Segunda Guerra Mundial

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Segunda Guerra Mundial
WW2Montage.PNG
En sentido das agullas reloxo, comezando dende arriba á esquerda: Tropas da Commonwealth no deserto; civís chineses enterrados vivos no deserto; forzas soviéticas durante unha ofensiva en inverno; avións xaponeses a piques de despegar dun portaavións; tropas soviéticas loitando en Berlín; un submarino sendo atacado.
Data 1 de setembro de 1939 - 2 de setembro de 1945
Lugar Europa, África, China, Sueste de Asia, Oriente Medio, Mar Mediterráneo, Océano Atlántico, Océano Pacífico
Resultado Vitoria aliada e derrocamento dos réximes dos países do Eixe. Establecemento das Nacións Unidas. Xurdimento dos Estados Unidos e da Unión Soviética como superpotencias mundiais e inicio da Guerra Fría.
Casus belli Invasión alemá de Polonia
Belixerantes
Aliados

Unión Soviética Unión Soviética (1941–45)
Estados Unidos de América Estados Unidos (1941–45)
Reino Unido Reino Unido
República de China China (1937–45)
Flag of France.svg Francia
Polonia Polonia
Canadá Canadá
Australia Australia
Nova Zelandia Nova Zelandia
Unión Sudafricana Sudáfrica
Iugoslavia Iugoslavia (1941–45)
Reino de Grecia Grecia (1940–45)
Dinamarca Dinamarca (1940–45)
Noruega Noruega (1940–45)
Países Baixos Países Baixos (1940–45)
Bélxica Bélxica (1940–45)
Checoslovaquia Checoslovaquia
Flag of Brazil.svg Brasil (1942–45)
Flag of Mexico.svg México (1942–45)


Estados satélite
Mancomunidade Filipina Filipinas (1941–45)
República Popular de Mongolia Mongolia (1941–45)
...e outros

Eixo

Alemaña nazi Alemaña
Imperio do Xapón Xapón
Reino de Italia Italia (1940–43)
Reino de Hungría Hungría (1941–45)
Reino de Romanía Romanía (1941–44)
Reino de Bulgaria Bulgaria (1941–44)


Co-belixerantes
Finlandia Finlandia (1941–44)
Flag of Thailand.svg Tailandia (1942–45)
Reino de Iraq Iraq (1941)


Estados satélite
Manchukuo Manchukuo
República Social Italiana República Social Italiana (1943–45)
Estado Independente de Croacia Croacia (1941–45)
República Eslovaca Eslovaquia
...e outros

Líderes
Flag of the Soviet Union.svg Iosif Stalin

Flag of the United States.svg Franklin D. Roosevelt
Flag of the United Kingdom.svg Winston Churchill
República da China Chiang Kai Chek
Francia Charles de Gaulle
...e outros

Alemaña Nazi Adolf Hitler

Imperio do Xapón Hirohito
Reino de Italia Benito Mussolini
...e outros

Baixas
Civís
Preto de 16.000.000
Militares
Preto de 45.000.000
Totais
Preto de 61.000.000 (1937–45)
...máis detalles
Civís
Preto de 8.000.000
Militares
Preto de 4.000.000
Totais
Preto de 12.000.000 (1937–45)
...máis detalles

A Segunda Guerra Mundial foi un conflito armado a escala mundial que durou do 1 de setembro de 1939 ó 2 de setembro de 1945. Involucrou á maioría de países do mundo, incluídas todas as grandes potencias,[1] estes estiveron organizados en dúas alianzas militares enfrontadas entre si, os Aliados e as Potencias do Eixe. Mobilizáronse a 100 millóns de militares e os principais países involucrados destinaron á guerra todos os recursos dos que dispoñían. Foi o conflito máis mortífero da historia, provocando a morte duns 60 millóns de persoas, a maioría civís (incluíndo o Holocausto e a única vez en que armas nucleares se empregaron en combate), o que supoñía case o 3% da poboación mundial da época.[2]

Bandos enfrontados[editar | editar a fonte]

Visión xeral[editar | editar a fonte]

A Segunda Guerra Mundial foi o maior conflito bélico do século XX, que enfrontou á maioría dos países industrializados do mundo e terminou coa división deste en dous grupos de influencia, o Norteamericano e o Soviético, que se enfrontarían durante a Guerra Fría.

