Gripe

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Gripe
Clasificación e recursos externos

Partícula viral ou "virión" do virus da gripe.
ICD-10 J10, J11
ICD-9 487
DiseasesDB 6791
MedlinePlus 000080
eMedicine ped/3006
MeSH D007251

A gripe ou influenza, é unha enfermidade infecciosa de aves e mamíferos causada por un tipo de virus de ARN da familia dos Orthomyxoviridae.

Nos seres humanos afecta ás vías respiratorias, inicialmente pode ser similar a un arrefriado e con frecuencia acompáñase de síntomas xerais como dor de garganta, debilidade, dores musculares (mialxias), dor estomacal, articulares (artralxias) e de cabeza (cefalea), con tose (que xeralmente é seca e sen mucosidade), malestar xeral e algúns signos como poida ser a febre.[1] Nalgúns casos máis graves pode complicarse con pulmonía (pneumonía), que pode resultar mortal, especialmente en nenos pequenos e sobre todo en anciáns. Aínda que se pode confundir co arrefriado común (catarro), a gripe é unha enfermidade máis grave e está causada por un tipo diferente de virus.[2] Tamén pode provocar, máis a miúdo en nenos, náuseas e vómitos,[1] que ao ser síntomas de gastroenterite fai que se denomine gripe estomacal ou abdominal.[3]

A gripe xeralmente transmítese polo ar desde individuos infectados a través de pingas en forma de aerosol cargadas de virus (procedentes de secreción nasal, bronquial ou saliva que conteña alguns deles[4]), que son emitidos coa tose ou cos estornudos ou só ao falar. Xa moito máis raramente, a través das feces de paxaros infectados. Tamén é transmisible pola sangue[1] e polas superficies ou obxectos contaminados co virus, que se denominan fomites.

Os virus da gripe resisten máis en ambiente seco e frío. Poden conservar a súa capacidade infectiva durante unha semana á temperatura do corpo humano, durante 30 días a 0 °C e durante moito máis tempo a menores temperaturas.[5][6] Pode ser fácilmente inactivado mediante deterxentes ou desinfectantes.[7][8][9]

A gripe distribúese en epidemias estacionales que provocan centos de miles de defuncións, que pasan a ser millóns nos anos de pandemia (epidemia global). Durante o século XX producíronse cinco pandemias de gripe debido á aparición por mutación de diferentes cepas do virus. A miúdo estas novas cepas xurdiron a partir do trasvase de cepas típicas de animais ao ser humano, no que se denomina salto de especie ou heterocontaxio. Unha variante mortal do virus da gripe aviar denominada H5N1 pasou por ser a principal candidata para a seguinte pandemia de gripe en humanos desde que traspasou a barreira de especie nos anos 1990 e provocou decenas de defuncións en Asia, ata a aparición da neogripe A (H1N1) en 2009. Afortunadamente aquela variante aviar non mutou e non pode transmitirse de persoa a persoa, pois só afectou a humanos desde aves contaxiadas e ese contaxio non é fácil pois require unhas condicións moi especiais.[10]

Nos países desenvolvidos establecéronse campañas de vacinación anual fronte á gripe para as persoas con maior risco de contraer a enfermidade ou que son máis vulnerables ás súas complicacións,[11] así como controis estritos ás aves de curral.[12] A vacina humana habitual é a trivalente, que contén proteínas purificadas e inactivadas das tres cepas que se consideran van ser as máis comúns na seguinte epidemia: dous subtipos do virus A da gripe e un do virus B.[13] Unha vacina elaborada un ano pode non ser eficaz ao seguinte debido ás frecuentes e rápidas mutacións (cambios nos seus antíxenos) que sofre o virus, e á dominancia variable das diferentes cepas.

O tratamento é só sintomático e nos casos graves e hospitalarios é só de mantemento de constantes, pois os fármacos antivirales teñen unha eficacia moi limitada (os máis eficaces son os inhibidores da neuraminidasa) e non carecen de toxicidade. Os antibióticos só son útiles si hai infección bacteriana asociada.

O pronóstico é bo con recuperación parcial á semana e total aos quince días, sendo, nas epidemias habituais, os exitus letalis consecuencia da patoloxía ou do deficente estado inmunitario, previos á infección gripal.

