Gran Premio de Mónaco

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Jordan F1 icon.png
A Galipedia ten un portal sobre:
Mapa do circuíto cas rúas próximas

O Gran Premio de Mónaco é unha carreira de automobilismo de velocidade que se disputa anualmente no circuíto de Mónaco en Montecarlo no principado de Mónaco. Disputada desde 1929 é un dos grandes premios máis antigos da Fórmula 1 é ampliamente considerado como unha das carreiras de automóbiles máis importantes e prestixiosas do mundo e, xunto ás 500 Millas de Indianápolis e as 24 Horas de Le Mans, forma a Tripla Coroa do Automobilismo.

O circuíto calificouse como "unha situación excepcional de glamour e prestixio".[1]

A carreira celébrase nun estreito trazado nas rúas de Monaco, con moitos cambios de rasante e curvas pechadas, así como un túnel, polo que é unha das pistas máis esixentes na Fórmula Un. Malia as velocidades medias relativamente baixas, é un lugar perigoso para as carreiras e, a miúdo implica a intervención do coche de seguridade. É o único Gran Premio que non cumpre o mandato da FIA de 305 km de distancia mínima de carreira.

A primeira carreira, que se celebrou o 14 de abril de 1929 foi organizada polo magnate do tabaco Anthony Noghès baixo os auspicios do "Automobile Club de Monaco", e foi gañada por William Grover-Williams pilotando un Bugatti pintado de verde, cor que se convertería co tempo en insignia dos corredores británicos. O evento foi parte do Campionato de Europa pre - Segunda Guerra Mundial e incluíuse no primeiro Campionato Mundial de Pilotos en 1950. Foi designado comoo Gran Premio de Europa dúas veces, en 1955 e 1963, cando este título era unha designación de honra outorgada cada ano a unha carreira de Gran Premio disputada en Europa. Graham Hill coñeceuse como "O señor de Mónaco" debido ás súas cinco vitorias en Mónaco na década de 1960. O brasileiro Ayrton Senna gañou esta carreira máis veces que ningún outro piloto, con seis vitorias, gañando cinco carreiras consecutivas entre 1989 e 1993. Fernando Alonso é o único piloto que gañou a carreira en anos consecutivos con diferentes construtores Renault en 2006 e McLaren en 2007.

Historia e características[editar | editar a fonte]

Orixes[editar | editar a fonte]

Do mesmo xeito que moitas carreiras europeas, o Gran Premio de Mónaco é anterior ao actual Campionato Mundial. O primeiro Gran Premio do principado foi organizada en 1929 por Anthony Noghès, baixo os auspicios do príncipe Luís II, a través do Automóbil Club de Mónaco (ACM), naceu case por casualidade. Alexandre Noghès, o pai de Anthony, foi presidente fundador da ACM, orixinalmente chamado Sport Vélocipédique Monégasque. O ACM fixo a súa primeira incursión nos deportes de motor coa celebración do Rally de Monte Carlo en 1911. En 1928 o club intentou entrar na Association Internationale des Automobiles Clubs Reconnus (AIACR), o Consello internacional reitor do automobilismo, que o consideraba unha asociación rexional francesa. A súa solicitude foi rexeitada debido á falta dun gran evento de automobilismo celebrado totalmente dentro dos límites de Mónaco. O rally non podía considerarse como tal, xa que utiliza sobre todo os camiños doutros países europeos.

Co fin de alcanzar a condición nacional completa, Noghès propuxo a creación dun Gran Premio automobilístico nas rúas de Monte Carlo. Noghès obtivo o apoio oficial do príncipe Luís II. Noghès tamén logrou o apoio para os seus plans en Mónaco de Louis Chiron, un piloto de alto nivel nas carreiras de Gran Premio de Europa. Chiron pensou que a topografía da localización sería moi adecuado para a creación dunha pista de carreiras.

