Xoán Carlos I de España

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Xoán Carlos I de España
Rei de España
Busto de Juan Carlos I de España (2009).jpg
Xoán Carlos I de España.
Reinado 27 de novembro de 1975 - 19 de xuño de 2014
Coroación 27 de novembro de 1975
Nome completo Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias
Nacemento 5 de xaneiro de 1938 (76 anos)
Roma, Italia Italia
Predecesor Francisco Franco (Xefe do Estado)
Herdeiro Filipe VI de España
Consorte Sofía de Grecia
Descendencia
Casa Real Casa de Borbón
Himno real Marcha Real
Pai Xoán de Borbón
Nai María das Mercedes de Borbón-Dúas Sicilias

Escudo de Xoán Carlos I de España
Juan Carlos I of Spain Signature.svg

Xoán Carlos I de España[1], nado en Roma o 5 de xaneiro de 1938, foi Rei de España entre 1975 e 2014[2], mantendo tras a súa abdicación o título de rei só con carácter honorífico.

Foi proclamado o 22 de novembro de 1975, trala morte de Francisco Franco, de acordo coa Lei de Sucesión na Xefatura do Estado de 1947. A Constitución española, ratificada por referendo popular o 6 de decembro de 1978 e promulgada o 27 de decembro do mesmo ano, recoñéceo expresamente como rei de España e lexítimo herdeiro da dinastía histórica de Borbón, outorgándolle a xefatura do Estado. A Carta Magna confire á súa dignidade o rango de símbolo da unidade nacional. Anteriormente ao seu proclamación, desempeñara funcións interinas na xefatura do Estado durante a enfermidade de Franco.

Ao longo do seu reinado, o rei gozou dun elevado apoio popular tanto en España como en Iberoamérica. Con todo, en 2012 esta tendencia cambiou de forma drástica e o apoio reduciuse ata o punto de que, en abril de 2013, un 53% da poboación desaprobaba a forma en que desempeñaba as súas funcións, aínda que mantendo unha valoración positiva superior con respecto ás diferentes partes do organigrama político español.

O papel do rei durante a Transición española e a súa intervención para frear o intento de Golpe de Estado de 1981, o seu apoio á unidade europea e a súa contribución á hora de estreitar relacións diplomáticas, foron obxecto de diversas homenaxes, recoñecementos, premios e galardóns internacionais como o Premio Carlomagno (1982),[3] o Premio Félix Houphouët-Boigny para a Procura da Paz da Unesco (1995),[4] a «Medalla da Democracia» da Universidade Yeshiva (1997),[5] o Premio «Estadista Mundial» da Fundación Appeal of Conscience (1997)[6] ou o Premio Estatal da Federación Rusa (2011),[7] entre outros.[8][9] Sobre o seu papel durante os primeiros anos do seu reinado, a revista Estafe publicaría que o rei Xoán Carlos xurdiu «como un dos heroes máis improbables e inspiradores da liberdade do século XX, desafiando un intento de vez militar que buscaba subverter á nova democracia posfranquista de España».[10]

O 2 de xuño de 2014, anunciou a súa abdicación á coroa de España.[11] Sucedeuno o seu fillo Filipe VI tras a aprobación por parte das Cortes Xerais da Lei de Abdicación, que se fixo efectiva o 19 de xuño de 2014.[2]

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Primeiros anos[editar | editar a fonte]

Bautizado como Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón e Borbón-Dúas Sicilias, Xoán Carlos I é neto por vía paterna de Afonso XIII, fillo do matrimonio habido entre Juan de Borbón y Battenberg, conde de Barcelona, e de María de las Mercedes de Borbón-Dúas Sicilias, princesa das Dúas Sicilias.

Juanito, como o chaman os seus máis próximos para diferencialo do seu pai, Juan de Borbón,[12] naceu, como se desprende dun comunicado da Casa Real Española, nun apartamento do edificio situado no número 122 do viale dei Parioli de Roma (Italia), cidade onde vivían os seus pais, durante o exilio da Familia Real, ausente de España desde a proclamación da Segunda República en 1931. Foi bautizado o 26 de xaneiro de 1938 na capela da Orde de Malta de Roma polo cardeal secretario de Estado da Santa Sé, monseñor Eugenio Pacelli, futuro papa Pío XII. A súa avoa paterna, a raíña Vitoria Euxenia, foi a madriña, e o seu avó materno, Carlos Tancredo de Borbón-Dúas Sicilias, príncipe das Dúas Sicilias e infante de España, o padriño. En 1942 trasladouse xunto co resto da súa familia a Lausana, en Suíza.

