Lúa

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Lúa Moon symbol decrescent.svg
Lúa, dende a Terra, ano 2006.
Descubrimento
Descuberta por civilizacións antigas
Descuberta na antigüidade
Características orbitais
Raio medio 384.400 km
Excentricidade 0,0549
Período orbital 27d 7h 43,7m
Inclinación orbital 5,1454°
Satélite da Terra
Características físicas
Diámetro ecuatorial 3.474,8 km
Área da superficie 38.000.000 km²
Masa 7,349 × 10²² kg
Densidade media 3,34 g/cm³
Gravidade á superficie 1,62 m/s²
Período de rotación 27d 7h 43,7n
Inclinación axial 1,5424°
Albedo 0,12
Temp. á superficie
mín med máx
K 250 K K
Características atmosféricas
Presión atmosférica 3 × 10-13kPa
Helio 25%
Neon 25%
Hidróxeno 23%
Argon 20%
Metano ?
Amoníaco ?
Dióxido de carbono trace
Composición da crosta
Osíxeno 43%
Silicio 21%
Aluminio 10%
Calcio 9%
Ferro 9%
Magnesio 5%
Titanio 2%
Níquel 0,6%
Sodio 0,3%
Cromo 0,2%
Potasio 0,1%
Manganeso 0,1%
Xofre 0,1%
Fósforo 500 ppm
Carbono 100 ppm
Nitróxeno 100 ppm
Hidróxeno 50 ppm
Helio 20 ppm

A Lúa é o único satélite natural da Terra[1] [2][3], visible desde esta só en parte e baixo formas distintas, chamadas fases, segundo a posición que teña respecto da Terra e o lado por onde reciba a luz do Sol. Cun diámetro de 3476 km é o quinto satélite máis grande do Sistema Solar, mentres que en canto ao tamaño proporcional respecto do seu planeta é o satélite máis grande[4]: un cuarto do diámetro da Terra e 1/81 da súa masa. Logo de Ío, é ademais o segundo satélite máis denso.

A rotación da Lúa foise sincronizando ó longo do tempo coa da Terra, de xeito que sempre se observa aproximadamente a mesma parte de superficie dende a Terra. O hemisferio visible está marcado con escuros mares lunares de orixe volcánico entre as brillantes montañas antigas e os destacados astroblemas. Malia ser en aparencia o obxecto máis brillante no ceo despois do Sol, a súa superficie é en realidade moi escura, cunha reflexión similar á do carbón. O seu prominencia no ceo e o seu ciclo regular de fases fixeron da Lúa un obxecto con importante influencia cultural desde a antigüidade tanto na linguaxe, como no calendario, a arte ou a mitoloxía. A influencia gravitatoria da Lúa produce as mareas e o aumento da duración do día. A distancia orbital da Lúa, preto de trinta veces o diámetro da Terra, fai que se vexa no ceo co mesmo tamaño que o Sol e permite que a Lúa cubra exactamente ao Sol nos eclipses solares totais. Esta coincidencia de tamaño visual aparente é unha coincidencia. A distancia lineal da Lúa á Terra está aumentando a un ritmo de 3,82 ± 0,07 cm por ano, aínda que esta taxa non é constante.[5]

A Lúa é o único corpo celeste no que o ser humano realizou un descenso tripulado. Aínda que o programa Lúa da Unión Soviética foi o primeiro en alcanzar a Lúa cunha nave espacial non tripulada, o programa Apolo de Estados Unidos conseguiu as únicas misións tripuladas ata a data, comezando coa primeira órbita lunar tripulada polo Apollo 8 en 1968, e seis alunizaxes tripulados entre 1969 e 1972, sendo o primeiro o Apollo 11 en 1969. Estas misións regresaron con máis de 380 kg de rocha lunar, que permitiron alcanzar unha detallada comprensión xeolóxica das orixes da Lúa (crese que se formou fai 4500 millóns de anos logo dun gran impacto), a formación da súa estrutura interna e a súa posterior historia.

Desde a misión do Apollo 17 en 1972, foi visitada únicamente por sondas espaciais non tripuladas, en particular polos astromóviles soviéticos Lunokhod. Desde 2004, Xapón, China, India, Estados Unidos, e a Axencia Espacial Europea enviaron orbitadores. Estas naves espaciais confirmaron o descubrimento de auga xeada fixada ao regolito lunar en cráteres que se atopan na zona de sombra permanente e están situados nos polos. Planearonse futuras misións tripuladas á Lúa, pero non se puxeron en marcha aínda. A Lúa mantense, baixo o tratado do espazo exterior, libre para a exploración de calquera nación con fins pacíficos.


