Xosé Ramón Fernández-Oxea

Xosé Ramón Fernández-Oxea, tamén coñecido como Ben-Cho-Shey ou Xan Fouciño, nado en Ourense en 1896 e finado en Madrid o 2 de maio de 1988, foi un escritor, mestre e investigador galego.

Pra min, despois de Cuevillas e Castelao, o que mellor coidou da súa fala e o que máis directamente pode chegar ás novas xentes

Isaac Alonso Estravís, en Madrid, a 4 de xaneiro de 1977

Traxectoria

Foi destinado a Marrocos onde adoptou o seudónimo de Ben-Cho-Shey para asinar as crónicas de guerra que enviaba ao diario ourensán La Zarpa. Estes textos, posteriores ao Desastre de Annual de 1921, foron logo recompilados e publicados co título de Crónicas de Marruecos: tras la Rota de Annual.

A finais dos anos 20 viaxou por Francia, Bélxica e Holanda pensionado polas deputacións galegas para perfeccionar a súa formación pedagóxica. Alí comprobou de primeira man o emprego de novas metodoloxías e apreciou a realidade socio-lingüística daqueles países, o que o levará a reflexionar sobre a necesidade da presenza da lingua galega no ensino primario.

En 1928 ingresou no Seminario de Estudos Galegos e foi presidente do Partido Galeguista en Lugo.

Proseguiu os seus estudos na Escola Superior de Maxisterio de Madrid. Era inspector de ensino ao comezo da Guerra Civil e as novas autoridades suspendérono nas súas funcións en agosto de 1936. A Real Academia Galega nomeouno membro en 1943.

Despois da Guerra Civil viviu en Madrid. Desde alí impulsou numerosas iniciativas culturais a prol de Galiza. Participou activamente no Centro Galego daquela cidade mesmo impartindo conferencias en lingua galega, actitude insólita naquel tempo. Así, en novembro de 1952, disertou sobre a vida e obra do polígrafo ourensán Arturo Vázquez Núñez no centenario do seu nacemento. No 1981 foi nomeado membro de honra da Asociación de Escritores en Lingua Galega.

Humorista e literato, é moi coñecido pola maior recolleita feita nunca sobre o barallete, a fala dos afiadores, e mais polo seu epitafio, localizado no cemiterio de San Francisco, en Ourense:

O señor D. Xosé Ramón Fernández Oxea (Ben-Cho-Shey). Gran cruz de Montealegre, colector de Barallete, Preboste do Tangaraño. Ten o gusto de lles ofrecer aos seus amigos o seu novo domicilio no cumio do cimiterio de Ourense, onde os agardará ata que o boten de alí os ediles de turno. A súa dona e a súa filla préganlle encomenden a Deus a súa ánima. NOTA.- Quedan suprimidas tódalas homenaxes postmortem porque as cousas ou se fan ao seu tempo ou non se fan.

Obra en galego

Ensaio

• O baldaquino en Galicia denantes do arte barroco, 1930 (en colaboración con Xosé Filgueira Valverde).
• Arturo Vázquez Núñez e o seu tempo, 1952, Edicións Monterrei.
• Santa Marta de Moreiras. Monografía dunha parroquia ourensán (1925-1935), 1968, Edicións Castrelos.
• Catón galego, 1969 (escrito na súa maior parte en 1936).
• Galicia no corazón, 1977, Edicións do Castro (escolma de artigos).
• O barallete, 1977, Edicións Castrelos.
• Escudos de Lugo, 1979, Celta.
• O entroido en Galicia, 1986, La Región.

Poesía

• Berzas, 1953.
• A ducia do frade, 1966.

Narrativa

• Andrómenas, 1954.
• Contos do fiadeiro, 1973.

Edicións

• Cancioneiro e refraneiro de Corme, 1951, Madrid.
• As cartas de Galicia de Prosper Henri-Devos, 1968, Galaxia.

Obra en castelán

Ensaio

• Crónicas de Marruecos: tras la rota de Annual, 1985, Sotelo Blanco.

Véxase tamén

Ligazóns externas

• Ficha do autor na bvg
• Ficha de autor na AELG