Wolfgang Amadeus Mozart

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Wolfgangus Theophilus Mozart
Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg
Wolfgang Amadeus Mozart, retrato póstumo, obra de Barbara Krafft, 1819.
Nome completo Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart
Data de nacemento 27 de xaneiro de 1756
Lugar de nacemento Salzburgo Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svgSacro Imperio Romano Xermánico
Data de falecemento 5 de decembro de 1791 (35 anos)
Lugar de falecemento Viena Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg
Instrumento(s) piano, clavicémbalo, violín
Composicións máis destacadas comprende 626 opus, codificadas con un número do 1 o 626 precedido polo sufixo KV.
Parella/s Constanze Mozart
Fillo/s 6 fillos
Raimund Leopold (1783)
Karl Thomas (1784-1858)
Johann Leopold (1786)
Theresia (1787)
Anna (1789)
Franz Xaver Wolfgang (1791-1844)
Web official Wolfgang Amadeus Mozart en IMDb
Sinatura Wolfgang Amadeus Mozart Signature.svg

Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart[1] máis coñecido co nome de Wolfgang Amadeus Mozart (ˈvɔlfgaŋ amaˈdeus ˈmoːtsart), nado en Salzburgo o 27 de xaneiro de 1756 e finado en Viena o 5 de decembro de 1791, está considerado como un dos máis grandes compositores de música clásica europea.

A obra mozartiana abarca todos os xéneros musicais da súa época e alcanza máis de seiscentas creacións, na súa maioría recoñecidas como obras mestras da música sinfónica, concertante, de cámara, para piano, operística e coral, logrando unha popularidade e difusión universais.

Na súa nenez máis temperá en Salzburgo, Mozart mostrou unha capacidade prodixiosa no dominio de instrumentos de teclado e do violín. Con tan só cinco anos xa compuña obras musicais e as súas interpretacións eran do aprecio da aristocracia e realeza europea. Aos dezasete anos foi contratado como músico na corte de Salzburgo, pero a súa inquietude levoulle a viaxar en busca dunha mellor posición, sempre compondo de forma prolífica. Durante a súa visita a Viena en 1781, tras ser despedido do seu posto na corte, decidiu instalarse nesta cidade onde alcanzou a fama que mantivo o resto da súa vida, a pesar de pasar por situacións financeiras difíciles. Nos seus anos finais, compuxo moitas das súas sinfonías, concertos e óperas máis coñecidas, así como a súa Réquiem. As circunstancias da súa temperá morte foron obxecto de numerosas especulacións e elevada á categoría de mito.

En palabras de críticos de música como Nicholas Till, Mozart sempre aprendía vorazmente doutros músicos e desenvolveu un esplendor e unha madurez de estilo que abarcou desde a luz e a elegancia, á escuridade e a paixón -todo ben fundado por unha visión da humanidade «redimida pola arte, perdoada e reconciliada coa natureza e o absoluto»-.[2]A súa influencia en toda a música occidental posterior é profunda; Ludwig van Beethoven escribiu as súas primeiras composicións á sombra de Mozart, de quen Joseph Haydn escribiu que «a posteridade non verá tal talento outra vez en cen anos».[3]

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Familia e infancia[editar | editar a fonte]

Casa natal de Mozart, na rúa Getreidegasse n.º 9, Salzburgo.

Wolfgang Amadeus Mozart naceu o 27 de xaneiro de 1756 en Salzburgo, na actual Austria, que nesa época era un arcebispado independente do Sacro Imperio Romano Xermánico. Foi o último fillo de Leopold Mozart (1719-1787), músico ao servizo do príncipe arcebispo de Salzburgo. Leopold era o segundo mestre de capela na corte do arcebispo de Salzburgo e un compositor con pouca relevancia, aínda que foi un experimentado profesor. A súa nai chamábase Anna Maria Pertl (1720-1778). Debido á alta mortalidade infantil na Europa da época, dos sete fillos que tivo o matrimonio só sobreviviron Maria Anna (1751-1829), alcumada cariñosamente Nannerl, e Wolfgang Amadeus. Foi bautizado na catedral de San Ruperto o día despois do seu nacemento cos nomes de Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart; ao longo da súa vida asinaría con diversas variacións sobre o seu nome orixinal, sendo unha das máis recorrentes «Wolfgang Amadè Mozart».[4]

A casa natal de Mozart atópase na Getreidegasse n.º 9 da cidade de Salzburgo. Trátase dunha casa que actualmente conta cunha gran cantidade de obxectos da época e instrumentos que pertenceron a Mozart durante a súa nenez. É un dos lugares máis visitados de Salzburgo e unha especie de santuario para músicos e afeccionados á música de todo o mundo.[5]

O seu pai Leopold compoñía e daba clases de música. O ano do nacemento de Wolfgang publicou un exitoso tratado para a interpretación do violín titulado Versuch einer gründlichen Violinschule. Despois do nacemento de Wolfgang abandonou todo, salvo as tarefas propias do seu cargo, para dedicarse de xeito exclusivo á formación do seu fillo. Foi esixente como pai e como profesor e en todo momento estivo ao tanto da formación de Wolfgang, para guialo como home e como artista.

Nannerl e Wolfgang Amadeus mostraron desde moi pequenos facultades para a música. Nannerl comezou a recibir clases de teclado co seu pai cando tiña sete anos e o seu irmán, catro anos e medio máis novo que ela, mirábaa evidentemente fascinado. Anos logo da morte do seu irmán ela rememorou:

A miúdo pasaba moito tempo no teclado, elixindo terceiras, que a el sempre lle sorprendían e mostraba con pracer que o son gustáballe. [...] No seu cuarto ano de idade, o seu pai comezou a ensinalo, como un xogo, a interpretar uns minuetos e outras pezas no teclado. [...] Podería tocalo impecablemente e coa maior delicadeza e mantendo exactamente o tempo. [...] á idade de cinco anos xa compoñía pequenas pezas, que interpretaba para o seu pai, ao que estaban dedicadas.[4]
Retrato de Wolfgang Amadeus Mozart pintado por encargo de Leopold Mozart en 1763. O autor é descoñecido aínda que posiblemente fora Pietro Antonio Lorenzoni.

Entre esas pequenas pezas atópanse o Andante para teclado en do maior, Köchel Verzeichnis (KV) 1a, e o Allegro para teclado en do maior, KV 1b.

Aos catro anos recibe leccións de música do seu pai, Leopold, e xa tocaba o clavicordio, e aos cinco escribe as súas primeiras obras, aos seis, tocaba con destreza o clavecín e o violín. Con oito compón as primeiras sinfonías e con doce as óperas. Podía ler música a primeira vista, tiña unha memoria prodixiosa e unha inesgotable capacidade para improvisar frases musicais.

Definitivamente W. A. Mozart foi un neno prodixio por excelencia, como compositor e como intérprete. O seu proxenitor era un home intelixente, orgulloso e relixioso. Cría que os dons musicais do seu fillo eran un milagre divino que el, como pai, tiña a obrigación de cultivar.[6] Cando o neno ía cumprir 6 anos de idade, Leopold decidiu exhibir os dotes musicais dos seus fillos ante as principais cortes de Europa. Segundo os primeiros biógrafos de Wolfgang, o seu pai «quixo compartir co mundo o milagroso talento do seu fillo...». Leopold creu que proclamar este milagre ao mundo era un deber cara ao seu país, o seu príncipe e o seu Deus, polo que tiña que mostralo á alta sociedade europea, xa que doutro xeito el sería a criatura máis ingrata.[7]

O biógrafo Maynard Solomon afirma que mentres Leopold era un profesor fiel aos seus fillos, existen evidencias de que Wolfgang traballaba duramente para avanzar máis aló do que lle ensinaban.[8] A súa primeira composición impresa e os seus esforzos precoces co violín foron por iniciativa propia e Leopold viuse fortemente sorprendido. Pai e fillo tiñan unha relación moi estreita e estes logros de nenezz fixeron chorar de alegría a Leopold máis dunha vez.[4]

Finalmente Leopold deixou de compoñer cando o excepcional talento musical do seu fillo fíxose evidente.[9] El era o único profesor de Wolfgang nos seus primeiros anos e ensinoulle música, así como o resto de asignaturas académicas.[8]

Anos de viaxes[editar | editar a fonte]

A familia Mozart durante a súa viaxe: Leopold, interpretando o violín; Wolfgang Amadeus, ao clavicémbalo e Nannerl, cantando. Acuarela de Louis Carrogis Carmontelle cara a 1763.[10]

O seu pai exhibiuno polas principais cortes europeas, e nestas viaxes coñecerá a Haydn e os músicos de Mannheim. Durante os anos nos que Mozart estábase formando a súa familia realizou varias viaxes por Europa, nos cales mostraron a el e á súa irmá Nannerl como nenos prodixio. O 12 de xaneiro de 1762 a familia enteira partiu cara a Múnic, comezando cunha exhibición na corte do príncipe elector de Baviera Maximiliano III e máis tarde no mesmo ano na corte imperial de Xosé II de Habsburgo en Viena e Praga. A permanencia na cidade de Viena, un dos principais centros da música nesa época, culminou con dous recitais ante a familia imperial no palacio de Schönbrunn. O pequeno Wolfgang causaba sensación en cada concerto, aínda que o diñeiro gañado nesta viaxe non foi tanto como os eloxios recibidos. Podería dicirse que esta foi unha viaxe de proba para Leopold. O 5 de xaneiro de 1763 a familia Mozart retornou a Salzburgo; a viaxe durara pouco menos dun ano.