Etimoloxía[editar | editar a fonte]

A palabra que designa ao satélite da Terra lúa, procede do latín. Nesta lingua era orixinalmente o feminino dun adxectivo en -no- *leuk-s-no, 'luminoso'. A palabra lúa, polo tanto significa 'luminosa', 'a que ilumina'. Este adxectivo latino deriva da raíz *lūc-/lǔc- ('brillar', 'ser luminoso'), de donde proceden igualmente lux ('luz'), luceo ('lucir'), lumen ('luz'), etc. A súa vez, esta raíz procede dunha raíz indoeuropea *leuk- que se encontra en outras linguas, en termos relacionados coa luz, como o grego λύχνος, "lýksnos", 'lámpada'. Probablemente, o epíteto *leuksno-/ *louksno-, 'a luminosa', xa era utilizado para designar a lua en protoindoeuropeo.

No indoeuropeo, existio outro nome masculino para a Lúa, formado sobre a raíz *mēns-, do que se conservan formas en varias linguas, como o grego μηνός, "menós", 'lúa', e incluso co sentido primitivo en linguas itálicas, como na umbra (ablativo singular) "menzne", 'Lúa'. En latín esta forma *mēns- evolucionou semánticamente para designar o 'mes'. De lúa procede o termo luns, que xa en latín designaba o 'día de la lúa' (dies lunae).[6]


Características físicas[editar | editar a fonte]

Estrutura e características da Lúa

A Lúa é excepcionalmente grande en comparación co seu planeta a Terra: un cuarto do diámetro do planeta e 1/81 da súa masa.[7] É o satélite máis grande do Sistema Solar en relación ao tamaño do seu planeta (aínda que Caronte é máis grande en relación ao planeta anano Plutón).[8] A superficie da Lúa é menos dunha décima parte da da Terra, o que representa preto dun cuarto do área continental da Terra. Con todo, a Terra e a Lúa seguen sendo consideradas un sistema planeta-satélite, en lugar dun sistema dobre planetario, xa que o seu baricentro, está situado preto de 1700 km (aproximadamente un cuarto do radio da Terra) baixo a superficie da Terra.[9]

Formación da Lúa[editar | editar a fonte]

Representación artística do impacto xigante que é a hipótese de como se formou a Lúa.
Artigo principal: Big Splash.

A orixe da Lúa é incerta, mais as similitudes ao descubrir que a composición da Lúa era a mesma que a da superficie terrestre supúxose que a súa orixe tiña que vir da propia Terra. Nese aspecto, algúns astrónomos e xeólogos alegan que a Lúa teríase desprendido dunha masa incandescente de rocha licuefeita primordial, recén formada, a través da forza centrífuga. Un corpo tan grande en relación ao noso planeta difícilmente podía ser capturado nin tampouco era probable que se formara xunto á Terra. Así, a mellor explicación da formación da Lúa é que esta se orixinou a partir dos pedazos que quedaron tras unha cataclísmica colisión cun protoplaneta desaparecido -denominado Theia, e que teria o tamaño de Marte- no principio da formación do planeta, que forzaria a expulsión dunha masa de rocha líquida, que sería aprisionada polo campo gravitacional do corpo maior (hipótese do gran impacto). Esta teoría tamén explica a gran inclinación axial do eixe de rotación terrestre que sería provocada polo impacto.

A enorme enerxía fornecida polo choque fundiu a codia terrestre ao completo e arroxou gran cantidade de restos incandescentes ao espazo. Co tempo, formouse un anel de roca ao redor do noso planeta ata que, por acrecentamento, formouse a Lúa. A súa órbita inicial era moito máis próxima que a actual e o día terrestre era moito máis curto xa que a Terra rotaba máis rápido. Durante centos de millóns de anos, a Lúa estivo afastándose lentamente da Terra, á vez que diminuíu a velocidade de rotación terrestre debido á transferencia de momento angular que se dá entre os dous astros. Este proceso de alonxamento continúa actualmente a razón de 38 mm por ano.

Trala súa formación, a Lúa experimentou un periodo cataclísmico, datado en torno a fai 3800-4000 millóns de anos, no que a Lúa e os outros corpos do Sistema Solar interior sufriron violentos impactos de grandes asteroides. Este período, coñecido como bombardeo intenso tardío, formou a maior parte dos cráteres observados nos biosbardos, así como en Mercurio. A análise da superficie da Lúa arroxa importantes datos sobre este periodo final na formación do Sistema solar. Posteriormente produciuse unha época de vulcanismo consistente na emisión de grandes cantidades de lava, que encheron as maiores concas de impacto formando os mares lunares e que acabou fai 3.000 millóns de anos. Desde entón, pouco máis acaeceu na superficie lunar que a formación de novos cráteres debido ao impacto de asteroides.

Hai aínda un grupo de teóricos que consideran que, sexa cal fose a forma como surxiron, habería dous satélites naturais orbitando a Terra: o maior sería a Lúa, e o menor tería voltado a chocar coa Terra, formando as masas continentais.