Nunha entrevista celebrada o 25 de agosto de 1948 entre Franco e o conde de Barcelona no golfo de Biscaia, acordouse que o príncipe trasladaríase a España para cursar alí os seus estudos. O 8 de novembro de 1948, aos dez anos de idade, Xoán Carlos pisou por primeira vez adoito español. Alí estudaría ata durante ese ano académico. Tralo verán de 1949, con todo, o deterioro das relacións entre Franco e don Juan levarían a este último a decidir que o seu fillo non volvese polo momento a España.

Xoán Carlos de Borbón a cabalo durante a súa etapa na Academia Xeral Militar. Cadro de Augusto Ferrer-Dalmau (2014).

Tras un ano en Estoril, Juan de Borbón accedeu a que Xoán Carlos regresase a España no outono de 1950 para continuar os seus estudos, nesta ocasión acompañado do seu irmán menor Alfonso. Para o verán de 1954, Xoán Carlos terminara o bacharelato. Posteriormente realizou a súa instrución militar na Academia Xeral Militar de Zaragoza (1955-1957), na Escola Naval Militar de Marín en Pontevedra (1957-1958) e finalmente na Academia Xeral do Aire de San Javier en Murcia (1958-1959).

Durante as vacacións de Semana Santa de 1956, o 29 de marzo, Xoves Santo, na residencia familiar de Estoril, chamada aínda hoxe Vila Giralda, a Xoán Carlos, que xa tiña 18 anos cumpridos, disparóuselle accidentalmente un revólver mentres xogaba no desván da casa co seu irmán menor, Alfonso, o que causaría a morte de Alfonso.[13][14] O irmán maior do conde de Barcelona e tío de Xoán Carlos, Jaime de Borbón, solicitaría meses despois unha investigación xudicial do suceso; petición cualificada polo historiador Paul Preston como de inaudita «insensibilidade e pura malevolencia» e que seguramente foi motivada por procurarse beneficios políticos á súa propia causa..[15][16]

O 13 de setembro de 1961 anunciouse oficialmente o compromiso de Xoán Carlos coa princesa Sofía de Grecia. Oito meses despois, o 14 de maio de 1962, a parella contraía matrimonio en Atenas polos ritos ortodoxo e católico. Con anterioridade á súa celebración, Franco manifestara o seu interese en que Xoán Carlos e Sofía vivisen en España,[17] de modo que, a principios de 1963, e malia a oposición inicial de Juan de Borbón, o matrimonio trasladábase a Madrid para fixar a súa residencia no Palacio da Zarzuela.

O 5 de marzo de 1966, celebrouse unha reunión do Consello Privado do Conde de Barcelona en Estoril para conmemorar o vinte e cinco aniversario da morte de Afonso XIII, á que fora invitado Xoán Carlos. A reunión debía ser un acto de reafirmación dos dereitos dinásticos de Juan de Borbón. Pese a que dous meses antes, Xoán Carlos declarara que «xamais» aceptaría a Coroa mentres vivise o seu pai, decidiu non asistir á reunión a instancias da súa esposa, Sofía de Grecia, utilizando como pretexto unha indisposición. Juan de Borbón considerou aquel feito como unha ruptura da unidade dinástica por parte de Xoán Carlos.[18]

Príncipe de España (1969-1975)[editar | editar a fonte]

Xoán Carlos de Borbón, Príncipe de España, en 1971.

En virtude da Lei de Sucesión na Xefatura do Estado de 1947, Franco nomeou Xoán Carlos como sucesor a título de rei, nomeamento ratificado polas Cortes Españolas o 22 de xullo de 1969, ante as que o novo príncipe prestaría xuramento o mesmo día de gardar e facer gardar as Leis Fundamentais do Reino e os principios do Movemento Nacional, é dicir, o ideario franquista.[19] Porén, baseouse nas facultades que ditas leis outorgábanlle para impulsar o cambio de réxime e facilitar o advenimiento da democracia.[20]

Seguindo as regras dinásticas, a sucesión debese recaer no seu pai, Juan de Borbón e Battenberg, terceiro fillo e herdeiro do rei Afonso XIII. Con todo, as non moi cordiais relacións entre Juan e Franco determinaron o salto na liña de sucesión e o nomeamento de Xoán Carlos como Príncipe de España, título de novo cuño co que Franco pretendía salvar distancias con respecto á monarquía liberal. Devandito salto foi aceptado polo príncipe Xoán Carlos, creando un conflito interno na Casa Real de Borbón. O Conde de Barcelona non renunciaría oficialmente aos seus dereitos sucesorios ata 1977.