O primeiro Gran Premio do Automóbil de Mónaco foi un evento só por invitación, pero non todos os invitados decidiron asistir. Os pilotos líderes de Maserati e Alfa Romeo decidiron non competir, pero Bugatti estivo ben representada. Mercedes enviou o seu mellor piloto Rudolf Caracciola para pilotar un Mercedes SSK. Caracciola fixo unha carreira de loita, co que levou o seu SSK ata a segunda posición ao final da carreira, malia partir décimo quinto. A carreira foi gañada por "Williams" (pseudónimo de William Grover-Williams) pilotando un Bugatti Type 35B, pintado de verde escuro.[2] Outro piloto que competiu usando un pseudónimo foi "Georges Philippe", o Baron Philippe de Rothschild. Chiron non puido competir, por ter un compromiso previo para competir nas 500 Millas de Indianápolis no mesmo día.[3] Con todo, Chiron competiu o ano seguinte, foi golpeado por René Dreyfus e o seu Bugatti terminou segundo, levouse a vitoria na carreira de 1.931 pilotando un Bugatti. No ano 2015, segue sendo o único piloto nativo de Mónaco que gañou a carreira.

O Gran Premio de Mónaco dispútase en maio coincidindo coa festa do Día da Ascensión. O circuíto de Mónaco ten gran cantidade de subidas e baixadas, curvas pechadas e estreitas vías, polo que probablemente é o circuíto máis esgotador para pilotos e vehículos. Tamén é o circuíto máis perigoso entre os que se utilizan nas carreiras de Fórmula 1. Por outra banda, é o circuíto máis espectacular e un dos máis seguidos polos espectadores na televisión.

O Gran Premio de Mónaco formou parte do primeiro Campionato Mundial de Fórmula 1 en 1950, e a partir de 1955 disputouse todos os anos. Xunto á data de Fórmula 1 dispútanse carreiras de exhibición, por exemplo de automóbiles históricos, e de campionatos menores. A Fórmula Junior correu en Mónaco en 1950 e desde 1959 ata 1963. Entre 1964 e 1997 celebrouse unha carreira de Fórmula 3, que servía como punto de encontro dos pilotos dos distintos campionatos nacionais de Fórmula 3. A Fórmula 3000 Internacional tomou o seu lugar en 1998 e deu paso en 2005 á súa sucesora, a GP2 Series. A Fórmula 3 Euroseries correu en Mónaco por única vez en 2005, e a World Series by Renault faino desde ese mesmo ano.

Chámanlle "O circuíto dos mestres" porque é un circuíto realmente complicado. Trátase dunha estrada pola que a diario circulan milleiros de coches, situada ao lado do porto de Mónaco e que está pechada ao tráfico cando se realiza a carreira.

Antes da guerra[editar | editar a fonte]

A carreira creceu rapidamente en importancia. Debido á gran cantidade de carreiras que se denominaban 'Gran Premio', o AIACR recoñeceu oficialmente á carreira máis importante de cada un dos seus clubs automobilísticos nacionais afiliadas como Gran Premio Internacional ou Grandes épreuves, e en 1933 Mónaco foi clasificado como tal xunto ao Gran Premio de Francia, o Gran Premio de Bélxica, o Gran Premio de Italia e o Gran Premio de España.[4] A carreira dese ano foi o primeiro Gran Premio no que se decidiron as posicións na grella, como o son agora, polo tempo da práctica, en lugar do método de votación. A carreira viu a Achille Varzi e Tazio Nuvolari intercambiar o liderado moitas veces antes de resolverse en favor de Varzi na última volta cando o coche de Nuvolari incendiouse.[5] A carreira converteuse nunha rolda do novo Campionato de Europa en 1936, cando unha tormenta e unha mancha de aceite provocaron unha serie de accidentes, quedaron eliminados os Mercedes-Benz de Chiron, Fagioli e von Brauchitsch, así como o Auto Union 'Tipo c' de Bernd Rosemeyer. Rudolf Caracciola, demostrou o porque do seu alcume, Regenmeister (Mestre da chuvia), gañando a carreira.[6] En 1937, von Brauchitsch bateuse en duelo con Caracciola antes de gañar a carreira.[7] Foi o último Gran Premio antes da guerra en Mónaco. En 1938, unha inscrición de 500 ₤ (ao redor de 2450 $ USA) por participante levou á AIACR a cancelar o evento, mentres a inminente guerra en 1939, e a Segunda Guerra Mundial puxeron fin as carreiras organizadas en Europa ata 1945.

