Historia da música

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

A historia da música é tanto o estudo da evolución que a música sufriu ao longo dos tempos, como -tamén- o conxunto de procesos que esta evolución comportou asi como o estudo das diferentes tradicións na música e a súa ordenación no tempo. Por unha banda é unha disciplina de estudo que se insere dentro da musicoloxía histórica e, por outra, é o resultado dos datos e interpretacións feitas por musicólogos e outros investigadores. Á súa vez, o estudo de como este estudo da historia da música foi evolucionando ao longo do tempo coñécese como historiografía da música.

Dado que toda cultura coñecida ha ter algunha forma de manifestación musical, a historia da música abarca a todas as sociedades e épocas, e non se limita, como veu sendo habitual, a Occidente, onde se utilizou a expresión «historia da música» para referirse á historia da música europea e a súa evolución no mundo occidental.

A música dunha cultura está estreitamente relacionada con outros aspectos da cultura, como a organización económica, o desenvolvemento técnico, a actitude dos compositores e a súa relación cos oíntes, as ideas estéticas máis xeneralizadas de cada comunidade, a visión achega da función do arte na sociedade, así como as variantes biográficas de cada autor.

No seu sentido máis amplo, a música nace co ser humano, e xa estaba presente, segundo algúns estudiosos, moito antes da expansión do ser humano polo planeta, fai máis de 50.000 anos.[1] É polo tanto una manifestación cultural universal.

A paleografía musical permite á historia da música descifrar e interpretar partituras escritas con sistemas diferentes ao noso. Ad té levavi, dun gradual francés do século XII


A historia da música como disciplina[editar | editar a fonte]

Como disciplina, teóricamente, a historia da música podería ser considerada como unha parte da historia da arte, pero esta, na maioría de casos, hase circunscrito ás artes plásticas, por outra banda, o mesmo material a historizar é bastante diverso para que os seus camiños sexan moi diversos.

Nun sentido amplo, a historia da música pódese referir, e de feito refírese a calquera aspecto ou elemento que forme parte dos fenómenos musicais nunha cultura ou sociedade. Por iso estuda a composición de obras, a interpretación, a recepción, a transmisión, a teorización e a crítica (ou en xeral, a opinión) , como elementos destacados. Como concrecións dalgúns destes aspectos, estuda a evolución dos instrumentos, das agrupacións e das tradicións interpretativas, así como as formas de ensino e de aprendizaxe. Dado que a historia da música entende a música como parte dun sistema cultural, require, igualmente, do estudo de todos aqueloutros elementos -algúns deles non específicamente musicais- que permiten inserir cada música no seu contexto xeográfico, histórico e cultural. Neste sentido son importantes os estudos biográficos que permiten, a miúdo, non só contextualizar e dotar de significado producións musicais concretas.

Exclusións[editar | editar a fonte]

Desde os seus inicios -que se situan, habitualmente, no século XVIII -, o estudo da evolución da música referiuse case exclusivamente á música clásica europea. Deste xeito, tradicionalmente, a historización de, por exemplo, a música hindú considerou que correspondía máis ben á etnomusicoloxía, e que a historia do rock formaba parte do campo de acción dos estudos culturais. Estas foron algunhas limitacións importantes da historia da música pero non as únicas. Unha parte non pequena dos historiadores da música clásica europea, actuaron cuns obxectivos, unha metodoloxía e uns posicionamentos apriorísticos limitados. Lonxe de aplicar un concepto de música amplo, que englobara todos os procesos humanos que fan posible a existencia da música, a miúdo centráronse na evolución da composición, e fixeron unha historia da composición e dos compositores punteiros. De resultas diso, moitas veces a historia da música acabou sendo unha historia dos estilos compositivos cunha atención preferente á evolución das formas musicais e os as técnicas compositivas, contextualizada socialmente no mellor dos casos.

O século XIX, e en concreto o Romanticismo, coa súa mirada cara ao pasado, deu un impulso moi notable a esta historia da música nada o século anterior no contexto da Ilustración. O Romanticismo (e máis tarde o positivismo) impulsou estudos históricos musicais mediatizados polo concepto do xenio, e en concreto do xenio creador, compositor. O principal centro de interese eran as obras que o análise musical da época -aplicando a ideoloxía da obra de arte autónoma- consideraba 'obras mestras' do pasado, e, por extensión, as biografías dos seus autores.

Por iso, ao longo de boa parte do século XIX e do século XX, a historia da música (clásica europea) foi, máis ben, unha historia da composición, cunha dedicación menor non só a outros fenómenos senón tamén ás implicacións sociais e culturais completas e reais destes procesos compositivos. Tamén por iso, a miúdo, esta disciplina sentiuse máis atraída polo estudo de fenómenos minoritarios que implicaban músicas que a teoría musical e a análise musical consideraban 'de calidade', que non polo estudo doutros fenómenos con maior relevancia social, pero referidos a uns produtos musicais que non gozaban deste prestixio. Isto explica que a historia da música do século XX pase moito máis a miúdo por Arnold Schönberg ou Ígor Stravinski, por poñer algúns exemplos, que polo pop e o rock. Aínda que ao longo do século XX hai exemplos de estudos de historia da música feitos cunha visión ampla, si é certo que a simbiosis de disciplinas como a etnomusicoloxía e os estudos culturais coa musicoloxía histórica fixo que unha parte significativa dos estudos de historia da música das últimas décadas se levasen a cabo cun alcance moito máis amplo, e que se suscitasen máis estudos da historia da música popular.