Recentemente, con todo, os datos enviados pola sonda xaponesa SELENE (acrónimo de Selenological and Engineering Explorer) mostraron que devandito vulcanismo durou máis do que se pensaba, habendo acabado na cara oculta fai 2500 millóns de anos.[10]

Varios mecanismos foron propostos para explicar a formación da Lúa fai 4.527 ± 0.010 millóns de anos. Esta idade é calculada en base á datación do isótopo das rochas lunares, entre 30 e 50 millóns de anos logo da orixe do Sistema Solar.[11] Estes inclúen a fisión da Lúa desde a codia terrestre a través de forzas centrífugas,[12] que deberían haber requirido tamén un xiro inicial da Terra;[13] a atracción gravitacional da Lúa en estado de formación,[14] que houbese requirido unha extensión inviable da atmosfera para disipar a enerxía da Lúa, que se atopaba pasando;[13] e a co-formación da Lúa e a Terra xuntas no disco de acrecemento primordial, isto non explica o esgotamento de ferro en estado metálico na Lúa.[13] Estas hipóteses tampouco poden explicar o forte momento angular no sistema Terra-Lúa.[15]

A hipótese xeral hoxe en día é que o sistema Terra-Lúa formouse como resultado dun gran impacto: un corpo celeste do tamaño de Marte (chamado Theia) colisionou coa nova Terra, voando material en órbita ao redor desta, que se fusionou para formar a Lúa.[16] Crese que impactos xigantescos eran comúns no Sistema Solar primitivo. Os modelados dun gran impacto a través de simulacións computacionais concordan coas medicións do momento angular do sistema Terra-Lúa, e o pequeno tamaño do núcleo lunar; á súa vez demostran que a maior parte da Lúa provén do impacto, non da nova Terra.[17] Con todo, meteoritos demostran que as composicións isotópicas do osíxeno e o tungsteno doutros corpos do Sistema Solar interior tales como Marte e 4 Vesta son moi distintas ás da Terra, mentres que a Terra e a Lúa posúen composicións isotópicas prácticamente idénticas. O mesturado do material evaporado posterior ao impacto entre a Terra e a Lúa puido haber equiparado as composicións,[18] ainda que esto é debatido.[19]

A importante cantidade de enerxía liberada no gran impacto e a subsecuente fusión do material na órbita da Terra puido haber derretido a capa superficial da Terra, formando un océano de magma.[20][21] A recentemente formada Lúa puido tamén haber tido o seu propio océano de magma lunar; as estimacións da súa profundidade varían entre 500 km e o radio enteiro da Lúa.

Distancia a Lúa[editar | editar a fonte]

Comparación de tamaño aparente da Lúa entre o perixeo-apoxeo

En astronomía, unha distancia lunar (LD) é a medida da distancia desde a Terra á Lúa. A distancia media entre a Terra e a Lúa é 384.400 quilómetros (238,855 millas).[22] A distancia real varía ao longo da órbita da lúa.

Realízanse medicións de alta precisión da distancia á lúa medindo o tempo que tarda a luz en viaxar entre estacións LIDAR na Terra a retrorreflectores colocados na Lúa.

A Lúa afástase da Terra a unha taxa promedio de 3,8 cm por ano, como se detectou nun experimento de medición lunar con láser .[23][24][25] A taxa da recesión considérase anormalmente alta.[26] Por coincidencia, a diagonal dos cubos dos retrorreflectores na Lúa tamén é de 3,8 cm.[27][28]

A primeira persoa que mediu a distancia á Lúa foi o astrónomo e xeógrafo Hiparco, século II a.C., utilizando trigonometría sinxela. Errando en aproximadamente 26.000 km da distancia real, un erro de aproximadamente 6,8%.

O catálogo de obxectos próximos da NASA inclúe as distancias á Terra de asteroides e cometas medidas en distancias lunares (LD).[29]

Revolucións da Lúa[editar | editar a fonte]

A Lúa tarda en dar unha volta ao redor da Terra 27 d 7 h 43 min si se considera o xiro respecto ao fondo estelar (revolución sideral), pero 29 d 12 h 44 min si se a considera con respecto ao Sol (revolución sinódica) e isto é porque neste lapso a Terra virou ao redor do Sol (ver mes). Esta última revolución rexe as fases da Lúa, eclipses e mareas lunisolares. Como a Lúa tarda o mesmo tempo en dar unha volta sobre si mesma que en torno á Terra, presenta sempre a mesma cara. Isto débese a que a Terra, por un efecto chamado gradiente gravitatorio, freou completamente á Lúa. A maioría dos satélites regulares presentan este fenómeno respecto de os seus planetas. Así pois, ata a época da investigación espacial (Luna 3) non foi posible ver a cara lunar oculta, que presenta unha disimetría respecto de a cara visible. O Sol ilumina sempre a metade da Lúa (exceptuando nos eclipses de lúa), que non ten por que coincidir coa cara visible, producindo as fases da Lúa. A inmovilización aparente da Lúa respecto de a Terra produciuse porque a gravidade terrestre actúa sobre as irregularidades do globo lunar de forma que no transcurso do tempo a parte visible ten 4 km máis de radio que a parte non visible, estando o centro de gravidade lunar desprazado do centro lunar 1,8 km cara á Terra.

