Segunda Guerra Mundial

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Segunda Guerra Mundial
Infobox collage for WWII.PNG
En sentido das agullas do reloxo, comezando dende arriba á esquerda: Forzas chinesas na Batalla de Wanjialing, artillería australiana na Primeira Batalla de El Alamein, bombardeiros Stuka alemáns na Fronte Oriental en decembro de 1943, forza naval estadounidense na Invasión do golfo Lingayen, Wilhelm Keitel asinando a capitulación de Alemaña en 1945, forzas soviéticas na Batalla de Stalingrado.
Data 1 de setembro de 1939 - 2 de setembro de 1945
Lugar Europa, África, China, Sueste de Asia, Oriente Medio, Mar Mediterráneo, Océano Atlántico, Océano Pacífico
Resultado Vitoria aliada:
Casus belli Invasión alemá de Polonia
Belixerantes
Aliados

Unión Soviética Unión Soviética (1941–45)
Estados Unidos de América Estados Unidos (1941–45)
Reino Unido Reino Unido
República de China China (1937–45)

Eixo

Alemaña nazi Alemaña
Imperio do Xapón Xapón

Reino de Italia Italia (1940–43)

Líderes
Flag of the Soviet Union.svg Iosif Stalin

Flag of the United States.svg Franklin D. Roosevelt
Flag of the United Kingdom.svg Winston Churchill
República da China Chiang Kai Chek
...e outros

Alemaña Nazi Adolf Hitler

Imperio do Xapón Hirohito
Reino de Italia Benito Mussolini
...e outros

Baixas
Civís
Máis de 45 000 000
Militares
Máis de 16 000 000
Totais
Máis de 61 000 000 (1937–45)
...máis detalles
Civís
Máis de 4 000 000
Militares
Máis de 8 000 000
Totais
Máis de 12 000 000 (1937–45)
...máis detalles

A Segunda Guerra Mundial foi un conflito armado a escala mundial que durou do 1 de setembro de 1939 ó 2 de setembro de 1945. Involucrou á maioría de países do mundo, incluídas todas as grandes potencias que eventualmente formaron dúas alianzas militares opostas: os Aliados e o Eixo. Foi a guerra de máis alcance da historia, involucrando directamente a máis de 100 millóns de persoas de máis de 30 países. Nun estado de "guerra total", os principais participantes adicaron a súa capacidade económica, industrial e científica ó completo ó esforzo de guerra, eliminando as distincións entre recursos militares e civís. Marcada polas mortes masivas de civís, incluíndo o Holocausto no que faleceron uns 11 millóns de persoas[1][2] e os bombardeos estratéxicos de centros industriais e de poboación nos que faleceron ó redor dun millón de persoas, incluíndo os bombardeos de Hiroshima e Nagasaki,[3] tivo como resultado final un total de entre 50 e 58 millóns de mortes. Isto fixo da Segunda Guerra Mundial o conflito militar con maior número de mortos na historia da humanidade.[4]

En 1937 o Imperio do Xapón pretendía dominar Asia e o Pacífico e xa estaba en guerra coa República de China,[5] mais a data de inicio da guerra mundial dátase xeralmente no 1 de setembro de 1939[6] coa invasión de Polonia por parte de Alemaña e as subsecuentes declaracións de guerra de Alemaña a Francia e o Reino Unido. Dende finais de 1939 ata comezos de 1941, mediante unha serie de campañas militares e tratados, Alemaña conquistou ou pasou a controlar gran parte da Europa continental, e formou a alianza do Eixo xunto con Italia e Xapón. Por medio do Pacto Molotov-Ribbentrop de agosto de 1939, Alemaña e a Unión Soviética dividiron e anexionaron territorios dos seus veciños europeos, incluíndo Polonia, Finlandia, Romanía e os Países Bálticos. A guerra continuou entre as principais potencias europeas do Eixo e a coalición do Reino Unido e a Commonwealth, con varias campañas no norte e leste de África, a Batalla aérea de Inglaterra, a campaña de bombardeo do Blitz, a campaña dos Balcáns e a continuada Batalla do Atlántico. En xuño de 1941 as potencias europeas do Eixo comezaron unha invasión da Unión Soviética, abrindo o maior teatro de guerra terrestre da historia, o que bloqueou a gran parte das súas forzas nunha guerra de desgaste. En decembro de 1941 Xapón atacou ós Estados Unidos e invadiu territorios europeos no Océano Pacífico, conquistando con rapidez gran parte do Pacífico occidental.

O avance do Eixo detívose en 1942 cando Xapón perdeu a Batalla de Midway preto de Hawai, e cando Alemaña sufríu sendas derrotas no norte de África e Stalingrado. En 1943, tras unha serie de derrotas alemás na Fronte Oriental, a invasión Aliada de Sicilia e Italia deron como resultado a rendición de Italia. Xunto coas vitorias Aliadas no Pacífico, o Eixo perdeu a iniciativa da guerra e levou a cabo unha retirada estratéxica en tódalas frontes. En 1944 os Aliados Occidentais invadiron a Francia ocupada por Alemaña, mentres que a Unión Soviética recuperou o territorio perdido e comezou unha invasión de Alemaña e os seus aliados. Durante os anos 1944 e 1945 os xaponeses sufriron varios reveses no continente asiático, no sur e centro de China e en Birmania, mentres que os Aliados conseguiron debilitar á Armada Xaponesa e capturaron varias illas chave do Pacífico Occidental.