Grandes Premios da posguerra[editar | editar a fonte]

As carreiras en Europa comezaron de novo o 9 de setembro de 1945 no Bois de Boulogne Park na cidade de París, catro meses e un día despois do final da guerra en Europa.[8] En 1946 unha nova categoría de carreiras de primeiro nivel, Gran Premio, foi definida pola Federación Internacional do Automóbil (FIA), a sucesora do AIACR, en base á clase voiturette anterior á guerra. Un Gran Premio de Mónaco disputouse nesta fórmula en 1948, gañado polo futuro campión do mundo Nino Farina nun Maserati 4CLT.

Fórmula Un[editar | editar a fonte]

Primeiras tempadas[editar | editar a fonte]

A carreira de 1949 cancelouse debido á morte do príncipe Luís II; incluíuse no novo campionato mundial de pilotos de Fórmula Un do ano seguinte. A carreira foi para o futuro campión mundial en cinco ocasións Juan Manuel Fangio coa súa primeira vitoria nunha carreira do Campionato do Mundo, así como o terceiro lugar para o piloto de 51 anos de idade, Louis Chiron, o seu mellor resultado na era do Campionato do Mundo. Con todo, non houbo carreira en 1951, e en 1952, un ano en que o campionato de pilotos do mundo 'disputouse cos menos potentes coches de Fórmula Dúas, a carreira disputouse cos regulamentos dos coches deportivos e non formou parte do Campionato do Mundo.[2]

Desde 1955, o Gran Premio de Mónaco formou sempre parte do Campionato Mundial de Fórmula 1. Ese ano, Maurice Trintignant gañou en Montecarlo por primeira vez e Chiron volveu a puntuar e en 56 converteuse no piloto de maior idade en competir nun Gran Premio de Fórmula 1. Non foi senón ata 1957, cando Fangio gañou de novo, e o Gran Premio tivo un dobre ganador. Entre 1954 e 1961 o ex colega de Fangio en Mercedes, Stirling Moss, fíxoo mellor, do mesmo xeito que Trintignant, que gañou a carreira de novo en 1958 pilotando un Cooper. A carreira de 1961 viu Moss defenderse de tres Ferrari 156s de fábrica nun vello Rob Walker Racing Team Lotus 18 privado, logrando a súa terceira vitoria en Mónaco.[9]

Era de Graham Hill[editar | editar a fonte]

Graham Hill gañou cinco dos seus 14 Grandes Premios en Mónaco

O británico Graham Hill gañou a carreira en cinco ocasións na década de 1960 e chegou a ser coñecido como o Rei de Mónaco[10] e Mr. Mónaco . Gañou por primeira vez en 1963, e logo gañou os seguintes dous anos. Na carreira de 1965 logrou a pole e liderou desde o principio, pero tivo que tomar un camiño de escape na volta 25 para evitar golpear a un dobrado lento. Volveu a pista no quinto lugar, Hill estableceu varias novas marcas de volta no camiño a vitoria[11] A carreira tamén foi notable pola ausencia de Jim Clark (que estaba correndo as 500 Millas de Indianápolis) e para Paul Hawkins que rematou co Lotus nas augas do porto.[12] Un incidente similar incluíuse na película de 1966 Gran Premio.[13] O compañeiro de Hill, o británico Jackie Stewart, gañou en 1966 e o neozelandés Denny Hulme gañou en 1967, pero Hill gañou os seguintes dous anos, a carreira de 1969 foi a súa última vitoria no campionato de Fórmula Un, momento no cal foi dobre campión de Fórmula Un.

