Jorge Luis Borges

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Jorge Luis Borges
Jorge Luis Borges Hotel.jpg
Datos persoais
Nacemento 24 de agosto de 1899
Lugar Buenos Aires, Arxentina
Falecemento Xenebra, Suíza
Lugar 14 de xuño de 1986
Soterrado {{{soterrado}}}
Soterrada {{{soterrada}}}
Residencia {{{residencia}}}
Nacionalidade {{{nacionalidade}}}
Cónxuxe
Fillos {{{fillos}}}
Relixión {{{relixión}}}
Actividade
Lingua {{{lingua}}}
Lingua castelán
Período {{{período}}}
Movemento {{{movemento}}}
Xéneros
Princ. obras {{{obras}}}
Alma mater {{{alma_mater}}}
Estudos {{{estudos}}}
Ocupación {{{ocupación}}}
Profesión {{{profesión}}}
Organización {{{organización}}}
Cargos {{{cargos}}}
[[Ficheiro:|centro|]]
{{{web}}}

{{{notas}}}

Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo, nado en Buenos Aires, Arxentina, o 24 de agosto de 1899 e finado en Xenebra, Suíza, o 14 de xuño de 1986 foi un escritor arxentino. Foi coñecido especialmente polos seus contos e ensaios e a súa destacada obra poética.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Fillo dun avogado e profesor de psicoloxía, estudou primeiro en Arxentina e, durante a súa xuventude, en Suíza. Neste país entrou en contacto cos expresionistas alemáns, e en 1918, á conclusión da Primeira Guerra Mundial, relacionouse en España cos poetas ultraístas, que influíron poderosamente na súa primeira obra lírica. Tres anos máis tarde, xa de regreso en Arxentina, introduciu neste país o ultraísmo a través da revista Proa, que fundou xunto a Ricardo Güiraldes, Bramón, Rojas e Macedonio Fernández. Por aquel entón iniciou tamén a súa colaboración nas revistas Sur, dirixida por Victoria Ocampo e vencellada ás vangardas europeas, e Revista de Occidente, fundada e dirixida polo filósofo español José Ortega y Gasset. Máis tarde escribiu, entre outras publicacións, en Martín Fierro, unha das revistas clave da historia da literatura arxentina da primeira metade do século XX.

Porén, a súa formación europeísta, reivindicou tematicamente as súas raíces arxentinas, e en particular porteñas, en poemarios como Fervor de Buenos Aires (1923), Luna de enfrente (1925) e Cuaderno de San Martín (1929). Compuxo letras de tango e milonga, se ben fuxiu da «sensiblería do inconsolable tango-canción e o manexo sistemático do lunfardo, que infunde un ambiente artificioso ás sinxelas coplas». Nas súas letras e algúns relatos nárranse as dubidosas fazañas dos coiteleiros, ós que mostra en toda a súa despoxada brutalidade.

Pero se a poesía foi un dos fundamentos do seu quefacer literario, o ensaio e a narrativa foron os xéneros que lle reportaron o recoñecemento universal. Dotado dunha vasta cultura, elaborou unha obra de grande solidez intelectual sobre a andamiaxe dunha prosa precisa e austera, a través da cal manifestou un irónico distanciamento das cousas e o seu delicado lirismo. As súas estruturas narrativas alteran as formas convencionais do tempo e do espazo para crear mundos alternativos de grande contido simbólico, construídos a partir de reflexos, inversións e paralelismos. Os relatos de Borges toman a forma de adiviñas, ou de potentes metáforas de transfundo metafísico.

Foi profesor de literatura inglesa na Universidade de Buenos Aires, presidente da Asociación de Escritores Arxentinos e director da Biblioteca Nacional, cargo que ocupou desde 1955 ata a súa renuncia en 1973 debido ó regreso ó poder de Juan Domingo Perón. Traduciu ó castelán importantes escritores estadounidenses, como William Faulkner, e publicou con Adolfo Bioy Casares unha Antoloxía da literatura fantástica (1940) e unha Antoloxía da poesía gauchesca (1956), así como unha serie de narracións policíacas, entre elas Seis problemas para don Isidro Parodi (1943) e Crónicas de Bustos Domecq (1967), que firmaron co pseudónimo conxunto de H. Bustos Domecq. Algúns dos máis importantes premios que Borges recibiu foron o Nacional de Literatura, en 1957; o Internacional de Editores, en 1961; o Formentor, compartido con Samuel Beckett, en 1969; o Cervantes, máximo galardón literario en lingua castelá, compartido con Gerardo Diego, en 1979; e o Balzan, en 1980. Tres anos máis tarde, o goberno español concedeulle a Gran Cruz da Orde de Alfonso X el Sabio. A pesar do seu enorme prestixio intelectual e o recoñecemento universal que mereceu a súa obra, non foi distinguido co Premio Nobel de Literatura. Borges casou dúas veces. A primeira con Elsa Astete; a segunda, practicamente in articulo mortis, con María Kodama.