A guerra en Europa concluiu coa invasión de Alemaña por parte dos Aliados Occidentais e da Unión Soviética, culminando na captura de Berlín e a subsecuente rendición incondicional de Alemaña o 8 de maio de 1945. Trala Declaración de Potsdam dos Aliados o 26 de xullo de 1945 e o rexeitamento do Xapón da rendición baixo os seus termos, os Estados Unidos lanzaron bombas atómicas nas cidades xaponesas de Hiroshima e Nagasaki o 6 e o 9 de agosto respectivamente. Cunha inminente invasión do arquipélago xaponés, a posibilidade de novos bombardeos atómicos e a declaración de guerra da Unión Soviética e a invasión de Manchuria, Xapón rendíuse o 15 de agosto de 1945.

A Segunda Guerra Mundial alterou os aliñamentos políticos e a estrutura social do mundo. Estableceuse a Organización das Nacións Unidas co obxectivo de fomentar a cooperación internacional e previr conflitos futuros semellantes, e as grandes potencias mundiais vitoriosas —os Estados Unidos, a Unión Soviética, China, o Reino Unido e Francia— convertéronse en membros permanentes do seu Consello de Seguridade.[7] A Unión Soviética e os Estados Unidos xurdiron como superpotencias mundiais, preparando o escenario da Guerra fría que duraría 46 anos. Ó mesmo tempo a influencia mundial das potencias europeas diminuíu considerablemente, dando lugar a descolonización de Asia e África. A maioría de países que viron a súa industria danada pola guerra comezaron diversos esforzos para unha recuperación económica, e a integración política, epecialmente en Europa, xurdiu como un esforzo para atallar conflitos evitando posibles guerras e co obxectivo de crear unha identidade común europea.[8]

Cronoloxía[editar | editar a fonte]

O comezo da guerra en Europa adoita indicarse no 1 de setembro de 1939 coa invasión alemá de Polonia,[9][10] aínda que a declaración de guerra por parte do Reino Unido e Francia non tivo lugar ata dous días despois.[11][12] A data indicada para o comezo da guerra no Pacífico é habitualmente a do comezo da Segunda Guerra Sino-Xaponesa, o 7 de xullo de 1937,[13] pero en ocasións tamén se indica como tal a invasión xaponesa de Manchuria o 19 de setembro de 1931.[14][15] Outros autores siguen a opinión do historiador británico A. J. P. Taylor, que afirmou que a Guerra Sino-Xaponesa e a guerra en Europa e nas súas colonias comezou de forma simultánea e que as dúas guerras uníronse nunha soa en 1941,[16] e outro punto de vista indica que a data de comezo da guerra na invasión italiana de Abisinia o 3 de outubro de 1935.[17][18] O historiador británico Antony Beevor considerou o comezo da Segunda Guerra Mundial nas Batallas de Khalkhin Gol entre o Xapón e as forzas de Mongolia e da Unión Soviética dende maio ata setembro de 1939.[19] Existe tamén o punto de vista que chega a considerar a Primeira Guerra Mundial e a Segunda Guerra Mundial como parte da mesma "Guerra Civil Europea" ou "Segunda Guerra dos Trinta Anos".[20][21]

Da mesma forma non hai un acordo total na data exacta do fin da guerra. Polo xeral acéptase que a guerra finalizou co armisticio do 14 de agosto de 1945 (o Día da Vitoria sobre o Xapón), no lugar da rendición formal do Xapón o 2 de setembro de 1945.[22][23] Algunhas das consecuencias e eventos posteriores causados pola guerra inclúense en ocasións como parte da mesma. O tratado de paz co Xapón foi asinado en 1951, formalizando varias cuestións pendentes como por exemplo as compensacións os prisioneiros de guerra Aliados que foran vítimas de atrocidades,[24] e outros autores chegaron incluso a considerar que a guerra non rematou realmente ata o colapso da Unión Soviética e o fin da Guerra Fría, cualificándo a esta última como unha continuación da Segunda Guerra mundial.[25] Así mesmo, ata 1990 non se asinou o Tratado Dous Máis Catro que permitiu a reunificación alemá e resolveu outras cuestións relacionadas con orixe na Segunda Guerra Mundial.[26]

Bandos enfrontados[editar | editar a fonte]

Visión xeral[editar | editar a fonte]

A Segunda Guerra Mundial foi o maior conflito bélico do século XX, que enfrontou á maioría dos países industrializados do mundo e terminou coa división deste en dous grupos de influencia, o Norteamericano e o Soviético, que se enfrontarían durante a Guerra fría.