Inicios[editar | editar a fonte]

Segundo a historiografía europea, o conflito comeza o 1 de setembro de 1939 coa invasión de Polonia por parte da Alemaña nazi. Outros din que o verdadeiro inicio é a invasión de China por Xapón o 7 de xullo de 1937, ou incluso a creación dun estado en Manchuria, controlado por Xapón en 1931, mentres que outros defenden que a guerra non pode cualificarse como mundial ata a entrada dos Estados Unidos a finais do ano 1941 tralo ataque sorpresa a Pearl Harbour.

A finais dos anos 30 a política de procura da paz británica permitiulle a Alemaña rearmarse e anexionarse a Austria e crear protectorados en Chequia. Pero en 1939 o Reino Unido e Francia alíanse con Polonia nun intento de frear unha supremacía alemá en Centroeuropa. A pesar deste pacto Alemaña inicia o 1 de setembro de 1939 a invasión de Polonia e o país queda dividido entre Alemaña e a Unión Soviética, tal e como se indicara nas cláusulas secretas do pacto de non agresión entre Hitler e Stalin. A pesar do ultimato francobritánico Alemaña continuou a ofensiva en Polonia polo que se produce a declaración de guerra que tamén subscriben os países da Commonwealth.

Conquistas alemás e resistencia británica[editar | editar a fonte]

Nos comezos a guerra no Oeste de Europa non é moi intensa, Alemaña tiña comprometida a maioría das súas forzas na conquista de Polonia e os aliados, descoñecendo a debilidade da fronteira oeste alemá, decidíronse por unha estratexia defensiva mentres que acumulaban os homes e materiais necesarios para pasar a ofensiva. Porén, en abril de 1940, os alemáns tiñan xa ocupado Dinamarca e a práctica totalidade de Noruega a principios de maio. Esa tranquilidade na fronte occidental permitiulle ao exercito alemán despregarse e volver equiparse para preparar a Batalla de Francia que se iniciou o 10 de maio de 1940 coa invasión de Bélxica, Holanda e Luxemburgo. Grazas ás técnicas de guerra relampo concibidas polo xeneral Heinz Guderian, os exércitos alemáns romperon as liñas de fronte a través das Ardenas e coparon aos exércitos francobritánicos que acudiran na defensa de Bélxica. O 25 de xuño Francia vese obrigada a capitular ante o réxime nazi e o Reino Unido queda só fronte a Alemaña e Italia que lles declarara a guerra aos aliados o 21 de xuño.

Alemaña comeza a preparar a invasión das Illas Británicas, operación coñecida como León Mariño, iniciando unha campaña de bombardeos destinada a acadar a superioridade aérea que foi coñecida como a Batalla de Inglaterra. Tras meses de loita, os alemáns sofren importantes baixas. Esta sangría xunto ás necesidades para a preparación do ataque á Unión Soviética obrígaos a abandonar o seu proxecto de invadir o Reino Unido, aínda que con menor intensidade os bombardeos sobre poboación civil non cesan.

Tras o fracaso da invasión italiana de Grecia, Alemaña decide controlar os Balcáns; Hungría, Romanía e Bulgaria optan por unirse ás potencias do Eixo. Grecia e Iugoslavia son conquistadas en abril de 1941.

Ó mesmo tempo, o Imperio Británico que ve ameazada as súas posicións no Mediterráneo, pasa a ofensiva neste teatro de operacións derrotando facilmente aos italianos no mar, Libia e Etiopía. Estas vitorias británicas obrigaron a Hitler a reforzar as posicións do Eixo no Mediterráneo, enviando o Afrika Korps a Libia e unidades de aviación a Italia. O brillante xeneral Erwin Rommel ao mando do Afrika Korps, a pesar da inferioridade numérica e a falta de subministracións, mantivo a raia aos exércitos británicos e invadiu Exipto tras recuperar Libia, até que, en outubro de 1942, unha contraofensiva habilmente exposta e dirixida polo xeneral Montgomery en El Alamein lle inflixiu unha derrota estratéxica.

Invasión de Rusia e avances xaponeses no Pacífico[editar | editar a fonte]

Considérase que a segunda fase de guerra comeza coa entrada no bando aliado da Unión Soviética e os Estados Unidos. A Unión Soviética é invadida por Alemaña en xuño de 1941, que rompe o pacto de non agresión. A Unión Soviética comeza a recibir axuda militar do Reino Unido en forma de convois. Tras esmagar a potentes unidades soviéticas, os alemáns sitian Leningrado, dominan Ucraína e Crimea e se achegan a Moscova, onde Stalin declara o estado de sitio o 19 de outubro. Un duro e prematuro inverno frea aos exércitos do Eixo.