En España a gripe é de declaración obligatoria, non nominal e non urxente. Todos os venres ha de remitirse ás autoridades sanitarias o número de casos novos atendidos durante a semana. Antes de 2009 nunca se requiría enquisa epidemiolóxica, dada a súa alta morbilidade (cantidade porcentual de afectados) pero está si debe realizarse actualmente nos casos de neogripe A, ata antes da confirmación polo laboratorio.

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

Gripe (tamén ás veces gripa) procede do francés grippe, á súa vez do alemán de Suíza grupi (acurrucarse). A variedade influenza procede do italiano.

Historia[editar | editar a fonte]

Variante do virus causante da gripe de Hong Kong (1968)(aumentado unhas 100,000 veces).

Os síntomas da gripe en humanos foron descritos por Hipócrates fai uns 2.400 anos.[14][15] Desde entón o virus causou, ademais da epidemia anual, numerosas pandemias. Os datos históricos sobre a gripe son difíciles de interpretar porque os síntomas poden ser similares aos doutras enfermidades, como a difteria, a pneumonía, o dengue ou o tifo. Desde 1510 describíronse unhas 31 pandemias. O primeiro rexistro detallado dunha pandemia gripal produciuse en 1850. Comezou en Asia e estendeuse a Europa e a África. As pandemias sucedéronse durante os séculos XVII e XVIII, sendo a de 1830-1833 especialmente virulenta e de gran morbilidade, xa que infectou aproximadamente a unha cuarta parte da poboación exposta.[16]

A pandemia máis letal e coñecida foi a denominada gripe española (virus A, subtipo H1N1), que durou desde 1918 a 1919. Denomínase así porque España era o país que publicaba máis datos sobre o desastre sanitario que estaba ocasionando pois moitos os censuraban con motivo da Primeira Guerra Mundial na cal estaban inmersos. As estimacións máis antigas falaban duns 40 ó 50 millóns de mortos causados por ela,[17] aínda que as aproximacións máis actuais sitúan a cifra entre 50 e 100 millóns de persoas falecidas por aquela gripe en todo o mundo.[18] Esta pandemia foi descrita como o maior holocausto médico da historia, e causou polo menos tantos mortos como a peste negra.[16]Esta gran mortalidad foi debida á gran taxa de infectividade (ata o 50% da poboación exposta) e á gravidade dos síntomas causados pola produción masiva de citoquinas) (tormenta de citoquinas).[17] A isto hai que sumar que os primeiros síntomas, en 1918, foron atribuídos a outras enfermidades como dengue, cólera, ou a febre tifoidea. Un observador escribía que "unha das peores complicacións é a hemorraxia das mucosas, especialmente a nasal, a do estómago ou a intestinal. Tamén son frecuentes o sangrado de oídos e as petequias".[18] A maior parte das mortes ocorreron por neumonía bacteriana, unha infección secundaria provocada pola gripe, pero o virus tamén matou, directamente, a consecuencia das hemorraxias masivas e o edema pulmonar.[19]

A pandemia da gripe española tivo un orixe xeográfico aínda hoxe en día dubidoso e estendeuse por todo o planeta ata o Ártico e as remotas illas do Océano Pacífico. A gravidade inesperada da enfermidade produciu a morte de entre o 2 e o 20% de todos os infectados, (fronte á taxa habitual de mortalidade da gripe común, que está en torno ao 0,1%).[18][19] Outra característica diferencial desta pandemia foi que a mortalidade afectou sobre todo a adultos novos, cun 99% das mortes en persoas por baixo dos 65 anos, e máis da metade en adultos entre os 20 e os 40 anos.[20] A gripe común ten as súas maiores taxas de mortalidade, pola contra, nos estratos de poboación máis nova (menores de dous anos) e sobre todo entre os maiores de 70. A mortalidade total real da pandemia de gripe de 1918-1919 non se coñece con certeza pero estímase que en torno ao 2.5% e o 5% da poboación mundial morreu pola súa causa (uns 25 millóns de persoas só nas primeiras 25 semanas). Foi a pandemia máis mortífera da historia da humanidade, superando á da peste negra. Vaia como comparación que o virus do sida causou esa mesma cantidade de mortes nos seus primeiros 25 anos de existencia.[18]

