Baiona

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 42°7′9.39″N 8°50′59.05″W / 42.1192750°N 8.8497361°W / 42.1192750; -8.8497361

Baiona
Bandeira de Baiona---Escudo de Baiona
Vista do porto de Baiona desde Monterreal-cropped.jpg

Panorámica do porto de Baiona.
Situacion Baiona.PNG
Situación
Xentilicio[1] baionés / baionesa
Xeografía
Provincia Provincia de Pontevedra
Comarca Comarca de Vigo
Poboación 12.035 hab. (2013)
Área 34,5 km²
Densidade 348,84 hab./km²
Entidades de poboación 49
Capital do concello Baiona
Política (2011)
Alcalde Jesús Vázquez Almuíña
Concelleiros BNG: 2
PPdeG: 10
PSdeG-PSOE: 4
Outros: UPyD - 1
Eleccións municipais en Baiona
Uso do galego[2] (2011)
Galegofalantes 28,48%
Na rede
www.baiona.org

Baiona é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca de Vigo. Segundo o Instituto Nacional de Estatística en 2013 tiña 12.035 habitantes. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é baionés.

Xeografía[editar | editar a fonte]

Limita cos concellos de Nigrán, Gondomar e Oia. Diferéncianse dúas zonas, o interior, que se ergue até altitudes que superan os 600 m no Alto da Groba e no alto da Gabiñeira e a costa, bañada polo océano Atlántico e con outeiros que permiten enxergar a ría e as Illas Cíes. A parte norte desta é rochosa e nela atópanse illotes como Illa Carral e Illa Negra; na parte sur hai sobre todo praias.

Os ríos son todos pequenos, destacando o río da Groba, que, nun tramo, serve de límite con Gondomar e o río Miñor, que desauga na Baía de Baiona. As temperaturas son suaves.

Praias
Nome Localización Blue Flag Logo.svg
2014
Imaxe
Praia Ladeira 42°6′49.71″N 8°49′40.83″W / 42.1138083°N 8.8280083°W / 42.1138083; -8.8280083 Praia Ladeira.JPG
Praia de Santa Marta 42°6′52.29″N 8°50′18.70″W / 42.1145250°N 8.8385278°W / 42.1145250; -8.8385278 Bandeira Azul, Praia de Santa Marta, Baiona.JPG
Praia da Ribeira 42°7′16.90″N 8°50′57.30″W / 42.1213611°N 8.8492500°W / 42.1213611; -8.8492500 Baiona, Praia da Ribeira.JPG
Praia de Barbeira 42°7′23.85″N 8°50′54.19″W / 42.1232917°N 8.8483861°W / 42.1232917; -8.8483861 Blue Flag Logo.svg
Praia dos Frades 42°7′32.68″N 8°51′6.63″W / 42.1257444°N 8.8518417°W / 42.1257444; -8.8518417 Blue Flag Logo.svg Baiona, praia, Os Frades.JPG
Praia da Cuncheira 42°7′20.79″N 8°51′6.35″W / 42.1224417°N 8.8517639°W / 42.1224417; -8.8517639 Baiona, praia, A Cuncheira.JPG

Historia[editar | editar a fonte]

Fundación e Idade Antiga[editar | editar a fonte]

Segundo a lenda, a vila de Baiona foi fundada no ano 140 a.C. por Diomedes de Etolia, fillo do fundador de Tui. Este deulle o nome de Abobriga. [3]

Nesta época, os romanos dominan á península Ibérica e estes decidiron expulsar ós cartaxineses. Para combater as protestas, o cónsul Flavio Serviliano chegou ó recinto fortificado de Erizana. Tamén no 60 a.C., Xulio César e as súas tropas, amarraron en Erizana para atacar ós herminios que estaban refuxiados nas Illas Cíes.

O rei visigodo Recaredo, conquístaa e anexiónaa ó seu reino.

Idade Media[editar | editar a fonte]

Entre os anos 730 e 750, é dominada polos árabes. Pérdena grazas a Afonso I de Asturias, aínda que no 997 volve caer en mans árabes pola súa importancia xeográfica, por culpa do rei Almanzor.