Tralo ataque sorpresa xaponés á base hawaiana de Pearl Harbour, o 7 de decembro de 1941, os Estados Unidos declaran a guerra ao Xapón, que comeza unha política aínda máis agresiva no Pacífico, conquistando Hong Kong, Malaisia, as Filipinas, Birmania e incluso bombardeando Darwin en Australia.

O desembarco de forzas Norteamericanas no norte de África, comandadas polo Xeneral Patton pon fin ás batallas neste territorio, colaborando co exército británico de Montgomery.

Polas mesmas datas, a veloz invasión da Unión Soviética sofre un grande revés coa rendición do exército alemán en Stalingrado, onde máis de medio millón de soldados son feitos prisioneiros. A Batalla de Kursk daría a vantaxe á Unión Soviética na fronte oriental, a máis feroz e a que máis mortes causou de toda a guerra.

Por último, o outro punto de inflexión dáse no Pacífico; en xuño de 1942, e a flota americana afunde catro portaavións xaponeses na Batalla de Midway. O avance xaponés no Pacífico central fica detido. O desembarco norteamericano en Guadalcanal, en agosto de 1942, marca o inicio da contraofensiva aliada.

Contraofensiva aliada[editar | editar a fonte]

Na terceira fase, a partir do ano 1943, a derrota do eixe é clara e os aliados comezan a conquistar máis e máis terreo. No Pacífico, os americanos van reducindo o control xaponés coa táctica de island hopping do xeneral MacArthur. Na fronte oriental, os soviéticos van facendo avanzar as súas liñas cada vez máis, e no occidental os aliados conquistan a maior parte de Italia.

O 6 de xuño de 1944, co desembarco de Normandía, constitúese a fronte definitiva contra Alemaña, que fai que teña que dividir os seus recursos entre Francia e o fronte do leste. Comeza unha carreira entre os aliados occidentais e a Unión Soviética para conquista-la maior cantidade de territorio posíbel no menor tempo e así ter maior influencia trala guerra; nesta carreira os soviéticos parten con vantaxe pero a invasión americana é rápida grazas ás tácticas militares do xeneral Patton. Os alemáns fan un último esforzo na batalla das Ardenas, pero o 8 de maio de 1945 asinan a súa rendición, cunha Alemaña reducida a cascallos tralos constantes bombardeos aliados.

Na fronte oriental, a guerra poderíase alongar moito máis, pois, nas datas da rendición alemá, Xapón dominaba aínda gran parte de China e Indochina. Non foi ata o 19 febreiro de 1945 que os norteamericanos acadaron territorio xaponés (batalla de Iwo Jima), pero as dúas bombas atómicas lanzadas sobre Hiroshima e Nagasaki polos Estados Unidos precipitan a rendición do Imperio Xaponés no 2 de setembro de 1945.

Líderes políticos[editar | editar a fonte]

Reino Unido[editar | editar a fonte]

Francia[editar | editar a fonte]

Estados Unidos[editar | editar a fonte]

Unión Soviética[editar | editar a fonte]

Polonia[editar | editar a fonte]

Alemaña[editar | editar a fonte]

Líderes militares[editar | editar a fonte]

Líderes británicos[editar | editar a fonte]

Harold Alexander, James Lacey, Claude Auchinleck, Oliver Leese, Douglas Bader, Trafford Leigh-Mallory, Donald Bennett, Basil Liddel Hart, Thomas Blamey, Edgar Ludlow-Hewitt, Harry Broadhurst, Herbert Lumsden, Alan Brooke, Clifford McEwen, Maurice Buckmaster, Frank Messervy, Leonard Cheshire, Bernard Montgomery, Peter Churchill, Leslie Morshead, Arthur Coningham, Lord Mountbatten, Andrew Cunningham, Keith Park, Miles Dempsey, Marmaduke Pattle, Alan Deere, Richard Peirse, John Dill, Arthur Percival, Eric Dormon-Smith, Charles Portal, William Sholto Douglas, Bertram Ramsay, Hugh Dowding, Neil Richie, Basil Embry, Robert Saunby, Guy Gibson, John Slessor, John Gort, William Slim, Colin Gubbins, James Somerville, Arthur Harris, Arthur Tedder, Brian Horrocks, John Tovey, William Ironside, Archibald Wavell, Hastings Ismay, Jeff West, Johnnie Johnson, Orde Wingate, Edgar J. Kain, Edward Yeo-Thomas.