Coa recente dispoñibilidade de mostras de falecidos polo virus da gripe española, cultivos de virus da gripe e as novedosas técnicas de bioloxía molecular conseguiuse clonar o xenoma completo do axente causal da pandemia de 1918. Para iso, utilizouse metodoloxía baseada na xenética reversa para xerar un virus da influenza que contén os oito segmentos xenéticos deste virus. Este logro permite estudar as propiedades asociadas á súa extraordinaria virulencia. En marcado contraste coa influenza humana contemporánea (o virus virus H1N1), nos ensaios realizados in vitro o virus da pandemia de 1918 tivo a capacidade de replicarse en ausencia de tripsina, o que lle permitiu causar a morte en ratos e embrións de polo, mostrando un fenotipo de alta replicación nas células epiteliales bronquiales. Por outra banda, a expresión coordinada dos 1.918 xenes do virus sen dúbida outorga un fenotipo único de alta virulencia observada con este virus pandémico e que non se observou en nigún outro virus da influenza analizado ata este momento.[21]

As pandemias posteriores de gripe (a gripe asiática (tipo A, subtipo H2N2) e a de 1968 ou gripe de Hong Kong (tipo A, subtipo H3N2) non foron tan devastadoras pero tamén provocaron millóns de defuncións. Nas últimas pandemias, a dispoñibilidade de antibióticos serviu para controlar as infeccións oportunistas e isto axudou a reducir a taxa de mortalidade con respecto o da gripe española do 18. .[19]

Pandemias de gripe máis coñecidas[16][22]
Nome da pandemia Data Mortes Subtipo involucrado Índice de gravedade da Pandemia
Gripe rusa 1889–1890 1 millón posiblemente H2N2 ?
Gripe española 1918–1920 40 a 100 millones H1N1 5
Gripe asiática 1957–1958 1 a 1.5 millones H2N2 2
Gripe de Hong Kong 1968–1969 0.75 a 1 millones H3N2 2
SARS 2003-2004 774
A (H1N1) 2009-2010 730+ H1N1 6

A familia de virus Orthomyxoviridae é a causante (etioloxía) da gripe, e foi descrita por primeira vez en porcos por Richard Schope en 1931.[23] Este descubrimento foi seguido en breve polo illamento do virus en humanos por un grupo de investigación dirixido por Patrick Laidlaw e o Medical Research Council do Reino Unido en 1933.[24] Con todo, houbo que esperar ata 1935 para que Wendell Meredith Stanley, Premio Nobel de Química 1946,[25] establecese a verdadeira natureza non celular dos virus.

O primeiro paso significativo cara á prevención da gripe foi o desenvolvemento dunha vacina de virus mortos por Thomas Francis, Jr en 1944. Posteriormente Frank Macfarlane Burnet demostrou que os virus perden virulencia ao ser cultivados en proteína de ovo, posibilitándose así as vacinas de virus inactivados, moito máis eficaces.

A aplicación desta observación permitiu a un grupo de investigadores da Universidade de Míchigan desenvolver a primeira vacina empregada en poboación,[26] coa colaboración do exército dos Estados Unidos.[27] A decisión do exército de participar no desenvolvemento desta vacina debeuse á súa experiencia coa gripe durante a Primeira Guerra Mundial, cando miles de soldados morreron polo virus en cuestión de poucos meses.[18]

Aínda que se desataron algúns temores coa gripe do porco de New Xersei en 1976, en 1977 cun rebrote da gripe rusa e en Hong Kong e outros países asiáticos en 1997 (coa variante H5N1 da gripe aviar), non houbo ningunha pandemia de importancia desde a gripe de Hong Kong de 1968. En mayo de 2009 México tivo unha alerta de A(H1N1) (gripe A) que mantivo á poboación da Cidade de México en cuarentena. A inmunidade adquirida coas pandemias previas e as campañas de vacinación parecen limitar a extensión do virus e poden axudar a previr futuras pandemias.[22]

Etioloxía: viroloxía[editar | editar a fonte]

Tipos de virus da gripe[editar | editar a fonte]

Orthomyxoviridae, H5N1.

