Xalisco

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Estado Libre e Soberano de Jalisco
Bandeira de Jalisco
Escudo de Jalisco
BandeiraEscudo
Jalisco en México.svg
Lema: n/d
Himno: Himno de Xalisco
EstadoFlag of Mexico.svg México
CapitalGuadalaxara
 • Poboación1.469.140 (2010)[1]
Cidade máis poboadaGuadalaxara
Lingua oficialNingunha1
Forma de gobernoEstado federado
Aristóteles Sandova PAN
Creación como estado16 de xuño de 1823[2]
SuperficiePosto 7º
 • Total78.588 km²
 • Total7.844.830 (2015) hab.
 • Densidaden/d
Fuso horarioUTC-6
Código ISOMX-JAL
1O castelán e 62 linguas indíxenas teñen a mesma validez en todo o territorio mexicano.

Xalisco[3][4] (en castelánJalisco) é un dos 31 estados do México. Limita ó norte cos estados de Nayarit, Zacatecas e Aguascalientes, ó leste con Aguascalientes, Zacatecas, San Luis Potosí, Guanajuato e Michoacán, ó sur con Michoacán, Colima e o Océano Pacífico e Nayarit.[5] A súa área é de 78.588 km²,[6] e a súa poboación era de 7.844.830 habitantes en 2050.[1] A capital do estado é a cidade de Guadalaxara, que tamén é a súa cidade máis habitada. En certas partes da capital o nivel de vida é comparábel ao de países como España e Italia, pero tamén ten desigualdades sociais e pobreza nos barrios periféricos. A súa zona metropolitana está formada polos municipios de Zapopan, Juanacatlan, El Salto, Tlaquepaque, Tonalá, Tlajomulco de Zúñiga e Ixtlahuacán del Río.

Xalisco é a cuarta entidade federativa máis poboada de México, e o cuarto estado máis desenvolvido en canto a actividades económicas, industriais, comerciais e culturais por debaixo de México Distrito Federal, Nuevo León e Baixa California.

Étimo[editar | editar a fonte]

O topónimo Xalisco identifícase co nome náhuatl de Xālīxco (cfr. náhuatl actual Xālli (area), īxtli (cara), e o sufixo de lugar -co). O seu actual nome provén do náhuatl que significa "sobre a superficie da area".[7]

Historia[editar | editar a fonte]

Os primeiros achados arqueolóxicos en Xalisco teñen unha datación de máis de 20.000 anos, eran pobos que se dedicaban á caza e á recolleita de plantas e froitas silvestres. Arredor do 5.000 a.C. comezan a cultivar as primeiras plantas silvestres.

Cando pobos do norte, seguramente por motivos climáticos, migraron ao centro de México e deron lugar a sociedades militaristas ao ter que dominar aos pobos asentados con anterioridade nos territorios nos que se estableceron.

No occidente de México déronse tres vagas migratorias diferentes, a tolteca nos séculos X e XII, a chichimeca, no XII e a mexica no XV. Os nómades nun proceso longo convertéronse en bandas seminómades e posteriormente en comunidades sedentarias como os caxcanes, tecos e tepehuanos (fillos dunha familia chamada uto-aztecana).

Durante a época colonial formou parte da rexón administrativa e política da Nova Galicia. Ao conquistar México a súa independencia de España, cambiouse o seu nome polo de Estado libre y soberano de Jalisco. En 1867 o Presidente Benito Juárez separou o territorio de Nayar. Anos despois este territorio constituíuse como o estado de Nayarit.

Imaxe de Porto Vallarta, Xalisco.

Demografía[editar | editar a fonte]

A poboación no Estado de Xalisco era de 6.753.113 habitantes en 2005, dos cales na zona Metropolitana de Guadalaxara vivían 4.000.000 segundo o INEGI do ano 2000.

A taxa de crecemento poboacional xeral para Xalisco foi de 1.8% no período 2000-2005, e estimouse que a poboación economicamente activa era de 1.756.501 persoas en 2002.[8]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 Información por entidad (en castelán)
  2. La Diputación Provincial y El Federalismo Mexicano
  3. Forma empregada na Enciclopedia Galega Universal.
  4. Ver entrada de «tequila». Editorial Galaxia, ed. (2007). Diciopedia do século 21 3. Isaac Díaz Pardo, Víctor F. Freixanes, Antón Mascato (edición). p. 2024. ISBN 9788482893600. 
  5. Enciclopedia de los municipios y delegaciones de México. Estado de Jalisco. (en castelán)
  6. "Resumen". Cuentame INEGI. Arquivado dende o orixinal o 16 de marzo de 2013. Consultado o 12 de febreiro de 2013. 
  7. Información por entidad. Superficie (en castelán)
  8. Consejo Nacional de Población (CONAPO) 2002.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]


Este artigo tan só é un bosquexo
 Este artigo sobre xeografía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.
 Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.