Líderes americanos[editar | editar a fonte]

Henry Arnold, Thomas Kinkaid, Walter Bedell-Smith, Walter Krueger, Omar Bradley, William Leahy, Simon Buckner, Curtis LeMay, Daniel Callaghan, John Lucas, Evans Carlson, Douglas MacArthur, Mark Clark, George Marshall, Joe L. Collins, Frank Merrill, Lucius D.Clay, Chester Nimitz, William Donovan, Alexander Patch, Ira Eaker, Patton, Merritt Edson, Lewis Puller, Robert Eichelberger, Matthew Ridgway, Dwight D. Eisenhower, Holland Smith, Frank Fletcher, Carl Spaatz, Roy Geiger, Raymond Spruance, Oscar Griswold, Harold Stark, Leslie Groves, Joseph Stilwell, William Halsey, Paul Tibbets, Thomas Hart, Lucian Truscott, Millard Harmon, Richmond Turner, Courtney Hodges, Alexander Vandegrift, Husband Kimmel, Jonathan Wainwright, Ernest King, Carleton Wright.

Líderes xermanos[editar | editar a fonte]

Jurgen von Arnium, Siegmund List, Hermann Balck, Erich von Manstein, Fritz Bayerlein, Hasso Manteuffel, Ludwig Beck, Erhard Miltch , Werner von Blomberg, Walter Model, Guenther Blumentritt, Werner Moelders , Fedor von Bock, Walther Nehring, Heinrich von Brauchitsch, Freidrich Paulus, Ernst Busch, Gunther Prien, Wilhelm Canaris, Erich Raeder, Kurt Daluege, Walther von Reichenau, Joseph Dietrich, Wolfram von Richthofen , Karl Doenitz , Erwin Rommel, Adolf Eichmann, Hans Ulrich Rudel, Alexander von Falkenhausen, Gerd von Rundstedt, Werner von Fitsch, Friedrich Schorner, Erich Fromm, Fabin Schlabrendorff, Adolf Galland, Kurt von Schleicher, Hermann Göring, Hans von Seeckt, Wilhelm Groener , Fridolin von Senger, Heinz Guderian , Otto Skorzeny, Franz Halder, Hans Speidel, Erich Hartmann, Hugo Sperrle, Kurt Hammerstein-Equord, Jürgen Stroop, Gotthard Heinrici, George Stumme, Adolf Heusinger , Kurt Student, Erich Hoepner, Carl Stulpnagel, Hermann Hoth, Kurt von Tippelskirch, Hans Hube , Wilhelm von Thoma, Alfred Jodl, Henning von Tresckow, Wilhelm Keitel, Ernst Udet, Albert Kesselring , Heinrich Vietinghoff, Paul von Kleist, Walther Warlimont, Gunther von Kluge, Siegfried Westphal, George von Kuechler, Karl Wolff, Wilhelm Leeb, Erwin von Witzleben, Joachim Lemelsen, Kurt Zeitzler,

Líderes xaponeses[editar | editar a fonte]

Masaki Honda, Raizo Tanaka, Janji Ishiwari, Hisaichi Terauchi, Mineichi Koga, Hideki Tojo, Takeo Kurita, Soemu Toyoda, Akira Muto, Mitsuru Ushijima, Chuichi Nagumo, Isoruku Yamamoto, Jisaburo Ozawa, Tomoyuki Yamashita,

Líderes franceses[editar | editar a fonte]

Antoine Bethouart, Alphonse Juin, Gaston Billotte, Pierre Koenig, Jean-Francois Darlan, Jean-Maarie de Lattre, Maurice Gamelin, Philippe Leclerc , Charles De Gaulle, Charles Nogues, Alphonse Georges, Henri-Philippe Petain, Henri Giraud, Maxime Weygand,

Líderes soviéticos[editar | editar a fonte]

Gueorgui Zhúkov, Nikita Khrushchev, Semen Timoshenko, Gegam Murov, Konstantin Rokossovy,

Galiza na Segunda Guerra Mundial[editar | editar a fonte]