O virus da gripe é un virus ARN da familia dos Orthomyxoviridae, que comprende cinco xéneros:[28]


Só os tres primeiros (influenzavirus) son causantes de gripe. A nomenclatura xeral dos virus da gripe como tipos A, B ou C baséase en características antixénicas da nucleoproteína (NP) e os antígenos proteínicos da matriz (M) para cada xénero. Cada xénero á súa vez, subtipificase e as cepas ou subtipos desígnanse seguindo este criterio:[29]

  • Tipo do virus gripal
  • Lugar de orixen
  • Número de cepa
  • Ano de illamento
  • Subtipo segundo estrutura H/N (Por exemplo: «A/Hong Kong/5/68 (H3N2)»)

Influenzavirus A[editar | editar a fonte]

Este xénero posúe unha especie, el Influenza A virus.[30] As aves acuáticas salvaxes son os hóspedes naturais dos seus moitos subtipos. En ocasións os virus poden transmitirse a outras especies o que pode provocar graves epidemias na poboación de aves para consumo humano, ou saltar directamente ao home coa consiguiente pandemia.[31] Os virus de tipo A son os patógenos máis agresivos dos tres xéneros que poden provocar a enfermidade. En función do anticorpo dominante poden ser divididos en varios serotipos diferentes. Os serotipos que foron confirmados en humanos, ordenados polo número coñecido de mortes en pandemia son:

Influenzavirus B[editar | editar a fonte]

Variante do virus causante da gripe de Hong Kong (imaxe duns 100.000 aumentos).

Este xénero comprende a especie Influenza B virus.[30] Infecta casi en exclusiva aos humanos[33] e é menos frecuente e menos agresivo que o tipo A. Ademais do home, o único animal susceptible de ser infectado por este tipo de virus é a foca.[34] Este virus ten unha taxa de mutación de 2 a 3 veces máis baixa que o tipo A[35] polo que é xenéticamente menos diverso, coñecéndose soamente un serotipo do grupo B.[33] A consecuencia desta carencia de variabilidade antixénica un certo grado de inmunidad fronte a este tipo adquírese normalmente desde a infancia. Con todo, presenta o suficiente grado de mutación como para impedir a inmunidad completa e definitiva.[36] Está reducida taxa de cambios antixénicos, en combinación co seu limitado rango de hóspedes posibles determina a inexistencia de pandemias de virus tipo B.[37]

Influenzavirus C[editar | editar a fonte]

Este xénero posúe unha especie: o Influenza C virus,[30] que infecta a humanos e a porcos, e que pode causar cadros graves e epidemias locais en animais.[38] O tipo C é menos frecuente que os outros dous tipos, e parece ser responsable con certa frecuencia de cadros banais en nenos.[39][40]


Estructura e propiedades[editar | editar a fonte]

Estructura da neuraminidasa.

Os Influenzavirus A, B e C posúen unha estrutura moi parecida.[41] As partículas víricas alcanzan un diámetro de entre 80 e 120 nanómetros cunha forma máis ou menos esférica, aínda que en ocasións poden verse algúns exemplares de tipo filamentoso.[42] Aínda que inusual para un virus o seu xenoma non é un fragmento único de ácido nucleico senón que contén sete ou oito fragmentos de ARN inverso. O xenoma do tipo A codifica 11 proteínas: Hemaglutinina (HA), Neuraminidasa (NA), Nucleoproteína (NP), M1, M2, NS1, NS2(NEP), PA, PB1, PB1-F2 y PB2.[43]

HA e NA son grandes cadeas glicoproteicas que se proxectan do exterior da partícula vírica. HA é unha lectina mediadora da fixazón do virus á célula obxetivo e da entrada do material xenético nela, mentres que NA está involucrada na liberación da proxenie viral desde as células infectadas ao exterior, mediante a ruptura de azucres que ligan ás partículas virales maduras.[44] Estas proteínas son obxectivos para os fármacos antivirales.[45] A están clasificados en subtipos baseándose na resposta antixénica a HA e NA, dando lugar á nomenclatura H e N como se mencionou máis arriba.[22]


Patoxenia[editar | editar a fonte]

Infección[editar | editar a fonte]

Invasión e replicación do virus da gripe nunha célula hóspede. Os pasos deste proceso descríbense con detalle no texto da imaxe.(en castelán)