O 9 de xuño de 1763 iniciaron unha longa xira de concertos que durou tres anos e medio, na que a familia desprazouse ás cortes de Múnich, Mannheim, París, Londres, A Haia, outra vez a París e volveron a casa pasando por Zúric, Donaueschingen e Múnic, colleitando grandes éxitos. Durante esta viaxe Mozart coñeceu un gran número de músicos e as obras doutros compositores, en particular a Johann Christian Bach, a quen Mozart visitou en Londres en 1764 e 1765. Bach foi unha influencia importante para o mozo compositor. A familia regresou a Viena a finais de 1767 e permaneceu na cidade ata decembro do ano seguinte. En Viena foron chamados ao palacio pola nai do emperador, María Tareixa, quen quedou encantada co neno Wolfgang Amadeus ata o punto de que ata o sentou no seu colo e bicouno.

En Versalles os Mozart tocaron ante o monarca Luís XV. A anécdota conta que nesa ocasión a amante do rei, a altiva Madame de Pompadour, non permitiu que o neno Wolfgang a abrazase por temor a que se lle estropeara o seu traxe.[11] En Londres causaron a admiración do rei Xurxo III e durante esta viaxe o mozo músico compuxo a súa Primeira Sinfonía (en mi bemol maior, KV 16).[12] Nos Países Baixos asombrou tocando o órgano e compuxo o seu primeiro oratorio (Die Schuldigkeit deas ersten Gebotes, KV 35) aos 9 anos.[13]

A miúdo estas viaxes eran duras debido ás primitivas condicións das viaxes naquel tempo,[14] a necesidade de esperar pacientemente as invitacións e o pago das actuacións por parte da nobreza[15] e as longas enfermidades, algunhas case mortais, padecidas lonxe do seu fogar: en primeiro lugar enfermou Leopold, no verán de 1764 durante a súa estancia en Londres,[16] e logo enfermaron ambos os nenos na Haia durante o outono de 1765.[17]

A familia regresou a Salzburgo o 30 de novembro de 1766 e neste tempo Mozart escribiu diversas novas pezas, incluíndo un grupo de importantes serenatas orquestrais, varias pezas sacras menores e diversas danzas, e foi indicado Konzertmeister honorário da corte o 27 de outubro, logo dun ano na cidade Leopold e Wolfgang viaxaron a Italia, deixando en casa á nai de Wolfgang e á súa irmá. Estas viaxes duraron de decembro de 1769 a marzo de 1771 e, do mesmo xeito que as primeiras viaxes que realizaron, tiñan como obxectivo mostrar as capacidades do mozo como intérprete e como compositor que maduraba rapidamente. Mozart coñeceu en Bolonia a Josef Mysliveček que era era membro da Academia Filarmónica, e a Giovanni Battista Martini, importante teórico da música naquel tempo e por quen Mozart sempre gardou un gran afecto, e foi aceptado como membro da Academia Filarmónica de Bolonia, considerada o centro de erudición musical da época.[18][19] O ingreso de Mozart na Academia foi extraordinario, xa que aínda lle faltaba moito para os vinte anos, idade mínima esixida polo regulamento.

En 1769 entrou ao servizo do arcebispo de Salzburgo, pero a personalidade de Mozart non estaba feita para servir a unha persoa en concreto. O seu espírito liberal chocou cunha sociedade que se resistía a abandonar o Antigo Réxime.

Wolfgang tocando o clavicordio e Thomas Linley (da mesma idade) o violín, durante a súa estancia en Florencia en 1770.

Chegaron a Roma o 11 de abril de 1770, onde escoitou o Miserere de Gregorio Allegri unha vez durante unha representación na Capela Sistina. Esta obra tiña carácter secreto, pois só podía interpretarse en devandito lugar e a súa publicación estaba prohibida baixo pena de excomuñón. Con todo, o mozo compositor apenas chegou á pousada onde se aloxaba, escribiu de memoria unha versión moi aproximada da partitura completa. O papa Clemente XIV, admirado do talento do músico de 14 anos, non só non o excomungou, senón que o nomeou Cabaleiro da Orde da Espuela de Ouro.[20][21][22]

En Milán Mozart escribiu a ópera Mitridate, re di Ponto (KV 87, 1770), que foi interpretada con éxito. Isto supuxo o encargo de dúas novas óperas e Wolfgang e Leopold volveron dúas veces máis a Milán (desde decembro de 1771 ata agosto de 1772 e desde outubro dese mesmo ano ata marzo de 1773) para a composición e as estreas de Ascanio in Alba (KV 111, 1771) e Lucio Silla (KV 135, 1772). Leopold esperaba que estas visitas conseguisen unha contratación profesional para o seu fillo en Italia, pero as súas esperanzas nunca se cumpriron.[23] Cara ao final da última viaxe a Italia, Mozart escribiu a primeira das súas obras máis famosas e que aínda é interpretada extensamente na actualidade, o motete Exsultate, jubilate, KV 165.

Cada representación do mozo Wolfgang Amadeus era unha exhibición do seu virtuosismo co clavecín e o violín (cóntase que xa nesa época podía tocar o teclado cos ollos vendados), e marabillaba aos espectadores improvisando sobre calquera tema que lle propoñían.[24]

A corte de Salzburgo[editar | editar a fonte]

A relación de Mozart co seu patrón o arzebispo de Salzburgo, Hieronymus von Colloredo, foi bastante turbulenta polas súas continuas discusións e desembocou na renuncia do compositor e a súa marcha á cidade de Viena.

Mozart e o seu pai volveron definitivamente a Salzburgo o 13 de marzo de 1773. Alí decatáronse da morte do príncipe-arzebispo Schrattenbach, quen sempre os apoiou. Comezou entón unha nova etapa, moito máis difícil, na que Hieronymus von Colloredo, o novo príncipe-arcebispo de Salzburgo, mostrouse autoritario e inflexible co cumprimento das obrigacións impostas aos seus subordinados. Mozart era fillo predilecto da cidade, na que tiña moitos amigos e admiradores,[25] e tivo a oportunidade de traballar en numerosos xéneros musicais, incluíndo sinfonías, sonatas, cuartetos de cordo, serenatas, divertimentos, moita música sacra e algunhas óperas menores. Varias destas primeiras obras aínda son interpretadas. Entre abril e decembro de 1775, Mozart desenvolveu un entusiasmo polos concertos para violín, producindo unha serie de cinco concertos (os únicos que escribiría na súa vida), incrementando constantemente a súa sofisticación musical. Os últimos tres (KV 216, KV 218 e KV 219) son agora básicos no repertorio deste instrumento. En 1776 centrou os seus esforzos nos concertos para piano e orquestra (dos cales compoñería un total de 27), culminando no Concerto para piano e orquestra n.º 9 en mi bemol maior (KV 271, chamado Jeunehomme) a principios de 1777, considerado polos críticos o punto de inflexión da súa obra.[26]

Malia estes éxitos musicais e de ser confirmado no seu posto de mestre de concertos (Konzertmeister), Mozart estaba cada vez máis descontento coa súa situación en Salzburgo e redobrou os seus esforzos para establecerse en calquera outro sitio. Un dos motivos de devandito descontento foi o seu baixo salario, 150 floríns por ano,[27][28] pero tamén necesitaba moito tempo para compoñer as súas óperas e a cidade en raras ocasións llo permitía. A situación empeorou en 1775 cando o teatro da corte foi clausurado, especialmente desde que o outro teatro de Salzburgo foi reservado principalmente para as compañías visitantes.[29]

Leopold e Wolfgang realizaron dúas longas expedicións en busca de traballo durante a súa longa estancia en Salzburgo. Visitaron Viena desde o 14 de xullo ao 26 de setembro de 1773 e Múnic desde o 6 de decembro de 1774 ata marzo de 1775. Estas visitas non tiveron éxito, aínda que a viaxe a Múnic tivo unha gran acolleita popular co estreo da ópera La finta giardiniera (KV 196) e a viaxe a Viena foi positiva para a súa arte, xa que coñeceu o novo estilo vienés a través da música de Joseph Haydn.[30]

A viaxe a París[editar | editar a fonte]

Retrato da familia Mozart cara a 1780, obra de Johann Nepomuk della Croce. De esquerda a dereita, Nannerl, Wolfgang e Leopold. O retrato da parede é de Anna Maria, a nai de Mozart, que faleceu en 1778.

En agosto de 1777, Mozart dimitiu do seu posto en Salzburgo[31] e o 23 de setembro aventurouse de novo nunha viaxe en busca de emprego, visitando as cidades de Augsburgo, Mannheim, París e Múnic.[32] Debido a que o arcebispo Colloredo non permitiu a Leopold viaxar co seu fillo, a nai de Wolfgang, Anna Maria foi o seu acompañante.

