Cidade de México

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.

Coordenadas: 19°26′N 99°8′O / 19.433, -99.133

Cidade de México
Ciudad de México
Flag of Mexican Federal District.svg
Coat of arms of Mexican Federal District.svg
Cd. de México Collage.jpg
Diferentes vistas de edificios e lugares emblemáticos da Cidade de México.
Localización
Cidade de México en México
Cidade de México
Cidade de México
País Flag of Mexico.svg México
Entidade Distrito Federal
Delegacións 16 delegacions:
Álvaro Obregón
Azcapotzalco
Benito Juárez
Coyoacán
Cuajimalpa
Cuauhtémoc
Gustavo A. Madero
Iztacalco
Iztapalapa
Magdalena Contreras
Miguel Hidalgo
Milpa Alta
Tláhuac
Tlalpan
Venustiano Carranza
Xochimilco
Xeografía
Altitude 2.250 msnm
Superficie 1.485 km²
Demografía
Poboación 8 851 080 hab. (2011)
Densidade 6.000 hab/km²
Xentilicio Capitalino/a
Mexiqueño/a
Chilango/a
Outros datos
Código postal 00–16
Páxina oficial da Cidade de México

Cidade de México (oficialmente e en castelán Ciudad de México (Es-Ciudad de Mexico.ogg pronunciación ), antigamente chamada México Distrito Federal) é a capital da República Mexicana.

É a cidade maior, con diferenza, do país (8 851 080 habitantes, datos de 2012), e incluíndo a poboación que habita na área urbana 20 116 842 en 2010. É unha das urbes máis grandes do mundo, sitúase no centro da república, sobre o altiplano mexicano a uns 2.600 m de altitude, no leito do que foi un lago e rodeada de volcáns, sobre todo ao sueste, os impresionantes Popocatépetl (5.452 m) e Iztaccíhuatl (5.286 m).

Historia[editar | editar a fonte]

Época precolombina[editar | editar a fonte]

Fundación de México-Tenochtitlán. Códice Durán, s. XVI.

Os indicios máis antigos de ocupación humana no territorio da Cidade de México son os da "Mujer del Peñón" e outros atopados en San Bartolo Atepehuacan (Gustavo A. Madeiro), e críase que correspondían ao período Cenolítico Inferior (9500-7000 a. C.).[1] Con todo, recentes estudos sitúan a súa antigüidade en 12 700 anos, e a súa orixe, polo seu ADN mitocondrial, como asiático.[2]

Durante o primeiros tres milenios antes de nosa era, baixo o influxo ou á sombra da cultura olmeca, desenvolvéronse aquí varias poboacións importantes como Cuicuilco. Cara ao final do Preclásico, a hexemonía cuicuilca cedía ante o apoxeo de Teotihuacan, localizada ao nordés do lago de Texcoco. Durante o Clásico esa cidade foi un núcleo que concentrou á maior parte dos poboadores da conca lacustre, quedando Azcapotzalco como un dos seus satélites na ribeira poñente, ocupado por pobos de ascendencia otomiana. No oriente do lago, o cerro da Estrela foi a sede dun pequeno pobo teotihuacano.

Cara ao século VIII comezou a decadencia de Teotihuacan. Algúns dos seus habitantes trasladáronse á ribeira do lago de Texcoco, onde fundaron pobos como Culhuacán, Coyoacán e Copilco. A zona foi destino das migracións dos teochichimecas durante os séculos VIII e XIII, pobos que orixinarían ás culturas tolteca e mexica. Estes últimos chegaron cara ao século XIV para establecerse primeiro nas beiras do lago.

