Palos de la Frontera

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Palos de la Frontera
BanderaPalosEscudo0.svg Escudo Palos sin leyenda.svg
Situación xeográfica
Provincia Huelva.pngMap of Palos de la Frontera (Huelva).png
País España
{{{división 1}}} {{{nome división 1}}}
Xeografía
Altitude 23 msnm
Superficie 50 km²
Poboación
Poboación 8.415 hab. (INE 2006)
Densidade 168,3 hab./km²
Xentilicio Palermo/a
Información
Código postal 21810
Alcalde Carmelo romero Hernández (PP)
Páxina web www.palosfrontera.com

Palos de la Frontera é unha localidade andaluza, da provincia de Huelva. No ano 2006 contaba con 8.415 habitantes. A súa extensión superficial é de 50 km² e ten unha densidade de 168,3 hab/km². Atópase situada a unha altitude de 23 metros e a 14 quilómetros da capital da provincia, Huelva.

Situada á esquerda do río Tinto, moi preto da desembocadura e unión co río Odiel.

Palos de la Frontera é coñecida como o berce do Descubrimento de América (como afirma no seu escudo), xa que nesta cidade xestouse e preparouse a primeira viaxe de Cristovo Colón facía o que el cría as Indias. Partiron do porto desta cidade o 3 de agosto de 1492, chegando o 12 de outubro de devandito ano a certas illas do actual continente americano que por entón era descoñecido polos europeos.

Demografía[editar | editar a fonte]

Evolución da poboación de: Palos de la Frontera desde 1996 ata 2006
1996 1998 2000 2002 2003 2005 2006
6.884 7.009 7.115 7.605 7.895 8.181 8415

Evolución da poboación desde 1900.

Historia[editar | editar a fonte]

Aínda que existen vestixios de poboamento na zona desde o Paleolítico Superior, así como numerosas lendas que aluden ao seu pasado tarteso, romano, visigodo e musulmán, Palos nace á historia en 1322, data na que Alfonso XI a doa a Alonso Carro e Berenguela Gómez, a súa muller. Desta forma sepárase do que constituíra o reino almohade de Niebla, ao que seguía pertencendo aínda logo da súa conquista a mediados do século XIII. Palos era por estas datas, como presumiblemente o foi en toda a súa anterior historia, un pequeno núcleo de poboación que subsistía da pesca litoral, aproveitando as cualidades que, como porto interior, ao abrigo do vento e os ataques de piratas, ofrecía o río Tinto.

As orixes[editar | editar a fonte]

Reis Católicos. Señores da vila de Palos.

Álvar Pérez de Guzmán, considerado pai e fundador da vila de Palos, contaba só catorce anos cando, Xoán I de Castela, en 1379, concédelle as vilas de Palos e Villalba como compensación por terlle arrebatado as localidades de Huelva e Gibraleón para cedelas á Duquesa de Medinaceli. Álvar Pérez conseguiu do monarca o privilexio de eximir de calquera imposto real ás 50 primeiras familias que se instalasen en Palos acudindo á súa iniciativa de repoboación, estableceu coa súa lexislación as bases do ordenamento xurídico municipal e dedicou as escasas e pouco fértiles terras do término palermo ao cultivo do oliva e a produción de aceite. Logo da prematura morte de D. Álvar, o seu viuva, Dona Elvira de Ayala, filla do Chanceler de Castela, proseguiu o seu labor ata que morre en 1434.

Cada unha das fillas de D. Álvar e Dª. Elvira, chamadas Isabel e Juana, herdaron unha metade da vila de Palos, que polos seus respectivos matrimonios, pasaron a ser señoríos, unha metade do Conde de Miranda e a outra do Conde de Cifuentes. Os Miranda enaxenaron en 1480 a sexta parte do seu señorío en favor de D. Enrique de Guzmán, Duque de Medina Sidonia e Conde de Niebla. Pola súa banda, os Cifuentes venderon a súa metade da vila aos Reis Católicos en xuño de 1492, cando se preparaba a partida da expedición colombina.

