García de Galicia

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Monarcas de Galicia
Reis de Galiza2.jpg

Reis suevos

Reis visigodos

Señores territoriais

Reis desde Oviedo

Reis desde León

Reis de Galicia e León

Reino de Galicia

García de Galicia tamén coñecido por García II de Galiza, nado en 1042 e finado o 21 de marzo de 1090, foi un monarca galego que reinou entre os anos 1065 e 1071.

Fillo de Fernando I, herdou o Reino de Galiza, o condado de Portugal e a protección e parias de Badaxoz e Sevilla. Educouse desde 1053 co bispo Cresconio de Compostela, xunto a quen aparece na primeira mención coñecida de García, datada no 1053:

Neste ano de 1053, levou o bispo Cresconio o infante don García a Galicia.
Nota ó final dun instrumento de compra-venda, datado en 1053.

Sánchez Candeira vencella este feito á futura repartición do reino, pois os seus tres fillos educáronse nas terras que despois herdarían (non foi até 1063 que se fixo público o reparto)[1]. Aínda asi, García seguiu estando presente na corte, como o testemuñan os diplomas que asinou (en 1056, 1061 e 1063). Unha das mencións do rei García é no relato da viaxe dun grupo de peregrinos de Liexa[2] en 1056 que foron recibidos polo infante e o bispo Cresconio.

Pouco antes do seu acceso ó trono, García reclamaba perante a asemblea de xustiza os dereitos na herdanza dunha familia aristocrática da Galiza do norte. Este preito co bispo de Mondoñedo gañouno o infante, constituíndo unha mostra da súa fortaleza e prudencia a pouco de se converter en soberano.

García e o Reino de Galiza[editar | editar a fonte]

Mapa político do noroeste peninsular, onde se aprecia a distribución dos reinos nos tempos de García I.

O rei Fernando I repartiu os seus dominios entre os fillos: Sancho, o maior, recibiu Castela, Afonso recibiu León, mentres que García, o máis novo, recibiu Galiza. Cómpre destacar que entre a decisión da partición do territorio, no 1063, e a morte de Fernando I, no 1065, houbo importantes trocos no territorio galego, coa conquista de Coimbra e a fixación da fronteira ó sur do Mondego, cun territorio activo e perfectamente ordenado. A actividade, ordenamento, amplitude e recursos do territorio galego foron unha fonte de envexas para os irmáns de García, e a isto pode deberse o acoso ó que se veu sometido dende cedo.

Existe a crenza de que estableceu a capital do seu reino en Ribadavia, na comarca do Ribeiro, que non está apoiada polas fontes medievais[3]. De feito o centro de gravidade do reino atopábase ó sur do Miño, en torno a Braga.

Tanto en Galiza como no condado de Portugal o rei tiña que contar cunha forza política moi grande dos nobres e sobre todo dos bispos, en quen García I quixo fundamentar o seu goberno. No seu reino tiñan as sés de Lugo, Compostela ou Iria, moi forte polas peregrinacións á tumba do Apóstolo Santiago, máis as de Mondoñedo, Porto e Ourense. García I restableceu as de Braga (tras acordo cos bispos de Lugo e Iria-Compostela) e Tui, así como as de Lamego e Viseu, que foron absorbidas axiña pola de Coimbra. Favoreceu ao mosteiro de Santo Antoíño de Toques.

Pero García I apenas tivo tempo de gobernar. A morte do bispo de Compostela Cresconio veu alterar a estabilidade da vida política galega á que contribuíra o defunto durante os trinta anos de mandato episcopal. O seu herdeiro Gudesteo, quen fora nomeado directamente polo rei García, foi asasinado polo conde Froilán (tío do bispo) o ano seguinte. A Historia Compostellana realiza un rechamante silencio en torno á actuación posterior do rei, e di: "logo foi elevado á mesma cátedra Diego Peláez polo rei don Sancho". Sancho II de Castela non exerceu poder en Galiza até xa entrado o ano 1071, polo que ese "logo" que di a crónica ten que significar máis de dous anos. Non se sabe o que sucedeu neses dous anos, aínda que se sabe que nese lapso de tempo García proseguiu o seu reinado con normalidade.

García tivo dificultades tamén co problema crecente das ansias de separatismo dos nobres portucalenses, encabezados polo conde Nuno Mendes , con cada vez máis desexos autonomistas e cos que tivo que loitar até derrotalos na batalla de Pedroso preto da actual Vila Nova de Gaia. Na batalla morreu o propio Nuno Mendes, tal e como di a Chronica Gothorum, que ademais sitúa a batalla o 18 de xaneiro de 1071. Despois de esta batalla, García asume para si o título de rei de Portucale, procurando así diminuír a insubmisión dos rebeldes portucalenses e ás familias que non lle deron o seu apoio privounas dos seus bens.

Apresamento e exilio[editar | editar a fonte]

Sancho II de Castela, probablemente descontento co reparto que realizara o seu pai, tomou armas contra o rei García, atacando Galiza. Para ilo tivo que contar co apoio de Afonso, ou cando menos coa súa neutralidade, xa que as tropas castelás tiveron que pasar polo seu reino. Isto foi na primavera de 1071, e Sancho fíxose rapidamente co control do reino, xa que un documento do mosteiro de Arlanza, datado o 10 de maio de 1071, nomea a Sancho como rei de Castela e de Galiza. O rei García foi apreixado posiblemente en Santarém.