Debido á súa orixe mitolóxica, non hai consenso científico sobre a data da fundación da cidade de México-Tenochtitlan, pero puido ocorrer a inicios do século XIV.[3][4] Fontes do século XVI que fixeron correlacións dos antigos calendarios cos occidentais situárona en 1325[5] -2 casa na conta calendárica mexica- ou en 1345, nun illote no centro da zona lacustre. Algúns anos máis tarde unha fracción dos mexicas que migraban desde o norte do país fundarían a cidade de México-Tlatelolco noutro illote ao noroeste.[6] Máis tarde, en 1428 Tenochtitlan, Tetzcoco e Tlacopan estableceron a Tripla Alianza[7] a cal foi dominada polos mexicas que crearon un imperio nun territorio de preto de 300 000 quilómetros cadrados. Como parte desta expansión, Tenochtitlan conquistou á outra cidade de orixe mexica de Tlatelolco en 1473,[6] que dada a súa proximidade, uníronse nunha soa zona urbana. Ao momento da chegada dos españois, México-Tenochtitlan era unha das urbes máis grandes do mundo antigo contando, baseado en estimacións modernas, cunhas 300.000 persoas.[8][9]

División administrativa[editar | editar a fonte]

O 5 de febreiro de 2016, a cidade trocou de nome, de Distrito Federal a Cidade de México, agora é unha nova entidade federal do país e deixou de ser un territorio federal.[10]

No ano 2018, as delegacións da Cidade de México, serán chamadas concellos.[11][12]

Delegación Poboación (2010)[13]
1 Álvaro Obregón 727 034
2 Azcapotzalco 414 711
3 Benito Juárez 385 439
4 Coyoacán 620 416
5 Cuajimalpa de Morelos 186 391
6 Cuautémoc 531 831
7 Gustavo A. Madero 1 185 772
8 Iztacalco 384 326
9 Iztapalapa 1 815 786
10 Magdalena Contreras 239 086
11 Miguel Hidalgo 372 889
12 Milpa Alta 130 582
13 Tlálhuac 360 265
14 Tlalpan 650 567
15 Venustiano Carranza 430 978
16 Xochimilco 415 007

Economía[editar | editar a fonte]

Na historia moderna do país, Cidade de México é o seu motor económico. A comezos do século XIX caracterizábase pola especialización no sector servizos e por un contorno de claro carácter agrícola. Ao longo do século foise desenvolvendo na cidade un potente sector industrial téxtil e papeleiro, centrándose nese sector as evolucións tecnolóxicas.

Entre as décadas de 1950 e 1980, a Cidade de México chegou a producir o 36% do Produto Interior Bruto nominal do país, porén ao longo dos anos foi perdendo peso específico representando a comezos do século XXI apenas o 25%. Esta mesma progresión seguiuna o número de postos de traballo que producía, pasando de dar traballo ao 45% dos traballadores da industria a aproximadamente o 33% de 1990.

Malia este claro retroceso, o PIB per cápita dos habitantes da Cidade de México segue sendo con diferenza o máis alto do país.

Deporte[editar | editar a fonte]

Como capital do país alberga gran parte das institucións deportivas do Estado, coma o Comité Olímpico Mexicano, a Escola Nacional de Educación Física ou a Escola Nacional de Adestradores Deportivos. Así como as principais instalacións deportivas, coma a Cidade Deportiva da Magdalena Mixiuhca, o Estadio Azteca ou o Estadio Olímpico Universitario.

A Cidade de México foi sede dos Xogos Olímpicos de 1968, converténdose na primeira cidade de Latinoamérica en ser sede olímpica. Tamén albergou distintos eventos internacionais como dous Mundiais de Fútbol en 1970 e 1986, dúas veces os Xogos Panamericanos (1955 e 1975) ou os Xogos Centroamericanos e do Caribe, en tres ocasións (1926, 1954 e 1990).

O deporte máis popular da cidade é o fútbol, existindo varios equipos que compiten na máxima categoría do país, o Club América, o Cruz Azul e o Club Universidad Nacional, máis coñecido como Pumas de la UNAM. O Estadio Azteca, casa do Club América, tamén é a sede da Selección de fútbol de México.

Na cidade tamén teñen ampla presenza outros deportes como o fútbol americano, con tres equipos na máxima categoría: as Águilas Blancas do IPN, os Burros Blancos do IPN e os Pumas CU da UNAM, o baloncesto co equipo Gansos Salvajes da UIC ou o automobilismo coa competición NASCAR.