O 7 de maio de 1201 o rei o rei galego-leonés Afonso IX asina nas Illas Cíes, concedéndolle a Carta Póboa, na que se permite o troco de nome do primitivo núcleo Erizana a Baiona. Ademais concedeulle privilexios e foros ós habitantes, deixando de estar baixo ó Mosteiro de Oia.

No 1331, foi atacada polo almirante portugués Pezaña e no 1370, Fernando I de Portugal fixa a súa residencia na fortaleza de Monterreal.

Logo de pasar por uns momentos de desfeita polas guerras e dispustas, en 1425 Xoán II de Castela outorgoulle ao porto o privilexio, compartido coa Coruña, de carga e descarga de mercadorías procedentes do exterior.

En 1474, foi asaltada por Pedro Madruga, Pedro Álvarez de Soutomaior, e constrúe unha torre na fortaleza de Monterreal. E en 1475, o rei Afonso V de Portugal, xunto cos baioneses, réndese ante ós Reis Católicos.

O 1 de marzo de 1493 a carabela Pinta, capitaneada por Martín Alonso Pinzón e pilotada por Cristóbal García Sarmiento, logo de extraviarse no medio do Atlántico, tocou porto por primeira vez aquí ao regreso da primeira viaxe de Colón; sendo así, o primeiro lugar de Europa en ter a noticia do descubrimento de América.

Idade Moderna[editar | editar a fonte]

No 1497, os Reis Católicos concedéronlle ós 650 habitantes da vila a exención de servir na Armada de Castela, a licenza de emprender pola súa conta a guerra en corso e o dereito de vivir na fortaleza de Monterreal, para protexerse das invasións estranxeiras. Amais concedéronlle a Baiona os títulos de Nobre e de Leal Vila.

No século XVI, Baiona tomou importancia sendo cabeza de Partido. Os habitantes deixaron de vivir na fortaleza. No ano 1553, 56 navíos franceses atracaron no porto e no 1540, unha peste minguou a poboación. No ano 1585 o pirata francés Francis Drake atracou na península de Santa Marta coa intención de tomar á península de Monterreal, mais os miñoranos (liderados por Pedro Sarmiento de Acuña, o Conde de Gondomar), acabaron coa súa intención.

O rei Filipe II, mercou o feudo do Val Miñor, e concedeulle os privilexios de exención para servir na Armada Real, a creación dunha Cátedra de Gramática e a armada de 1.000 soldados, para acabar cos piratas.

Nos século XVII e XVIII, Baiona converteuse no principal porto da costa sur galega e a costa norte portuguesa. Todo isto traía beneficios, pero tamén prexuízos como: porto onde se cre que amarraron os galeóns da batalla de Rande ou ser tomada polo mariscal francés Soult. Ademais, os baioneses axudaron na Reconquista de Vigo.

Idade Contemporánea[editar | editar a fonte]

En 1823 deixou de ser a cabeza do Val Miñor, e constituíuse como tal o municipio de Baiona. En 1859 o Estado acabou coa fortaleza militar, abríndose unha puxa pública na que a adquiriu José Elduayen, marqués do pazo da Mercé. En 1880 Manuel Misa e Bertemati doou un edificio que pasou a funcionar como escola. O seu irmán, Ventura Misa, fundou en Xerez da Fronteira as adegas do viño de Xerez.

En 1910 colocouse a primeira pedra da Virxe da Rocha, e o 14 de setembro de 1930 inaugurouse a obra deseñada polo arquitecto Antonio Palacios. En 1936, logo do alzamento nacional, foron fusilados nove miñoranos en Baredo. En 1943 a casa consistorial instaurouse na casa da Correa.

En 1966 inaugurouse o Parador Nacional de Baiona, despois de mercarlle o Ministerio de Información e Turismo o castelo de Monterreal ós herdeiros de Brediñana.

DOG: Decreto polo que se aproba o escudo do Concello de Baiona (PDF).