O xeneral Franco é verdadeiramente unha figura decisiva historicamente e politicamente para España. El é un dos que nos saco e resolveu a nosa crise de 1936. Logo disto, el actuou politicamente para sacarnos da Segunda Guerra Mundial. E por isto, durante os últimos trinta anos, el sentou as bases para o desenvolvemento de hoxe día (...). Para min é un exemplo vivinte, día a día, polo seu desempeño patriótico ao servizo de España e, por isto, eu teño por el un gran afecto e admiración.
Entrevista concedida nos xardíns do Palacio da Zarzuela para a televisión francesa.[21]

Xoán Carlos I asumiu interinamente a xefatura do Estado entre o 19 de xullo ao 2 de setembro de 1974, e despois desde o 30 de outubro ao 20 de novembro de 1975 por enfermidades de Franco. O 9 de xullo de 1974, Franco era ingresado por unha flebite na perna dereita. Antes de partir cara ao hospital, chamou ao presidente do Goberno, Carlos Arias Navarro, e ao presidente das Cortes Españolas, Alejandro Rodríguez de Valcárcel, para que preparasen o traspaso interino de poderes ao príncipe. Con todo, dous días máis tarde, Xoán Carlos, que non quería un traspaso interino por parte de Franco, intentou persuadir a Arias para que fixese ver ao ditador que debía traspasarlle o poder de xeito definitivo. Ante a negativa do presidente do Goberno, o príncipe pediu a Franco que non asinase o decreto de traspaso. O 19 de xullo, o estado do ditador agravouse, polo que Arias acudiu ao hospital para que aprobase o traspaso. O yerno de Franco, Cristóbal Martínez-Bordiú, intentou impedir que Arias entrase na habitación do xefe do Estado. Finalmente conseguiu acceder, tras o cal convenceu ao ditador para que cedese o poder de xeito interina, o que provocou a furia do marqués de Villaverde e da esposa do ditador, Carmen Polo. Xoán Carlos asumía por primeira vez a xefatura do Estado de xeito interina.

Tras un novo empeoramento da saúde de Franco, o 23 de outubro de 1975, Valcárcel e Arias Navarro acudiron á Zarzuela para propoñer ao Príncipe que asumise de novo interinamente a xefatura do Estado. Xoán Carlos negouse si a substitución non era definitiva. O 30 de outubro, Franco padeceu unha peritonite. Informado da gravidade do seu estado polo equipo médico que o atendía, o ditador ordenou a súa substitución por parte do príncipe Xoán Carlos, o que este aceptou, unha vez tivo a certeza de que a enfermidade do ditador era terminal.

Reinado (1975-2014)[editar | editar a fonte]

Estandarte do Rei de España.

Ao anunciarse a morte de Francisco Franco (20 de novembro de 1975), xurou acatar os Principios do Movemento Nacional, destinados a perpetuar o franquismo. Foi proclamado rei de España polas Cortes Españolas como Xoán Carlos I de España o 22 de novembro de 1975 e exaltado ao trono o 27 de novembro cunha cerimonia de unción chamada: «Misa de Espírito Santo» (o equivalente a unha coroación) celebrada na histórica Igrexa de San Jerónimo o Real de Madrid. Pese a xurar fidelidade ás leis do Movemento, coa súa actitude, promóveu e alentou [22][20] a Lei para a Reforma Política, que foi votada polo Congreso dos Deputados o 18 de novembro de 1976 e aprobada en referendo cun abafador apoio do 94%, o que iniciou a Transición Española cara á democracia.

O 14 de maio de 1977, o seu pai, o Conde de Barcelona, renunciou aos seus dereitos dinásticos históricos e á xefatura da Casa Real na persoa de Xoán Carlos, unha vez que houbo constatado a imposibilidade de acceder persoalmente ao trono. Con esta renuncia renovábase a dinastía histórica; e desta forma, trala proclamación de Xoán Carlos I como rei de España e coa renuncia de Juan de Borbón y Battenberg aos seus dereitos, Filipe converteuse en Herdeiro da Coroa e asumiu o título de Príncipe de Asturias o 1 de novembro de 1977. Don Juan efectuou a súa renuncia nun acto caloroso e afectivo, onde estivo presente, entre moitos, Landelino Lavilla en calidade de Notario Maior do Reino; tras a cerimonia Don Juan declarou que renunciaba «con moito amor a España e agarimo polo meu fillo».[23][24]

Primeira sinatura de Xoán Carlos I como Rei de España, localizada no acta de entrega do cadáver de Francisco Franco ao abade do Val dos Caídos. É a única vez que asinou coa clásica fórmula de "Yo, el Rey".