Inicios[editar | editar a fonte]

Segundo a historiografía europea, o conflito comeza o 1 de setembro de 1939 coa invasión de Polonia por parte da Alemaña nazi. Outros din que o verdadeiro inicio é a invasión da China polo Xapón o 7 de xullo de 1937, ou incluso a creación dun estado en Manchuria, controlado polo Xapón en 1931, mentres que outros defenden que a guerra non pode cualificarse como mundial ata a entrada dos Estados Unidos a finais do ano 1941 tralo ataque sorpresa a Pearl Harbour.

A finais dos anos 30 a política de procura da paz británica permitiulle a Alemaña rearmarse e anexionarse a Austria e crear protectorados en Chequia. Pero en 1939 o Reino Unido e Francia alíanse con Polonia nun intento de frear unha supremacía alemá en Centroeuropa. A pesar deste pacto Alemaña inicia o 1 de setembro de 1939 a invasión de Polonia e o país queda dividido entre Alemaña e a Unión Soviética, tal e como se indicara nas cláusulas secretas do pacto de non agresión entre Hitler e Stalin. A pesar do ultimato francobritánico Alemaña continuou a ofensiva en Polonia polo que se produce a declaración de guerra que tamén subscriben os países da Commonwealth.

Conquistas alemás e resistencia británica[editar | editar a fonte]

Nos comezos a guerra no Oeste de Europa non é moi intensa, Alemaña tiña comprometida a maioría das súas forzas na conquista de Polonia e os aliados, descoñecendo a debilidade da fronteira oeste alemá, decidíronse por unha estratexia defensiva mentres que acumulaban os homes e materiais necesarios para pasar a ofensiva. Porén, en abril de 1940, os alemáns tiñan xa ocupado Dinamarca e a práctica totalidade de Noruega a principios de maio. Esa tranquilidade na fronte occidental permitiulle ao exercito alemán despregarse e volver equiparse para preparar a Batalla de Francia que se iniciou o 10 de maio de 1940 coa invasión de Bélxica, Holanda e Luxemburgo. Grazas ás técnicas de guerra relampo concibidas polo xeneral Heinz Guderian, os exércitos alemáns romperon as liñas de fronte a través das Ardenas e coparon aos exércitos francobritánicos que acudiran na defensa de Bélxica. O 25 de xuño Francia vese obrigada a capitular ante o réxime nazi e o Reino Unido queda só fronte a Alemaña e Italia que lles declarara a guerra aos aliados o 21 de xuño.

Alemaña comeza a preparar a invasión das Illas Británicas, operación coñecida como León Mariño, iniciando unha campaña de bombardeos destinada a acadar a superioridade aérea que foi coñecida como a Batalla de Inglaterra. Tras meses de loita, os alemáns sofren importantes baixas. Esta sangría xunto ás necesidades para a preparación do ataque á Unión Soviética obrígaos a abandonar o seu proxecto de invadir o Reino Unido, aínda que con menor intensidade os bombardeos sobre poboación civil non cesan.

Tras o fracaso da invasión italiana de Grecia, Alemaña decide controlar os Balcáns; Hungría, Romanía e Bulgaria optan por unirse ás potencias do Eixo. Grecia e Iugoslavia son conquistadas en abril de 1941.

Ó mesmo tempo, o Imperio Británico que ve ameazada as súas posicións no Mediterráneo, pasa a ofensiva neste teatro de operacións derrotando facilmente aos italianos no mar, Libia e Etiopía. Estas vitorias británicas obrigaron a Hitler a reforzar as posicións do Eixo no Mediterráneo, enviando o Afrika Korps a Libia e unidades de aviación a Italia. O brillante xeneral Erwin Rommel ao mando do Afrika Korps, a pesar da inferioridade numérica e a falta de subministracións, mantivo a raia aos exércitos británicos e invadiu Exipto tras recuperar Libia, até que, en outubro de 1942, unha contraofensiva habilmente exposta e dirixida polo xeneral Montgomery en El Alamein lle inflixiu unha derrota estratéxica.

Invasión de Rusia e avances xaponeses no Pacífico[editar | editar a fonte]

Considérase que a segunda fase de guerra comeza coa entrada no bando aliado da Unión Soviética e os Estados Unidos. A Unión Soviética é invadida por Alemaña en xuño de 1941, que rompe o pacto de non agresión. A Unión Soviética comeza a recibir axuda militar do Reino Unido en forma de convois. Tras esmagar a potentes unidades soviéticas, os alemáns sitian Leningrado, dominan Ucraína e Crimea e se achegan a Moscova, onde Stalin declara o estado de sitio o 19 de outubro. Un duro e prematuro inverno frea aos exércitos do Eixo.

Tralo ataque sorpresa xaponés á base hawaiana de Pearl Harbour, o 7 de decembro de 1941, os Estados Unidos declaran a guerra ao Xapón, que comeza unha política aínda máis agresiva no Pacífico, conquistando Hong Kong, Malaisia, as Filipinas, Birmania e incluso bombardeando Darwin en Australia.