Reformas da pista, seguridade e aumento dos intereses empresariais[editar | editar a fonte]

Polo inicio da década de 1970, os esforzos de Jackie Stewart resultaron na cancelación de algunhas carreiras por razóns de seguridade. Para a carreira de 1969, foron colocadas barreiras Armco en puntos específicos, por primeira vez na historia do circuíto; antes diso, as condicións do circuíto eran (agás da eliminación dos automóbiles estacionados no lado da estrada) practicamente idénticas ao uso civil cotiá. Se un piloto saíase, estrelaríase contra o que estaba á beira da pista (edificios, árbores, farois, fiestras de vidro, e ata unha estación de tren); e nos casos de Alberto Ascari e Paul Hawkins rematar nas augas do porto, xa que o trazado da pista utilizado non tiña barreiras Armco para protexer aos pilotos que saíanse da pista de caer no Mediterráneo. O circuíto gañou máis barreiras Armco en puntos específicos nas dúas carreiras seguintes, e en 1972, o circuíto foi case completamente rodeado de Armco. E por primeira vez na súa historia, o circuíto de Mónaco foi alterado ese ano; os boxes trasladáronse xunto á recta da liña de costa entre a chicana e Tabac, a chicana trasladouse máis cara adiante xusto antes de Tabac e foi o punto de unión entre os boxes e a pista. O trazado foi cambiado de novo para a carreira de 1973; construíuse o Estadio Náutico Rainiero III onde estaba a recta que estaba detrás dos boxes e o circuíto introduciu unha sección revirada ao redor da nova piscina. Isto creou un espazo para instalar uns boxes totalmente novos, en 1976 o trazado foi alterado unha vez máis. A curva de Sainte Devote fíxose máis lenta e colocouse unha chicana xusto antes da recta de boxes.

Para as dúas seguintes carreiras. A principios de 1970, o dono do equipo Brabham Bernie Ecclestone comezou a reunir o poder de negociación colectiva da Asociación de Construtores de Fórmula Un (FOCA), Mónaco era o suficientemente prestixiosa para converterse nun tempérana mazá da discordia. Historicamente o número de coches permitidos nunha carreira decidíao o organizador da carreira, neste caso o ACM, que sempre fixara un número baixo de ao redor de 16. En 1972 Ecclestone estaba empezara a negociar acordos que dependían da FOCA e garantían polo menos 18 participantes para cada carreira. Un enfrontamento sobre este tema puxo a carreira 1972 en perigo ata que o ACM cedeu e acordou que poderían participar 26 coches, o mesmo número permitido na maioría dos outros circuítos. Dous anos máis tarde, en 1974, o ACM logrou rebaixar o número de participantes a 18.[14]

Debido aos seus estreitos límites, as lentas velocidades medias e a dureza do trazado, Mónaco sorprende a miúdo con resultados inesperados. Na carreira de 1982 René Arnoux liderou as primeiras 15 voltas, antes de retirarse. Alain Prost liderou ata catro voltas do final, cando trompeou na pista mollada, golpeou as barreiras e perdeu unha roda, dando Riccardo Patrese á cabeza. Patrese mesmo trompeou a só unha volta e media para meta, deixando a Didier Pironi na parte dianteira, seguido por Andrea de Cesaris. Na última volta, Pironi quedouse sen combustible no túnel, pero De Cesaris tamén se quedou sen combustible antes de que puidese adiantar. Mentres tanto Patrese aproveitou a costa abaixo para arrincar o seu coche e logrou a súa primeira vitoria nun Gran Premio.[15]

En 1983, o ACM enredouse nos desacordos entre a Fédération Internationale du Sport Automobile (FISA) e a FOCA. O ACM, co acordo de Bernie Ecclestone, negociou un acordo de dereitos de televisión individuais con ABC nos Estados Unidos. Isto rompeu un acordo imposto pola FISA para unha soa negociación central dos dereitos de televisión. Jean-Marie Balestre, presidente da FISA, anunciou que o Gran Premio de Mónaco non formaría parte do Campionato Mundial de Fórmula 1 en 1985. O ACM levou o seu caso nos tribunais franceses. Gañaron o caso e a carreira foi finalmente reintegrada.