Mozart trabou relacións cos membros da famosa orquestra de Mannheim, a mellor de Europa nesa época. Esta orquestra era coñecida porque, por primeira vez na historia da música, esaxeraban a diferenza entre as pasaxes suaves e as fortes. Este estilo coñeceuse como «estilo de Mannheim» e poucas décadas despois sería unha característica principal da música do Romanticismo. Tamén namorouse de Aloysia Weber, unha das catro fillas da familia Weber, á que coñeceu durante unha escala en Múnic. En Mannheim había algunhas perspectivas de conseguir emprego, pero non atoparon nada e os Mozart marcháronse a París o 14 de marzo de 1778[33] para continuar a súa procura. Alí a súa sorte apenas mellorou. Nunha das súas cartas a casa insinúa a posibilidade de establecerse como organista en Versalles, pero Mozart non estaba demasiado interesado con este nomeamento.[34] A súa situación económica era delicada ata o punto de que debido ás débedas tivo que empeñar obxectos de valor.[35] O peor momento da súa viaxe foi cando a nai de Mozart enfermou e faleceu o 3 de xullo de 1778.[36] Probablemente demoráronse demasiado en chamar a un doutor, segundo Halliwell, pola falta de fondos.[37]

Durante a estancia de Wolfgang en París, Leopold seguía buscando enerxicamente oportunidades para a volta do seu fillo a Salzburgo[38] e co apoio da nobreza local asegurarlle unha mellor posición como organista e primeiro violinista da corte. O salario anual ascendía a 450 floríns,[39] pero Wolfgang era reacio a aceptalo[40] e logo de marcharse de París o 26 de setembro de 1778 detívose en Mannheim e Múnic, aínda coa esperanza de obter un nomeamento fóra de Salzburgo. En Múnic volveuse a atopar con Aloysia, convertida nunha exitosa cantante pero ela deixoulle claro que non estaba interesada nel.[41]

Finalmente, Wolfgang regresou ao seu fogar o 15 de xaneiro de 1779 e aceptou o novo posto, pero o seu descontento con Salzburgo non diminuíra. A Sonata para piano n.º 8 en la menor (KV 310) e a Sinfonía n.º 31 en re maior (KV 297, chamada París) están entre as obras máis coñecidas da estancia de Mozart en París, onde foron executadas o 12 e 18 de xuño de 1778, respectivamente.[42]

Marcha a Viena[editar | editar a fonte]

Mozart acudiu ás celebracións do acceso ao trono austríaco de Xosé II de Habsburgo como emperador que tiveron lugar en Viena.

En xaneiro de 1781, estreouse en Múnic a ópera Idomeneo, re di Creta (KV 366) de Mozart con un «considerable éxito»[43] e en marzo, o compositor foi chamado a Viena, onde o seu patrón o arcebispo Colloredo acudiu ás celebracións do acceso ao trono austríaco de Xosé II de Habsburgo como emperador.[44] Mozart, fortalecido polos eloxios recibidos en Múnic, sentiuse ofendido cando Colloredo tratouno como a un mero servente e particularmente cando o arcebispo prohibiulle tocar ante o emperador en casa da condesas Maria Wilhelmine Thun, actuación pola que recibiría uns honorarios iguais á metade do salario anual que cobraba en Salzburgo.

O enfrontamento chegou en maio, cando Mozart negouse a levar un paquete enviado por Colloredo a Salzburgo. Ante a súa negativa de converterse en mensaxeiro, Mozart é insultado polo seu patrón e o compositor, de forma audaz, interrompeuno no medio da súa ira: «A súa Graza non está conforme comigo?». A resposta de Colloredo foron máis improperios e pechouse cun «¡vaite xa!». Mozart intentou dimitir do seu posto presentando a súa dimisión ao auxiliar do arcebispo, o conde Arco, pero o arcebispo rexeitouna. Concedéronlle un permiso o mes seguinte, pero de forma insultante. Días máis tarde, cando Mozart intentaba entregar persoalmente a Colloredo un último «memorial», o conde Arco pechoulle o paso na antecámara do arcebispo, producíndose outra escena violenta, e o compositor foi expulsado literalmente «cunha patada no cu».[45]

A discusión co arcebispo foi moi dura para Mozart porque o seu pai situouse na súa contra, xa que esperaba ferventemente que seguise obedientemente a Colloredo na súa volta a Salzburgo. Leopold intercambiou cartas co seu equivocado fillo, urxíndolle a reconciliarse co seu patrón, pero Wolfgang defendeu apaixonadamente as súas intencións de emprender unha carreira independente en Viena. O debate finalizou cando Mozart renunciou ao seu posto, liberándose das demandas dun patrón opresivo e un pai demasiado solícito. Solomon caracteriza a dimisión de Mozart como un «paso revolucionario» que alterou enormemente o curso da súa vida[46] En Viena, Mozart deuse conta dalgunhas boas oportunidades e decidiu instalarse alí como intérprete e compositor independente.[45]

Primeiros anos en Viena[editar | editar a fonte]

A nova carreira de Mozart en Viena tivo un bo comezo. A miúdo realizaba interpretacións como pianista, destacando nunha competición ante o emperador con Muzio Clementi o 24 de decembro de 1781 e pronto se consolidou como o mellor intérprete de teclado de Viena».[45] Tamén prosperou como compositor e en 1782 completou a ópera O rapto no serrallo (Die Entführung aus dem Serail,, KV 384), que foi estreada o 16 de xullo dese mesmo ano, obtendo unha enorme aclamación e que deu inicio ao xénero operístico coñecido como singspiel ou ópera alemá, nun momento en que o italiano era o idioma «oficial» para a ópera. A obra foi pronto interpretada «a través da Europa de fala xermana»»[45] e consolidou plenamente a reputación de Mozart como compositor. Como anécdota, o emperador Xosé II comentou ao final do estreo da ópera: «Música marabillosa para os nosos oídos, verdadeiramente creo que ten demasiadas notas», ao que o compositor contestou: «Exactamente, cantas son menester?».

Malia que Mozart aínda non lograba a súa madurez e profundidade definitiva, nesta obra exprésase quizais por primeira vez a dimensión dramática que se aprecia nas posteriores óperas do compositor de Salzburgo. Esta ópera deulle a Mozart o maior éxito teatral que coñecería en vida.

Retrato de Constanze Mozart realizado polo seu cuñado Joseph Lange en 1782.

Na época na que as súas disputas co arzebispo Colloredo estaban no seu punto máis álxido, Mozart trasladouse coa familia Weber, que se mudaron a Viena desde Mannheim. O pai, Fridolin, falecera e o resto da familia acollía agora hóspedes como medio para subsistir.[47] Tralo seu fracaso sentimental con Aloysa Weber, que estaba agora casada co actor Joseph Lange, atopou consolo en Constanze, a irmá menor. Pero sabía que o seu pai Leopold non apreciaba a esa familia posto que, non sen razóns, cría que estes, fundamentalmente a nai, querían aproveitarse do éxito do seu fillo. En cartas ao seu pai, nun principio refutou os rumores sobre o romance, pero para evitar unha situación embarazosa mudouse a outra casa. Mentres tanto gañábase a vida dando clases particulares e concertos, e continuou compoñendo. En decembro presentouse na corte nunha competición co tamén compositor Muzio Clementi, saíndo vencedor, mais as súas esperanzas de obter un emprego oficial non se concretaron.[48] Con todo, hai suficientes antecedentes de que Constanze amaba verdadeiramente a Mozart e nunca compartiu as maquinacións da súa nai. Como o consentimento do seu pai era fundamental para Mozart, quixo viaxar a Salzburgo para presentarlle formalmente á noiva, pero varios eventos postergaron a temida viaxe para enfrontarse o seu proxenitor.

O 4 de agosto de 1782, sen o consentimento paterno, Wolfgang Amadeus e Constanze casaron en Viena.[49] Para celebrar a unión e para acougar ao seu pai, Mozart compuxo a inconclusa Gran misa en do menor (KV 427). Pensaba estreala en Salzburgo con Constanze como primeira soprano solista. Só puido facelo en agosto de 1783, pero non conseguiu o seu obxectivo. Desexaba demostrar á súa familia que soubera elixir, pero Leopold e Nannerl xamais terminarían de aceptar a Constanze. No contrato de matrimonio, Constanze «asigna ao seu prometido cincocentos floríns que [...] prometeu aumentar despois con mil floríns», «para poder sobrevivir» co total. Ademais, todas as adquisicións conxuntas durante o matrimonio debían ser propiedade común de ambos.[50] O matrimonio tivo 6 fillos: Raimund Leopold (17 de xuño de 1783-19 de agosto do mesmo ano), Karl Thomas Mozart (21 de setembro de 1784-31 de outubro de 1858), Johann Thomas Leopold (18 de outubro de 1786-15 de novembro dese ano), Theresia Constanzia Adelheid Friedericke Maria Anna (27 de decembro de 1787-29 de xuño de 1788), Anna Maria (25 de decembro de 1789, falecida pouco logo do seu nacemento) e Franz Xaver Wolfgang Mozart (26 de xullo de 1791 - 29 de xullo de 1844), dos cales só dous sobreviviron, Karl Thomas e Franz Xaver Wolfgang.