Os virus da gripe fíxanse mediante hemaglutininas aos azucres de ácido siálico da membrana celular das células epiteliais mucosas das fosas nasais, garganta e pulmóns (máis en nasofarinxe e traquea, pois a afectación bronquiolar e alveolar dáse só nos casos graves) nos mamíferos, e do intestino nas aves. (paso 1 da imaxe).[46]


Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 1,2 Merck Sharp & Dohme de España, S.A. (2005). "CAPÍTULO 186. Infecciones víricas" (en castelán). Manual Merck de información médica para el hogar. http://www.msd.es/publicaciones/mmerck_hogar/seccion_17/seccion_17_186.html. Consultado o 15/11/2013.
  2. Eccles, R (2005). "Understanding the symptoms of the common cold and influenza". Lancet Infect Dis 5 (11): 718–25. DOI:10.1016/S1473-3099(05)70270-X. PMID 16253889.
  3. Kristina Duda, R.N (22 de decembro de 2006). "Seasonal Flu vs. Stomach Flu" (en inglés). About.com, forma parte de The New York Times Company. http://coldflu.about.com/od/flumisconceptions/f/stomachflu.htm. Consultado o 1, 10 2008.
  4. Lucy Atkins (15 de febreiro de 2005). "It's OK, you can kiss me" (en inglés). The Guardian. http://www.guardian.co.uk/society/2005/feb/15/health.medicineandhealth2. Consultado o 26, 04 2012.
  5. Reid AH, Fanning TG, Hultin JV, Taubenberger JK (1999). "Origin and evolution of the 1918 "Spanish" influenza virus hemagglutinin gene". Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 96 (4): 1651–6. DOI:10.1073/pnas.96.4.1651. PMID 9990079.
  6. J Gen Virol 87 (2006), 3655-3659; DOI 10.1099/vir.0.81843-0 article Recent H5N1 avian Influenza A virus increases rapidly in virulence to mice after a single passage in mice says "To prepare the original virus stock for this study, virus was propagated once in the allantoic cavity of embryonated eggs at 37 °C for 1–2 days and then stored at –80 °C until use."
  7. Suarez, D; Spackman E, Senne D, Bulaga L, Welsch A, Froberg K (2003). "The effect of various disinfectants on detection of avian influenza virus by real time RT-PCR". Avian Dis 47 (3 Suppl): 1091–5. PMID 14575118.
  8. Center for Infectious Disease Research & Policy (CIDRAP) (28 de agosto de 2008). "Avian Influenza (Bird Flu): Implications for Human Disease" (en inglés). Academic Health Center - Universidad de Minnesota. http://www.cidrap.umn.edu/cidrap/content/influenza/avianflu/biofacts/avflu_human.html. Consultado o 1, 10 2008.
  9. Reuters (28 de agosto de 2008). "Flu viruses 'can live for decades' on ice" (en inglés). The New Zealand Herald. http://www.nzherald.co.nz/category/story.cfm?c_id=204&objectid=10413124. Consultado o 1, 10 2008.
  10. World Health Organization (WHO) (febreiro de 2006). "Avian influenza (" bird flu") - Fact sheet" (en inglés). http://www.nzherald.co.nz/category/story.cfm?c_id=204&objectid=10413124. Consultado o 1, 10 2008.
  11. World Health Organization (WHO) (19 de agosto de 2005). "WHO position paper: influenza vaccines" (en inglés). Weekly epidemiological record, Vol. 80, 33, pp. 277–288. http://www.who.int/wer/2005/wer8033.pdf. Consultado o 1, 10 2008.
  12. Villegas, P (1998). "Viral diseases of the respiratory system". Poult Sci 77 (8): 1143–5. PMID 9706079.
  13. Horwood; Macfarlane J (2002). "Pneumococcal and influenza vaccination: current situation and future prospects". Thorax 57 Suppl 2: II24–II30. PMID 12364707. http://thorax.bmj.com/cgi/reprint/57/suppl_2/ii24.pdf.
  14. Martin, P; Martin-Granel E (xuño 2006). "2,500-year evolution of the term epidemic" (en inglés). Emerg Infect Dis 12 (6). PMID 16707055. http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol12no06/05-1263.htm#cit. Consultado o 16/11/2013.