García I, foi enviado a Castela para facelo prisioneiro en Burgos, e finalmente foi enviado ó exilio, refuxiándose no sur do seu reino, moi probablemente en Sevilla, próximo ao apoio que poderían prestarlle os reis de Badaxoz e Sevilla. Con García exiliado Sancho intitulouse Castellae et Gallaeciae rex, aínda que contou coa colaboración de Afonso. Porén xurdiron novamente as tensións e de novo Sancho atacou e venceu a Afonso na batalla de Golpejera. Xa que logo, Afonso marchou cara ó exilio en Toledo. O 12 de xaneiro de 1072 Sancho era coroado en León, aínda que o goberno en solitario de tódolos territorios herdados de Fernando I foi breve, xa que en outubro dese mesmo ano foi asasinado no sitio de Zamora. Morto Sancho, Afonso regresa do seu exilio e faise co control do seu territorio, contando co apoio da súa irmá Urraca.

Volta do exilio e traizón de Afonso[editar | editar a fonte]

Hai diferentes versións dos cronistas sobre a reacción de García trala morte de Sancho. Así, o Cronicón Compostelán fala que o rei galego deuse présa en ir ante o seu irmán, resultando preso por el. Paio de Oviedo resalta que foi mediante o engano como foi feito prisioneiro. A data do apreixamento encádrase entre finais de 1072 e comezos de 1073, sendo pechado no castelo de Luna, en plena montaña leonesa de Babia. Alí permaneceu até o seu pasamento o 21 de marzo do 1090.

A causa da morte foron unhas febres, segundo indica a Crónica de Silos, morrendo e en prisión. O bispo Paio de Oviedo amplía a información indicando que por desexo de García, este foi sangrado, práctica terapéutica habitual daquela, e pouco despois produciuse o seu pasamento. A Crónica Naxarense fala do desexo expresado por García de ser soterrado canda as cadeas que levou durante a súa vida no cárcere. O Liber regum coincide en situar a morte de García no cárcere, e en situar o lugar do enterramento en Santo Isidoro, coas cadeas que levou en prisión. Outros autores, como Lucas de Tui, en necesidade de facer ver o talante magnánimo do rei Afonso, falan que, decatándose da mala situación do seu irmán liberouno e trasladouno a León, finando na viaxe. Rodrigo Jiménez de Rada, tamén fala da benevolencia de Afonso, mais subliña que García rexeitou ser liberado. Esta versión foi a que seguiu a Primeira Crónica Xeral, falando da oferta de liberación do rei Afonso, do rexeitamento doído de García, do seu desexo de ser soterrado cos ferros que levou na cadea, e da sepultura con honras de rei que lle fixeron, expresándoo así:

Mas el rey don Garcia quandol dixieron de cómo su hermano le mandaua soltar de la prision, dixo entonces: "pues que Dios non quiso que yo en mi uida, seyendo sano et con salut, fuesse soltado agora non quiero ya salir de la prision, et aqui quiero morir; mas ruego a mis hermanas et mando que assi me sotierren en Leon en los fierros en que yago preso".

García na literatura e na historiografía[editar | editar a fonte]

Á pouca información que hai sobre a súa vida e o seu reinado, xúntase a vontade dos cronistas de Afonso por indicar aspectos negativos de García, elementos que foron prendendo na historiografía española, que trata en boa parte a García coma un persoeiro secundario, do mesmo xeito cá historiografía portuguesa, cando non coma un incapaz e un perdedor. A mitificación do rei perdedor, espallouse considerablemente, e así o describen historiadores galegos do rexionalismo galego coma Manuel Murguía ou Benito Vicetto. A pouca información ou descoñecemento deste rei chegou máis á actualidade: baste como exemplo a descrición que a deputada de Alianza Popular, a galega María Victoria Fernández-España fixo do rei na súa obra Galicia feudal:

El tiempo se encargaría de revelar que, entre los tres hijos del primer rey de Castilla había dos listos y uno parvo: a Galicia le correspondió el parvo.
Victoria Armesto.[4]

Na literatura a desafortunada historia de don García inspirou a Victor Hugo a creación da epopea Le Petit Roi de Galice (O reiciño de Galicia[5]), incluída na primeira serie da obra La Légende des siècles.

Escudoreinogaliza.svg
Reino de Galiza

Segue a:
Fernando I
García de Galicia
Precede a:
Afonso VI
Dinastía de Navarra (ou Ximena)

Notas[editar | editar a fonte]

  1. PORTELA SILVA páx. 23.
  2. Bartholomaeus Fisen, Sancta Legia Romanae Ecclesiae Filia sive Historia, Leodii, 1642.
  3. PORTELA SILVA páx. 87.
  4. Galicia feudal, Victoria Armesto, páx. 129.
  5. O reiciño de Galicia, traducido por Henrique Harguindey Banet.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]