Durante os anos 1782 e 1783 coñeceu profundamente a obra de Georg Friedrich Händel e Johann Sebastian Bach a través do barón Gottfried Van Swieten, un coleccionista e afeccionado musical que tiña no seu poder unha biblioteca con gran cantidade de obras de compositores barrocos. Entre as obras que estudou atopábanse os oratorios de Händel e O clave ben temperado de Bach. Mozart asimilou os modos de composición de ambos, fusionándoo co propio, dando á maioría das obras deste período un toque contrapuntístico, apreciable nas transcricións que fixo dalgunhas fugas de O clave ben temperado KV 405 as fugas para piano KV 394, KV 401 e KV 426 (esta última transcrita logo para cordas co número de catálogo KV 546). Pero, sobre todo, pódese apreciar a influencia de Händel e Bach nas pasaxes de fuga de A frauta máxica e o final da Sinfonía Xúpiter. O estudo destes autores foi para Mozart tan importante que chegou a realizar arranxos para obras como O Mesías (KV 572) ou Alexander's Feast (KV 591), ambos oratorios de Händel.

En 1783, Mozart e Constanze visitaron á familia deste en Salzburgo. Leopold e Nannerl foron, como máximo, soamente corteses con Constanze pero a visita polo menos incitou a composición dunha das grandes obras litúrxicas de Mozart, a xa mencionada Gran misa en do menor, KV 427 Aínda que non completada, foi estreada en Salzburgo con Constanze cantando as partes solistas.[51]

Mozart coñeceu a Joseph Haydn en Viena e en ocasións interpretaban xuntos nun cuarteto de corda improvisado.

Mozart coñeceu a Joseph Haydn en Viena. Cando Haydn visitaba a cidade, en ocasións interpretaban xuntos nun cuarteto de corda improvisado. Os seis cuartetos de Mozart dedicados a Haydn (KV 387, KV 421, KV 428, KV 458, KV 464 e KV 465) datan do período de 1782 a 1785 e supoñen unha resposta coidadosamente considerada aos Cuartetos de corda rusos Opus 33 que Haydn compuxera en 1781. Ao oílos, Haydn permaneceu en pé como signo de respecto cara a Mozart e, segundo recordou máis tarde a súa irmá, dixo a Leopold sobre Wolfgang: «Dígolle a vostede ante Deus, e como un home honesto, que o seu fillo é o maior compositor coñecido por min en persoa e por reputación, ten gusto e, ademais, a maior habilidade para a composición».[52]

Desde 1782 ata 1785, Mozart organizou concertos nos que realizaba interpretacións como solista, presentando tres ou catro novos concertos para piano en cada estación. Xa que o espazo nos teatros era escaso, reservou lugares pouco convencionais para realizar os seus concertos, como un cuarto grande no Trattnerhof (un edificio de apartamentos) e o salón de baile do Mehlgrube (un restaurante), entre outros.[53] Os concertos eran moi populares e dos que el estreou algúns aínda son obras básicas do seu repertorio. Solomon escribe que durante este período Mozart creou «unha conexión armoniosa entre un executante-compositor impaciente e unha audiencia encantada, que deron a oportunidade de testemuñar a transformación e a perfección dun xénero musical principal».[53]

Coas substanciais ganancias dos seus concertos e outras actuacións, o matrimonio Mozart adoptou un modo de vida máis ben luxoso. Trasladáronse a un apartamento caro, cun aluguer anual de 460 florins.[54] Mozart tamén comprou unha excelente fortepiano de Anton Walter por aproximadamente 900 floríns, unha mesa de billar por uns 300,[54] enviou ao seu fillo Karl Thomas a un internado caro[55][56] e contrataron serventes. Polo tanto, con este modo de vida o aforro era imposible e o curto período de éxito financeiro non fixo nada para amortiguar as dificultades que máis tarde Mozart experimentaría.[57][58]

O 14 de decembro de 1784, Mozart converteuse en francmasón e foi admitido pola loxa Zur Wohltätigkeit.[59] A francmasonería xogou un papel importante no resto da vida do compositor, xa que acudiu a moitas reunións, moitos dos seus amigos eran masóns e en varias ocasións compuxo música masónica.

Mozart anhelaba reformas sociais no sentido de progreso pero non ao momento de apoiar as reivindicacións sociais que Pierre-Augustin de Beaumarchais defendía na peza orixinal de As vodas de Fígaro. Mozart tiña o espírito do ideal masónico completamente oposto ao dos xacobinos. A condición de «doméstico» ou «lacaio» non lle parecía deshonrosa.[60]

Volta a ópera[editar | editar a fonte]

Libreto da estrea de As vodas de Fígaro en Praga en 1786.

A pesar do gran éxito obtido con O rapto no serrallo en 1782, Mozart compuxo pouca literatura operística nos seguintes 4 anos, producindo unicamente dúas obras inconclusas (L'oca do Cairo, KVKV 422, e Lo sposo deluso, KV 430) e a comedia nun acto Der Schauspieldirektor (KV 486) Centrouse fundamentalmente na súa carreira como pianista solista e como compositor de concertos. Con todo, ao redor de 1785, Mozart abandonou a composición de obras para teclado[61] e comezou a súa famosa colaboración operística co libretista Lorenzo da Ponte.

En 1786 tivo lugar en Viena o exitoso estreo da ópera As vodas de Fígaro (KV 492), baseada na obra homónima de Pierre-Augustin de Beaumarchais e que non estivo exenta de polémica debido ao seu contido político. Con todo, Mozart e Da Ponte arranxaronse para excluír desta todo aquilo que puidese «poñer nerviosas» ás autoridades vienesas e logrou pasar a censura. A preocupación do Emperador residía en que a obra suxería a loita de clases e en Francia xa provocara algúns disturbios á súa irmá María Antonieta. No aria de Fígaro «Se vuol ballare» nótase parte dese contido que quixo minimizarse (Fígaro, con fina pero intensa ironía, entoa unha cavatina dirixida ao seu patrón o Conde de Almaviva).

A súa recepción en Praga máis tarde no mesmo ano foi aínda máis cálida e isto conduciu a unha segunda colaboración con Da Ponte: a ópera Don Giovanni (KV 527), que foi estreada en Praga en outubro de 1787 cun rotundo éxito, do mesmo xeito que sucedeu no seu estreo en Viena en 1788. Esta obra, que narra as aventuras de Don Juan, fora un tema recorrente na literatura e o teatro e, polo tanto, Da Ponte non se basea nun texto en particular, senón que recolle información de múltiples fontes. A ópera foi catalogada por Mozart como un «dramma giocoso» e o seu título orixinal era Il dissoluto punito ou sia Il D. Giovanni. O contido dramático desta obra está presente desde o comezo, coa morte do comendador, ata o final e contén algúns dos pasaxes máis fermosos da obra de Mozart.

As dúas óperas atópanse dentro das obras máis importantes de Mozart e son básicas no repertorio operístico actual, aínda que nas súas estreas a súa complexidade musical causase dificultades tanto para os oíntes como para os intérpretes. O pai do compositor, Leopold, non puido ser testemuña destes acontecementos, xa que falecera o 28 de maio de 1787. Isto sumiu ao fillo nunha gran aflición, xa que o seu pai fora o seu mellor conselleiro e amigo (feito documentado na numerosa correspondencia entre ambos).

En decembro de 1787, Mozart finalmente obtivo un posto estable baixo o patrocinio aristocrático. O emperador Xosé II designouno como o seu «compositor de cámara» (Kammermusicus), un posto que quedara vacante o mes anterior trala morte de Christoph Willibald Gluck. Este foi un nomeamento a tempo parcial, recibindo unicamente 800 floríns por ano e que só requiriu que Mozart compuxese obras para os bailes anuais no palacio imperial. Mozart queixouse a Constanze de que a paga era «demasiado para o que fago, demasiado pouco para o que eu podería facer».[62] Con todo, malia que este ingreso era modesto foi importante para Mozart cando chegaron os tempos duros. Os expedientes xudiciais mostran que o obxectivo do emperador era impedir que o seu estimado compositor abandonase Viena na procura de mellores perspectivas.

En 1787, o mozo Ludwig van Beethoven pasou dúas semanas en Viena, esperando estudar con Mozart. Os documentos existentes sobre este encontro son contraditorios e existen polo menos tres hipótese en vigor: que Mozart oíu a interpretación de Beethoven e o eloxiou, que Mozart rexeitou a Beethoven como estudante, e que nunca se chegaron a atopar.

Dificultades económicas[editar | editar a fonte]

Mozart 1789

Cara ao final da década de 1780, a situación económica de Mozart empeorou. Ao redor de 1786 deixou de aparecer frecuentemente en concertos públicos, polo que os seus ingresos reducíronse.[63] Esa época foi de grandes dificultades para todos os músicos de Viena por mor da guerra entre Austria e Turquía e que o nivel de prosperidade e status económico da aristocracia, que os financiaba, reduciuse.[64]

A cidade de Viena iría perdendo o interese musical por Mozart debido a aparición doutros pianistas cunha técnica moito máis avezada, como no caso de Muzio Clementi, con escalas en terceiras e acordes máis sonoros, ideais para os pianos de construción inglesa dunha sonoridade máis robusta, ao contrario dos da sonoridade delicada vienesa, aptos para as escalas e sutilezas do pianismo mozartiano. As súas Academias ou concertos por subscrición, que foran en toda a súa estadía en Viena unha das mellores fontes de ingreso (ademais de inspiración e motivo de composición dos seus concertos para piano e orquestra a partir do n.º 11, KV 413), comezaron a perder audiencia, polo que xa non lle reportaban beneficios económicos.