  • Revolución sinódica: é o intervalo de tempo necesario para que a Lúa volva ter unha posición análoga con respecto ao Sol e á Terra. A súa duración é de 29 d 12 h 44 min 2,78 s. Tamén se lle denomina lunación ou mes lunar.
  • Revolución sideral: é o intervalo de tempo que tarda á Lúa en volver a ter unha posición análoga con respecto ás estrelas. A súa duración é de 27 d 7 h 43 min 11,5 s.
  • Revolución trópica: é o lapso necesario para que a Lúa volva ter igual lonxitude celeste. A súa duración é de 27 d 7 h 43 min 4,7 s.
  • Revolución draconítica: é o tempo que tarda a Lúa en pasar dúas veces consecutivas polo nodo ascendente. A súa duración é de 27 d 5 h 5 min 36 s.
  • Revolución anomalística: é o intervalo de tempo que transcorre entre 2 pasos consecutivos da Lúa polo perixeo. A súa duración é de 27 d 13 h 18 min 33 s.

Movemento de translación lunar[editar | editar a fonte]

O feito de que a Lúa saia aproximadamente unha hora máis tarde cada día explícase coñecendo a órbita da Lúa ao redor da Terra. A Lúa completa unha volta ao redor da Terra aproximadamente nuns 28 días. Se a Terra non rotase sobre o seu propio eixo, sería moi fácil detectar o movemento da Lúa na súa órbita. Este movemento fai que a Lúa avance ao redor de 12° no ceo cada día. Se a Terra non rotase, o que se vería sería a Lúa cruzando a bóveda celeste de oeste a leste durante dúas semanas, e logo estaría dúas semanas ausente (durante as cales a Lúa sería visible no lado oposto do Globo).

Con todo, a Terra completa un xiro cada día (a dirección de xiro é tamén cara ao leste). Así, cada día lévalle á Terra ao redor de 50 minutos máis para estar de fronte coa Lúa novamente (o cal significa que se pode ver a Lúa no ceo). O xiro da Terra e o movemento orbital da Lúa combínanse, de tal forma que a saída da Lúa atrásase da orde de 50 minutos cada día.

Tendo en conta que a Lúa tarda aproximadamente 28 días en completar a súa órbita ao redor da Terra, e esta tarda 24 horas en completar unha revolución ao redor do seu eixo, é sinxelo calcular o "atraso" diario da Lúa:


Mentres que en 24 horas a Terra realizaría unha revolución completa, a Lúa só percorrería un 1/28 da súa órbita ao redor da Terra, o cal expresado en graos de arco dá:

 \frac{360^\circ}{28}={12^\circ} {51'}

Se agora se calculase o tempo que a Terra na súa rotación tarda en percorrer este arco,

\frac{12^\circ 51'}{360^\circ}\times{24}\times{60}={50,4}

dá os aproximadamente 51 minutos que a Lúa atrasa a súa saída cada día.

Para notar o movemento da Lúa na súa órbita, hai que ter en conta a súa localización no momento da posta de Sol durante algúns días. O seu movemento orbital levaraa a un punto máis cara ao leste no ceo no crepúsculo cada día.


Movemento de rotación[editar | editar a fonte]

Fases da lúa vistas desde o hemisferio norte (desde o hemisferio sur a súa orde é inverso)

A Lúa vira sobre un eixe de rotación que ten unha inclinación de 88,3° con respecto ao plano da elíptica de traslación ao redor da Terra. Dado que a duración dos dous movementos é a mesma, a Lúa presenta á Terra constantemente o mesmo hemisferio. A Lúa tarda 27,32 días en dar unha volta sobre si mesma.

Traslación da Lúa ao redor do Sol[editar | editar a fonte]

Ao desprazarse en torno do Sol, a Terra arrastra ao seu satélite e a forma da traxectoria que esta describe é unha curva de tal natureza que dirixe sempre a súa concavidade cara ao Sol. A velocidade con que a Lúa se despraza na súa órbita ao redor da Terra é de 1 km/s.

Libración[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Libración.
Libración: A animación mostra un conxunto de vistas simuladas da lúa ao longo dun mes

Debido á excentricidade da órbita lunar, a inclinación do eixe de rotación da Lúa con respecto ao plano da eclíptica e ao movemento de rotación da Terra no curso dunha revolución sideral, lógrase ver, desde a Terra, un 59% da superficie da Lúa -en vez do 50%-, coma se estivese animado de lixeiros abalos de leste a oeste e de norte a sur. Estes movementos aparentes coñécense co nome de libración.