Durante o seu reinado aprobouse a Constitución española, que define as funcións do rei, suprimindo toda participación política da Coroa e convertendo España nunha Monarquía Parlamentaria de corte europeo occidental; así mesmo, o artigo 57 da Constitución recoñécelle como o herdeiro lexítimo da «dinastía histórica».[24] A Constitución foi ratificada nun referendo (6 de decembro) e o rei sancionouna o 27 de decembro.

A Coroa, símbolo da permanencia e unidade da Patria, non pode tolerar, en forma algunha, accións ou actitudes de persoas que pretendan interromper pola forza o proceso democrático que a Constitución votada polo pobo español determinou no seu día a través de referendo.
Discurso televisado do rei Xoán Carlos na madrugada do 24 de febreiro de 1981

Un dos momentos máis graves aos que tivo que facer fronte o rei Xoán Carlos I foi o intento de golpe de Estado do 23 de febreiro de 1981, o coñecido como «23-F». Ese día, durante a segunda votación da investidura do candidato á Presidencia do Goberno Leopoldo Calvo-Sotelo, produciuse tómaa do Congreso dos Deputados por parte de forzas da Garda Civil ao mando do tenente coronel Antonio Tejero. Simultaneamente na Capitanía Xeral da III Rexión Militar (Valencia) o tenente xeral Jaime Milans del Bosch ocupou as rúas da cidade con tanques e houbo diversos conatos noutros puntos, tales como a toma dos estudos de Televisión Española en Prado del Rey (Madrid).

A intervención televisiva de Xoán Carlos I desautorizando o golpe acabou coa insurrección, que pensaba contar co apoio da Coroa, e contribuíu a aumentar a súa carisma entre sectores políticos que ata entón non eran moi afines á forma de goberno monárquica. Logo deste conflito a monarquía quedou definitivamente consolidada.

O 9 de febreiro de 2012, o semanario alemán Der Spiegel publicou un cable diplomático desclasificado por Alemaña segundo o cal o Rei mostraría simpatía polos golpistas durante un encontro co entón embaixador de Alemaña en España, Lothar Lahn.[25] En resposta, Rafael Spottorno, xefe da Casa do Rei, desmentiu esta atribuída simpatía e afirmou: «nin a Súa Maxestade nin a Casa Real acostuman valorar escritos ou opinións de terceiros, que é unha responsabilidade exclusiva dos seus autores e que, neste caso, non se compadecen coa realidade duns feitos, cuxo desenvolvemento e corolario final son de público coñecemento».[26]

En 1992, ante as especulacións acerca de que Xoán Carlos mantiña unha relación sentimental coa catalá Marta Gayá, tanto o xefe da Casa do Rei, Sabino Fernández Campo, como o presidente do Goberno, Felipe González, manifestaron a súa preocupación sobre que se puidese haber orquestrado unha campaña contra o Rei.[27]

A publicación en 1993 polo aristócrata José Luís de Vilallonga de «El Rey», última biografía autorizada ata o momento polo rei Xoán Carlos, suscitou controversia, por canto a edición española omitía comentarios de Xoán Carlos I sobre o 23-F que si aparecían noutras edicións europeas do libro, do mesmo xeito que poñía en boca de Vilallonga comentarios que noutras edicións atribuíanse ao propio Xoán Carlos.[28] Vilallonga declarara meses antes nunha entrevista que o Rei pediulle que, respecto do 23-F, no libro, «dixese eu [por Vilallonga] case todas as cousas».[29]

Xunto á crise económica, preocúpame tamén enormemente a desconfianza que parece estar estendéndose nalgúns sectores da opinión pública respecto de a credibilidade e prestixio dalgunhas das nosas institucións. Necesitamos rigor, seriedade e exemplaridade en todos os sentidos. Todos, sobre todo as persoas con responsabilidades públicas, temos o deber de observar un comportamento adecuado, un comportamento exemplar. Cando se producen condutas irregulares que non se axustan á legalidade ou á ética, é natural que a sociedade reaccione. Afortunadamente vivimos nun Estado de Dereito, e calquera actuación censurable deberá ser xulgada e sancionada con arranxo á lei. A xustiza é igual para todos.
Mensaxe de Noiteboa do rei Xoán Carlos de 24 de decembro de 2011

O 12 de decembro de 2011, tralas informacións aparecidas nos medios de comunicación achega da probable imputación por malversación, fraude, prevaricación, falsidade e branqueo de capitais do ierno do Rei, Iñaki Urdangarin, duque consorte de Palma de Mallorca, A Zarzuela anunciou que o apartaba de todos os actos institucionais, por entender que a súa conduta non fora «exemplar».[30] Ademais, durante a súa tradicional mensaxe de Noiteboa, o Rei insistiu na necesidade dun comportamento exemplar por parte de todas as persoas con responsabilidades públicas, tralo que afirmou que «a xustiza é igual para todos», o que se interpretou como unha alusión á probable imputación do seu ierno.[31] Porén, tralo seu discurso na solemne apertura da X Lexislatura, o 27 de decembro, o rei Xoán Carlos lamentou que se houbese personalizado a súa mensaxe de Nadal.[32] Dous días máis tarde, o xuíz instrutor José Castro imputaba a Iñaki Urdangarín.