Gañadores[editar | editar a fonte]

Gañadores múltiples (pilotos)[editar | editar a fonte]

Os pilotos en negra aínda compiten no campionato de Fórmula 1

# Gañados Piloto Tempadas[16]
6 Flag of Brazil.svg Ayrton Senna 1987, 1989, 1990, 1991, 1992, 1993
5 Flag of the United Kingdom.svg Graham Hill 1963, 1964, 1965, 1968, 1969
Alemaña Michael Schumacher 1994, 1995, 1997, 1999, 2001
4 Francia Alain Prost 1984, 1985, 1986, 1988
3 Flag of the United Kingdom.svg Stirling Moss 1956, 1960, 1961
Flag of the United Kingdom.svg Jackie Stewart 1966, 1971, 1973
Alemaña Nico Rosberg 2013, 2014, 2015
2 Flag of Argentina.svg Juan Manuel Fangio 1950, 1957
Francia Maurice Trintignant 1955, 1958
Australia Niki Lauda 1975, 1976
Unión Sudafricana Jody Scheckter 1977, 1979
Flag of the United Kingdom.svg David Coulthard 2000, 2002
España Fernando Alonso 2006, 2007
Australia Mark Webber 2010, 2012

Gañadores múltiples (construtores)[editar | editar a fonte]

Un fondo rosa indica un acontecemento que non formaba parte do Campionato mundial de Fórmula 1.
Un fondo crema indica un acontecemento que formaba parte do Campionato de Europa de pre- guerra.
Equipos en negra compiten no campionato de Fórmula Un na tempada actual.

# Gañados Construtor Tempadas[16]
15 Flag of the United Kingdom.svg McLaren 1984, 1985, 1986, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1993, 1998,
2000, 2002, 2005, 2007, 2008
9 Italia Ferrari 19521955, 1975, 1976, 1979, 1981, 1997, 1999, 2001
7 Flag of the United Kingdom.svg Lotus 1960, 1961, 1968, 1969, 1970, 1974, 1987
6 Alemaña Mercedes 1935, 1936, 1937, 2013, 2014, 2015
5 Flag of the United Kingdom.svg BRM 1963, 1964, 1965, 1966, 1972
4 Francia Bugatti 1929, 1930, 1931, 1933
3 Italia Alfa Romeo 1932, 1934, 1950
Italia Maserati 1948, 1956, 1957
Flag of the United Kingdom.svg Cooper 1958, 1959, 1962
Flag of the United Kingdom.svg Tyrrell 1971, 1973, 1978
Flag of the United Kingdom.svg Williams 1980, 1983, 2003
Austria Red Bull 2010, 2011, 2012
2 Flag of the United Kingdom.svg Brabham 1967, 1982
Flag of the United Kingdom.svg Benetton 1994, 1995
Francia Renault 2004, 2006

Por ano[editar | editar a fonte]

Un fondo rosado indica un acontecemento que non formaba parte do Campionato mundial de Fórmula 1.
Un fondo crema indica un acontecemento que formaba parte do Campionato de Europa de pre- guerra.