Libración en lonxitude[editar | editar a fonte]

Débese a que o movemento de rotación da Lúa é uniforme mentres que a súa velocidade angular non o é. É máxima no perixeo e mínima no apoxeo. Debido a esa Libración o satélite ten un abalo de oriente a poñente, grazas ao cal lógrase ver a superficie convexa correspondente á dun fuso de 7°.

Libración en latitude[editar | editar a fonte]

Lúa menguante (vista desde o hemisferio norte).

É debido á inclinación do eixe de rotación da Lúa con respecto ao plano da súa órbita e á eclíptica. Devandito eixe forma un ángulo de 88° 30’ co plano da eclíptica e como o da órbita lunar é de 5° con respecto á eclíptica, entón o ángulo formado co eixe de rotación da Lúa co plano da súa órbita é de 6° 30’. Polo tanto, non só poden verse o polo norte e o polo sur da Lúa senón que se logra ver 6° 30’ máis aló do polo sur. Esta libración é unha especie de cabeceo de norte a sur nun tempo que non é igual a unha revolución sideral, pois é de 27,2 días.

Libración diurna[editar | editar a fonte]

Débese ao feito de que o radio terrestre non ten unha cantidade despreciable con respecto á distancia á Lúa. O valor desta libración é de case un grado, valor aproximado ao seu grado de paralaxe.

Sistema binario[editar | editar a fonte]

A Lúa polo seu tamaño é o quinto satélite do Sistema Solar. No entanto si se adoptase como criterio de comparación o cociente de masas co seu planeta resulta que Ganímedes é 1/12500 a masa de Xúpiter, Titán é 1/4700 a masa de Saturno e a Lúa é 1/81,3 a masa da Terra. Deste xeito poderíase considerar o sistema Terra-Lúa como un sistema binario.

Planeta dobre[editar | editar a fonte]

Comparación a escala da Lúa e a Terra.

É a denominación que algúns científicos dan ao sistema Terra-Lúa debido ao desmesurado tamaño que presenta o satélite con relación ao planeta, de só 81 veces menor masa, é dicir só 3,6 veces menor que a Terra en diámetro (si o planeta fose do tamaño dunha pelota de baloncesto, a Lúa sería como unha pelota de tenis).

Esta afirmación apóiase nas relacións existentes entre os distintos planetas do Sistema Solar e os seus satélites, variando estas entre as 3,6/1 veces menor da Lúa e as 8924/1 do satélite XIII Leda con relación a Xúpiter.

Outras relacións son: V Miranda 105/1 con relación a Urano, II Deimos 566/1 con relación a Marte ó I Ío de 39/1 con relación a Xúpiter.

Tamén se apoia esta denominación na inexistencia de máis satélites naturais que orbiten á Terra, pois o habitual é que non exista ningún (caso de Mercurio ou Venus) ou que existan multitude deles como sucede nos planetas do tipo xoviano.

Así, cando se di que a Terra describe unha elipse en torno ao Sol, en realidade débese dicir que a órbita descríbea o centro do sistema Terra-Lúa. Ambos os astros, unidos por un eixe invisible, forman algo así como unha haltera disimétrica que xira en torno ao seu centro de gravidade.

Debido a que a masa da Terra é moi superior á da Lúa, ese centro, denominado baricentro, que divide á masa común en dúas partes iguais, está situado no interior do globo terrestre, a uns 4683 km do seu centro. Así, 26 veces ao ano, a Lúa pasa alternativamente dun lado ao outro lado da órbita terrestre.

Desas consideracións, despréndese que os movementos da Lúa son moito máis complexos do que se supón, sendo necesario para determinar con exactitude os movementos reais da Lúa ter en conta nada menos que 1.475 irregularidades nos movementos lunares diferentes e que inclúen as perturbacións da súa órbita debidas á atracción exercida polos demais astros do sistema solar, especialmente Venus (o máis próximo) e Xúpiter (o de maior masa), así como entre outros a aceleración secular do movemento da Lúa.

Órbita da Lúa[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Órbita da Lúa.

A Lúa xira arredor da Terra, describindo unha traxectoria elíptica de baixa excentricidade, a unha distancia media de 384 400 quilómetros e nun sentido antihorario acompañándoa no seu xiro arredor do Sol. A súa órbita é elíptica, cun perixeo a 356.400 km e un apoxeo a 406.700 km, momento no que a lúa se ve máis pequena aínda estando chea (de calquera xeito, non deixa de ser unhas 25.000 veces máis brillante ca Sirio).