O Rei Xoán Carlos I nunha moeda de 100 pesetas.

Durante a súa declaración ante o xuíz instrutor en Palma, os días 25, 26 e 27 de febreiro de 2012, Urdangarín manifestou que o Rei pediulle que abandonase os seus negocios en marzo de 2006. Con todo, o 16 de abril de 2012, fixéronse públicos tres correos electrónicos escritos por Urdangarín e aportados ao xuíz instrutor polo seu ex-socio, Diego Torres, que implicarían ao Rei en negocios a favor do seu xenro con posterioridade a esa data.[33]

O 14 de abril de 2012, Xoán Carlos I sufriu unha fractura de cadeira durante unha cacería de elefantes á que fora invitado en Botswana, o que levantou críticas desde distintos ámbitos debido a que ocorreu na peor semana da crise económica española de 2008-2012 e tras un discurso no que o Rei pedira "rigor" e "sacrificios" aos españois. Mentres que Partido Popular e Partido Socialista non quixeron valorar publicamente o percance,[34] Esquerda Plural, Unión Progreso e Democracia e Esquerra Republicana de Catalunya anunciaron que preguntarían ao Goberno por este asunto no Congreso dos Deputados.[35] O lendakari, Patxi López, afirmou que «non estaría mal» unha desculpa pública por parte do monarca.[36]

O 18 de abril, ao saír do hospital onde foi intervido, o Rei desculpouse publicamente por eses feitos, situación sen precedentes desde que comezase o seu reinado,[37] cualificada como un episodio absolutamente novo en toda a historia da realeza.[38]

Presidentes de España no seu reinado[editar | editar a fonte]

  • Carlos Arias Navarro (1974-1976): presidiu as primeiras reformas democráticas. As súas continuas desafeccións ao ritmo e intensidade dos cambios impulsados polo monarca e a súa insistencia en preservar o legado de Francisco Franco, propiciaron finalmente o seu cese. O 1 de xullo de 1976, tras unha tensa reunión co rei, Arias Navarro presentou finalmente a súa dimisión.
  • Adolfo Suárez (1976-1981), UCD: apoiado por un grupo de políticos da súa xeración, que chegaran ás conviccións democráticas por diversos camiños, entre 1976 e 1979, desmontou o réxime franquista mediante a estratexia das sucesivas e profundas reformas internas estritamente acordes coa letra das Leis do Movemento. Fitos claves no seu período foron a aprobación do Proxecto de reforma política e as primeiras eleccións xerais libres (1977), das que emerxeron unhas Cortes constituíntes que redactaron e aprobaron a Constitución española (1978) aínda vixente. Dimitiu en 1981 cansado da crecente presión dos partidos de esquerda e das tensións no seu propio partido, UCD.
  • Felipe González (1982-1996), PSOE: os feitos máis destacables da súa longa presidencia foron o ingreso na OTAN, do que antes era opositor e que foi revalidado por un referendo en 1986, o ingreso na Comunidade Económica Europea (actual Unión Europea) e a celebración dos Xogos Olímpicos de Barcelona 1992. A súa profunda modernización económica, social e de infraestruturas, apoiada por sucesivas maiorías absolutas, viuse empanada nos seus últimos anos por unha profunda crise económica, un estado de corrupción case xeneralizado e o seu posible, aínda que non demostrada, implicación no GAL, unha trama de terrorismo de Estado contra ETA. No referente ás súas relacións co monarca, a percepción externa é que foron bastante cordiais, aínda que ocorreron feitos puntuais como un escándalo de espionaxe ilegal a diversas figuras entre as que se atopaba o rei.
José Luis Rodríguez Zapatero prometendo su cargo por segunda vez ante os reis de España, Xoán Carlos I e Sofía.
  • José María Aznar (1996-2004), PP: En liñas xerais, tanto con Felipe González como con José María Aznar, a medida que a Transición á democracia ía deixando paso a varias décadas de normalidade democrática, observábase que o papel político do rei diminuía. Tres días antes das eleccións de 2004, ás que Aznar decidira non presentarse, ocorreron os atentados terroristas do 11-M en Madrid. Nesta xornada de loito, o Rei dirixiu un discurso á nación.[39]

Abdicación[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Abdicación de Xoán Carlos I.