  15. Hippocrates; Adams, Francis (transl.) (400 BCE). "Of the Epidemics". http://classics.mit.edu/Hippocrates/epidemics.html. Consultado o 18-10-2006.
  16. 16,0 16,1 16,2 Potter (outubro 2006). "A History of Influenza". J Appl Microbiol. 91 (4): 572–579. DOI:10.1046/j.1365-2672.2001.01492.x. PMID 11576290. http://www.blackwell-synergy.com/doi/full/10.1046/j.1365-2672.2001.01492.x.
  17. 17,0 17,1 Patterson, KD; Pyle GF (Spring 1991). "The geography and mortality of the 1918 influenza pandemic". Bull Hist Med. 65 (1): 4–21. PMID 2021692.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 18,4 "1: The Story of Influenza". The Threat of Pandemic Influenza: Are We Ready? Workshop Summary (2005). Washington, D.C.: The National Academies Press. pp. 60–61. http://darwin.nap.edu/books/0309095042/html/60.html.
  19. 19,0 19,1 19,2 Taubenberger, J; Reid A, Janczewski T, Fanning T (decembro 29 2001). "Integrating historical, clinical and molecular genetic data in order to explain the origin and virulence of the 1918 Spanish influenza virus". Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 356 (1416): 1829–39. DOI:10.1098/rstb.2001.1020. PMID 11779381. http://www.journals.royalsoc.ac.uk/(3sud2455cjw1ut55yowx1d45)/app/home/contribution.asp?referrer=parent&backto=issue,3,22;journal,61,225;linkingpublicationresults,1:102022,1.
  20. Simonsen, L; Clarke M, Schonberger L, Arden N, Cox N, Fukuda K (xulio 1998). "Pandemic versus epidemic influenza mortality: a pattern of changing age distribution". J Infect Dis 178 (1): 53–60. PMID 9652423.
  21. Tumpey, Terrence M; et al (xulio 2005). "Characterization of the Reconstructed 1918 Spanish Influenza Pandemic Virus". Science 310 (77). DOI:10.1126/science.1119392.
  22. 22,0 22,1 22,2 Hilleman, M (agosto 19 2002). "Realities and enigmas of human viral influenza: pathogenesis, epidemiology and control". Vaccine 20 (25–26): 3068–87. DOI:10.1016/S0264-410X(02)00254-2. PMID 12163258.
  23. Shimizu, K (outubro). "History of influenza epidemics and discovery of influenza virus". Nippon Rinsho 55 (10): 2505–201. PMID 9360364.
  24. Smith, W; Andrewes CH, Laidlaw PP (1933). "A virus obtained from influenza patients". Lancet 2: 66–68. DOI:10.1016/S0140-6736(00)78541-2.
  25. http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1946/index.html
  26. Sir Frank Macfarlane Burnet: Biography The Nobel Foundation. Accessed 22 Oct 06
  27. Kendall, H (2006). "Vaccine Innovation: Lessons from World War II". Journal of Public Health Policy 27 (1): 38–57. DOI:10.1057/palgrave.jphp.3200064. http://docstore.ingenta.com/cgi-bin/ds_deliver/1/u/d/ISIS/32620254.1/pal/jphp/2006/00000027/00000001/art00005/FB2494BF0313967611615398189A7A906334373166.pdf?link=http://www.ingentaconnect.com/error/delivery&formato=pdf.
  28. Kawaoka Y (editor). (2006) (en inglés). Influenza Virology: Current Topics. Caister Academic Press. ISBN 978-1-904455-06-6. http://www.horizonpress.com/flu. Consultado o 17/11/2013.
  29. Harrison Principios de Medicina Interna 16a edición. "Influenza o gripe" (en castelán). Harrison online en español. McGraw-Hill. http://www.harrisonmedicina.com/content.aspx?aid=57145272. Consultado o 17/11/2013.
  30. 30,0 30,1 30,2 "Virus Taxonomy". Base de datos del ICTV. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/Ictv/fs_ortho.htm#Genus1. Consultado o 17/11/2013. "Lista de especies do Xénero Influenzavirus A"
  31. Klenk et al. "Avian Influenza: Molecular Mechanisms of Pathogenesis and Host Range" (en inglés). Animal Viruses: Molecular Biology. Caister Academic Press. ISBN 978-1-904455-22-6. http://www.horizonpress.com/avir. Consultado o 17/11/2013.