A distancia entre a Terra e o seu satélite natural varía, así como tamén a velocidade na órbita. Dado que a rotación lunar é uniforme e a súa traslación non, pois segue as leis de Kepler, prodúcese unha Libración en lonxitude que permite ver un pouco da superficie lunar ao leste e ao oeste, que de non ser así non se vería. O plano da órbita lunar está inclinado respecto da eclíptica uns 5° polo que se produce unha Libración en latitude que permite ver alternativamente un pouco máis aló do polo norte ou do sur. Por ambos os movementos o total de superficie lunar vista desde a Terra alcanza un 59% do total. Cada vez que a Lúa cruza a eclíptica, si a Terra e o Sol están sensiblemente alineados (Lúa chea (Plenilunio) ou Lúa nova (Novilunio)) producirase un eclipse lunar ou un eclipse solar.

A órbita da Lúa é especialmente complexa. A razón é que a Lúa esta suficientemente lonxe da Terra e a forza de gravidade exercida polo Sol é significativa. Dada a complexidade do movemento, os nodos da Lúa, non están fixos, senón que dan unha volta en 18,6 anos. O eixe da elipse lunar non está fixo e o apoxeo e perixeo dan unha volta completa en 8,85 anos. A inclinación da órbita varía entre 5° e 5°18'. De feito, para calcular a posición da Lúa con exactitude fai falta ter en conta polo menos varios centos de termos. Ademais, a órbita Lúa-Terra atópase inclinada respecto do plano da órbita Terra-Sol, de modo que únicamente en dous puntos da súa traxectoria, chamados nodos, poden producirse eclipses solares ou lunares.

Así mesmo, a Lúa afástase uns catro centímetros ao ano da Terra,[30] á vez que vai freando a rotación terrestre -o que fará que nun futuro afastado os eclipses totais de Sol deixen de producirse ao non ter a Lúa suficiente tamaño como para tapar o disco solar-. En teoría, dita separación debería prolongarse ata que a Lúa tardase 47 días en completar unha órbita ao redor do noso planeta, momento no cal o noso planeta tardaría 47 días en completar unha rotación ao redor do seu eixe, de modo similar ao que ocorre no sistema Plutón-Caronte. Con todo, a evolución futura do noso Sol pode trastornar esta evolución. É posible que ao converterse a nosa estrela nunha xigante vermella dentro de varios miles de millóns de anos, a proximidade da súa superficie ao sistema Terra-Lúa faga que a órbita lunar se vaia pechando ata que a Lúa estea a ao redor de 18.000 quilómetros da Terra -límite de Roche-, momento no cal a gravidade terrestre destruirá a Lúa converténdoa nuns aneis similares aos de Saturno. De todos os xeitos, o fin do sistema Terra-Lúa é incerto e depende da masa que perda o Sol neses estadios finais da súa evolución.[31]

Tempo requirido para que a luz viaxe desde a Terra ata a Lúa. O tamaño e a distancia están a escala.

Fases da Lúa[editar | editar a fonte]

Fases da lúa.
Artigo principal: Fases da lúa.
  • Lúa crecente: fase da Lúa desde a lúa nova ata a lúa chea. Neste caso é máis empregado cuarto crecente ou o crecente (da lúa). Chámase así porque cada día vese máis superficie lunar.
  • Lúa chea: estado da Lúa en que se ve desde a Terra todo o disco desta (a cara visible). Plenilunio (culto).
  • Lúa minguante: fase da Lúa que vai desde a chea ata a nova. Coma no caso da lúa crecente, son máis empregadas as denominacións cuarto minguante ou o minguante, a minguante (da lúa). Devalo (culto).
  • Lúa nova: fase da Lúa na que esta é iluminada polo Sol na cara oposta á Terra, e polo tanto non se ve máis que a súa sombra. Novilunio (culto).
  • Lúa vella: é equivalente á Lúa chea.

Os eclipses solares e lunares[editar | editar a fonte]

Lúa baixa no ceo; a cor vermella é causado pola atmosfera terrestre. Nos eclipses de Lúa, esta toma unha cor parecida

Débense a unha extraordinaria casualidade. O diámetro do Sol é 400 veces máis grande que o da Lúa, pero tamén está 400 veces máis lonxe, de modo que ambos abarcan aproximadamente o mesmo ángulo sólido para un observador situado na Terra.

A Lúa nun eclipse lunar pode conter ata tres veces o seu diámetro dentro do cono de sombra causado pola Terra. Pola contra nun eclipse solar a Lúa apenas tapa ao Sol (eclipse total) e en determinada parte da súa órbita, cando está máis distante, non chega a ocultalo do todo, deixando unha franxa anular (eclipse anular).

A complexidade do movemento lunar dificulta o cálculo dos eclipses e débese ter presente a periodicidade con que estos se producen (Periodo Saros).

Exploración Lunar[editar | editar a fonte]

O astronauta Buzz Aldrin na superficie da Lúa (1969).
Cráter Daedalus.