O desembarco de forzas Norteamericanas no norte de África, comandadas polo Xeneral Patton pon fin ás batallas neste territorio, colaborando co exército británico de Montgomery.

Polas mesmas datas, a veloz invasión da Unión Soviética sofre un gran revés coa rendición do exército alemán en Stalingrado, onde máis de medio millón de soldados son feitos prisioneiros. A Batalla de Kursk daría a vantaxe á Unión Soviética na fronte oriental, a máis feroz e a que máis mortes causou de toda a guerra.

Por último, o outro punto de inflexión dáse no Pacífico; en xuño de 1942, e a frota americana afunde catro portaavións xaponeses na Batalla de Midway. O avance xaponés no Pacífico central fica detido. O desembarco norteamericano en Guadalcanal, en agosto de 1942, marca o inicio da contraofensiva aliada.

Contraofensiva aliada[editar | editar a fonte]

Montreal Daily Star: "Germany Quit", 7 de maio de 1945

Na terceira fase, a partir do ano 1943, a derrota do eixe é clara e os aliados comezan a conquistar máis e máis terreo. No Pacífico, os americanos van reducindo o control xaponés coa táctica de island hopping do xeneral MacArthur. Na fronte oriental, os soviéticos van facendo avanzar as súas liñas cada vez máis, e no occidental os aliados conquistan a maior parte de Italia.

O 6 de xuño de 1944, co desembarco de Normandía, constitúese a fronte definitiva contra Alemaña, que fai que teña que dividir os seus recursos entre Francia e o fronte do leste. Comeza unha carreira entre os aliados occidentais e a Unión Soviética para conquista-la maior cantidade de territorio posíbel no menor tempo e así ter maior influencia trala guerra; nesta carreira os soviéticos parten con vantaxe pero a invasión americana é rápida grazas ás tácticas militares do xeneral Patton. Os alemáns fan un último esforzo na batalla das Ardenas, pero o 8 de maio de 1945 asinan a súa rendición, cunha Alemaña reducida a cascallos tralos constantes bombardeos aliados.

Na fronte oriental, a guerra poderíase alongar moito máis, pois, nas datas da rendición alemá, o Xapón dominaba aínda gran parte da China e Indochina. Non foi ata o 19 febreiro de 1945 que os norteamericanos acadaron territorio xaponés (batalla de Iwo Jima), pero as dúas bombas atómicas lanzadas sobre Hiroshima e Nagasaki polos Estados Unidos precipitan a rendición do Imperio Xaponés no 2 de setembro de 1945.

Galiza na Segunda Guerra Mundial[editar | editar a fonte]

Vista das minas de San Fins

Como o resto de España, Galiza non entrou directamente no conflito, porén, tivo unha importancia estratéxica.[27] Das minas de volframio galegas, como as de San Fins, saía o mineral co que os alemáns, entre outras cousas, blindaban os seus tanques,[28] utilizando empresas tapadeira para controlar a produción e o transporte do mesmo.[29]

Centos de galegos viaxaron para loitar cos alemáns na Fronte Oriental, dentro da División Azul.[30] Por outra banda, antigos combatentes republicanos loitaron cos aliados, sendo moitos deles recluídos en campos de concentración.[31] Dos portos galegos saían U-Boot alemáns, e para manter a comunicación con estes, os nazis construíron en Cospeito unha antena que enviaba o sinal que permitía a navegación. Unha vez rematou o conflito, moitos criminais nazis utilizaron os portos de Vigo e Ferrol para fuxir a Sudamérica.[32]

Impacto e consecuencias[editar | editar a fonte]

Perdas humanas e crimes de guerra[editar | editar a fonte]

Baixas humanas na Segunda Guerra Mundial

As estimacións do número total de falecidos durante a guerra varían segundo as fontes, xa que moitas das mortes non foron rexistradas. A maioría de fontes indica que durante a guerra faleceron ó redor duns 75 millóns de persoas, incluíndo uns 20 millóns de militares e uns 40 millóns de civís.[33][34][35] Gran parte das baixas civís foron a causa de xenocidio deliberado, masacres, bombardeos estratéxicos, enfermidades e fame.

A Unión Soviética perdeu uns 27 millóns de persoas durante a guerra,[36] repartidos en 8,7 millóns de militares e uns 19 millóns de civís. Das baixas militares, 5,7 millóns eran de etnicidade rusa, seguidos duns 1,3 millóns de etnia ucraína.[37] En conxunto, un cuarto da poboación total da Unión Soviética sufríu feridas ou faleceu durante a guerra.[38] Alemaña pola súa banda sufriu uns 5,3 millóns de baixas militares, principalmente na fronte Oriental e durante as batallas finais en Alemaña.[39]