A mediados de 1788, Mozart e a súa familia trasladáronse desde o centro de Viena a un aloxamento máis barato no barrio periférico de Alsergrund.[63] Mozart comezou a pedir prestado diñeiro, cada vez máis frecuentemente a Johann Michael Puchberg, un amigo e irmán da mesma loxa masónica, documentados por unha «lamentable secuencia de cartas suplicando préstamos».[65] Maynard Solomon e outros autores suxeriron que Mozart estaba sufrindo unha depresión e que parecía que ralentizaba a súa recuperación económica.[66] As principais obras deste período inclúen as tres últimas sinfonías (n.º 39 en mi bemol maior, KV 543, n.º 40 en sol menor, KV 550, e n.º 41 en re maior, KV 551 Xúpiter), todas elas de 1788, e a última das tres óperas escritas en colaboración con Da Ponte, Così fan tutte (KV 588), estreada en 1790.

Aproximadamente nesa época, Mozart realizou unha serie de longas viaxes coa esperanza de incrementar os seus ingresos: a Leipzig, Dresde e Berlín na primavera de 1789 e a Frankfurt, Mannheim e outras cidades alemás en 1790. Estas viaxes só produciron éxitos illados e non mitigaron os sufrimentos económicos da familia.

En 1789 recibiu unha oferta do empresario inglés Johann Peter Salomon, quen lle propuxo a el e a Haydn realizar unha xira de concertos por Inglaterra. Acordouse que Haydn fose o primeiro en ir, durante a tempada 1791-1792, e Mozart iría á volta deste, feito que non puido concretar polo seu falecemento.

Último ano de vida[editar | editar a fonte]

O último ano de vida de Mozart, 1791, foi, ata a súa enfermidade final, un tempo de gran produtividade e, en certo sentido, un tempo de recuperación persoal.[67] Realizou numerosas composicións, incluíndo algúns dos seus traballos máis admirados: a ópera A frauta máxica (Die Zauberflöte, KV 620), o último concerto para piano e orquestra (n.º 27 en si bemol maior, KV 595), o Concerto para clarinete en la maior KV 622, o último da súa gran serie de quintetos de corda (KV 614 en mi bemol maior), o mottetto Ave verum corpus KV 618 e o inacabado Réquiem en re menor KV 626. A situación financeira de Mozart, unha fonte de ansiedade extrema en 1790, finalmente comezou a mellorar, xa que, aínda que as evidencias non sexan concluíntes[68] apareceron patrocinadores ricos en Hungría e Amsterdam prometendo anualidades a Mozart a cambio de composicións ocasionais. Probablemente tamén se beneficiou da venda de música de baile composta no seu papel como compositor de cámara imperial.[68] Mozart non volveu pedir diñeiro prestado a Puchberg e empezou a facer fronte ao pago das súas débedas.[68]

Experimentou unha gran satisfacción polo éxito público dalgúns dos seus traballos, destacando A frauta máxica (representada en numerosas ocasións no curto período entre o seu estreo e a morte do compositor)[69] e a Pequena cantata masónica KV 623, estreada o 15 de novembro de 1791.[70]

En marzo de 1791, Mozart ofreceu en Viena un dos seus últimos concertos públicos; tocou o concerto para piano e orquestra KV 595. O seu último fillo, Franz Xaver, naceu o 26 de xullo.

Enfermidade final e falecemento[editar | editar a fonte]

Mozarts letzte Tage (Últimos días de Mozart) de Hermann von Kaulbach (1873).

A saúde do compositor empezou a declinar e a súa concentración diminuía. Mozart sentiuse enfermo durante a súa estancia en Praga o 6 de setembro durante o estreo da súa ópera La clemenza di Tito (KV 621), composta nese ano como un encargo para os festexos da coroación de Leopoldo II como emperador.[71] A obra foi acollida con frialdade polo público. Ao regresar a Viena, Mozart púxose a traballar no Réquiem e preparou, en compañía do empresario teatral e cantante Emanuel Schikaneder, os ensaios da A frauta máxica. Esta estreouse con enorme éxito o 30 de setembro, co propio Mozart como director.

Por entón Mozart escribiu o Concerto en la maior para clarinete (KV 622), composto para o clarinetista Anton Stadler. En outubro o seu saúde empeorou; camiñaba coa súa esposa polo Prater cando de súpeto sentouse nun banco e moi axitado comentou a Constanze que alguén o había envelenado. O 20 de novembro a enfermidade intensificouse e caeu prostrado en cama, sufrindo inchazón, dores e vómitos.[72]

Mozart recibiu os coidados da súa esposa Constanze e a súa irmá menor Sophie durante a súa enfermidade final e foi atendido polo doutor Nicolaus Closset. É un feito probado que estaba mentalmente ocupado na finalización da súa Réquiem. Con todo, as evidencias de que realmente ditara pasaxes o seu discípulo Franz Xaver Süssmayr son moi remotas.[73][74]

O 5 de decembro de 1791, aproximadamente ás doce da madrugada, chegou o doutor Closset da ópera e ordenou que lle puxesen compresas frías de auga e vinagre sobre a fronte para baixarlle a febre (malia que Sophie mostrouse reacia a facelo, posto que pensaba que non sería bo para o enfermo o cambio tan brusco de temperatura). Isto fixo tanto efecto nel que perdeu o coñecemento e non volveu recuperarse ata a súa morte. Segundo Sophie, os últimos suspiros de Mozart foron «coma se quixese, coa boca, imitar os timbais do seu Réquiem».[75]

Sarcófago de Mozart no cemiterio de St. Marx en Viena.

Ás doce e cincuenta e cinco minutos da madrugada, Mozart faleceu en Viena á idade de 35 anos, 10 meses e 8 días, e o seu funeral tivo lugar na Catedral de Santo Estebo (onde anteriormente se casara con Constanze), o día 6 de decembro. Foi amortallado segundo o ritual masónico (manto negro con capucha).

O enterro de Mozart foi de terceira categoría, cun custo de oito floríns con cincuenta e seis kreutzer (máis un suplemento de tres floríns para pagar o coche fúnebre), o usual para membros da burguesía media. Foi enterrado á noitiña, sendo trasladado o féretro en coche de cabalos ata o cemiterio de St. Marx en Viena, no que recibiu sepultura nunha tumba comunitaria simple (non nunha fosa común).[76] O tempo que facía aquela noite era suave e tranquilo, e con néboas frecuentes, non tormentoso ou ventisca como se pensou erroneamente. O biógrafo Otto Jahn afirmou en 1856, ao enterro asistiron Antonio Salieri, Süssmayr, Gottfried Van Swieten e outros dous músicos.[77]

A escasa afluencia de público ao enterro de Mozart non reflectiu a súa categoría como compositor, xa que os funerais e concertos en Viena e Praga contaban con moita afluencia.[78] Certamente, no período inmediatamente posterior á súa morte a reputación de Mozart incrementouse considerablemente: Solomon descríbeo como «unha ola de entusiasmo sen precedentes»[78] polas súas obras. Varios escritores redactaron biografías sobre o compositor, como Friedrich Schlichtegroll, Franz Xaver Niemetschek e Georg Nikolaus von Nissen, entre outros; e os editores competiron para publicar as edicións completas das súas obras.[78]

Hipótese sobre a súa morte[editar | editar a fonte]

A inesperada e misteriosa morte de Mozart suscitou gran interese desde o principio. No acta de defunción oficial constaba que o compositor austríaco falecera por mor dunha «hitziges Frieselfieber» («febre miliar aguda», referíndose a unha erupción cutánea parecida a sementes de millo), unha descrición que non basta para identificar a causa na medicina moderna e que é demasiado ampla e inexacta, xa que non se levou a cabo a autopsia debido ao avanzado estado de descomposición en que se atopaba o cadáver.

Propuxéronse unha multitude de teorías sobre a morte do compositor, incluíndo triquinose, gripe, envelenamento por mercurio e un estraño achaque no ril. A práctica de sangrías nos pacientes era común na época e tamén se cita como un posible factor que contribuíse á súa morte. Con todo, a versión máis amplamente aceptada é a morte por unha febre reumática aguda. É coñecido que tivo tres ou ata catro ataques desde a súa infancia e esta enfermidade é recorrente, con consecuencias incrementalmente máis serias en cada ataque, como unha infección descontrolada ou dano nas válvulas cardíacas..[72]

Aspecto físico e personalidade[editar | editar a fonte]

O chamado Mozart de Bolonia foi copiado en 1777 en Salzburgo (Austria) por un autor descoñecido a partir dun retrato orixinal pedido para a galería de compositores de Giovanni Battista Martini en Bolonia (Italia).