A época dourada[editar | editar a fonte]

A Vila de Palos, a mediados do século XV, atravesaba un período de desenvolvemento demográfico (2.500 habitantes) e económico grazas ás actividades marítimas dos seus homes, que estableceron unhas prósperas relacións comerciais coa Europa Mediterránea e Noratlántica, baseándose na pesca e outros produtos que obtiñan na rexión de Guinea.

A época dourada de Palos foi a década de 1470-1479, cando a discordia sucesoria entre Xoana a Beltranexa e Isabel a Católica desembocou nunha guerra peninsular entre Castela e Portugal. Iso supuxo para Palos o respaldo real das suas incursións á Guinea e, en definitiva, para disputarlle aos portugueses, rivais na expansión oceánica, as súas recentemente adquiridas colonias. As principais expedicións navais castelás, contra Portugal e os seus dominios, requiriron sempre a presenza de mariños palermos, verdadeiros expertos nas navegacións atlánticas que, grazas á súa pericia e fazañas, acadaron fama internacional. Pero chegou o Tratado de Alcaçovas (1479) con Portugal. A princesa Isabel, filla dos Reis Católicos, casou co futuro rei portugués. Confiados nesta alianza, e talvez esperando a unidade peninsular que supoñería un herdeiro común, os Reis abandonaron neste Tratado todos os dereitos sobre mares e terras atlántico-africanas, excepto Canarias, a Portugal. Os mariños palermos víanse así desposuídos dunhas zonas pesqueiras e comerciais esenciais para a súa subsistencia e sobre as que, con tantos esforzos, afianzáronse. Os palermos houberon, por unha cuestión de supervivencia, de desobedecer o pactado polos seus Reis e Portugal.

Palos, berce do descubrimento de América[editar | editar a fonte]

Colón e os irmáns Pinzón chegan a América. Pintura de Dióscoro Puebla (1862)

Palos de la Frontera é mundialmente coñecido como o berce do Descubrimento de América. Do seu porto partiron o 3 de agosto de 1492 as carabelas, Santa María, la Pinta e la Niña, co Almirante Cristovo Colón, os irmáns Pinzón, os mariñeiros de Palos e a comarca próxima rumbo ao descoñecido e que de feito sería o encontro co continente americano.

Estatua dos Irmáns Pinzón en Palos de la Frontera, ao fondo obsérvase a Fontanilla e a Igrexa de San Xurxo Mártir.

As súas incursións a Guinea, outrora encomiadas, foron entón delituosas e obxectos de castigo. Por unha destas incursións foron condenados, certos palermos, a servir á Coroa, durante dous meses, con dous carabelas aparelladas á súa costa. O 30 de abril de 1492, os Reyes ordenaron que esas naves puxésense ao servizo de Cristovo Colón.

A Coroa reducía así os gastos da expedición e vinculaba a ela aos bravos e expertos mariños de Palos, os máis aptos, segundo crenza xeral da época, para realizar unha empresa de tal envergadura. Ademais, os Reyes, para que non existise a menor dúbida do carácter real da expedición, quixeron que as naves partisen dun porto Real. Para iso adquiriron, a fins de xuño de 1492, a metade da vila de Palos pertencente ao Conde de Cifuentes por 16.400.000 maravedíes.

Ademais, no Mosteiro de La Rábida, Colón atopou hospitalidade, comprensión e apoio. Cando case perdera todo ánimo, os franciscanos mediaron por el na Corte e puxéronno en contacto cos mariños palermos. Os frades coñecían ben a audacia e pericia destes navegantes. Colón achou entre estes mariños os recursos materiais e humanos que necesitaba, homes hábiles, de valor e ousados que, cos seus carabelas, navegaran moitas veces polas augas atlánticas, asucando rutas ata entón descoñecidas. Eran, sen ningunha dúbida, os homes que Colón buscaba. Aqueles que cren fortuíta e azarosa a elección de Palos como punto de partida da expedición descubridora, descoñecen a historia palerma.