Do total de falecidos na Segunda Guerra Mundial, aproximadamente o 85% foron do lado Aliado, principalmente soviéticos e chineses, mentres que o restante 15% foron do lado do Eixo. Moitas destas mortes foron causadas por crimes de guerra levados a cabo por forzas alemás e xaponesas nos territorios ocupados. As estimacións indican que entre 11 e 17 millóns de civís morreron como resultado directo ou indirecto das ideoloxías políticas nazis,[40][41] incluíndo o xenocidio sistemático duns 6 millóns de xudeus durante o Holocausto, xunto con outros 5 ou 6 millóns de polacos e outros eslavos (incluíndo ucraínos e bielorusos),[42] xitanos, homosexuais e outros grupos étnicos e minoritarios.[41] Centos de miles de serbios, xunto a xitanos e xudeus, foron asasinados pola Ustaše croata en Iugoslavia,[43] dando lugar posteriormente á Masacre de Bleiburg xusto tralo fin da guerra.[44]

En Asia e no Pacífico as forzas de ocupación xaponesas mataron ó redor duns 7,5 millóns de civís, na súa maioría chineses.[45][46] O crime de guerra xaponés máis sonado foi a Masacre de Nanking, na que entre 50 e 300 mil chineses sufriron violacións e foron asasinados.[47] Segundo Mitsuyoshi Himeta, rexistráronse 2,7 millóns de falecidos durante a aplicación da política de terra queimada denominada Sankō Sakusen,[48] aplicada polo xeneral xaponés Yasuji Okamura nos territorios de Heipei e Shandong.[49]

As forzas do Eixo fixeron uso tamén de armas biolóxicas e químicas. O Exército Imperial Xaponés empregou unha variedade deste tipo de armas durante a súa invasión e ocupación de China[50][51] e nos primeiros conflitos coa Unión Soviética.[52] Tanto os alemáns coma os xaponeses levaron a cabo experimentos deste tipo de armas con civís,[53] e nalgúns casos con prisioneiros de guerra.[54] A Unión Soviética foi responsable da Masacre de Katyń, na que faleceron 22 000 oficiais polacos,[55] e do apresamento e execución de miles de prisioneiros políticos por parte da NKVD nos estados Bálticos e Polonia oriental anexionados polo Exército Vermello.[56]

Antes e durante a Segunda Guerra Mundial non existían ningunha lei positiva internacional ou costume internacional humanitario con respecto á guerra aérea.[57] A Luftwaffe alemá levou a cabo varios bombardeos masivos de zonas civís, os máis notables en Varsovia, Rotterdam e Londres, nos que se incluían como obxectivos hospitais civís e grupos de refuxiados que fuxían da guerra.[58] Os Aliados pola súa banda realizaron tamén varios ataques a zonas civís, incluíndo o bombardeo de Tokyo e das cidades alemás de Dresde, Hamburgo e Colonia. Este tipo de accións por parte dos Aliados tiveron como resultado a destrución de máis de 160 cidades e a morte de máis de 600 mil civís alemáns.[59]

Económicas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén: Plan Marshall.
Muller traballando nunha fábrica en Fort Worth.

Antes do comezo da guerra os países aliados tiñan unha vantaxe tanto económica como demográfica fronte aos países do Eixo. Contando as colonias, os aliados tiñan cinco veces máis poboación e o dobre de Produto Interior Bruto ca estes. Analogamente, no continente asiático, China triplicaba a poboación do Imperio do Xapón e contaba cun PIB un 38% máis elevado.[60]

Esta superioridade inicial mitigouse, ca Blitzkrieg (guerra lóstrego) alemás e xaponesa, que se converteron nun factor decisivo ata 1942, cando Estados Unidos e a URRS se uniron ao bando aliado, converténdose a contenda, en gran parte, nunha guerra de desgaste. A maior capacidade de produción aliada foi un factor decisivo, e polo xeral, atribúese varias causas.[61] O maior acceso aos recursos naturais que tiñan os aliados, derivado da abundancia destes nalgúns países, como Unión Soviética e Estados Unidos, e especialmente, da posesión de colonias. A renuncia de Alemaña e Xapón a utilizar man de obra feminina nas fábricas,[62][63] nas que faltaban os traballadores que foran mobilizados polo exército, aínda que estes países supliron en parte isto coa utilización de man de obra escrava,[64] que no caso de Alemaña alcanzou os 12 de millóns de persoas, case todas de Europa do Leste[65] e no do Xapón, os 18 millóns de traballadores, que na súa maior parte viñan de Indonesia e China.[66] A transformación tardía de Alemaña a unha economía de guerra,[67] ademais da falta de previsión, e por tanto preparación das potencias do Eixo ante unha guerra prolongada,[68][69] por último tamén foron de vital importancia os bombardeos estratéxicos levados a cabo polos aliados, especialmente os británicos, que tiñan como obxectivo o ataque masivo ás industrias alemás e que conseguiron diminuír a produción xermana.[70][71]

Países europeos que recibiron axudas do plan Marshall.

