas y caminos. Cantos y Danzas de los siglos XII al XVI. Ensamble Marión. Ignacio Ferreirós Brea.
  • 2005 - [INS] Du Temps & de l'instant. Jordi Savall, Montserrat Figueras, Arianna Savall, Ferran Savall. Alia Vox
  • 2005 - [SUA] Ven, te contaré. Música de tradición oral de la Península Ibércia del siglo XV. Vox Suavis. Dominique Vellard
  • 2006 - [FIG] Lux Feminae (900-1600). Montserrat Figueras et al. Alia Vox AVSA 9847 (SACD-H).
  • 2006 - [VIG] Flor Nouvele. Femmes Troubadours - Chants d'Amour. Domitille Vigneron, Evelyne Moser.Tròba Vox TR 013.
  • 2011 - [DOA] A fronda dos cervos. DOA. Fol Música
  • 2014 - [FAI] Terra aviatica. Faitissa. FAIT001

Notas[editar | editar a fonte]

  1. O apelido aparece nunha ocasión como Codaz no Cancioneiro da Vaticana: Henrique Monteagudo et al. Tres poetas medievais da Ría de Vigo. Galaxia, 1998, páxina 104
  2. Henrique Monteagudo et al. Ob. cit., páxina 104
  3. Rip Cohen. 500 Cantigas d’ Amigo: Edição Crítica / Critical Edition. Porto: Campo das Letras, 2003, páxinas 513 – 519

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Galifontes
A Galifontes posúe escritos orixinais acerca de: Martín Codax

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Predecesor:
Ánxel Fole
Día das Letras Galegas
1998
Martín Codax
Xohán de Cangas e Mendinho
en conxunto
Sucesor:
Roberto Blanco Torres