Así, Palos foi berce do descubrimento de América e os seus homes foron protagonistas da fazaña colombina, feito importante que trouxo expectativas de desenvolvemento para unha España e Europa en expansión comercial e que sinala o paso definitivo da Idade Media á Moderna.

Palos, os franciscanos e a evanxelización de América[editar | editar a fonte]

Véxase tamén: frei Juan de Palos.

Cando se fala do papel desenvolvido pola vila de Palos de la Frontera na Historia de América, pénsase, de forma case exclusiva, nos acontecementos relacionados coa preparación e execución da primeira viaxe colombina. Pero pouco a pouco, a investigación e o estudo van perfilando múltiples actuacións nas que os palermos amósanse como destacados protagonistas na colonización do Novo Mundo, e entre os pioneiros que axudaron a construir os piares da nova sociedades, dunha nova cultura e particpando activamente na evanxelización cristiá dos indíxenas.

Dende o fundamental apoio que frei Antonio de Marchena e frei Juan Pérez prestaron a Cristóbal Colón cando o seu ánimo desfalecía ante a adversidades, o mosteiro franciscano de Santa María de la Rábida seguiu atentamente a evolución dos acontecementos, erixíndose nun dos primeiros focos da evanxelización americana. Como é lóxico, a influencia do mosteiro rabideño propiciu que fora a orde franciscana a que destacara entre os primeiros evanxelizadores de América, como o bispo frei juan Izquierdo, frei Juan de Palos, frei Juan Cerrado, frei Pedro Salvador, frei Alonso Vélez de Guevera, frei Juan Quintero, frei Tomás de Narváez e frei Francisco Camacho, moitos dos cales ingresaron na orde franciscana en México e Lima.

O verdadeiro nome de Palos[editar | editar a fonte]

Etimolóxicamente a denominación toponímica procede do vocablo romano Palus ("lagoa") e de feito a cidade chamouse unicamente Palos ata 1642, pero a mediados do século XVII os primeiros cronistas de Indias, Gonzalo Fernández de Oviedo e Francisco López de Gómara, crendo que Palos e Moguer eran un só pobo, crearon o incorrecto Palos de Moguer. Esta denominación errada produce malestar nos habitantes de Palos de la Frontera, posto que fixo que moita xente pensara que o pobo pertencera nalgún momento á xurisdizón de Moguer, cousa que no é certa e que nunca ocorreu. Existen multitude de documentos onde se testemuña o verdadeiro nome de Palos, por exemplo na Real Provisión enviada por uns veciños de Palos para que puxeran naos ó servicio de Colón, con data do 30 de abril de 1492, recollida no Archivo General de Indias. Sinatura: PATRONATO, 295 N.3, na que a poboación é denominada unicamente como Palos. Como exemplo de que posteriormente pasou a denominarse Palos de la Frontera sirva o seguinte documento de uno dos descendentes directos de Martín Alonso Pinzón no que se di:

... Sepan quantos esta carta vieren como yo, Diego Martín Pinzón Dávila, vezino de la villa de Moguer estante al presente en esta villa de Palos de la Frontera...
Archivo de Protocolos de Moguer. Libro de Escrituras Públicas de Palos de la Frontera 1650-1654, fls. 362-362 vº

</ref> que se extendeu rapidamente, pasando a enciclopedia e manuais de estudo. Algo parecido sucedeu con frei Juan Pérez e frei Antonio de Marchena, cos que crearon un único e inexistente personaxe: frei Juan Antonio Pérez de Marchena.

En maio de 1642 o Concello Municipal de Palos adotou o nome de Palos de la Frontera, aproveitando que unha conspiración independentista producida o ano anterior e liderada polo Marqués de Ayamonte fixera pasar as tropas portuguesas desde o río Guadiana ata o río Tinto, e para poñer un "apelido" a Palos, que tapara o que o facía desaparecer como pobo, uníndoo á máis poderosa cidade veciña de Moguer.

Mapa topográfico da zona no século XVIII.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]