O 2 de xuño de 2014 Xoán Carlos I manifestou a súa disposición a renunciar no seu fillo Filipe de Borbón e Grecia, que asumirá o cargo co nome de Filipe VI. A abdicación prodúcese de acordo coa fórmula recolleita na Carta Magna, concretamente no título segundo da mesma (Da Coroa española) en favor do seu fillo. Para que se produza dita sucesión será necesaria a aprobación dunha lei orgánica (ex artigo 57.5 da Constitución) que previsiblemente apoiará cerca do 90% dos deputados e senadores das Cortes Xerais.[40]

Vida privada e familiar[editar | editar a fonte]

Escudo Felipe VI de España.svg

O Rei
A Raíña consorte

O rei Xoán Carlos
A raíña Sofía

O 14 de maio de 1962 casou coa princesa Sofía de Grecia e Dinamarca en Atenas, coa que tivo tres fillos: a infanta Elena, duquesa de Lugo, a infanta Cristina, duquesa de Palma de Mallorca e o príncipe de Asturias, Filipe. Os seus oito netos son: Felipe Juan Froilán e Victoria Federica (fillos da infanta Elena e o seu ex-marido Jaime de Marichalar), Juan Valentín, Pablo Nicolás, Miguel e Irene (fillos da infanta Cristina e o seu marido, Iñaki Urdangarin) e Leonor e Sofía (fillas do príncipe Felipe e a súa dona, Letizia Ortiz).

A residencia oficial da Familia Real é o Palacio Real de Madrid, pero se reserva para as cerimonias oficiais. Os Reis residen no Palacio da Zarzuela e a familia do príncipe Filipe reside tamén dentro do recinto da Zarzuela, nunha construción recente chamada Pavillón do Príncipe; as infantas Elena e Cristina viven en residencias privadas en Madrid e Washington, respectivamente.

O Rei Xoán Carlos é afeccionado ao esquí e a vela.

Foi gañador do Premio Carlomagno en 1982 e do Premio Simón Bolívar en 1983, e recibiu doutoramentos honoris causa en universidades como as de Boloña (1988), Oxford (1986), Cambrigde (1988), Harvard (1983) ou Sorbona (1985).

Títulos[editar | editar a fonte]

A Constitución Española, no seu título II, artigo 56, parágrafo 2, designa o título de rei para Xoán Carlos I, podendo facer uso doutros títulos e dignidades, xeralmente referidas a entidades históricas, e que estiveron tradicionalmente asociadas á Coroa española:[41]

E mesmo de cantas Ordes discirne o Estado Español (Montesa, Alcántara, Calatrava e Santiago entre outras moitas).

Nomeamentos en homenaxe ao rei[editar | editar a fonte]

Numerosos lugares, infraestructuras e obxectos foron nomeados en homenaxe ao rei Xoán Carlos I, na propia España, así como no resto do mundo. Entre os máis significativos están: a Base Antártica Juan Carlos I na illa Livingston (Illas Shetland do Sur), o Buque de Proxección Estratéxica Juan Carlos I (pertencente á Armada Española), o Parque Juan Carlos I en Madrid, a Universidade Rey Juan Carlos en Móstoles ou o Centro Rey Juan Carlos I de España (The King Juan Carlos I of Spain Center) en Nova York (Estados Unidos).

Ascendencia[editar | editar a fonte]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
16. Francisco de Asís de Borbón, rei consorte de España
 
 
 
 
 
 
 
8. Afonso XII, rei de España
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
17. Sabela II, raíña de España
 
 
 
 
 
 
 
4. Afonso XIII, rei de España
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
18. Archiduque Carlos Fernando de Austria
 
 
 
 
 
 
 
9. Archiduquesa María Cristina de Austria
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
19. Archiduquesa Isabel Francisca de Austria
 
 
 
 
 
 
 
2. Xoán de Borbón, conde de Barcelona
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
20. Príncipe Alexandre de Hesse-Darmstadt
 
 
 
 
 
 
 
10. Príncipe Henrique de Battenberg
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
21. Condesa Xulia von Hauke, princesa de Battenberg
 
 
 
 
 
 
 
5. Princesa Vitoria Euxenia de Battenberg
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
22. Alberte de Saxonia-Coburgo, príncipe consorte do Reino Unido
 
 
 
 
 
 
 