Tras seis anos de guerra, a maior parte do continente europeo estaba devastado, debido ao gran territorio que abarcaran os combates da Segunda Guerra Mundial, moito maior que na Gran Guerra.[72] Debido aos bombardeos aéreos, a maioría das cidades estaban danadas, e en especial, as áreas industriais;[73] ademais das vilas, tamén se destruíran numerosas infraestruturas, como pontes, vías ferroviarias, ou estradas. A base económica de Europa estaba colapsada e millóns de persoas vivían na indixencia. Ante esta situación, os Estados Unidos, que temían un posible avance do comunismo no continente, aprobaron o plan Marshall.[74] Durante os catro anos que estivo en funcionamento, os estadounidenses destinaron uns 13.000 millóns de dólares de axuda a un total de dezaseis países.[75] A URSS denunciou o plan, acusando a Estados Unidos de tentar impoñer a súa vontade sobre os Estados independentes, utilizando a axuda económica como unha forma de presión política.[76] Fronte ao plan Marshall, a Unión Soviética lanzou, nun primeiro momento o plan Molotov e posteriormente a organización económica coñecida como Comecon.[77]

A Segunda Guerra Mundial na cultura[editar | editar a fonte]

Cine[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

Todas as referencias en inglés agás cando se indique o contrario.