Vista das minas de San Fins
Véxase tamén: Lista de U-Boot afundidos fronte á costa galega

Como o resto de España, Galiza non entrou directamente no conflito, porén, tivo unha importancia estratéxica.[3] Das minas de volframio galegas, como as de San Fins, saía o mineral co que os alemáns, entre outras cousas, blindaban os seus tanques.[4] Os nazis utilizaban empresas tapadeira, como o consorcio Sofindus, que controlaba a produción e o transporte do mineral.[5]

Impacto e consecuencias[editar | editar a fonte]

Perdas humanas[editar | editar a fonte]

Baixas humanas na Segunda Guerra Mundial

Económicas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén: Plan Marshall.
Muller traballando nunha fábrica en Fort Worth.

Antes do comezo da guerra os países aliados tiñan unha vantaxe tanto económica como demográfica fronte aos países do Eixo. Contando as colonias, os aliados tiñan cinco veces máis poboación e o dobre de Produto Interior Bruto ca estes. Analogamente, no continente asiático, China triplicaba a poboación do Imperio do Xapón e contaba cun PIB un 38% máis elevado.[6]

Esta superioridade inicial mitigouse, ca Blitzkrieg (guerra lóstrego) alemás e xaponesa, que se converteron nun factor decisivo ata 1942, cando Estados Unidos e a URRS se uniron ao bando aliado, converténdose a contenda, en gran parte, nunha guerra de desgaste. A maior capacidade de produción aliada foi un factor decisivo, e polo xeral, atribúese varias causas.[7] O maior acceso aos recursos naturais que tiñan os aliados, derivado da abundancia destes nalgúns países, como Unión Soviética e Estados Unidos, e especialmente, da posesión de colonias. A renuncia de Alemaña e Xapón a utilizar man de obra feminina nas fábricas,[8][9] nas que faltaban os traballadores que foran mobilizados polo exército, aínda que estes países supliron en parte isto coa utilización de man de obra escrava,[10] que no caso de Alemaña alcanzou os 12 de millóns de persoas, case todas de Europa do Leste[11] e no de Xapón, os 18 millóns de traballadores, que na súa maior parte viñan de Indonesia e China.[12] A transformación tardía de Alemaña a unha economía de guerra,[13] ademais da falta de previsión, e por tanto preparación das potencias do Eixo ante unha guerra prolongada,[14][15] por último tamén foron de vital importancia os bombardeos estratéxicos levados a cabo polos aliados, especialmente os británicos, que tiñan como obxectivo o ataque masivo ás industrias alemás e que conseguiron diminuír a produción xermana.[16][17]

Países europeos que recibiron axudas do plan Marshall.

Tras seis anos de guerra, a maior parte do continente europeo estaba devastado, debido ao gran territorio que abarcaran os combates da Segunda Guerra Mundial, moito maior que na Gran Guerra.[18] Debido aos bombardeos aéreos, a maioría das cidades estaban danadas, e en especial, as áreas industriais;[19] ademais das vilas, tamén se destruíran numerosas infraestruturas, como pontes, vías ferroviarias, ou estradas. A base económica de Europa estaba colapsada e millóns de persoas vivían na indixencia. Ante esta situación, os Estados Unidos, que temían un posible avance do comunismo no continente, aprobaron o plan Marshall.[20] Durante os catro anos que estivo en funcionamento, os estadounidenses destinaron uns 13.000 millóns de dólares de axuda a un total de dezaseis países.[21] A URSS denunciou o plan, acusando a Estados Unidos de tentar impoñer a súa vontade sobre os Estados independentes, utilizando a axuda económica como unha forma de presión política.[22] Fronte ao plan Marshall, a Unión Soviética lanzou, nun primeiro momento o plan Molotov e posteriormente a organización económica coñecida como Comecon.[23]

A Segunda Guerra Mundial na cultura[editar | editar a fonte]