Símbolos[editar | editar a fonte]

O escudo municipal foi aprobado mediante o Decreto 65/2005 de 31 de marzo e publicado no DOG (Diario Oficial de Galicia) o 15 de abril de 2005.[4] O boi fai referencia á Monte do Boi e a carabela representa La Pinta, o buque que arribou en Baiona coa nova do Descubrimento de América. Os escudos máis antigos atopados áchanse na capela de Santa Liberata, construída no ano 1695.

A bandeira municipal está composta por catro triángulos, os superiores e inferiores son azuis e os dereitos e esquerdos, vermellos. Data desde 1591, grazas a unha carta de Felipe II ó marqués de Cerralbo. O seu uso caeu a mediados do século XIX. Volveu ondear no concello en 1981.

Demografía[editar | editar a fonte]

O 25 % da poboación vive na capital, Baiona.

Evolución da poboación de Baiona (desde 1900 ata 2013)
 1900  1930  1950  1981  2004  2009  2011  2012  2013
 4.423   5.596  6.420  9.702  11.337  12.154  12.258  12.063  12.035
Fontes: INE e IGE

(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

Censo total 12.063 2012
Menores de 15 anos 1.738 (14.41 %)
Entre 15 e 64 anos 8.325 (69.01 %)
Maiores de 65 anos 2.000 (16.58 %)

Economía[editar | editar a fonte]

A economía de Baiona está orientada cara ao turismo, destacando o Parador Nacional de Baiona, así como o comercio minorista. A agricultura é de autoconsumo, se ben tamén se venden localmente os produtos da horta. Hai pesca de baixura e marisqueo.

As empresas son do sector da alimentación, os transformados metálicos e a madeira e destacou a construción.

Principais monumentos[editar | editar a fonte]

Códigos postais
Baíña Baiona Baredo Santa Cristina
da Ramallosa

Belesar

36308 36300 36309 36393 36307

Concellerías [5][editar | editar a fonte]

Vilas e cidades irmandadas [6][editar | editar a fonte]

Premios e recoñecementos [7][editar | editar a fonte]

  • Quality Coast Gold Award 2013
  • Sustainable Destinations Global "Top 100" 2014
  • Villas Marineras

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes de Baiona.

Parroquias de Baiona[editar | editar a fonte]

Galiza | Provincia de Pontevedra | Parroquias de Baiona

Baíña (Santa Mariña) | Baiona (Santa María) | Baredo (Santa María) | Belesar (San Lourenzo) | Santa Cristina da Ramallosa (Santa Cristina)

Lugares de Baiona[editar | editar a fonte]

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Baiona vexa: Lugares de Baiona.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Neira, Carlos. "Evolución do uso do galego por concellos". http://praza.gal/recurso/1263/evolucion-no-uso-do-galego-por-concellos/. Consultado o 14 de outubro de 2014.
  3. Concello de Baiona - Concellería de Turismo. "Historia de Baiona". http://www.baiona.org/web/turismo/sobre-baiona/historia. Consultado o 08/11/2014.
  4. Decreto 65/2005, do 31 de marzo, polo que se aproba o escudo do Concello de Baiona (Pontevedra)
  5. Concello de Baiona. "Concellerías de Baiona". http://www.baiona.org/concellerias;jsessionid=C6710BED90F3060121A0DD44BD045781#. Consultado o 12/12/2014.
  6. Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome :0
  7. Concello de Baiona. "Premios e Recoñecementos". http://www.baiona.org/. Consultado o 12/12/2014.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Baiona Modificar a ligazón no Wikidata

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Concellos da Comarca de Vigo Comarca de Vigo
Baiona
Baiona
Fornelos de Montes
Fornelos de Montes
Gondomar
Gondomar
Mos
Mos
Nigrán
Nigrán
Pazos de Borbén
Pazos de Borbén
O Porriño
O Porriño
Redondela
Redondela
Salceda de Caselas
Salceda de Caselas
Soutomaior
Soutomaior
Vigo
Vigo