Tempada Piloto[16] Construtor Resultados
2015 Alemaña Nico Rosberg Mercedes Resultados
2014 Alemaña Nico Rosberg Mercedes Resultados
2013 Alemaña Nico Rosberg Mercedes Resultados
2012 Australia Mark Webber Red Bull-Renault Resultados
2011 Alemaña Sebastian Vettel Red Bull-Renault Resultados
2010 Australia Mark Webber Red Bull-Renault Resultados
2009 Flag of the United Kingdom.svg Jenson Button Brawn-Mercedes Resultados
2008 Flag of the United Kingdom.svg Lewis Hamilton McLaren-Mercedes Resultados
2007 España Fernando Alonso McLaren-Mercedes Resultados
2006 España Fernando Alonso Renault Resultados
2005 Finlandia Kimi Räikkönen McLaren-Mercedes Resultados
2004 Italia Jarno Trulli Renault Resultados
2003 Flag of Colombia.svg Juan Pablo Montoya Williams-BMW Resultados
2002 Flag of the United Kingdom.svg David Coulthard McLaren-Mercedes Resultados
2001 Alemaña Michael Schumacher Ferrari Resultados
2000 Flag of the United Kingdom.svg David Coulthard McLaren-Mercedes Resultados
1999 Alemaña Michael Schumacher Ferrari Resultados
1998 Finlandia Mika Häkkinen McLaren-Mercedes Resultados
1997 Alemaña Michael Schumacher Ferrari Resultados
1996 Francia Olivier Panis Ligier-Mugen-Honda Resultados
1995 Alemaña Michael Schumacher Benetton-Renault Resultados
1994 Alemaña Michael Schumacher Benetton-Ford Resultados
1993 Flag of Brazil.svg Ayrton Senna McLaren-Ford Resultados
1992 Flag of Brazil.svg Ayrton Senna McLaren-Honda Resultados
1991 Flag of Brazil.svg Ayrton Senna McLaren-Honda Resultados
1990 Flag of Brazil.svg Ayrton Senna McLaren-Honda Resultados
1989 Flag of Brazil.svg Ayrton Senna McLaren-Honda Resultados
1988 Francia Alain Prost McLaren-Honda Resultados
1987 Flag of Brazil.svg Ayrton Senna Lotus-Honda Resultados
1986 Francia Alain Prost McLaren-TAG Resultados
1985 Francia Alain Prost McLaren-TAG Resultados
1984 Francia Alain Prost McLaren-TAG Resultados
1983 Finlandia Keke Rosberg Williams-Ford Resultados
1982 Italia Riccardo Patrese Brabham-Ford Resultados
1981 Flag of Canada.svg Gilles Villeneuve Ferrari Resultados
1980 Flag of Argentina.svg Carlos Reutemann Williams-Ford Resultados
1979 Unión Sudafricana Jody Scheckter Ferrari Resultados
1978 Francia Patrick Depailler Tyrrell-Ford Resultados
1977 Unión Sudafricana Jody Scheckter Wolf-Ford Resultados
1976 Austria Niki Lauda Ferrari Resultados
1975 Austria Niki Lauda Ferrari Resultados
1974 Flag of Sweden.svg Ronnie Peterson Lotus-Ford Resultados
1973 Flag of the United Kingdom.svg Jackie Stewart Tyrrell-Ford Resultados
1972 Francia Jean-Pierre Beltoise BRM Resultados
1971 Flag of the United Kingdom.svg Jackie Stewart Tyrrell-Ford Resultados
1970 Austria Jochen Rindt Lotus-Ford Resultados
1969 Flag of the United Kingdom.svg Graham Hill Lotus-Ford Resultados
1968 Flag of the United Kingdom.svg Graham Hill Lotus-Ford Resultados
1967 Flag of New Zealand.svg Denny Hulme Brabham-Repco Resultados
1966 Flag of the United Kingdom.svg Jackie Stewart BRM Resultados
1965 Flag of the United Kingdom.svg Graham Hill BRM Resultados
1964 Flag of the United Kingdom.svg Graham Hill BRM Resultados
1963 Flag of the United Kingdom.svg Graham Hill BRM Resultados
1962 Flag of New Zealand.svg Bruce McLaren Cooper-Climax Resultados
1961 Flag of the United Kingdom.svg Stirling Moss Lotus-Climax Resultados
1960 Flag of the United Kingdom.svg Stirling Moss Lotus-Climax Resultados
1959 Australia Jack Brabham Cooper-Climax Resultados
1958 Francia Maurice Trintignant Cooper-Climax Resultados
1957 Flag of Argentina.svg Juan Manuel Fangio Maserati Resultados
1956 Flag of the United Kingdom.svg Stirling Moss Maserati Resultados
1955 Francia Maurice Trintignant Ferrari Resultados
1954