  1. Fitzgerald, Stephanie (2011). Children of the Holocaust. Mankato, MN: Compass Point Books. p. 4. ISBN 9780756543907. 
  2. Hedgepeth, Sonja; Saidel, Rochelle (2010). Sexual Violence against Jewish Women During the Holocaust. Lebanon, NH: University Press of New England. p. 16. ISBN 9781584659044. 
  3. Tyner, James A. (2009). War, Violence, and Population: Making the Body Count (1ª ed.). The Guilford Press. p. 49. ISBN 1-6062-3038-7. 
  4. Sommerville, Donald (2008). The Complete Illustrated History of World War Two: An Authoritative Account of the Deadliest Conflict in Human History with Analysis of Decisive Encounters and Landmark Engagements. Leicester: Lorenz Books. p. 5. ISBN 9780754818984. 
  5. Barrett, David P.; Shyu, Lawrence N. (2001). China in the Anti-Japanese War, 1937–1945: Politics, Culture and Society. Nova York: Peter Lang. p. 6. ISBN 978-0-8204-4556-4. 
  6. Axelrod, Alan (2007). Encyclopedia of World War II 1. Infobase Publishing. p. 659. ISBN 978-0-8160-6022-1. 
  7. "The UN Security Council". United Nations Foundation. Consultado o 15 de maio de 2012. 
  8. Van Rompuy, Herman; Durão Barroso, José Manuel (10 de decembro de 2012). "From War to Peace: A European Tale". nobelprize.org. "From War to Peace: A European Tale". Nobel Lecture by the European Union. Consultado o 4 de xaneiro 2014. 
  9. Weinberg 2005, p. 6.
  10. Wells, Anne Sharp (2014). Historical Dictionary of World War II: The War against Germany and Italy. Rowman & Littlefield Publishing. p. 7. ISBN 9780810879447. 
  11. "Britain and France declare war on Germany". History.com. Consultado o 13 de setembro de 2016. 
  12. Lightbody, Bradley (30 de marzo de 2011). "Invasion of Poland". BBC History. Consultado o 13 de setembro de 2016. 
  13. Förster, Stig; Gessler, Myriam (2005). "The Ultimate Horror: Reflections on Total War and Genocide". En Chickering, Roger; Förster, Stig; Greiner, Bernd. A World at Total War: Global Conflict and the Politics of Destruction, 1937–1945. Cambridge University Press. p. 64. ISBN 978-0-521-83432-2. 
  14. Ghuhl, Werner (2007). Imperial Japan's World War Two: 1931 - 1945. Transaction Publishers. pp. 7, 30. ISBN 978-0-7658-0352-8. 
  15. Polmar, Norman; Allen, Thomas B. (1991). World War II: America at war, 1941–1945. ISBN 978-0394585307. 
  16. Taylor, A. J. P. (1961). The Origins of the Second World War. Londres: Hamish Hamilton. p. vii. OL 13791806M. 
  17. Ben-Horin, Eliahu (1943). The Middle East: Crossroads of History. Nova York: W. W. Norton & Company. p. 169. LCCN 43013878. OL 14295935M. 
  18. Taylor, A. J. P. (1979). How Wars Begin. Londres: Hamish Hamilton. p. 124. ISBN 978-0-241-10017-2. 
  19. Beevor 2012, p. 10.
  20. Canfora, Luciano (2006) [2004]. Democracy in Europe: A History. Blackwell Publishing. p. 155. ISBN 978-1-4051-1131-7. 
  21. Prins, Gwyn (2002). The Heart of War: On Power, Conflict and Obligation in the Twenty-First Century. Routledge. p. 11. ISBN 978-0-415-36960-2. 
  22. "V-J DAY". History.com. Consultado o 13 de setembro de 2016. 
  23. "1945: Japan signs unconditional surrender". BBC On This Day. Consultado o 13 de setembro de 2016. 
  24. Masaya, Shiraishi (1990). Japanese Relations with Vietnam, 1951–1987. SEAP Publications. p. 4. ISBN 978-0-87727-122-2. 
  25. Flint, Colin (2016). Kirsch, Scott, ed. Reconstructing Conflict: Integrating War and Post-War Geographies. Routledge. ISBN 9781317070320. 
  26. "Treaty on the Final Settlement with Respect to Germany - September 12, 1990". U.S. Diplomatic Mission to Germany/Public Affairs/Information Resource Centers. Consultado o 6 de maio de 2012. 
  27. Ana González Liste (6 de xullo de 2012). "Un estudio constata la relevancia de Galicia en la II Guerra Mundial". Faro de Vigo (en español). Consultado o 25 de maio de 2013. 
  28. Rolland, Eduardo (2006). Galicia en guerra:Espías, batallas, submarinos e volframio: do desfile da Wehrmacht en Vigo á fuxida dos criminais nazis. Edicións Xerais de Galicia. pp. 11–12. ISBN 978-8497824651. 
  29. Rodríguez Galdo, María Xosé; Losada Álvarez, Abel. "El ciclo de creación de empresas mineras en Galicia vinculado a la demanda internacional de volframio" (PDF) (en español). Universidade de Santiago de Compostela, Universidade de Vigo. 
  30. Núñez Seixas, Xosé Manoel (2008). "El Tercer Reich, la Wehrmacht y la División Azul, 1941-1945: Memoria e imágenes contrapuesta" (PDF). Ayer (en español) (Asociacion de Historia Contemporánea) 69 (1): 47–72. ISSN 1134-2277. JSTOR 41325321. 
  31. "Os galegos que pasaron polos campos de concentración nazis". Galicia Confidencial. 17 de xaneiro de 2011. Consultado o 15 de setembro de 2016. 
  32. Rodríguez, Salvador (6 de setembro de 2009). "Objetivo Galicia". Faro de Vigo. Consultado o 30 de maio de 2013. 
  33. O'Brien, Prof. Joseph V. "World War II: Combatants and Casualties (1937–1945)". Obee's History Page. John Jay College of Criminal Justice. Arquivado dende o orixinal o 25 de decembro de 2010. Consultado o 28 de decembro de 2013. 
  34. White, Matthew. "Source List and Detailed Death Tolls for the Twentieth Century Hemoclysm". Historical Atlas of the Twentieth Century. Consultado o 20 de abril de 2007. 
  35. "World War II Fatalities". secondworldwar.co.uk. Consultado o 20 de abril de 2007. 
  36. Hosking, Geoffrey A. (2006). Rulers and Victims: The Russians in the Soviet Union. Harvard University Press. p. 242. ISBN 978-0-674-02178-5. 
  37. Ellman, M.; Maksudov, S. (1994). "Soviet Deaths in the Great Patriotic War: A Note" (PDF). Europe-Asia Studies 46 (4): 671–680. doi:10.1080/09668139408412190. JSTOR 152934. PMID 12288331. 
  38. Smith, J.W. (1994). The World's Wasted Wealth 2: Save Our Wealth, Save Our Environment. Institute for Economic Democracy. p. 204. ISBN 0-9624423-2-1. 