11. Princesa Beatriz do Reino Unido
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
23. Vitoria I, raíña do Reino Unido e de Irlanda e emperatriz da India
 
 
 
 
 
 
 
1. Xoán Carlos I, rei de España
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
24. Fernando II, rei das Dúas Sicilias
 
 
 
 
 
 
 
12. Príncipe Afonso, conde de Caserta
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
25. Archiduquesa María Teresa de Austria
 
 
 
 
 
 
 
6. Príncipe Carlos de Borbón-Dúas Sicilias
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
26. Príncipe Francisco, conde de Trapani
 
 
 
 
 
 
 
13. Princesa Antonieta das Dúas Sicilias
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
27. Princesa Isabel de Toscana
 
 
 
 
 
 
 
3. Princesa María das Mercedes de Borbón-Dúas Sicilias
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
28. Fernando Filipe, duque de Orleans
 
 
 
 
 
 
 
14. Filipe, conde de París
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
29. Princesa Elena de Mecklemburgo-Schwerin
 
 
 
 
 
 
 
7. Princesa Luisa de Orleans
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
30. Príncipe Antonio, duque de Montpensier
 
 
 
 
 
 
 
15. Princesa María Isabel de Orleans
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
31. Infanta Luisa Fernanda de España
 
 
 
 
 
 