A exploración da Lúa comezou o 1958 cando soviéticos e norteamericanos iniciaron, independentemente e en competición directa, proxectos para lanzar naves non tripuladas á órbita lunar. O principal programa da Unión Soviética foi o programa Luna (ou Lunik) que tiña por obxectivo chegar con naves non tripuladas á Lúa. A nave Luna 1 foi a primeira en sobrevoar a Lúa en 1959. O Luna 3 logrou fotografar a cara oculta do satélite o 4 de outubro de 1959.[32], o Luna 9 logrou pousarse suavemente sobre a súa superficie, o Luna 10 orbitou por primeira vez a Lúa, dous vehículos Lunokhod lograron pasearse pola súa superficie e a nave Luna 16 levou uns poucos gramos de po lunar á Terra.

Os EE.UU. seguiron varios programas. O primeiro foi o programa Pioneer, logo veu o programa Ranger que estrelaba as súas naves contra a Lúa para lograr coas súas cámaras fotos detalladas da superficie. Só as Ranger 7, 8 e 9 lograron o seu obxectivo. Sucedeuno programa Surveyor que conseguiu o aterraxe suaves de naves non tripuladas. O programa Lunar Orbiter (1966-1967) puxo naves non tripuladas en órbita lunar para cartografiar a mesma e axudar ao proxecto Apollo (1966-1972) a pór un home na Lúa fito histórico que se logrou, coa aluzinaxe do Apollo 11 o 20 de xullo de 1969, cando Neil Armstrong e Buzz Aldrin se converterón nos primeiros homes en camiñar pola superficie da Lúa e que se retransmitiu a todo o planeta desde as diferentes instalacións da Rede do Espazo Profundo. O MDSCC en Robledo de Chavela (Madrid, España) pertencente a ela, serviu de apoio durante toda a viaxe de ida e volta.[33][34]

Existen grupos que dubidan deste evento, alegando que a Lúa transmitida pola televisión foi un escenario montado, e todo o evento sería usado como propaganda do réxime estadounidense durante a Guerra Fría.

As naves estadounidenses Clementine e Lunar Prospector, as xaponesas Hiten e Selene, a europea Smart 1, a chinesa Chang'e 1 e a hindú Chandrayaan 1 representaron unha volta á Lúa, abandonada desde a ultima misión realizada pola nave sovietica Luna 24 en 1976. A súa misión foi detectar a presenza de vapor de auga mesturado con po lunar e procedente de cometas que se estrelaron preto dos polos lunares en cráteres onde nunca son iluminados polo Sol.

En setembro de 2005, a NASA anunciou o proxecto dunha nova viaxe tripulada ao noso satélite, programado para o ano 2018.

En setembro de 2009, anunciouse que a sonda india Chandrayaan-1, que orbitaba a Lúa, detectou finas películas de auga na superficie.[35]

A Lúa na literatura[editar | editar a fonte]

Frases formadas a partir de Lúa:

  • Estar ou vivir na lúa. Non se decatar do que acontece arredor dun.
  • Lúa de mel. Primeiros tempos despois do casamento (véxase hidromel).