  39. Herf, Jeffrey (2003). "The Nazi Extermination Camps and the Ally to the East. Could the Red Army and Air Force Have Stopped or Slowed the Final Solution?". Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History 4 (4): 913–930. doi:10.1353/kri.2003.0059. 
  40. Florida Center for Instructional Technology (2005). "Victims". A Teacher's Guide to the Holocaust. Universidade de Florida do Sur. Consultado o 2 de febreiro de 2008. 
  41. 41,0 41,1 Niewyk, Donald L.; Nicosia, Francis (2000). The Columbia Guide to the Holocaust. Columbia University Press. pp. 45–52. ISBN 978-0-231-11200-0. 
  42. "Non-Jewish Holocaust Victims : The 5,000,000 others". BBC. 2006. Consultado o 4 de agosto de 2013. 
  43. Evans 2008, pp. 158–60, 234–6.
  44. MacDonald, David Bruce (2003). Balkan holocausts?: Serbian and Croatian victim-centered propaganda and the war in Yugoslavia. Manchester University Press. pp. 170–171. ISBN 978-0-7190-6467-8. 
  45. Dear & Foot 2001, p. 290
  46. Rummell, R. J. "Statistics". Freedom, Democide, War. The University of Hawaii System. Consultado o 25 de xaneiro de 2010. 
  47. Chang, Iris (1997). The Rape of Nanking: The Forgotten Holocaust of World War II. Nova York: Basic Books. p. 102. ISBN 978-0-465-06835-7. 
  48. Himeta, Mitsuyoshi (1995). 日本軍による『三光政策・三光作戦をめぐって (en xaponés). Iwanami Bukkuretto. ISBN 978-4000033176. 
  49. Bix 2000, p. 365
  50. Gold, Hal (1996). Unit 731 testimony. Tuttle. pp. 75–7. ISBN 0-8048-3565-9. 
  51. Tucker & Roberts 2004, p. 320
  52. Harris, Sheldon H. (2002). Factories of Death: Japanese Biological Warfare, 1932–1945, and the American Cover-up (2ª ed.). Routledge. p. 74. ISBN 978-0-415-93214-1. 
  53. Lee, En-han (2002). "The Nanking Massacre Reassessed: A Study of the Sino-Japanese Controversy over the Factual Number of Massacred Victims". En Sabella, Robert; Li, Fei Fei; Liu, David. Nanking 1937: Memory and Healing. M. E. Sharpe. pp. 47–74. ISBN 978-0-7656-0816-1. 
  54. "Japan tested chemical weapons on Aussie POW: new evidence". The Japan Times Online. 27 de xullo de 2004. Arquivado dende o orixinal o 21 de xaneiro de 2012. Consultado o 25 de xaneiro de 2010. 
  55. Kużniar-Plota, Małgorzata (30 de novembro de 2004). "Decision to commence investigation into Katyn Massacre" (Nota de prensa). Departmental Commission for the Prosecution of Crimes against the Polish Nation. 
  56. Gellately, Robert (2007). Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe. Knopf. p. 391. ISBN 1-4000-4005-1. 
  57. Terror from the Sky: The Bombing of German Cities in World War II. Berghahn Books. 2010. p. 167. ISBN 1-84545-844-3. 
  58. Hempel, Andrew (2000). Poland in World War II: An Illustrated Military History. p. 14. ISBN 978-0-7818-0758-6. 
  59. Harding, Luke (22 de outubro de 2003). "Germany's forgotten victims". The Guardian (Londres). Consultado o 21 de xaneiro de 2010. 
  60. Harrison, Mark (2000). The Economics of World War II: Six Great Powers in International Comparison (en inglés). Cambridge University Press. p. 3. ISBN 0-521-78503-0. 
  61. Harrison, Mark (2000). The Economics of World War II: Six Great Powers in International Comparison. Cambridge University Press. p. 2. ISBN 0-521-78503-0. 
  62. Hughes, Matthew; Mann, Chris (2000). Inside Hitler's Germany: Life Under the Third Reich. Potomac Books Inc. p. 148. ISBN 1-57488-281-3. 
  63. Bernstein, Gail Lee (1991). Recreating Japanese Women, 1600–1945. University of California Press. p. 267. ISBN 978-0-520-07017-2. 
  64. Nacións Unidas (2005). World Economic And Social Survey 2004: International Migration. United Nations Pubns. p. 23. ISBN 92-1-109147-0. 
  65. Marek, Michael (27 de outubro de 2005). "Final Compensation Pending for Former Nazi Forced Laborers". Deutsche Welle. Arquivado dende o orixinal o 19 de xaneiro de 2010. Consultado o 30 de abril de 2013. 
  66. "Indonesia: World War II and the Struggle For Independence, 1942–50; The Japanese Occupation, 1942–45". Library of Congress. 1992. Consultado o 1 de maio de 2013. 
  67. Overy, R.J (1995). War and Economy in the Third Reich. Oxford University Press. p. 26. ISBN 0-19-820599-6. 
  68. Lindberg, Michael; Daniel, Todd (2001). Praeger, ed. Brown-, Green- and Blue-Water Fleets: the Influence of Geography on Naval Warfare, 1861 to the Present. p. 126. ISBN 0-275-96486-8. 
  69. Cox, Sebastian (1998). The Strategic Air War Against Germany, 1939–1945. Frank Cass Publishers. p. 84. ISBN 0-7146-4722-5. 
  70. Richards, Denis (1953). The Royal Air Force 1939–1945 (HTML) (en inglés). Vol. I:The Fight at Odds. Londres. pp. 38–54. ISBN 1-4289-9396-7. Consultado o 1 de marzo de 2013. 
  71. Taylor, Frederick (11 de febreiro de 2005). "Dresden Bombing Is To Be Regretted Enormously" (en inglés). Consultado o 1 de maio de 2013. 
  72. Agnew, John; J. Nicholas Entrikin (2004). The Marshall Plan Today: Model and Metaphor (en inglés). Londres: Routledge. pp. 25–28. ISBN 0-7146-5514-7. Consultado o 8 de maio de 2013. 
  73. Tom, Buchanan (2006). Europe's Troubled Peace 1945–2000. Blackwell Publishing. ISBN 978-0-631-22163-0. 
  74. Jud, Tony (2006). Postwar: A History of Europe Since 1945 (en inglés). Penguin Group US. ISBN 978-1-440-62476-6. 
  75. Mills, Nicolaus (2008). Winning the peace: the Marshall Plan and America's coming of age as a superpower. Wiley. p. 195. ISBN 978-0-470-09755-7. 
  76. History Chanel (2010). "Soviet Union rejects Marshall Plan assistance" (en inglés). Consultado o 9 de maio de 2013. 
  77. Wettig, Gerhard (2008). Stalin and the Cold War in Europe: The Emergence and Development of East-West Conflict; 1939 - 1953. Rowman & Littlefield. ISBN 0-7425-5542-9. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Segunda Guerra Mundial Modificar a ligazón no Wikidata
Wikiquote
A Galicitas posúe citas sobre: Segunda Guerra Mundial

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]