O aspecto físico de Mozart foi descrito polo tenor Michael Kelly, nas súas Reminiscencias como «un pequeno home notable, moi delgado e pálido, cunha prominente cabeleira de cabelos claros, pola que se mostraba moi vanidoso». Como escribiu Franz Xaver Niemetschek, un dos seus primeiros biógrafos, «non había nada especial no [seu] físico. [...] Era pequeno e o seu semblante, excepto os seus ollos grandes e intensos, non mostraba ningún signo do seu xenio». O seu tez facial estaba picada, unha secuela da varíola que sufriu na súa niñez. Gustáballe a roupa elexante; Kelly recordouno nun ensaio da seguinte forma: «Estaba sobre o escenario cao súa zamarra carmesí e o seu bicorne con encaixes de ouro, dando o tempo da música á orquestra». Polo seu lado, Constanze escribiu máis tarde que «era un tenor, bastante suave na oratoria e delicado no canto, pero cando algo o excitaba, ou era necesario esforzarse, era tan poderoso como enérxico».[79]

Polo xeral Mozart traballaba durante moito tempo e con enerxía, terminando composicións a un gran ritmo debido aos axustados prazos. A miúdo facía bosquexos e esbozos aínda que, a diferenza de Ludwig van Beethoven, non se conservaron xa que Constanze destruios logo da súa morte.[80]

Foi criado segundo a moral católica e foi un membro leal da Igrexa en todas as etapas da súa vida..[81]

Mozart viviu no centro do mundo musical vienés e coñecía a un gran número e variedade de xente: compañeiros músicos, intérpretes teatrais, amigos que como el mudáronse desde Salzburgo e moitos aristócratas, incluíndo algún coñecido do emperador Xosé II. Solomon considera que os seus tres amigos máis próximos puideron ser Gottfried Janequin, o conde August Hatzfeld e Sigmund Barisani. Moitos outros incluíron entre as súas amizades ao seu vello colega Joseph Haydn, os cantantes Franz Xaver Gerl e Benedikt Schack e o trompista Joseph Leutgeb. Leutgeb e Mozart mantiveron un curioso tipo de burlas amistosas, a miúdo con Leutgeb sendo o obxecto das bromas pesadas de Mozart.[82]

Gozaba xogando ao billar e o baile e tiña varios animais domésticos: un canario, un estorniño, un can e tamén un cabalo para equitación lúdica.[83] En particular na súa mocidade, Mozart tiña un agarimo asombroso para o humor escatolóxico (non tan insólito no seu tempo), que se aprecia en moitas das súas cartas que sobreviviron, especialmente aqueles escritos á súa curmá Maria Anna Thekla Mozart ao redor de 1777-1778, pero tamén na súa correspondencia coa súa irmá Nannerl e os seus pais.[84] Mozart ata escribiu música escatolóxica, como o canon Leck mich im Arsch (KV 231) (literalmente «bícame/lámbeme no cu», ás veces idiomáticamente traducido como «Bícame o cu» ou «Atáscate»).[85]

Producción musical[editar | editar a fonte]

Características da súa obra[editar | editar a fonte]

Resume a tradición contrapuntística alemá, o melodismo italiano e as conquistas técnicas de Haydn e dos sinfonistas de Mannheim. Foi innovador nas formas e no contido, gozou dunha marabillosa inspiración melódica e foi atrevido na harmonía. Empregou o cromatismo coma elemento de tensión. Nas súas últimas obras, atópase un brote emocional que semella querer emanciparse do Clasicismo.

Estilo e valoración musical[editar | editar a fonte]

Mozart aparece hoxe como un dos máis grandes xenios musicais da historia. Foi excelente pianista, organista, violinista e director e destacaba polas súas improvisacións, que adoitaba realizar nos seus concertos e recitais.

A música de Mozart, do mesmo xeito que a de Joseph Haydn, é presentada como un exemplo arquetípico do estilo clásico. Na época na que comezou a compoñer, o estilo dominante na música europea era o estilo galante, unha reacción contra a complexidade sumamente desenvolvida da música do Barroco. Pero cada vez máis, e en gran parte nas mans do propio Mozart, as complexidades do contrapunto do Barroco tardío xurdiron unha vez máis, moderado e disciplinado por novas formas e adaptado a unha nova contorna estética e social. Mozart foi un compositor versátil e compuxo en cada xénero principal, incluíndo a sinfonía, a ópera, o concerto para solistas e a música de cámara. Dentro deste último xénero, realizou composicións para diversas agrupacións de instrumentos, incluíndo o cuarteto e o quinteto de corda e a sonata para piano. Estas formas non eran novas, pero Mozart realizou avances na sofisticación técnica e o alcance emocional de todas elas. Case sen axuda de ninguén desenvolveu e popularizou o concerto para piano clásico. Compuxo numerosas obras de música relixiosa, incluíndo unha gran cantidade de misas; pero tamén moitas danzas, divertimentos, serenatas e outras formas musicais lixeiras de entretemento. Tamén compuxo para calquera tipo de instrumento.

Os trazos centrais do estilo clásico están todos presentes na música de Mozart. A claridade, o equilibrio e a transparencia son os selos do seu traballo, pero calquera noción simplista da súa delicadeza enmascara o poder excepcional das súas obras mestras máis finas, como o Concerto para piano n.º 24 en do menor KV 491, a Sinfonía n.º 40 en sol menor KV 550 e a ópera Don Giovanni. Charles Rosen fai fincapé neste punto:

É só polo recoñecemento da violencia e a sensualidade no centro da obra de Mozart polo que podemos encamiñarnos cara a unha comprensión das súas estruturas e facernos unha idea da súa magnificencia. Dun modo paradoxal, a caracterización superficial da Sinfonía en sol menor de Schumann pode axudarnos a ver ao demo de Mozart máis regularmente. En todas as expresións supremas de sufrimento e terror de Mozart, hai algo terriblemente voluptuoso.[86]

Sobre todo durante a súa última década, Mozart explotou a harmonía cromática ata un extremo descoñecido ata entón, cunha notable seguridade e un gran efecto artístico.

Unha sección dunha páxina do manuscrito do Réquiem de Mozart, KV 626. (1791), mostrando o encabezamento de Mozart no primeiro movemento. Austrian National Library, Codex 17561a, folio 1 (recto).

Mozart sempre tivo un don para absorber e adaptar os trazos máis valiosos da música doutros compositores. As súas viaxes seguramente axudáronlle a forxarse unha linguaxe compositiva única.[87] En Londres sendo pícaro, tivo lugar un encontro con Johann Christian Bach e escoitou a súa música. En París, Mannheim e Viena atopou moitas outras influencias compositivas, así como as capacidades de vangarda da orquestra de Mannheim. En Italia coñeceu a abertura italiana e a opera buffa, as cales afectaron profundamente na evolución da súa propia práctica. Tanto en Londres como Italia, o estilo galante estaba en auxe: música simple, brillante cunha predilección pola cadencia; un énfase na tónica, dominante e subdominante e a exclusión doutro tipo de acordes, frases simétricas e particións claramente articuladas na forma total dos movementos.[88] Algunhas das primeiras sinfonías de Mozart son aberturas italianas, con tres movementos que penetran uns noutros; moitas son homotonales (cada movemento na mesma armadura de clave, co movemento máis lento no ton relativo menor). Outras obras imitan ás de Bach e outras mostran as simples formas binarias redondeadas escritas habitualmente polos compositores vieneses.

A medida que Mozart foi madurando, foi incorporando ás súas composicións máis trazos adaptados do Barroco. Por exemplo, a Sinfonía n.º 29 en la maior (KV 201) ten un tema principal de contrapunto no seu primeiro movemento e experimenta con lonxitudes de frase irregulares. Algúns dos seus cuartetos a partir de 1773 teñen finais de fuga: probablemente baixo a influencia de Haydn, que incluíra tres finais nesa forma na súa Opus 20 que publicara por esa época. A influencia do movemento Sturm und Drang ("tormenta e impulso" ou "tormenta e ansia") na música, co seu presaxio da chegada da era romántica, é evidente na música de ámbolos dous compositores nesa época e a Sinfonía n.º 25 en sol menor (KV 183) de Mozart é outro bo exemplo diso.

Mozart ás veces cambiaría o seu foco de interese entre a ópera e a música instrumental. Compuxo óperas en cada un dos estilos predominantes: a ópera buffa, como As vodas de Fígaro, Don Giovanni e Così fan tutte; ópera seria, como Idomeneo; e o singspiel, do cal A frauta máxica é o exemplo máis famoso. Nas súas óperas posteriores empregou cambios sutís na instrumentación, a textura orquestral e o timbre, para aportar unha maior profundidade emocional e destacar os movementos dramáticos. Algúns dos seus avances no xénero operístico e a composición instrumental son: o seu emprego cada vez máis sofisticado da orquestra nas sinfonías e concertos, que influíu na súa orquestración operística e o desenvolvemento da súa sutileza na utilización da orquestra o efecto psicolóxico nas súas óperas, que foi un cambio reflectido nas súas composicións posteriores non operísticas.[89]

Obras[editar | editar a fonte]

A obra de Mozart foi catalogada por Ludwig von Köchel en 1862, nun catálogo que comprende 626 opus, codificadas cun número do 1 ao 626 precedido polo sufixo KV.

