Mos

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 42°11′28.80″N 08°38′23.50″W / 42.1913333°N 8.6398611°W / 42.1913333; -8.6398611

Mos
Escudo de Mos
Concello de Mos.jpg

Casa do concello.
Situacion Mos.PNG
Situación
Xentilicio[1] mosense
Xeografía
Provincia Provincia de Pontevedra
Comarca Comarca de Vigo
Poboación 14.650 hab. (2009)
Área 53,2 km²
Densidade 275,38 hab./km²
Entidades de poboación 40 lugares en 10 parroquias
Capital do concello A Rúa
Política (2011)
Alcalde Nidia Arévalo
Concelleiros BNG: 2
PPdeG: 10
PSdeG-PSOE: 5
Eleccións municipais en Mos
Uso do galego[2] (2001)
Galegofalantes 96,40%
Na rede
http://www.concellomos.es/
mos@concellosdepontevedra.es

Mos é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á Comarca de Vigo. Forma parte da comarca xeográfica da Louriña. Segundo o IGE en 2009 tiña 14.650 habitantes. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «mosense».

Poboación[editar | editar a fonte]

Censo total (Habitantes) 15.267
Menores de 15 anos 2.251 (14.74 %)
Entre 15 e 64 anos 10.465 (68.54 %)
Maiores de 65 anos 2.551 (16.71 %)
Evolución da poboación de Mos (desde 1900 ata 2013)
 1900  1930  1950  1981  2004  2009  2011  2012  2013
 6.094  7.367  8.876  13.102  14.214  14.650  {{{7}}}  {{{8}}}  {{{9}}}
Fontes: INE e IGE

(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

Xeografía[editar | editar a fonte]

O concello abrangue dez parroquias. Limita ao norte con Redondela e Pazos de Borbén, ao sur co Porriño, ao oeste con Vigo, e ao leste con Ponteareas. A posición xeográfica de Mos fai historicamente do concello unha zona de paso de importantes vias de comunicación. Os recentes proxectos de construción das vías do AVE e dunha nova autoestrada están a xerar unha forte polémica no municipio.

Fachada principal do Pazo de Mos.

Historia[editar | editar a fonte]

Vista de Mos.

En Mos atópanse abundantes restos arqueolóxicos que son testemuña dunha intensa ocupación do territorio dende a Antigüidade, como o castro de Torroso. Aínda así, desde a existencia de poboados prehistóricos documentados pola presenza do Campo de Mámoas e a Pedra Cabaleira (dolmen con restos de corredor incipiente) non hai mais datos ata a romanización. Nesa época transcorría por Mos a vía romana XIX, que unía Braga con Lugo e Astorga.

  • O marquesado de Mos

As dez parroquias da parte máis alta do val da Louriña estaban divididas, durante o Antigo Réxime, en tres xurisdicións distintas. O Conde de Salvaterra administraba as parroquias de Cela, Dornelas, Petelos e Sanguiñeda, mentres que Louredo, Guizán, Pereiras e Tameiga dependían do Conde de Maceda, que era o propietario do Pazo de Santo Antoíño. Pero a casa máis influente nestas terras era a do Marqués de Mos, que tiña baixo a súa xurisdición as parroquias de Mos e Torroso.

Entre 1685 e 1686 Gabriel de Quirós recibe o título de Marqués de Mos de mans de Carlos II; Desde 1776 ten grandeza de España, mercé outorgada a Benito Correa e Sarmiento, cuarto marqués de Mos. A partir dese momento e ata principios do século XIX a parroquia de Mos comezou a utilizar o título de vila. A mediados do século XIII era coñecida como o nome de Molis.

En 1810 únese o marquesado de Mos ao de Valadares, ao morrer este sen descendencia, e en 1908, ao falecer o marqués da Veiga de Armijo e de Mos, pasa a propiedade a unha sobriña, María Vinials, marquesa de Ayerbe.

Coa creación dos primeiros concellos constitucionais en España, no ano 1833, xorde tamén o de Mos, formado desde o primeiro momento polas dez parroquias que ten na actualidade. O cambio máis importante produciuse en 1935, co polémico traslado da capital de Mos a Petelos.

Patrimonio[editar | editar a fonte]

Miliario de Santiaguiño.

Mos conta con abundante patrimonio arquitectónico espallado pola súa xeografía. O municipio estaba atravesado na época romana pola vía XIX do itinerario de Antonino, que ía de Braga a Lugo. Desa época consérvase un miliario romano. Na actualidade a zona está atravesada pola vía portuguesa do camiño de Santiago.

O pazo de Mos, recentemente restaurado, deu nome ao municipio e baseouse no seu escudo o actual brasón da vila. Data do século XVI.

O pazo de Santo Antoíño está situado na parroquia de Louredo. Ten orixe no século XIV, pero foi reconstruído no XVIII. Conta cunha capela do XVI.

Conta ademais con moitas igrexas espalladas polas súas parroquias, entre elas a igrexa de Louredo, que conserva o seu tímpano románico, aínda que reformada no século XVIII. A igrexa de Guizán tamén conserva a portada románica e a igrexa de Sanguiñeda, que data do ano 1685, conta con esculturas que se cre que proceden dun templo románico anterior.

O concello ven rehabilitando, dende a anterior lexislatura, os abundantes muíños abandonados dende hai décadas.

Clima[editar | editar a fonte]

A característica fundamental do clima de Mos é a existencia de dous microclimas ben diferentes, un de montaña e outra de val, representados nas inmediacións de Peinador e O Porriño, respectivamente.

Datos de interese[editar | editar a fonte]

Códigos Postais
Cela Dornelas Guizán Louredo Mos Pereiras Petelos Sanguiñeda Tameiga Torroso
36311 36417 36417 36415 36415 36419 36416 36418 36416 36417

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes de Mos.

Parroquias[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia de Pontevedra | Parroquias de Mos

Cela (San Pedro) | Dornelas (Santa María) | Guizán (Santa María) | Louredo (San Salvador) | Mos (Santa Eulalia) | Pereiras (San Miguel) | Petelos (San Mamede) | Sanguiñeda (Santa María) | Tameiga (San Martiño) | Torroso (San Mamede)


Lugares de Mos[editar | editar a fonte]

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Mos vexa: Lugares de Mos.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Datos de 2001 publicados en 2004.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Mos Modificar a ligazón no Wikidata

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Concellos da Comarca de Vigo Comarca de Vigo
Baiona
Baiona
Fornelos de Montes
Fornelos de Montes
Gondomar
Gondomar
Mos
Mos
Nigrán
Nigrán
Pazos de Borbén
Pazos de Borbén
O Porriño
O Porriño
Redondela
Redondela
Salceda de Caselas
Salceda de Caselas
Soutomaior
Soutomaior
Vigo
Vigo