Cine[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. H. Hartmann, Frederick H. Hartmann (1972). The relations of nations. Macmillan. pp. 312. ISBN 0023512709. 
  2. Sommerville, 2008, p. 5.
  3. Ana González Liste (6 de xullo de 2012). "Un estudio constata la relevancia de Galicia en la II Guerra Mundial". Faro de Vigo. http://www.farodevigo.es/gran-vigo/2012/07/06/estudio-constata-relevancia-galicia-ii-guerra-mundial/663065.html. Consultado o 25 de maio de 2013. 
  4. Rolland, 2006, pp. 11–12
  5. "HISMA, ROWAK y SOFINDUS, las empresas pantalla alemanas". http://www.rojoyazul.net/civilis/industria/sofindus.htm. Consultado o 25 de maio de 2013. 
  6. Harrison, Mark (2000) (en inglés). The Economics of World War II: Six Great Powers in International Comparison. Cambridge University Press. p. 3. ISBN 0-521-78503-0. 
  7. Harrison, Mark (2000). The Economics of World War II: Six Great Powers in International Comparison. Cambridge University Press. p. 2. ISBN 0-521-78503-0. 
  8. Hughes, Matthew; Mann, Chris (2000). Inside Hitler's Germany: Life Under the Third Reich. Potomac Books Inc. p. 148. ISBN 1-57488-281-3. 
  9. Bernstein, Gail Lee (1991). Recreating Japanese Women, 1600–1945. University of California Press. p. 267. ISBN 978-0-520-07017-2. 
  10. Nacións Unidas (2005). World Economic And Social Survey 2004: International Migration. United Nations Pubns. p. 23. ISBN 92-1-109147-0. 
  11. Marek, Michael (27 de outubro de 2005). "Final Compensation Pending for Former Nazi Forced Laborers". Deutsche Welle. Arquivado do orixinal o 19 de xaneiro de 2010. http://www.webcitation.org/5mtTTntBR. Consultado o 30 de abril de 2013. 
  12. "Indonesia: World War II and the Struggle For Independence, 1942–50; The Japanese Occupation, 1942–45". Library of Congress. 1992. http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+id0029). Consultado o 1 de maio de 2013. 
  13. Overy, R.J (1995). War and Economy in the Third Reich. Oxford University Press. p. 26. ISBN 0-19-820599-6. 
  14. Lindberg, Michael; Daniel, Todd (2001). Brown-, Green- and Blue-Water Fleets: the Influence of Geography on Naval Warfare, 1861 to the Present. Praeger. p. 126. ISBN 0-275-96486-8. 
  15. Cox, Sebastian (1998). The Strategic Air War Against Germany, 1939–1945. Frank Cass Publishers. p. 84. ISBN 0-7146-4722-5. 
  16. Richards, Denis (1953) (en inglés) (HTML). The Royal Air Force 1939–1945. Vol. I:The Fight at Odds. Londres. pp. 38-54. ISBN 1-4289-9396-7. http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/UK/UK-RAF-I/UK-RAF-I-2.html. Consultado o 1 de marzo de 2013. 
  17. Taylor, Frederick (11 de febreiro de 2005). "Dresden Bombing Is To Be Regretted Enormously" (en inglés). Spiegel Online International. http://www.spiegel.de/international/spiegel-interview-dresden-bombing-is-to-be-regretted-enormously-a-341239.html. Consultado o 1 de maio de 2013. 
  18. Agnew, John; J. Nicholas Entrikin (2004) (en inglés). The Marshall Plan Today: Model and Metaphor. Londres: Routledge. pp. 25-28. ISBN 0-7146-5514-7. http://www.questia.com/read/108516906/the-marshall-plan-today-model-and-metaphor. Consultado o 8 de maio de 2013. 
  19. Tom, Buchanan (2006). Europe's Troubled Peace 1945–2000. Blackwell Publishing. ISBN 978-0-631-22163-0. 
  20. Jud, Tony (2006) (en inglés). Postwar: A History of Europe Since 1945. Penguin Group US. ISBN 978-1-440-62476-6. 
  21. Mills, Nicolaus (2008). Winning the peace: the Marshall Plan and America's coming of age as a superpower. Wiley. p. 195. ISBN 978-0-470-09755-7. 
  22. History Chanel (2010). "Soviet Union rejects Marshall Plan assistance" (en inglés). http://www.history.com/this-day-in-history/soviet-union-rejects-marshall-plan-assistance. Consultado o 9 de maio de 2013. 
  23. Wettig, Gerhard (2008). Stalin and the Cold War in Europe: The Emergence and Development of East-West Conflict; 1939 - 1953. Rowman & Littlefield. ISBN 0-7425-5542-9. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

P military green.png
A Galipedia ten un portal sobre:
P history.svg
A Galipedia ten un portal sobre:
Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Segunda Guerra Mundial
Wikiquote
A Galicitas posúe citas sobre: Segunda Guerra Mundial

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.