A produción sinfónica e instrumental de Mozart consta de: 41 sinfonías, entre as que destacan a n.º 35, Haffner (1782); a n.º 36, Linz (1783); a n.º 38, Praga (1786); e as tres últimas (a n.º 39, en mi ♭; a n.º 40, en sol menor, (KV 550); e a n.º 41, en do maior, (KV 551) Xúpiter compostas en 1788); varios concertos (27 para piano, 5 para violín e varios para outros instrumentos); sonatas para piano, para piano e violín e para outros instrumentos, que constitúen pezas crave da música mozartiana; música de cámara (dúos, tríos, cuartetos e quintetos); adagios, 61 divertimentos, serenatas, marchas e 22 óperas.

Mozart empezou a escribir a súa primeira sinfonía en 1764, cando tiña 8 anos de idade. Esta obra está influída pola música italiana, do mesmo xeito que todas as sinfonías que compuxo ata mediados da década de 1770, época en que alcanzou a plena madurez estilística. O ciclo sinfónico de Mozart conclúe cunha triloxía de obras mestras formado polas sinfonías n.º 39 en mi ♭ maior, n.º 40 en sol menor e n.º 41 en do maior, compostas en 1788.

Óperas[editar | editar a fonte]

Con respecto a súa produción operística, logo dalgunhas obras «menores» chegaron os seus grandes títulos, cultivou a ópera seria, a ópera cómica e o singspiel. Na ópera cómica realizou un fondo estudo psicolóxico dos personaxes humanizándoos, destaca sobre todo a primeira gran opera buffa alemá; Le nozze di Figaro (As vodas de Fígaro, 1786), neste tipo de ópera destaca a colaboración do libretista Lorenzo da Ponte, froito disto foron Le nozze di Figaro, Così fan tutte (Así fan todas, 1790) e Don Giovanni. Dentro do singspiel destacan Idomeneo, re di Creta (Idomeneo, rei de Creta, 1781), Die Entführung aus dem Serail (O rapto no serrallo, 1782) e, sobre todo Die Zauberflöte (A frauta máxica, 1791), na que se reflicten os valores da Ilustración e da masonería ao teatro musical. La clemenza di Tito (A clemencia de Tito, 1791) é o exemplo máis acabado de ópera seria italiana.

Sinfonías[editar | editar a fonte]

Mozart experimentou unha considerábel evolución dende a primeira sinfonía (escrita con oito anos) ata a corenta e un Xúpiter (con trinta e dous). Foise despegando das convencións da época até desenvolver un estilo persoal. A expresividade das seis últimas anúncianos que o Romanticismo non tardará en chegar. Mozart deulle unha personalidade propia aos instrumentos de vento, particularmente ao clarinete.

Concertos[editar | editar a fonte]

Mozart adoptará xeralmente unha estrutura tripartita: un primeiro movemento con forma sonata, un movemento lento, e un rondó final. O instrumento para o que máis compuxo este xénero foi o piano (el mesmo interpretaba a parte solista, ademais: o seu virtuosismo no estaba ao alcance de calquera), pero tamén o fixo para violino, para trompa ou para clarinete.

Música relixiosa[editar | editar a fonte]

O groso da música relixiosa que escribiu forma parte do período salzburgués, onde existe unha gran cantidade de misas, como a Misa da Coronación, (KV 317), sonatas dá chiesa e outras pezas para os diversos oficios da Igrexa Católica. No período vienés diminúe a súa produción sacra. Con todo, as poucas obras de carácter relixioso deste período son claros exemplos da madurez do estilo mozartiano. Compuxo a Misa en do menor (KV 427) (a cal queda inconclusa, do mesmo xeito que o Réquiem), o mottetto Ave verum corpus (KV 618) e o Réquiem en re menor, (KV 626).

Tamén escribiu belas cancións, tales como Abendempfindung an Laura (KV 523), entre outras. Compuxo numerosas arias de concerto de gran calidade, moitas das cales foron usadas en óperas doutros compositores a modo de encarga. Dos seus arias de concerto pódense destacar, pola súa calidade e encanto: Popoli dei Tessaglia...Io non chiedo, eterni dei (KV 316), Vorrei spiegarvi, oh Deu! (KV 418), ambas para soprano, ou Per pietà (KV 420), para tenor.

A principios de 2012 foi descuberta Allegro Molto, de 84 compases e tres minutos de duración, nun desván do Tirol. Estímase que a obra foi composta en 1767.[90]

Johann Nepomuk Hummel foi probablemente o discípulo máis coñecido de Mozart e unha figura de transición entre o Clasicismo e o Romanticismo.[91]

Influencia[editar | editar a fonte]

O discípulo máis coñecido de Mozart foi probablemente Johann Nepomuk Hummel, a quen Mozart tomou baixo tutela na súa casa de Viena durante dous anos cando era un neno. Foi unha figura de transición entre o Clasicismo e o Romanticismo.[91]

Máis importante é a influencia que Mozart exerceu sobre os compositores de xeracións posteriores. Despois do aumento na súa reputación logo da súa morte, o estudo das súas partituras foi unha parte común da educación dos músicos clásicos.

Ludwig van Beethoven, catorce anos máis novo que Mozart, valorou e estivo profundamente influído polas obras deste, ao que coñeceu cando era un adolescente. Tal e como se pensa, Beethoven interpretou na orquestra da corte de Bonn as óperas de Mozart[92] e viaxou a Viena en 1787 para estudar con Mozart. Algunhas obras de Beethoven son comparables directamente coas obras de Mozart e compuxo cadencias (WoO 58) do Concerto para piano n.º 20 en re menor KV 466 de Mozart.

Varios compositores renderon homenaxe a Mozart compoñendo conxuntos de variacións sobre os seus temas. Beethoven escribiu catro conxuntos (Op. 66, WoO 28, WoO 40 e WoO 46). Outros exemplos son as Variacións para piano e orquestra Op. 2 de Frédéric Chopin sobre «Là ci darem la mano» de Don Giovanni (1827) e as Variacións e fuga sobre un tema de Mozart de Max Reger (1914), baseado na Sonata para piano n.º 11 KV 331.[93] Piotr Ilich Chaikovski compuxo a súa Suite orquestral n.º 4 en sol, chamada «Mozartiana» (1887), como un tributo ao compositor salzburgués.

Mozart na cultura popular[editar | editar a fonte]

Imaxe de Mozart nunha envoltura de chocolate

Dado que Wolfgang Amadeus Mozart tivo unha vida dramática en moitos sentidos, incluíndo a súa extraordinaria carreira como neno prodixio, as súas loitas para alcanzar a independencia persoal e desenvolver a súa carreira, os seus problemas financeiros e a súa morte algo misteriosa mentres intentaba terminar a súa Réquiem, numerosos artistas atoparon en Mozart unha fonte de inspiración para as súas obras. Tales traballos incluíron novelas, óperas, películas -entre as que destaca Amadeus de Miloš Forman- e xogos. Tamén se usou a súa imaxe na acuñación de moedas ou na emisión de selos postais, en moitos casos con motivo dos aniversarios do seu nacemento ou falecemento.

En tempos máis recentes, grazas á súa fama en todo o mundo, a imaxe de Mozart converteuse nun produto amplamente explotada, chegando, segundo Jary, ata o punto do abuso, que desborda os límites do mundo da música e ser aproveitado pola industria do turismo, o comercio , a publicidade, o cine e tamén a política; a miúdo xa sen ningunha asociación cos seus atributos lexítimos históricos e artísticos. Neste contexto, co que deben cumprir requisitos moi dispares, os límites do bo gusto son fáciles de superar. A súa imaxe aparece en adornos de porcelana, en envases de xeados, cigarros, chocolate, perfume, roupa, tarxetas postales, calendarios, libros de cociña, e moitos outros bens de consumo. Hoxe en día hai empresas que se dedican exclusivamente á explotación da súa imaxe no comercio con ganancias considerables,[94]

Fai uns anos Rauscher e Shaw publicaron artigos dicindo que os estudantes de secundaria suscitaron os seus puntos nunha proba de rendemento espacial-motor logo de escoitar unha sonata de Mozart. Pronto estes estudos do que chegou a ser chamado "Efecto Mozart" chegaron á prensa e informaron a gran escala, pero a interpretación do público foi que a música de Mozart fixo que a xente máis "intelixente", e convertiose nunha moda poñer aos nenos a escoitar música de Mozart. Con todo, outras probas leváronse a cabo controlados por outros investigadores que tratan de reproducir estes resultados, pero a confirmación non se fixo consistente.[95][96] Unha desas probas reproduciu exactamente as condicións do estudo orixinal, e mesmo así a resposta foi negativa.[97] A propia Frances Rauscher refutou a conexión dos resultados da súa proba co aumento de intelixencia, dicindo que eles referianse especificamente a tarefas de visualización mental e ordenamento temporal.[96] Iso non obstante non foi suficiente para desacreditar o Efecto Mozart entre o público creido; e continuse divulgado como certo, deste feito "Music for The Mozart Effect (Música para o Efecto Mozart) tornouse como unha marca comercial, ofrecendo gravacións seleccionadas que, segundo os reclamos publicitarios, xa beneficiaron a "millóns de persoas", e inclúen un programa de áudio titulado Mozart as Healer (Mozart como curador).[98] O impacto desa publicidade foi moito alén do mero comercio. Nos Estados Unidos de América o estado da Xeorxia pasou a entregar para os pais de cada bebé recentemente nacido -cerca de cen mil ao ano- un CD de música clásica. Na Florida unha lei obrigou que todos os programas educacionais e de coidado do neno patrocinados por fondos públicos tocasen música clásica por trinta minutos todos os días para nenos de menos de cinco anos. A polémica prosegue, pois algúns novos estudos din confirmar o Efecto Mozart, e outros continúan a levantar dúbidas.[96][99][100]