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Véxase Outras lúas da Terra
  2. Existe un certo número de asteroides próximos á Terra, incluíndo 3753 Cruithne, que son coorbitais coa Terra: as súas órbitas fanos achegar á Terra durante un certo tempo pero entón cambian a longo prazo (Morais et al , 2002). Estes son case-satélites: non son lúas, xa que non orbitan a terra.
  3. Morais, M.H.M.; Morbidelli, A. (2002) (en inglés). The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth. 160. Icarus. pp. 1–9. Bibcode 2002Icar..160....1M. DOI:10.1006/icar.2002.6937.
  4. Co 27% do diámetro e o 60% da densidad da Terra, a Lúa ten o 1,23% da masa terrestre. A lúa Caronte é maior que o seu primario Plutón, pero Plutón considérase un planeta anano.
  5. Dove, Adrienne; Robbins, Stuart; Wallace, Colin (setembro 2005). "The Lunar Orbit Throughout Time and Space". http://lasp.colorado.edu/life/GEOL5835/Moon_presentation_19Sept.pdf.
  6. Ernout, A. y Meillet, A. 1951 [3.ª ed.] Dictionnaire etymologique de la langue latine. París, Klincksieck.
  7. "Moon" (en inglés). World Book Online Reference Center, NASA. 2004. http://www.nasa.gov/worldbook/moon_worldbook.html. Consultado o 12 de abril de 2007.
  8. "Space Topics: Pluto and Charon" (en inglés). The Planetary Society. http://www.planetary.org/explore/topics/pluto/. Consultado o 6 de abril de 2010.
  9. "Planet Definition Questions & Answers Sheet" (en inglés). International Astronomical Union. 2006. http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0601/q_answers/. Consultado o 24 de marzo de 2010.
  10. El vulcanismo lunar duró más tiempo del esperado
  11. Kleine, T.; Palme, H.; Mezger, K.; Halliday, A.N. (2005). "Hf–W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon" (en inglés). Science 310 (5754): 1671–1674. DOI:10.1126/science.1118842. PMID 16308422.
  12. "On the origin of the Moon by rotational fission" (en inglés). The Moon 11 (2): 53–76. 1974. DOI:10.1007/BF01877794. http://adsabs.harvard.edu/abs/1974Moon...11...53B.
  13. 13,0 13,1 13,2 Stroud, Rick (2009). The Book of the Moon. Walken and Company. pp. 24–27. ISBN 0802717349.
  14. "Formation of an iron-poor moon by partial capture, or: Yet another exotic theory of lunar origin". Icarus 24: 256–268. 1975. DOI:10.1016/0019-1035(75)90102-5. http://adsabs.harvard.edu/abs/1975Icar...24..256M.
  15. "Origin of the moon–The collision hypothesis". Annual Review of Earth and Planetary Sciences 15: 271–315. 1987. DOI:10.1146/annurev.ea.15.050187.001415. http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S.
  16. "Origin of the Earth and Moon" (en inglés). Planetary Science Research Discoveries. 31 de diciembre de 1998. http://www.psrd.hawaii.edu/Dec98/OriginEarthMoon.html. Consultado o 7 de abril de 2010.
  17. "Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation" (en inglés). Nature 412 (6848): 708–712. 2001. DOI:10.1038/35089010. PMID 11507633.
  18. "Equilibration in the aftermath of the lunar-forming giant impact" (en inglés). Earth and Planetary Science Letters 262 (3–4): 438–449. DOI:10.1016/j.epsl.2007.07.055.
  19. "Moonwalk (summary of meeting at Meteoritical Society's 72nd Annual Meeting, Nancy, France)" (en inglés). Geoscientist 19: 8. 2009. http://www.geolsoc.org.uk/gsl/geoscientist/geonews/page6072.html.
  20. "The magma ocean concept and lunar evolution" (en inglés). Annual review of earth and planetary sciences. 13: 201–240. 1985. DOI:10.1146/annurev.ea.13.050185.001221. http://adsabs.harvard.edu/abs/1985AREPS..13..201W.
  21. (en inglés) Magma ocean formation due to giant impacts. 98. pp. 5319–5333. DOI:10.1029/92JE02726. http://adsabs.harvard.edu/abs/1993JGR....98.5319T.
  22. NASA Staff (10 de maio de 2011). ""Solar System Exploration - Earth's Moon: Facts & Figures" (en inglés). NASA. http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Display=Facts&Object=Moon. Consultado o 6 de novembro de 2011.
  23. "Is the Moon moving away from the Earth? When was this discovered?" (en inglés). http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=124. Consultado o 27/10/2013.
  24. C.D. Murray & S.F. Dermott (1999). Solar System Dynamics. Cambridge University Press.
  25. Dickinson, Terence (1993). From the Big Bang to Planet X. Camden East, Ontario: Camden House. pp. 79–81. ISBN 0-921820-71-2.
  26. Bills, B.G., and Ray, R.D. (1999), "Lunar Orbital Evolution: A Synthesis of Recent Results", Geophysical Research Letters 26 (19): 3045-3048, DOI:10.1029/1999GL008348, http://www.agu.org/pubs/crossref/1999/1999GL008348.shtml
  27. MEASURING THE MOON'S DISTANCE
  28. Lunar Retroreflectors
  29. NEO Earth Close Approaches
  30. RTVE. "Telescopios" (en castelán). Tres14. http://www.rtve.es/television/20110427/telescopios/427958.shtml. Consultado o 27/10/2013.
  31. "Earth's Moon Destined to Disintegrate" (en inglés). http://www.space.com/scienceastronomy/070122_temporary_moon.html. Consultado o 27/10/2013.
  32. astronautix.com. "Luna Chronology: Luna E-3". Encyclopedia Astronautica. http://www.astronautix.com/project/luna.htm#chrono. Consultado o 5/11/2013.
  33. «La Revista: El hombre que pisó la Luna: Cuatro españoles en el Apolo XI», artigo en El Mundo, 31 de xaneiro de 2000 {es}}
  34. «Sen as vitais comunicacións mantidas entre o Apolo XI e a estación madrileña de Robledo de Chavela, a nosa aterraxe na lúa non sería posible», afirmou Neil Armstrong. Andrés Campos,«Excursiones: Ascensión a la Almenara: "La primera piedra"», artigo en El País, 24 de febreiro de 1995 (en castelán).
  35. Detectan solo "húmido" na lua

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Lúa
Fases da lúa (gl).png