Cidades irmandadas[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. A evidencia consiste nun enterramento no primeiro caso, e de lascas asociadas a restos de fauna extinta. Estimábase que tiñan ao redor de 10 000 anos de antigüidade. Cfr. Acosta Ochoa, 2007: 9.
  2. "El ADN de La Mujer del Peñón confirma el origen asiático del hombre americano". www.cronica.com.mx. Consultado o 20 de agosto de 2016. 
  3. "A historia da migración dese grupo indíxena que saíu de Aztlán -lugar do branco- para fundar México-Tenochtitlán, foi contada de diversas formas, tanto polos mesmos protagonistas como polos conquistadores e, en épocas actuais, por historiadores mexicanos e estranxeiros; por iso non existe un consenso para determinar a data exacta de cando este pobo se estableceu no medio do lago de Tetzcoco. Determinouse 1325; con todo, isto non é seguro por dúas causas: primeiro, porque as fontes documentais dannos varias datas e, segundo, porque aínda existe polémica sobre o cómputo do tempo utilizado polos mexicas no seu calendario. Entre as excepcións máis serias descualificando ese ano, está a de Nigel Davies, quen baseándose en cómputos feitos polos historiadores Wigberto Jiménez Moreno e Paul Kirchhoff, establece como data 1345.", en "No noso país exáltase o pasado mexica e discriminase aos indíxenas actuais", Boletín UNAM-DGCS-553, México, 16 de xullo de 2003, Universidade Nacional Autónoma de México.
  4. Ricky, Donald (1 de xaneiro de 2009). Native Peoples A to Z: A reference Guide to Native Peoples of the Western Hemisphere (en inglés). Native American Book Publishers. ISBN 9781878592736. Consultado o 4 de maio de 2017. 
  5. Johansson K., Patrick (18 de decembro de 2016). "La fundación de México-Tenochtitlan. Consideraciones “crono-lógicas”". Arqueología Mexicana. Consultado o 4 de maio de 2017. 
  6. 6,0 6,1 "Historia de Tlatelolco". El ombligo de la luna. Consultado o 28 de xuño de 2010. 
  7. "Los mexicas". Consultado o 28 de xuño de 2010. 
  8. Para un estudo sobre este cálculo véxase De Rojas, José Luís. "Cuantificaciones referentes a la ciudad de Tenochtitlán en 1519", en Historia Mexicana, El Colegio de México, vol. 66, núm. 4 (264). México, El Colegio de México.
  9. Moctezuma, Eduardo Matos (28 de xullo de 2016). Tenochtitlan. Fondo de Cultura Economica. ISBN 9786071640499. Consultado o 4 de maio de 2017. 
  10. Goberno da Cidade de México, Diario oficial da Federación; 5 de decembro de 2016.
  11. Los municipios de DF., La Jornada, consultado; 5 de decembro de 2016.
  12. De delegaciones a alcaldías para 2018, El Universal, consultado; 5 de decembro de 2016.
  13. Catalogo de Localidades, SEDESOL, 10 de decembro de 2016.
  14. "Berlin - City Partnerships". Der Regierende Bürgermeister Berlin. Arquivado dende o orixinal o 2013-05-21. Consultado o 2013-09-17. 
  15. "Ciudades Hermanas (Sister Cities of Cusco)" (en castelán). Municipalidad del Cusco. Consultado o 23 de setembro de 2009. 
  16. "Sister Cities of Istanbul". Arquivado dende o orixinal o 16 de xaneiro de 2010. Consultado o 1 de xullo de 2009. 
  17. Erdem, Selim Efe (July 1, 2009). "İstanbul'a 49 kardeş" (en turco). Radikal. Arquivado dende o orixinal o 18 xaneiro de 2010. 49 sister cities in 2003 
  18. "Mapa Mundi de las ciudades hermanadas". Ayuntamiento de Madrid. 
  19. "International Cooperation: Sister Cities". Seoul Metropolitan Government. www.seoul.go.kr. Arquivado dende o orixinal o 10 de decembro de 2007. Consultado o 26 de xaneiro de 2008. 
  20. "Seoul -Sister Cities". Seoul Metropolitan Government. Arquivado dende o orixinal o 25 de marzo de 2012. Consultado o 2013-08-23. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]