1953
Non se celebraron
1952 Italia Vittorio Marzotto Ferrari Resultados
1951 Non se celebraron
1950 Flag of Argentina.svg Juan Manuel Fangio Alfa Romeo Resultados
1949 Non se celebrou
1948 Italia Giuseppe Farina Maserati Resultados
1947

1938
Non se celebraron
1937 Flag of German Reich (1935–1945).svg Manfred von Brauchitsch Mercedes-Benz Resultados
1936 Flag of German Reich (1935–1945).svg Rudolf Caracciola Mercedes-Benz Resultados
1935 Flag of Italy (1861-1946).svg Luigi Fagioli Mercedes-Benz Resultados
1934 Francia Guy Moll Alfa Romeo Resultados
1933 Flag of Italy (1861-1946).svg Achille Varzi Bugatti Resultados
1932 Flag of Italy (1861-1946).svg Tazio Nuvolari Alfa Romeo Resultados
1931 Flag of Monaco.svg Louis Chiron Bugatti Resultados
1930 Francia René Dreyfus Bugatti Resultados
1929 Flag of the United Kingdom.svg William Grover-Williams Bugatti Resultados

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "His Serene Highness Prince Rainier of Monte Carlo awarded the first FIA Gold Medal for Motor Sport.". Fédération Internationale de l'Automobile. 2004-10-14. Arquivado dende o orixinal o 15 November 2007. Consultado o 2006-08-31. 
  2. 2,0 2,1 "Monaco". Consultado o 2007-02-15. 
  3. Hughes, M. 2007. Street theatre 1929. Motor Sport, LXXXIII/3, p. 62
  4. Snellman, Leif & Etzrodt, Hans (14 January 2007). "The Golden Era 1933". Consultado o 2007-02-17. 
  5. Tibballs, Geoff (2001). Motor-Racing's Strangest Races. Robson Books. pp. 95–97. ISBN 1-86105-411-4. 
  6. Kettlewell, Mike. "Monaco: Road Racing on the Riviera", in Northey, Tom, editor. World of Automobiles (London: Orbis, 1974), Volume 12, p.1383.
  7. Kettlewell, p.1383.
  8. The cradle of motorsport www.forix.com Retrieved 6 March 2007
  9. The Complete Encyclopedia of Formula One, p. 262 Lines 8–9 Carlton Books Ltd. ISBN 1-85868-515-X
  10. The Complete Encyclopedia of Formula One, p. 262 Line 10 Carlton Books Ltd. ISBN 1-85868-515-X
  11. Richard Armstrong. "Graham Hill – All-rounder extraordinary". 8W. Consultado o 2006-08-23. 
  12. "Drivers: Paul Hawkins". GrandPrix.com. Consultado o 2007-01-28. 
  13. Grand Prix – about uk.rottentomatoes.com Retrieved 23 February 2007
  14. Lovell, Terry (2004) Bernie's Game
  15. Henry, Alan (1985) Brabham, the Grand Prix Cars, p. 237 Osprey ISBN 0-905138-36-8 Henry lists Pironi as having stopped with electrical trouble, but the official results show that the Ferrari driver ran out of fuel.
  16. 16,0 16,1 16,2 "1950–Present race results". 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Gran Premio de Mónaco

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]