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Biografía de Xoán Carlos I
  2. 2,0 2,1 El Rey renuncia y abre el proceso sucesorio
  3. Crespo MacLennan, xullo (2004). España en Europa, 1945-2000. Del ostracismo a la modernidad. Ed. Marcial Pons Historia
  4. «El Rey, premio de la Paz de la Unesco por "evitar la guerra civil" según Kissinger», El País, 11 de xaneiro de 1995
  5. «El Rey reitera en Nueva York la autocrítica por el decreto de expulsión de los judíos», El País, 9 de abril de 1997
  6. «El Rey alerta contra actitudes intolerantes», El País, 11 de abril de 1997
  7. «Viaxe de traballo da Súa Maxestade o Rei á Federación de Rusia», Casa da Súa Maxestade o Rei. Consultado o 20 de xullo de 2012
  8. «La familia Kennedy se une a los homenajes que recibe el Rey en Estados Unidos», El País, 12 de abril de 1997
  9. «Sarkozy elogia la aportación del Rey Juan Carlos a la democracia en España», El Día, 2 de maio de 2008
  10. «Beyond Soccer: The Poignance (and Royalty) of Spain’s Soft Power», Time, 5 de xullo de 2012 (en inglés)
  11. Ana, Romero. "El Rey abdica". http://www.elmundo.es/espana/2014/06/02/538c34ccca47410b2b8b456c.html. Consultado o 2 de xuño de 2014.
  12. "In Search of a Lost Crown, 1931-1948" (en inglés). Juan Carlos: A People's King. ISBN 9780002556323.
  13. El Rey Juan Carlos I y Froilán: Accidentes reales con armas de fuego
  14. Apezarena, José y Castilla, Carmen (1993). Así es el príncipe: vida del futuro rey de España. Ediciones Rialp
  15. "The Tribulations of a Young Soldier, 1955-1960". Juan Carlos: A People's King. Londres. ISBN 9780002556323.
  16. Reseña de la obra de Paul Preston localizado en Google Bookk[1]
  17. "A Life Under Surveillance, 1960-1966" (en inglés). Juan Carlos: A People's King. ISBN 9780002556323.
  18. "A Life Under Surveillance, 1960-1966". Juan Carlos: A People's King. Londres. ISBN 9780002556323.
  19. "Juan Carlos I jura como sucesor de Franco". Vídeo subido o 12 de decembro de 2008. http://www.youtube.com/watch?v=Od01GvIdS_s. "22 de xullo de 1969. O príncipe Don Xoán Carlos xura como sucesor a Franco e manifesta que a lexitimidade que acepta é a do 18 de xullo de 1936."
  20. 20,0 20,1 a situación deu certa vantaxe ao proxecto reformista de Xoán Carlos e Fernández-Miranda(...) O Rei servíase do seu prerrogativa de nomear procuradores para substituír aos franquistas que ían falecendo con liberais de confianza (...)A presidencia da Comisión de Leis Fundamentais pasou do veterano falanxista Raimundo Fernández Custa ao opuedista liberal Gregorio López Bravo. Esta comisión empezara a estudar proxectos de leis de reunión e asociación e unha reforma do código penal...Juan Carlos Paul Preston
  21. "El Rey defiende en un vídeo la figura de Franco". 2 de xaneiro de 2012. http://www.eldebat.cat/cast/notices/2012/01/el_rey_defiende_en_un_video_la_figura_de_franco_56596.php. Consultado o 24 de marzo de 2014.
  22. Palacio Atard, Vicente. Juan Carlos I y el advenimiento de la democracia. Madrid: Real Academia de la Historia. pp. 108. ISBN 84-239-6260-1. http://books.google.es/books?id=UAQj44ISelMC&printsec=frontcover&dq=juan+carlos+i+y+el+advenimiento+de+la+democracia&hl=es#v=onepage&q=juan%20carlos%20i%20y%20el%20advenimiento%20de%20la%20democracia&f=false. Consultado o 2 de xuño de 2014.
  23. 14 de mayo: don Juan renuncia a sus derechos dinásticos
  24. 24,0 24,1 Por outro, é unha decidida reafirmación da legitimidad dinástica do actual Rei, máis que fronte a vellos preitos dinásticos -hoxe en día xa non suscitados- en canto á persoa de D. Xoán Carlos, quen, como consecuencia da renuncia aos dereitos sucesorios efectuada polo seu pai, D. Juan de Borbón, en 1977, converteuse na Monarquía re-instaurada en 1978 no lexítimo Rei de España, continuador da dinastía histórica.[2]
  25. "Did Spanish King Sympathize with Coup Attempt?". http://www.spiegel.de/international/europe/0,1518,814156,00.html.
  26. "diariodenavarra". http://www.noticiasdenavarra.com/2012/03/12/politica/estado/desmiente-la-casa-real-la-tolerancia-del-rey-con-los-golpistas-del-23f.
  27. "Living in the Long Shadow of Success, 1981-2002" (en inglés). Juan Carlos: A People's King. Londres. 2004. ISBN 9780002556323.
  28. La edición española del libro «El Rey» omite declaraciones de don Juan Carlos sobre el 23-F, El Mundo, 25 de abril de 1993, p. 14.
  29. «El Rey dice que su padre supo siempre que no iba a reinar», El Mundo, 11 de xaneiro de 1993, p. 10.
  30. "Zarzuela aparta a Urdangarín de sus actos oficiales porque su comportamiento "no le parece ejemplar"". 12.12.2011. http://www.rtve.es/noticias/20111212/casa-del-rey-no-parece-ejemplar-comportamiento-urdangarin-aparta-actos-institucionales/481375.shtml.
  31. "El Rey, sobre el 'caso Urdangarin': "La justicia es igual para todos"". 26.12.2011. http://elpais.com/diario/2011/12/26/espana/1324854002_850215.html.
  32. "El Rey lamenta que se haya personalizado su discurso de Navidad". 27.12.2011. http://politica.elpais.com/politica/2011/12/27/actualidad/1324991517_136930.html.
  33. "El rey y la infanta mediaron en negocios de Urdangarin, según revelan 'El Mundo' y 'El País'". 17.04.2012. http://www.rtve.es/noticias/20120417/pais-mundo-revelan-rey-infanta-mediaron-negocios-urdangarin/516659.shtml.
  34. Respaldo o silencio en público, inquietud creciente en privado, El País, 15 de abril de 2012.
  35. Cuatro partidos preguntan al Gobierno en el Congreso por el viaje del Rey, El País, 16 de abril de 2012.
  36. Rubalcaba afirma que "lo leal es hablar en privado con el Rey" de sus errores, El País, 16 de abril de 2012.
  37. El rey se disculpa: "Lo siento mucho, me he equivocado. No volverá a ocurrir", 20 minutos, 18 de abril de 2012.
  38. "Lo siento mucho, me he equivocado y no volverá a ocurrir" Univision, 18 de abril de 2012.
  39. Discurso del rey sobre los atentados del 11 de marzo de 2004 alojado en Wikisource
  40. [3]
  41. Royal Styles Spain. En heráldica.org

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Xoán Carlos I de España Modificar a ligazón no Wikidata

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Predecesor:
Juan de Borbón y Battenberg
Príncipe titular de Asturias
1941-1975
Sucesor:
Filipe VI de España
Predecesor:
Creación do título
Escudo de armas de Juan Carlos de Borbón como Príncipe de España.svg
Príncipe de España

1969-1975
Sucesor:
Abolición do título
Predecesor:
Afonso XIII de Borbón
(como Rei)
Escudo de armas de Juan Carlos I de España.svg
Rei de España

1975 - 2014
Sucesor:
Filipe VI de España
Predecesor:
Francisco Franco
(como Xefe de Estado)
Escudo de España (colores THV).svg
Xefe de Estado de España

1975 - 2014
Sucesor:
Filipe VI de España