  32. Fouchier, R; Schneeberger P, Rozendaal F, Broekman J, Kemink S, Munster V, Kuiken T, Rimmelzwaan G, Schutten M, Van Doornum G, Koch G, Bosman A, Koopmans M, Osterhaus A (2004). "Avian influenza A virus (H7N7) associated with human conjunctivitis and a fatal case of acute respiratory distress syndrome". Proc Natl Acad Sci U S a 101 (5): 1356–61. DOI:10.1073/pnas.0308352100. PMID 14745020. http://www.pnas.org/cgi/content/full/101/5/1356. Consultado o 17/11/2013.
  33. 33,0 33,1 Hay, A; Gregory V, Douglas A, Lin Y (Dec 29 2001). "The evolution of human influenza viruses". Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 356 (1416): 1861–70. DOI:10.1098/rstb.2001.0999. PMID 11779385.
  34. Osterhaus, A; Rimmelzwaan G, Martina B, Bestebroer T, Fouchier R (2000). "Influenza B virus in seals". Science 288 (5468): 1051–3. DOI:10.1126/science.288.5468.1051. PMID 10807575.
  35. Nobusawa, E; Sato K (Apr 2006). "Comparison of the mutation rates of human influenza A and B viruses". J Virol 80 (7): 3675–8. DOI:10.1128/JVI.80.7.3675-3678.2006. PMID 16537638.
  36. R, Webster; Bean W, Gorman O, Chambers T, Kawaoka Y (1992). "Evolution and ecology of influenza A viruses". Microbiol Rev 56 (1): 152–79. PMID 1579108. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&pubmedid=1579108.
  37. Zambon, M (Nov 1999). "Epidemiology and pathogenesis of influenza". J Antimicrob Chemother 44 Suppl B: 3–9. DOI:10.1093/jac/44.suppl_2.3. PMID 10877456. http://jac.oxfordjournals.org/cgi/reprint/44/suppl_2/3.
  38. Matsuzaki, Y; Sugawara K, Mizuta K, Tsuchiya E, Muraki Y, Hongo S, Suzuki H, Nakamura K (2002). "Antigenic and genetic characterization of influenza C viruses which caused two outbreaks in Yamagata City, Japan, in 1996 and 1998". J Clin Microbiol 40 (2): 422–9. DOI:10.1128/JCM.40.2.422-429.2002. PMID 11825952. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&pubmedid=11825952.
  39. Matsuzaki, Y; Katsushima N, Nagai Y, Shoji M, Itagaki T, Sakamoto M, Kitaoka S, Mizuta K, Nishimura H (May 1 2006). "Clinical features of influenza C virus infection in children". J Infect Dis 193 (9): 1229–35. DOI:10.1086/502973. PMID 16586359.
  40. Katagiri, S; Ohizumi A, Homma M (Jul 1983). "An outbreak of type C influenza in a children's home". J Infect Dis 148 (1): 51–6. PMID 6309999.
  41. International Committee on Taxonomy of Viruses descriptions of: Orthomyxoviridae, Influenzavirus B and Influenzavirus C
  42. International Committee on Taxonomy of Viruses. "The Universal Virus Database, version 4: Influenza A". http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/ICTVdB/00.046.0.01.htm.
  43. "Large-scale sequencing of human influenza reveals the dynamic nature of viral genome evolution". Nature (7062). Oct 20. DOI:10.1038/nature04239. PMID 16208317.
  44. Suzuki, Y (2005). "Sialobiology of influenza: molecular mechanism of host range variation of influenza viruses". Biol Pharm Bull 28 (3): 399–408. DOI:10.1248/bpb.28.399. PMID 15744059. http://www.jstage.jst.go.jp/article/bpb/28/3/399/_pdf.
  45. Wilson, J; von Itzstein M (Jul 2003). "Recent strategies in the search for new anti-influenza therapies". Curr Drug Targets 4 (5): 389–408. DOI:10.2174/1389450033491019. PMID 12816348.
  46. Wagner, R; Matrosovich M, Klenk H (maio–xuño 2002). "Functional balance between haemagglutinin and neuraminidase in influenza virus infections". Rev Med Virol 12 (3): 159–66. DOI:10.1002/rmv.352. PMID 11987141.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Gripe