Susan McClary sinalou que a miúdo pareceu coma se os posicionamentos posmodernos e críticos que impregnaron outras disciplinas das ciencias sociais non conseguisen facer o mesmo na historia da música e que os avances metodolóxicos a miúdo xeneralizábanse cando noutras ciencias sociais xa resultaban pasados por outros posicionamentos xa máis actualizados. E isto é unha consecuencia máis da ideoloxía da obra da arte autónoma.[2]

Métodos[editar | editar a fonte]

A iconografía musical aporta moita información á historia da música se se aplícan criterios interpretativos adecuados, ainda que sexan unhas representacións seguramente pouco realistas como esta: instrumentos musicais sobre unha mesa; Evaristo Baschenis (1617-1677)

Os métodos e as ferramentas da historia da música son case tan diversos como os seus temas de estudo. Inclúen o estudo de fontes documentais orixinais, e a aplicación de metodoloxías diversas para evalualas, interpretalas e extraer conclusións. As fontes documentais son de índole moi diversa, tanto nos seus contidos como nos soportes. En canto aos soportes, trátase sobre todo de documentación escrita (sobre papel, pergamiño ou outros soportes), pero tamén retablos ou outros lugares onde se poideran facer representacións iconográficas que aportaran información sobre instrumentos (como son, como se tocan, como se combinan ...), sobre situacións de interpretación musical, etc. sen esquecer os soportes sonoros e videográficos (CD, DVD, ...) cando se trata da historia da música máis recente. Paralelamente, a musicoloxía histórica ha ter que preocuparse de que os arquivos onde se gardan estas fontes sexán localizables e consultables.

Cuestións como por exemplo "Por que Beethoven suprimiu o nome de Napoleón da portada da súa sinfonía número 3, Heroica?" son do interese dos historiadores da música

En canto ao tipo de información que conteñen estas fontes, é tamén moi diversa: partitura (xa sexan manuscritas polo mesmo compositor ou primeiras edicións, ás que, a miúdo, hai que aplicar coñecementos de paleografía musical); representacións de instrumentos e/ou de interpretacións; documentación privada (diarios, crónicas, cartas ...); normativa; biografías; documentación económica diversa (contratos, compraventas ...); testamentos; prensa (programas, críticas, ...); tratados teóricos ou didácticos, etc.

O historiador da música aplica a estas fontes metodoloxías diversas de análises, algunhas máis propias da mesma historia, por exemplo cando traballa con contratos ou testamentos, ou máis específicas da música por exemplo as do análise musical cando traballa cunha partitura ou debe poder descifrar ata que punto é verosímil unha representación iconográfica.

Deste xeito os especialistas da historia da música elaboran monografías que poden versar sobre aspectos moi diversos. Velaquí algúns exemplos: historia dunha institución ou dun grupo musical, a música nun centro cultural (unha corte, un monasterio, unha cidade...) nun periodo, evolución da música para un instrumento, ou para un grupo de instrumentos, ou para unha agrupación (a orquestra...), a práctica interpretativa nuns períodos e lugares concretos: formas de interpretar (instrumentos, articulación, ornamentación, tempos), funcións, significados, circunstancias, repertorios, para quen...), a evolución dun xénero (a sinfonía, a ópera...) nunhas coordenadas xeográficas e/ou cronolóxicas concretas, a historia dun estilo (todo ou nunha zona concreta), a produción dun compositor (posiblemente conectada á súa biografía), a incidencia dun invento (a radio, ...) na cultura musical dun grupo humano; biografías de autores e/ou intérpretes, a difusión dun estilo, un xénero ou unha forma musical máis aló do lugar e momento de orixe coas correspondentes transformacións, a produción dun grupo de músicos con ataduras estilísticas (escola), a evolución dunha forma de interpretación (os castrados ... ), a evolución dos aspectos profesionais e contractuais do músico, etc. Así mesmo elaboran edicións críticas de obras doutros momentos históricos.

Pedagoxía[editar | editar a fonte]

A historia da música ocupa un lugar importante no ensino e a aprendizaxe da música, en moitos casos é o único achegamento á música desde fóra da mesma disciplina, e coa metodoloxía doutra ciencia (a historia).

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Nils Lennart Wallin, Steven Brown, Björn Merker: The origins of music. ISBN 0-262-73143-6
  2. Unha reflexión interesante e non exenta de humor sobre como esta ideoloxía xermánica decimonónica entorpecio o desenvolvemento de disciplinas musicais diversas pódese ler en: Schippers , H. (2004). Blame it on the Irmáns! - A cross-cultural invitation to revisar the Foundations of training profesional Musicians. In Orlando Musumeci (ed.),< Preparing Musicians Making New Sounds Worlds (pp. 199-208). Barcelona: ISME/ESMUC.

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]