Esa multiplicación tantas veces indiscriminada da presenza de Mozart contribúe por un lado para aumentar o interese xeral por el, mais por outro para a perpetuación de estereotipos, que son obvios tamén en filmes, libros de literatura ficcional e pezas teatrais que el continúa protagonizando, como Wolfgangerl, de Gunnar Gällmo, Amadeus, de Milos Forman (baseado na peza homónima de Peter Shaffer), e Mozart and the Gray Steward, de Thornton Wilder[101][102] Mesmo no mundo da industria da música erudita existe unha clara tendencia a distorsionar os feitos; unhas poucas pezas reciben gravacións repetidas e de gran tirada, mentres que o resto da súa ampla produción permanece descoñecida do grande público. Estas mesmas pezas seleccionadas son usadas como banda sonora noutras situacións porque a súa inmensa popularidade garante a atracción dos consumidores a outros produtos. Máis grave é a súa apropiación pola política, sendo un exemplo o uso da imaxe de Mozart polo réxime nazi de Alemaña. En 1938 o slogan Mozart como Apolo foi usado nun festival de Salzburgo conmemorando a anexión de Austria á Alemaña, e en 1939 o músico converteuse nun símbolo do pacto de Hitler con Mussolini. Segundo declaracións do ministro de propaganda nazi, Joseph Goebbels, a música de Mozart era unha defensa dos soldados alemáns contra os "bárbaros do leste europeo". Mesmo despois da guerra o Estado austríaco continuou usando a Mozart como unha especie de embaixador de Austria, alegando que o seu xenio permanecía flotando sobre o país. Este uso extensivo de Mozart nunha inmensa variedade de situacións non parece estar enfraquecendo co pasar dos anos, e na ópera Mozart in New York, de Helmut Eder, dise irónicamente que sexa en souvenirs turísticos, sexa figurando no billete de cinco mil xilins austríacos, "Mozart é diñeiro!" ..[103]


Notas[editar | editar a fonte]

  1. Pronunciado en alemán: jo:'hanǝs kʁyˈzɔstomus ˈvɔlfgaŋus ˈtʰe:ofilus ˈmo:ʦat. O seu nome foi adaptado a distintos idiomas polo que é coñecido tamén baixo diferentes versións. Véxase: Nome de Mozart.
  2. Till, p. 320
  3. Robbins Landon, p. 171
  4. 4,0 4,1 4,2 Deutsch, p. 9
  5. "Mozart Birthplace and Mozart Living Place" (en inglés). http://www.visit-salzburg.net/sights/mozartbirthandlivingplace.htm. Consultado o 24-12-2012.
  6. Sadie, p. 33
  7. Sadie, pp. 34-36
  8. 8,0 8,1 Solomon, pp. 39–40
  9. Solomon, p. 33
  10. Solomon, p. 44
  11. Blom, p. 19
  12. Sadie, pp. 58–59
  13. Blom, p. 30
  14. Halliwell, pp. 51 y 53
  15. Halliwell, pp. 47-48
  16. Halliwell, pp. 82-83
  17. Halliwell, pp. 99-102
  18. Sadie, pp. 210–11
  19. Gutman, pp. 282-84
  20. Gutman, pp. 280-81
  21. O grado de cabalería de Wolfgang na Orde foi aparentemente máis alto que o dos distinguidos compositores Christoph Willibald Gluck e Carl Ditters von Dittersdorf; Grove, Vol 12 p. 684.
  22. Gutman, p. 280.
  23. Halliwell, pp. 183-185
  24. Sadie, pp. 37-47
  25. Solomon, p. 106
  26. Solomon, p. 103
  27. O florín austrohúngaro era a moeda de curso legal na época. Un florín equivalía aproximadamente á décima parte dunha libra esterlina.
  28. Solomon, p. 98
  29. Solomon, p. 107
  30. Solomon, p. 109
  31. O arcebispo Colloredo respondeu ao seu requirimento despedindo tanto a Leopold como a Wolfgang, aínda que o despedimento do primeiro non foi levado a cabo en realidade. Ver Halliwell, p. 225
  32. Rushton (1992)
  33. Deutsch, p. 174
  34. Solomon, p. 149
  35. Halliwell, pp. 304–305
  36. Abert, p. 509
  37. Halliwell, p. 305
  38. Halliwell, cap. 18–19.
  39. Solomon, p. 157
  40. Halliwell, p. 322
  41. Rushton, sec. 3
  42. Deutsch, p. 176
  43. New Grove Vol. 12, p. 700
  44. Ata ese momento Xosé II de Habsburgo fora co-rexente do Sacro Imperio Romano Xermánico xunto á súa nai, María Tareixa I de Austria.
  45. 45,0 45,1 45,2 45,3 Rushton, sec. 4
  46. Solomon, p. 247
  47. Solomon, p. 253
  48. Sadie (1988), pp. 76-79
  49. New Grove vol. 12, p. 702
  50. Deutsch, p. 204
  51. Solomon, p. 270
  52. Deutsch, p. 461-462
  53. 53,0 53,1 Solomon, p. 293
  54. 54,0 54,1 Solomon, p. 298
  55. Solomon, p. 430
  56. Solomon, p. 578
  57. Solomon, sec. 27
  58. Solomon, p. 431
  59. Solomon, p. 321
  60. Brion, Marcel (2006). Mozart. Buenos Aires, Vergara, páx. 194. ISBN 84-666-2651-4.
  61. Solomon, op. cit.
  62. Solomon, pp. 423–424
  63. 63,0 63,1 Rushton, sec. 6
  64. Solomon,
  65. New Grove Vol. 12, p. 710
  66. Steptoe, p. 208
  67. Solomon, sec. 30
  68. 68,0 68,1 68,2 Solomon, p. 477
  69. Solomon, p. 487
  70. Solomon, p. 490
  71. Solomon, p. 485
  72. 72,0 72,1 Solomon, p. 491
  73. Solomon, p. 493
  74. Solomon, p. 588
  75. Deutsch, p. 525
  76. Deutsch, p. 417
  77. New Grove Vol 12, p. 716
  78. 78,0 78,1 78,2 Solomon, p. 499
  79. Solomon, p. 308
  80. Solomon, p. 310
  81. Einstein, Alfred (1945). Mozart, His Character, His Work. Oxford University Press. pp. 77.
  82. Solomon, sec. 20
  83. Solomon, p. 319
  84. Solomon, p. 169
  85. De acordo coa súa traducción idiomática o inglés proveniente de Schemann, Hans (1997) (en inglés). English-German Dictionary of Idioms. Nova York: Routledge. ISBN 0-415-17254-3.
  86. Rosen, Charles (1998). The Classical Style. W. W. Norton & Company. p. 324. ISBN 0-393-31712-9.
  87. Solomon (capítulo 8) fala das fontes de estilo así como a súa temprana capacidade imitativa.
  88. Heartz, Daniel (2003). Music in European Capitals: The Galant Style, 1720–1780. W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-05080-7. http://books.google.com/books?id=Sq7rU0BGyREC.
  89. Einstein, Alfred (1965). Mozart: His Character, His Work. Oxford University Press. ISBN 0-19-500732-8.
  90. "Así suena el "Allegro molto" inédito compuesto por Mozart a los once años". rtve.es. 23 de marzo de 2012. http://www.rtve.es/noticias/20120323/rescatan-allegro-molto-inedito-compuesto-mozart-once-anos/509702.shtml. Consultado o 24 de marzo.
  91. 91,0 91,1 Solomon, p. 574
  92. "Mozart, Mozart's Magic Flute and Beethoven" (en inglés). Raptus Association. http://www.raptusassociation.org/beethmoze.html. Consultado o 8 de maio de 2009.
  93. March, Ivan (2006). The Penguin Guide to Compact Discs and DVDs 2005/06 Edition. Penguin Books. ISBN 0-14-102262-0.
  94. Jary, pp. 241-242
  95. Coon, p. 93
  96. 96,0 96,1 96,2 Cromie, s/pp.
  97. Pellegrino, Chudowsky & Glaser, pp. 106-107
  98. Wheter you want to focus or relax... p. 55
  99. The Mozart Effect
  100. Steele, p. 455
  101. Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome Sadie_2010
  102. Jary, p. 242
  103. Jary, pp. 242-243

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Wolfgang Amadeus Mozart

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]