Obra[editar | editar a fonte]

Borges, ademais de contos, escribiu poesía e unha considerable cantidade de crítica literaria. É considerado un dos mellores escritores sudamericanos do século XX. A súa cegueira, desenvolvida, ó igual que o seu pai, durante a idade adulta, influenciou enormemente a súa escritura posterior.

A ficción borxiana é profundamente erudita, e sempre concisa. A maioría das súas máis populares historias abondan na natureza do tempo, o infinito, os espellos, labirintos, a realidade e a identidade, namentres outras céntranse en temas fantásticos. O mesmo Borges conta historias máis ou menos reais da vida sudamericana, historias de heroes populares, soldados, gauchos, detectives e figuras históricas, mesturando a realidade coa fantasía e os feitos coa ficción.

Á marxe da ficción, a súa obra é abondosa e valiosa, incluíndo aguda crítica literaria e de cine, curtas biografías, e ensaios filosóficos. Explorou ademais, desde un punto de vista empírico ou racional os temas das súas obras de ficción. En artigos como "La historia del tango" e "Los traductores de las Mil y una Noches" escribiu lucidamente acerca de feitos e elementos seguramente autobiográficos.

Borges foi, ademais, un notable tradutor ó español; á idade de 10 anos, traduciu a Oscar Wilde. Cría Borges que a tradución podía superar o orixinal e que a alternativa e potencialmente contraditoria revisión do orixinal podía ser igualmente válida, máis aínda, que o orixinal ou a tradución literal non tiña por que ser fiel á tradución. Ó longo da súa vida, traduciu, modificando sutilmente, o traballo de, entre outros, Edgar Allan Poe, Franz Kafka, Hermann Hesse, Rudyard Kipling, Herman Melville, André Gide, William Faulkner, Walt Whitman, Virginia Woolf e G.K. Chesterton.

Coleccións[editar | editar a fonte]

Contos[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Jorge Luis Borges

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Agheana, Ion (1988). The Meaning of Experience in the Prose of Jorge Luis Borges. Frankfurt Am Main: P. Lang. ISBN 0-8204-0595-7.
  • Agheana, Ion (1984). The Prose of Jorge Luis Borges. Frankfurt Am Main: P. Lang. ISBN 0-8204-0130-7.
  • Aizenberg, Edna (1984). The Aleph Weaver: Biblical, Kabbalistic and Judaic Elements in Borges. Potomac: Scripta Humanistica. ISBN 0-916379-12-4.
  • Aizenberg, Edna (1990). Borges and His Successors. Columbia: University of Missouri Press. ISBN 0-8262-0712-X.
  • Alazraki, Jaime (1988). Borges and the Kabbalah. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-30684-1.
  • Alazraki, Jaime (1987). Critical Essays on Jorge Luis Borges. Boston: G.K. Hall. ISBN 0-8161-8829-7.
  • Balderston, Daniel (1993). Out of Context. Durham: Duke University Press. ISBN 0-8223-1316-2.
  • Barnstone, Willis (1993). With Borges on an Ordinary Evening in Buenos Aires. Urbana: University of Illinois Press. ISBN 0-252-01888-5.
  • Bell-Villada, Gene (1981). Borges and His Fiction. Chapel Hill: University of North Carolina Press. ISBN 0-8078-1458-X.
  • Bioy Casares, Adolfo (2006). Borges. City: Destino Ediciones. ISBN 978-950-732-085-9.
  • Bloom, Harold (1986). Jorge Luis Borges. New York: Chelsea House Publishers. ISBN 0-87754-721-1.
  • Bulacio, Cristina (1998). Dos Miradas sobre Borges. Buenos Aires: Ediciones de Arte Gaglianone. ISBN 950-554-266-6. Illustrated by Donato Grima.
  • Burgin, Richard (1969) Jorge Luis Borges: Conversations, Holt Rhinehart Winston
  • Burgin, Richard (1998) Jorge Luis Borges: Conversations, University Press of Mississippi
  • De Behar, Block (2003). Borges, the Passion of an Endless Quotation. Albany: State University of New York Press. ISBN 1-4175-2020-5.
  • Di Giovanni, Norman Thomas (1995). The Borges Tradition. London: Constable in association with the Anglo-Argentine Society. ISBN 0-09-473840-8.
  • Di Giovanni, Norman Thomas (2003). The Lesson of the Master. London: Continuum. ISBN 0-8264-6110-7.
  • Dunham, Lowell (1971). The Cardinal Points of Borges. Norman: University of Oklahoma Press. ISBN 0-8061-0983-1.
  • Fishburn, Evelyn (2002). Borges and Europe Revisited. City: Univ of London. ISBN 1-900039-21-4.
  • Frisch, Mark (2004). You Might Be Able to Get There from Here. Madison: Fairleigh Dickinson University Press. ISBN 0-8386-4044-3.
  • Kristal, Efraín (2002). Invisible Work. Nashville: Vanderbilt University Press. ISBN 0-585-40803-3.

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]